"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ကမ္ဘာ့ဒဿနိကဗေဒနေ့ (World Philosophy Day) နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသော ဤအချိန်တွင် တွေးခေါ်မှုအပေါင်း၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ဓမ္မပညာဖြင့် ဘဝကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ကရုဏာနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု (အပိုင်း-၂)" ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ဦးဇင်းတို့ ဓာတ်တော်ထဲက သိပ္ပံအကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ လူသားဆန်မှုရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ "ကရုဏာ" (Compassion) အကြောင်းကို စိတ်ပညာရှုထောင့်နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြမယ်။ အထူးသဖြင့် ကရုဏာထားတာ များသွားရင် ဖြစ်တတ်တဲ့ "Compassion Fatigue" (ကရုဏာကြောင့် မောပန်းခြင်း) ကို ဘယ်လို ကိုင်တွယ်မလဲဆိုတာ လေ့လာရပါမယ်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ စရိယာပိဋက ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကျမ်းမှာ ဘုရားလောင်းဟာ ပါရမီဖြည့်စဉ်ကာလက သူတပါးအကျိုးအတွက် ကိုယ်ကျိုးစွန့်ခဲ့ပုံတွေကို ဟောကြားထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "လောကတ္ထစရိယံ၊ ဉာတတ္ထစရိယံ၊ ဗုဒ္ဓတ္ထစရိယံ" ဆိုတဲ့ စရိယသုံးပါးကို ဖြည့်ကျင့်ရာမှာ "ကရုဏာ" ဟာ အဓိကမောင်းနှင်အား ဖြစ်ပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ "ကရုဏာယ ဗဟူကာရံ၊ သတ္တာနံ ဟိတမေဝ စ" လို့ လာရှိပါတယ်။ "ကရုဏာယ- သနားကြင်နာခြင်းသည်၊ သတ္တာနံ- သတ္တဝါတို့အား၊ ဗဟူကာရံ- များစွာသော ကျေးဇူးကို ပြုတတ်၏" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သတိပြုစရာက ဘုရားလောင်းဟာ သနားရုံ သနားနေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ လက်တွေ့ ကယ်တင်ခြင်း (Action) ကို ဦးစားပေးခဲ့တာ တွေ့ရပါတယ်။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Philanthropic Psychology (ပရဟိတ စိတ္တဗေဒ) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင် "Empathy" (စာနာမှု) နဲ့ "Compassion" (ကရုဏာ) ကြားက ကွာခြားချက်ကို တွေ့ရပါတယ်။ Empathy ဆိုတာ သူများခံစားရတဲ့ ဒုက္ခကို ဝင်ပြီးခံစားပေးတာ (Feeling with them) ဖြစ်လို့ ကြာရင် ကိုယ်ပါ စိတ်ပင်ပန်းပြီး "Empathy Distress" (စာနာမှုကြောင့် စိတ်ဖိစီးခြင်း) ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Compassion ကတော့ "သူတို့ကို ကူညီချင်စိတ်" (Feeling for them) နဲ့ လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်မှု (Action) ပါဝင်တဲ့အတွက် ဦးနှောက်ရဲ့ Reward System ကို လှုံ့ဆော်ပြီး ခွန်အားဖြစ်စေပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-P317 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဆင်မပြေဖြစ်နေတဲ့ ဘုရားဖူး အမျိုးသမီးကြီးတစ်ဦး ရောက်လာပါတယ်။ သူက နေ့တိုင်းလာပြီး ငိုကြွေးတယ်၊ သူ့ဘဝအကြောင်းတွေ ရင်ဖွင့်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဝန်ထမ်းမလေးတစ်ယောက်က သိပ်သဘောကောင်းတော့ သူ့ကို