Day 311
Nov 7
အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် ရလဒ်ဆန်းစစ်ခြင်း (Impact Assessment)
ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ၊ သာမညဖလသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ)
Management & Organizational Science (Impact Assessment Model)
T130 (Evidence Assessment & Verification Record) / Case-V311
Policy 3, Article 3.2 (Outcome Monitoring & Institutional Peace)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် သာမညဖလအခါတော်နေ့၊ ရဟန်းပြုခြင်း၏ အကျိုးကို ဟောကြားသောနေ့တွင် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့ ပြုလုပ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်များ၏ အကျိုးရလဒ်ကို မျက်မှောက်ထင်ထင် ခံစားရရှိနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့အတွက် အလွန်ထူးမြတ်သော တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်၊ သာမညဖလအခါတော်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဘုရားရှင်က အဇာတသတ်မင်းကြီးကို "သာမညဖလသုတ်" တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ အဇာတသတ်မင်းကြီးဟာ သူ့ဖခင် ဗိမ္မိသာရမင်းကြီးကို သတ်မိတဲ့ အကုသိုလ်ကံကြောင့် စိတ်နှလုံး ပူပန်နေရသူ ဖြစ်ပါတယ်။ သူက ဘုရားရှင်ထံကို ရောက်လာပြီး မေးခွန်းတစ်ခု မေးပါတယ်။ "အရှင်ဘုရား... လောကမှာ အတတ်ပညာရှင်တွေ၊ လက်မှုပညာရှင်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ အလုပ်ကြောင့် မျက်မှောက်ဘဝမှာတင် ချမ်းသာကြတယ်၊ အကျိုးခံစားကြရတယ်။ အရှင်ဘုရားတို့ရဲ့ ရဟန်းပြုခြင်း (သာမည) မှာကော မျက်မှောက်ဘဝမှာတင် ရနိုင်တဲ့ အကျိုးကျေးဇူး (ဖလ) ရှိပါသလား" လို့ မေးမြန်းခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ပြောရင် "Impact Assessment" (ရလဒ်ဆန်းစစ်ခြင်း) လုပ်ချင်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ သူက နောင်သံသရာ အကျိုးကို မေးတာ မဟုတ်ဘူး၊ လက်တွေ့ ဘာရမလဲဆိုတာကို သိချင်နေတာပါ။
ဒီနေရာမှာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဖြေကြားချက်ကို လေ့လာကြည့်ရင် အလွန်စနစ်ကျတာကို တွေ့ရပါမယ်။ ဘုရားရှင်က မျက်မှောက်ဘဝမှာတင် ရနိုင်တဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို အဆင့်ဆင့် ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ ဒီထဲက အဓိကကျတဲ့ ပါဠိတော် စာပိုဒ်တစ်ခုကို ဦးဇင်းတို့ အတူတကွ ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။
"ဣဒ မဟာရာဇ သန္ဒိဋ္ဌိကံ သာမညဖလံ၊ ပုရိမေဟိ သန္ဒိဋ္ဌိကေဟိ သာမညဖလေဟိ အဘိက္ကန္တတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စ"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သေချာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ကြပါစို့။
"မဟာရာဇ - မြတ်သောမင်းကြီး၊ ဣဒံ - ဤ (ဖိုလ်) သည်ကား၊ သန္ဒိဋ္ဌိကံ - ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်၌သာလျှင် မြင်အပ်သော၊ သာမညဖလံ - ရဟန်းပြုခြင်း၏ အကျိုးတည်း။ ပုရိမေဟိ - ရှေး၌ဖြစ်ကုန်သော၊ သန္ဒိဋ္ဌိကေဟိ သာမညဖလေဟိ - မျက်မှောက်၌ ခံစားရသော ရဟန်းပြုခြင်း၏ အကျိုးတို့ထက်၊ အဘိက္ကန္တတရဉ္စ - သာလွန်မွန်မြတ်သည်လည်းကောင်း၊ ပဏီတတရဉ္စ - မွန်မြတ်နူးညံ့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။"
