Day 312 Nov 8 ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း (Give Back) စိတ်ဓာတ် (The Spirit of Giving Back) အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ ကတညုသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) Corporate Social Responsibility (CSR) - Stakeholder Theory T242 (Community Engagement & Benefit Plan) / Case-C312 Policy 8, Article 8.4 (Community Relations & Reciprocity)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ရှင်ဥပဂုတ္တမထေရ် ပူဇော်ပွဲနှင့် မာရ်နတ်ကို နှိမ်နင်းခြင်း အထိမ်းအမှတ်နေ့တွင် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် အတွင်းရန်၊ အပြင်ရန်များကို အောင်မြင်ကျော်လွှားနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း (Give Back) စိတ်ဓာတ်" ဖြစ်ပါတယ်။ တန်ဆောင်မုန်းလဟာ ပွဲလမ်းသဘင် ပေါများသလို၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ တစ်နှစ်တာ ရရှိခဲ့တဲ့ အကျိုးအမြတ်တွေကို လူထုထံ ပြန်လည်မျှဝေလေ့ရှိတဲ့ အချိန်ကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓစာပေမှာ ဒါကို "ကတညုတာ" (ကျေးဇူးသိခြင်း) နှင့် "ကတဝေဒီ" (ကျေးဇူးကို ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း) လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ဒီစိတ်ဓာတ်ကို ခေတ်သစ်စီးပွားရေးလောကရဲ့ CSR (Corporate Social Responsibility) သဘောတရားနဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ ကတညုသုတ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ ပုဂ္ဂလာ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ဒွေ။ ပုဗ္ဗကာရီ စ ကတညူ ကတဝေဒီ စ" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ အနက်ဖွင့်ကြည့်မယ်ဆိုရင် "ဘိက္ခဝေ- ရဟန်းတို့၊ လောကသ္မိံ- လောက၌၊ ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ- ဤပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးတို့သည်၊ ဒုလ္လဘာ- ရခဲကုန်၏။ ကတမေ ဒွေ- အဘယ်နှစ်မျိုးတို့နည်းဟူမူ၊ ပုဗ္ဗကာရီ စ- ရှေးဦးစွာ ကျေးဇူးပြုတတ်သောသူသည် လည်းကောင်း၊ ကတညူ ကတဝေဒီ စ- ပြုပြီးသော ကျေးဇူးကို သိ၍ တုံ့ပြန်ပေးဆပ်တတ်သောသူသည် လည်းကောင်း (ရခဲကုန်၏)" လို့ ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "ကတဝေဒီ" ဆိုတာ သိရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွေ့ ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း (Action of Returning Favors) ကို ဆိုလိုတာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှု (Management Science) ဘက်ကကြည့်ရင် Corporate Social Responsibility (CSR) သို့မဟုတ် "Stakeholder Theory" (အကျိုးတူ ပတ်သက်သူများဆိုင်ရာ သီအိုရီ) နဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ရှေးက စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွေဟာ Shareholders (ရှယ်ယာရှင်များ) အတွက်ပဲ အမြတ်ရှာပေးဖို့ တာဝန်ရှိတယ်လို့ ယူဆခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ လုပ်ငန်းတစ်ခုဟာ ပတ်ဝန်းကျင်၊ လူထု၊ ဝန်ထမ်း နဲ့ သဘာဝအရင်းအမြစ်တွေဆီကနေ "ယူ" ပြီးမှ ကြီးပွားလာတာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ အဲဒီရင်းမြစ်တွေဆီကို ပြန်လည်ပေးဆပ်ဖို့ (Give Back) တာဝန်ရှိတယ်လို့ လက်ခံလာကြပါပြီ။ ဒါဟာ ကုသိုလ်ရေးသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ လုပ်ငန်းတစ်ခု ရေရှည်ရပ်တည်ခွင့် (Social License to Operate) ရရှိဖို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-C312 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်နားမှာ ဟိုတယ်ဖွင့်ထားတဲ့ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိပါတယ်။ သူတို့ဟာ ပြတိုက်ကို လာဖူးတဲ့ ဧည့်သည်တွေကြောင့် စီးပွားရေး အလွန်ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့ဘက်က ပြတိုက်ကို ဘာမှ ပြန်လှူတာ၊ ကူညီတာ မရှိသလောက်ပါပဲ။ ဒီတော့ ရပ်ကွက်ထဲမှာ "သူတို့က ယူပဲ ယူတတ်တယ်၊ ဘာမှ ပြန်မပေးဘူး" ဆိုတဲ့ အသံတွေ ထွက်လာပြီး ဆက်ဆံရေး တင်းမာလာပါတယ်။ ဒါဟာ "ကတဝေဒီ" မရှိခြင်းရဲ့ အပြစ်ပါပဲ။
