"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ယနေ့ကျရောက်သော "ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့သိပ္ပံနေ့" (World Science Day for Peace and Development) တွင် သိပ္ပံပညာနှင့် ဓမ္မပညာ ပေါင်းစပ်၍ လောကအကျိုး သယ်ပိုးနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သိပ္ပံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဓမ္မအလင်း" ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်ကြီးမှာ သိပ္ပံပညာဟာ အံ့မခန်း တိုးတက်လာပါတယ်။ လူသားတွေရဲ့ နေထိုင်မှုဘဝကို ပြောင်းလဲပေးနိုင်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်မှာလည်း သိပ္ပံပညာကို လက်နက်ဖန်တီးတာတွေ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဖျက်ဆီးတာတွေမှာ သုံးလာကြတဲ့အခါ "သိပ္ပံဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ပေးနိုင်ရဲ့လား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်း ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ဓမ္မရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက အလွန်အရေးကြီးလာပါတယ်။ သိပ္ပံက "စွမ်းအား" (Power) ကို ပေးနိုင်ပေမယ့်၊ ဓမ္မကသာလျှင် "လမ်းကြောင်း" (Direction) ကို ပေးနိုင်လို့ပါပဲ။
ဒီအချက်ကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်၊ ပညာသုတ်မှာ ဘုရားရှင် ဟောကြားထားတဲ့ ပညာ (၃) မျိုးနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်က **"တိဿော ဣမာ ဘိက္ခဝေ ပညာ။ ကတမာ တိဿော။ စိန္တာမယာ ပညာ၊ သုတမယာ ပညာ၊ ဘာဝနာမယာ ပညာ"** လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
အနက်ဖွင့်ဆိုရရင်-
(၁) "စိန္တာမယာ ပညာ" - ကိုယ်တိုင် ကြံစည်တွေးခေါ်၍ သိသောပညာ (သိပ္ပံနည်းကျ စူးစမ်းလေ့လာမှုများ)။
(၂) "သုတမယာ ပညာ" - သူတစ်ပါးထံမှ ကြားနာသင်ယူ၍ သိသောပညာ (စာပေသင်ကြားမှုများ)။
(၃) "ဘာဝနာမယာ ပညာ" - တရားအားထုတ်၍ ကိုယ်တိုင်ထိုးထွင်းသိသော ပညာ (ဝိပဿနာဉာဏ်)။
သိပ္ပံပညာဟာ အများအားဖြင့် စိန္တာမယနဲ့ သုတမယ အဆင့်မှာပဲ ရှိနေတတ်ပါတယ်။ အနုမြူစွမ်းအင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိတာဟာ ဉာဏ်ပညာ (Intelligence) ဖြစ်ပေမယ့်၊ အဲဒီစွမ်းအင်ကို ဗုံးလုပ်မလား၊ လျှပ်စစ်မီးပေးမလား ဆုံးဖြတ်တာကတော့ စာရိတ္တနဲ့ဆိုင်တဲ့ ဉာဏ် (Wisdom) သို့မဟုတ် ဘာဝနာမယပညာ လိုအပ်ပါတယ်။
ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရပ်မှာ "Dual-Use Dilemma" (နှစ်ခွသုံး ပြဿနာ) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ နည်းပညာတစ်ခုတည်းက အကျိုးပြုဖို့လည်း သုံးလို့ရတယ်၊ ဖျက်ဆီးဖို့လည်း သုံးလို့ရတယ်။ ဥပမာ- ဓာတုဗေဒပညာက ဆေးဝါးထုတ်လို့ရသလို အဆိပ်ငွေ့လည်း ထုတ်လို့ရတယ်။ ဒီနေရာမှာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေအတွက် Ethical Framework (ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ မူဘောင်) မရှိရင် အန္တရာယ် ကြီးမားပါတယ်။ ဓမ္မဆိုတာ အဲဒီ ကျင့်ဝတ်မူဘောင်ပါပဲ။ "ငါရှာဖွေတွေ့ရှိထားတဲ့ အရာသည် သတ္တဝါတွေကို ဆင်းရဲစေသလား၊ ချမ်းသာစေသလား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို မေးတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်ရပ် Case-S314 နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြည်ပတက္ကသိုလ်တစ်ခုက သုတေသီအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာပါတယ်။ သူတို့က သိပ္ပံပညာရှင်တွေဆိုတော့ ဓာတ်တော်တွေကို ယုံကြည်မှုသက်သက် မဟုတ်ဘဲ သိပ္ပံနည်းကျ စမ်းသပ်ချင်ကြတယ်။ သူတို့က ဓာတ်တော်တစ်ခုရဲ့ သက်တမ်းကို သိဖို့ "Carbon Dating" လုပ်ချင်တယ်၊ DNA စစ်ချင်တယ်ဆိုပြီး ဓာတ်တော်ကို အနည်းငယ် ခြစ်ယူခွင့် (Sample Extraction) တောင်းပါတယ်။ သိပ္ပံအမြင်နဲ့ ကြည့်ရင် ဒါဟာ အမှန်တရားရှာဖွေခြင်း (Quest for