ဒီနေရာမှာ "သန္ဒိဋ္ဌိက" (Sanditthika) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ "ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် တွေ့မြင်နိုင်သော" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်က သာသနာတော်ရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးဆိုတာ စိတ်ကူးယဉ် (Abstract) သက်သက် မဟုတ်ဘူး၊ လက်တွေ့ တိုင်းတာလို့ရတဲ့ ရလဒ် (Tangible Outcome) တွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ညွှန်ပြနေတာပါ။ ဥပမာ- ကျွန်ဖြစ်နေသူတစ်ယောက် ရဟန်းပြုလိုက်ရင် ကျွန်အဖြစ်က လွတ်မြောက်သွားခြင်း (Social Mobility)၊ အခွန်ထမ်းရမယ့် ဘေးကနေ လွတ်ကင်းသွားခြင်း (Exemption)၊ မင်းများကိုယ်တိုင် ရှိခိုးခံရခြင်း (Status Elevation) စတဲ့ လူမှုရေးရာ အကျိုးကျေးဇူးတွေကနေ စပြီး၊ စိတ်နှလုံး ငြိမ်းချမ်းခြင်း (Peace of Mind)၊ ဝိပဿနာဉာဏ် (Insight)၊ အဆုံးစွန်သော မဂ်ဖိုလ် (Nirvana) အထိ အဆင့်ဆင့်သော ရလဒ်တွေကို "Indicators" (ညွှန်းကိန်းများ) အနေနဲ့ ပြသခဲ့ပါတယ်။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Management & Organizational Science (စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံ) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Impact Assessment Framework" (ရလဒ်ဆန်းစစ်ခြင်း မူဘောင်) နဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေတာ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၊ စီမံကိန်းတစ်ခု လုပ်ပြီဆိုရင် အဆင့် (၄) ဆင့်နဲ့ တိုင်းတာလေ့ ရှိပါတယ်။
(၁) Inputs (သွင်းအားစု) - ဘာတွေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလိုက်သလဲ (ဥပမာ - အဇာတသတ်မင်းအတွက်တော့ ယုံကြည်မှု)။
(၂) Activities (လုပ်ဆောင်ချက်) - ဘာတွေ လုပ်သလဲ (ဥပမာ - သီလဆောက်တည်ခြင်း၊ သမာဓိထူထောင်ခြင်း)။
(၃) Outputs (ထွက်ကုန်) - ချက်ချင်း ဘာရသလဲ (ဥပမာ - ကိုယ်နှုတ်ငြိမ်သက်သွားခြင်း)။
(၄) Outcomes/Impact (ရေရှည်အကျိုးသက်ရောက်မှု) - ဘဝတစ်ခုလုံး ဘယ်လို ပြောင်းလဲသွားသလဲ (ဥပမာ - ဒုက္ခငြိမ်းခြင်း၊ လူ့အဖွဲ့အစည်း ငြိမ်းချမ်းခြင်း)။
ဘုရားရှင်ရဲ့ သာမညဖလသုတ်ဟာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ Spiritual Investment (ဝိညာဉ်ရေးရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု) အပေါ်မှာ ပြန်ရမယ့် Return (အကျိုးအမြတ်) ကို အတိကျဆုံး တွက်ချက်ပြထားတဲ့ Impact Report ကြီးတစ်ခုပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို စာတွေ့သက်သက် မဟုတ်ဘဲ လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် Case-V311 နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက သွာဂတပြတိုက်ကို လာရောက်လေ့လာပြီး မေးခွန်းတစ်ခု ထုတ်ပါတယ်။ "ရှင်တို့ ပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေ ထိန်းသိမ်းနေတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီဓာတ်တော်တွေ ရှိနေလို့ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် လက်တွေ့ ဘာအကျိုးသက်ရောက်မှု (Impact) ရှိသလဲ။ ဒါဟာ ယုံကြည်မှု သက်သက်ပဲ မဟုတ်ဘူးလား" လို့ မေးပါတယ်။ ဒါဟာ အဇာတသတ်မင်းကြီး မေးခဲ့တဲ့ မေးခွန်းနဲ့ အတူတူပါပဲ။ "မျက်မှောက်အကျိုး ဘာရှိသလဲ" ဆိုတာပါပဲ။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က စိတ်မဆိုးပါဘူး။ ဒါဟာ ဖြေရှင်းပြရမယ့် တာဝန် (Accountability) လို့ ခံယူပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့က Policy 3, Article 3.2 (Outcome Monitoring & Institutional Peace) ကို ကိုင်စွဲပြီး ပြန်လည်ဖြေရှင်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်၏ လုပ်ငန်းစဉ်တိုင်းသည် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လူမှုသဟဇာတဖြစ်မှုကို ဦးတည်ကြောင်း သက်သေပြရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T130 (Evidence Assessment & Verification Record) ကို ထုတ်ပြီး အချက်အလက်တွေနဲ့ ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။