သနားပြီး နေ့တိုင်း နားထောင်ပေးတယ်၊ နှစ်သိမ့်ပေးတယ်။ ဒါပေမယ့် တစ်ပတ်လောက် ကြာတဲ့အခါ ဝန်ထမ်းမလေး ခမျာ မျက်တွင်းတွေ ဟောက်ပက်ဖြစ်ပြီး၊ အလုပ်မှာ အမှားတွေ လုပ်လာတယ်။ သူက အဲဒီအမျိုးသမီးကြီးရဲ့ ဒုက္ခကို သူ့ဒုက္ခလို ခံစားပြီး "Empathy Distress" မိသွားတာပါ။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 10, Article 10.3 (Non-Discrimination & Compassionate Care) ကို အခြေခံပြီး ဝင်ရောက် ကူညီပေးရပါတယ်။ "သမီး... သနားတာ ကောင်းတယ်၊ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်စိတ် မမွမ်းမံနိုင်ရင် သူများအပူ ကိုယ်ကူးပြီး နှစ်ယောက်လုံး လဲသွားလိမ့်မယ်" လို့ ဆုံးမရပါတယ်။ ပြီးတော့ Template T162 (Incident/Beneficiary Support Record) ကို ဖွင့်ပြီး စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်စေပါတယ်။
Template T162 မှာ "Emotional Boundary Check" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ် စစ်ဆေးခြင်း) ဆိုတဲ့ ကဏ္ဍ ပါပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့က ဝန်ထမ်းမလေးကို အဲဒီအမျိုးသမီးကြီးရဲ့ ပြဿနာတွေကို နားထောင်ရုံ (Passive Empathy) မလုပ်ခိုင်းတော့ဘဲ၊ လက်တွေ့ ကူညီနိုင်မယ့် အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း (Active Compassion) ကို ပြောင်းလုပ်ခိုင်းပါတယ်။ လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာနကို T162 ပါ အချက်အလက်တွေနဲ့တကွ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ အမျိုးသမီးကြီးလည်း ထိရောက်တဲ့ အကူအညီ ရသွားသလို၊ ဝန်ထမ်းမလေးလည်း စိတ်ဝန် ပေါ့သွားပါတယ်။ "ဪ... ကရုဏာဆိုတာ အတူငိုပေးတာ မဟုတ်ဘဲ၊ မျက်ရည်သုတ်ပေးပြီး လမ်းပြပေးတာပါလား" ဆိုတာ သူ ကောင်းကောင်း နားလည်သွားပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ပရဟိတ လုပ်တဲ့အခါ၊ သူတပါးကို ကူညီတဲ့အခါ "Empathy" အဆင့်မှာတင် ရပ်မနေပါနဲ့။ သူများဒုက္ခကို တွေးပြီး စိတ်ဆင်းရဲနေရင် အဲဒါ ကုသိုလ် မစစ်သေးပါဘူး။ ဒေါမနဿ (စိတ်ဆင်းရဲခြင်း) ဖြစ်နေတာပါ။ အဲဒီကနေတစ်ဆင့် "ငါ ဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲ" ဆိုတဲ့ Action ဘက်ကို ကူးပြောင်းပါ။ စရိယာပိဋကမှာ ဘုရားလောင်းတွေ ပါရမီဖြည့်တာ ပျော်ပျော်ကြီး ဖြည့်ခဲ့ကြတာပါ။ ပင်ပန်းတယ်လို့ မထင်ခဲ့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူတို့က Empathy အဆင့်ကို ကျော်ပြီး Compassion (မဟာကရုဏာ) ဆိုတဲ့ လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုအဆင့်ကို ရောက်နေလို့ပါပဲ။
ဒီနေ့ ဒဿနိကဗေဒနေ့မှာ ဒီအတွေးအခေါ်လေးကို ယူဆောင်သွားကြပါ။ "မှန်ကန်သော ကရုဏာသည် မိမိကို မပူလောင်စေ၊ သူတပါးကိုလည်း အေးမြစေသည်" ဆိုတဲ့ ဓမ္မဒဿနကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ကရုဏာနှင့် လူသားချင်းစာနာမှု (၂)' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မှန်ကန်သော အတွေးအခေါ်ဖြင့် ဘဝကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ၊ Empathy Distress မှ ကင်းဝေးပြီး တက်ကြွသော ကရုဏာစွမ်းအားဖြင့် လောကအကျိုးကို သယ်ပိုးနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။