အဲဒီအချိန်မှာ အဲဒီကုမ္ပဏီက မန်နေဂျာတစ်ယောက် ဦးဇင်းဆီ ရောက်လာပြီး "ဆရာတော်... ကျွန်တော်တို့ ကုမ္ပဏီပုံရိပ် ပြန်ကောင်းအောင် ဘာလုပ်ရမလဲ၊ ပိုက်ဆံအများကြီး လှူလိုက်ရမလား" လို့ မေးပါတယ်။ ဦးဇင်းက "ဒကာကြီး... ပိုက်ဆံလှူတာထက် ပိုအရေးကြီးတာက Participation (ပူးပေါင်းပါဝင်မှု) နဲ့ System (စနစ်) ပါ" လို့ မိန့်ပြီး Policy 8, Article 8.4 (Community Relations & Reciprocity) ကို ရှင်းပြပါတယ်။ ဒီမူဝါဒက "ရယူသူသည် ပေးဆပ်သူ ဖြစ်ရမည်" ဆိုတဲ့ အခြေခံအပေါ် တည်ဆောက်ထားတာပါ။
ပြီးတော့ ဦးဇင်းတို့က Template T242 (Community Engagement & Benefit Plan) ကို အသုံးပြုပြီး သူတို့အတွက် CSR စီမံချက်တစ်ခု ရေးဆွဲပေးလိုက်ပါတယ်။ "ငွေပုံအော လှူတာထက်၊ ပြတိုက်ပတ်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းရေးကို ဒကာကြီးတို့ ဝန်ထမ်းတွေက အပတ်စဉ် တာဝန်ယူပေးပါ။ ဘုရားဖူးတွေ နားနေဖို့ နေရာလေးတွေ ဖန်တီးပေးပါ" လို့ အကြံပြုပါတယ်။ T242 ထဲမှာ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ဘယ်သူတာဝန်ယူမလဲ၊ ရပ်ကွက်လူထုက ဘယ်လို အကျိုးရမလဲဆိုတာ တိတိကျကျ ပါရှိပါတယ်။ သူတို့ အဲဒီအတိုင်း လုပ်ဆောင်လိုက်တဲ့အခါ ရပ်ကွက်လူထုက "ဪ... ဒီဟိုတယ်က ငါတို့နဲ့ တစ်သားတည်းပါပဲလား" ဆိုပြီး ပြန်လည်ချစ်ခင်လာကြပါတယ်။ ကုမ္ပဏီရဲ့ အမြတ်လည်း ပိုတိုးလာသလို၊ ဂုဏ်သတင်းလည်း တက်လာပါတယ်။ ဒါဟာ "Give Back" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်က လက်တွေ့စီးပွားရေးမှာ ဘယ်လောက် အစွမ်းထက်သလဲ ဆိုတာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာအရကြည့်ရင်လည်း "Reciprocity Norm" (အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်မှု စံနှုန်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ လူသားတွေဟာ ကိုယ့်ကို တစ်ခုခု ပေးဆပ်သူ၊ ကိုယ့်အပေါ် ကျေးဇူးသိသူကို ဘယ်တော့မှ ပစ်မထားတတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ကတညုသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က "သူတော်ကောင်းတို့သည် ကျေးဇူးတရားကို ဝန်လေးသည်ဟု မသဘောထားဘဲ၊ ဝမ်းမြောက်စွာ ပြန်လည်ပေးဆပ်ကြသည်" လို့ ဟောကြားထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... မိမိတို့ စီးပွားရေး အဆင်ပြေနေတယ်ဆိုရင် "ဒါ ငါ့အရည်အချင်းကြောင့်ချည်းပဲ" လို့ မထင်ပါနဲ့။ ကိုယ့်ကို ဝန်းရံထားတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်၊ ကိုယ့်ကို ကူညီခဲ့ဖူးသူတွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ဖောက်သည်တွေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ကျေးဇူးတွေ အများကြီး ပါပါတယ်။ အဲဒီကျေးဇူးတွေကို T242 လို စီမံချက်မျိုး၊ စိတ်ဓာတ်မျိုးနဲ့ ပြန်လည်ပေးဆပ် (Give Back) ပါ။ အဲဒါမှသာ မိမိရဲ့ ကြီးပွားမှုဟာ အုတ်မြစ်ခိုင်မာပြီး ရန်သူမျိုးငါးပါး မဖျက်ဆီးနိုင်တဲ့ စစ်မှန်သော ကြီးပွားမှု ဖြစ်လာမှာပါ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ပြန်လည်ပေးဆပ်ခြင်း စိတ်ဓာတ်' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ရှင်ဥပဂုတ္တမထေရ်မြတ်ကြီး မာရ်နတ်ကို အောင်မြင်သကဲ့သို့ မိမိတို့၏ လောဘ၊ မစ္ဆရိယ စသော အတွင်းရန်များကို ကျေးဇူးသိတတ်သော စိတ်၊ ပြန်လည်ပေးဆပ်လိုသော စိတ်တို့ဖြင့် အောင်မြင်နိုင်ကြပါစေ၊ ရန်အပေါင်းကို အောင်မြင်ပြီး ဘေးကင်းလုံခြုံစွာဖြင့် သာသနာပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။