Template T130 မှာ ဦးဇင်းတို့က "Visitor Feedback" (လာရောက်လေ့လာသူများ၏ တုံ့ပြန်ချက်) တွေကို "Qualitative Data" (အရည်အသွေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်) အဖြစ် စုစည်းထားပါတယ်။ ဥပမာ - စိတ်ဖိစီးမှု များနေတဲ့ လူငယ်တွေ ဓာတ်တော်ဖူးပြီးနောက် စိတ်တည်ငြိမ်သွားပုံ၊ ရန်ဖြစ်နေတဲ့ မိသားစုတွေ ပြတိုက်ဝန်းထဲ ရောက်တာနဲ့ ဒေါသပြေပြီး ပြန်လည်သင့်မြတ်သွားပုံတွေကို Case Study တွေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ "ဒါဟာ Output ပါ။ Outcome အနေနဲ့ကတော့ ဒီလူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ပြန်ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး မျိုးစေ့တွေ ဖြန့်ဝေကြတယ်။ အကြမ်းဖက်မှု လျော့နည်းရေး (Violence Reduction) ကို အထောက်အကူ ပြုပါတယ်" လို့ ဦးဇင်းတို့က Chart တွေ၊ Graph တွေနဲ့ တင်ပြခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် "Sandiṭṭhika" (မျက်မှောက်အကျိုး) ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ ပြတိုက်ဖွင့်ပြီးနောက် ပတ်ဝန်းကျင် ရပ်ကွက်မှာ ရာဇဝတ်မှု ကျဆင်းသွားတဲ့ ရဲစခန်းမှတ်တမ်း (Police Record) ကိုပါ T130 နဲ့ တွဲပြီး ပြသလိုက်ပါတယ်။ ဒီအခါမှာ မေးခွန်းထုတ်တဲ့ ပညာရှင်တွေက အံ့သြသွားပါတယ်။ "ဪ... ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းတာလောက် မကပါလား။ Social Peace (လူမှုငြိမ်းချမ်းရေး) ကိုပါ လက်တွေ့ တည်ဆောက်နေတာပါလား" ဆိုပြီး လက်ခံသွားကြပါတယ်။ အဇာတသတ်မင်းကြီးလည်း တရားနာပြီးချိန်မှာ သူ့စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးသွားပြီး "အရှင်ဘုရား... အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် ကောင်းလှပါပေစွ" လို့ ဝန်ခံခဲ့သလိုပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ရင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ သာမညဖလသုတ်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က ဟောခဲ့ပေမယ့် ဒီနေ့ခေတ် Management Science နဲ့ Impact Assessment လုပ်ငန်းစဉ်တွေမှာ အသုံးချလို့ ရနေဆဲဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ လုပ်သမျှ ကုသိုလ်၊ ဦးဇင်းတို့ လုပ်သမျှ စီမံခန့်ခွဲမှုတိုင်းမှာ "ရလဒ်" (Result) ရှိပါတယ်။ အဲဒီရလဒ်ကို မြင်အောင်ကြည့်တတ်ဖို့၊ တိုင်းတာတတ်ဖို့ (Audit) လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါမှသာ ကိုယ်လုပ်နေတဲ့အလုပ်အပေါ် ယုံကြည်မှု ပိုခိုင်မာလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့မှာ သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့လည်း ကိုယ့်ဘဝကို Impact Assessment ပြန်လုပ်ကြည့်ကြပါ။ "ငါ ဒီနှစ်ထဲမှာ ဘုရားတရား လုပ်လိုက်လို့ ငါ့စိတ် ဘယ်လောက် အေးချမ်းသွားသလဲ။ ငါ့မိသားစု ဘယ်လောက် သာယာသွားသလဲ" ဆိုတာကို ဆန်းစစ်ပါ။ အဇာတသတ်မင်းလို သံသယတွေ ရှိနေရင်လည်း ဓမ္မနယ်ပယ်ထဲမှာ အဖြေရှာကြည့်ပါ။ "သန္ဒိဋ္ဌိက - ကိုယ်တိုင်မြင်ရမယ့် အကျိုး" တွေကို ဧကန်မုချ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ကုသိုလ်ဆိုတာ စာရင်းမရှိ အင်းမရှိ လုပ်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းနဲ့ အကျိုး တိကျခိုင်မာတဲ့ "Cause and Effect" နိယာမကြီး တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်စွာဖြင့် ဆက်လက် ကြိုးစားအားထုတ်ကြပါစို့။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် ရလဒ်ဆန်းစစ်ခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းတော်များကို ကြည်ညိုလေးစားကြပါစေ၊ မိမိတို့ ပြုလုပ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ၏ အကျိုးရလဒ် (Impact) ကို မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင် ခံစားနိုင်ကြပါစေ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက် (တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။