Knowledge) ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဓမ္မအမြင်နဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမြင်အရ ကြည့်ရင် ဒါဟာ အထွတ်အမြတ်ထားရာကို ဖျက်ဆီးခြင်း (Destruction of Sanctity) ဖြစ်နေပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ အကျပ်ရိုက်ပါတယ်။ သိပ္ပံကို ငြင်းရင် "ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲ" ဖြစ်မယ်။ လက်ခံလိုက်ရင် "ဓာတ်တော် ပျက်စီးမယ်"။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Policy 1, Article 1.4 (Academic & Research Integrity) ကို ကိုင်စွဲပြီး ဖြေရှင်းပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "သုတေသနသည် ဓာတ်တော်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို မထိခိုက်စေရ (Non-destructive)" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတို့ကို Template T145 (Research Partnership & Data Sharing Agreement) ကို လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခဲ့ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့က "ဓာတ်တော်ကို ခြစ်ယူခွင့် မပေးနိုင်ပါ။ သို့သော် ဓာတ်တော်ကို မထိခိုက်စေဘဲ ရိုက်ကူးထားတဲ့ High-Resolution Microscopic Scan (အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း ဓာတ်ပုံများ) နှင့် သမိုင်းအထောက်အထား Data တွေကို မျှဝေပေးပါမယ်" လို့ ကမ်းလှမ်းခဲ့ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အစပိုင်းမှာ မကျေနပ်ချင်ကြပေမယ့်၊ T145 ထဲမှာပါတဲ့ "Ethical Research Guidelines" (ကျင့်ဝတ်နှင့်ညီသော သုတေသန လမ်းညွှန်) ကို ဖတ်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ သူတို့ နားလည်သွားပါတယ်။ "ဟုတ်ပါတယ်... သိပ္ပံဆိုတာ သိချင်စိတ်တစ်ခုတည်းနဲ့ တန်ဖိုးထားမှုတွေကို မဖျက်ဆီးသင့်ပါဘူး" ဆိုပြီး သဘောတူညီမှု ရခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ငြိမ်းချမ်းစွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း (Science for Peace) ပါပဲ။
ဒီ Case ကို ကြည့်ရင် "စိန္တာမယပညာ" (သိပ္ပံလိုချင်စိတ်) ကို "ဘာဝနာမယပညာ" (တန်ဖိုးထားတတ်သော စိတ်) နဲ့ ထိန်းကျောင်းလိုက်တာ တွေ့ရပါမယ်။ အကယ်၍သာ ထိန်းကွပ်မှု မရှိရင် သိပ္ပံပညာဟာ "ရုပ်ဝတ္ထု" ကိုပဲ မြင်ပြီး "စိတ်ဓာတ်တန်ဖိုး" ကို နင်းချေမိတတ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ယနေ့ခေတ်မှာ နည်းပညာတွေ၊ သိပ္ပံတွေ့ရှိချက်တွေ ဘယ်လောက်ပဲ တိုးတက်ပါစေ၊ အဲဒါတွေကို အသုံးပြုတဲ့အခါ "ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဖြစ်ရဲ့လား" ဆိုတာ အမြဲဆင်ခြင်ပါ။ ဖုန်းတစ်လုံး၊ အင်တာနက်တစ်ခွင်ဟာ ကိုယ့်အတွက် အကျိုးရှိစေနိုင်သလို၊ သူတပါးကို ဒုက္ခပေးမယ့် လက်နက်လည်း ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ပညာဆိုတာ အမှားအမှန် ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာ (Science) ကို ဓမ္မအလင်း (Dhamma Light) နဲ့ ယှဉ်တွဲသုံးစွဲမှသာ လောကကြီး သာယာဝပြောမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'သိပ္ပံနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဓမ္မအလင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာကို ဗုဒ္ဓ၏ ဓမ္မပညာဖြင့် ထိန်းကျောင်းကာ လောကငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ၊ အဖျက်စွမ်းအားများကို ရှောင်ရှားပြီး အပြုသဘောဆောင်သော တိုးတက်မှုများကိုသာ ဖော်ဆောင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
[www.siridantamahapalaka.com](https://www.google.com/search?q=https://www.siridantamahapalaka.com)
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက် (ကမ္ဘာ့သိပ္ပံနေ့)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။
