"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မနေ့က ဦးဇင်းတို့ "Deep Work" ဆိုတဲ့ အလုပ်ခွင်သမာဓိအကြောင်း ပြောခဲ့ကြပြီးပြီဆိုတော့ ဒီနေ့ ဒုတိယမြောက်ရက်မှာတော့ အဲဒီသမာဓိကို အခြေခံပြီး လက်တွေ့စွမ်းဆောင်ရည် (Performance) ဘယ်လိုမြှင့်တင်မလဲ ဆိုတာကို ဆက်လက် ဆွေးနွေးကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်က "အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်" (Focus and Peak Performance) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိတ်သတ်ထဲက လူငယ်တစ်ယောက်ယောက်၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းခွင် ဝင်နေတဲ့ ဒကာတစ်ယောက်က ဦးဇင်းကို မေးခွန်းထုတ်စရာ ရှိလာနိုင်တယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်က စိတ်တော့ ငြိမ်ပါတယ်၊ အာရုံစိုက်ပြီး လုပ်တာပါပဲ၊ ဒါပေမယ့် အလုပ်ပြီးမြောက်မှု (Result) ကျတော့ သိပ်အားမရဘူး၊ အမှားတွေ ပါနေတုန်းပဲ၊ အဲဒါ ဘာကြောင့်ပါလဲ" လို့ မေးလာနိုင်တယ်။ အင်မတန် ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ စိတ်ငြိမ်ရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ အဲဒီ ငြိမ်သက်နေတဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတဲ့ "နည်းစနစ်" (Technique) လိုအပ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓစာပေမှာတော့ ဒါကို "သတိ" နဲ့ "သမ္ပဇဉ်" တွဲဖက်ထားခြင်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ရှင်းလင်းဖို့အတွက် မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် မှာ လာရှိတဲ့ "သမ္ပဇဉ်" (ဆင်ခြင်တုံတရား) အခန်းက ဘုရားဟော ပါဠိတော်တစ်ရပ်ကို ဦးစွာ ပင့်ဖိတ် နာယူကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတွေကို ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားမှုတိုင်းမှာ သတိကပ်ဖို့ အခုလို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"ပုန စပရံ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု အဘိက္ကန္တေ ပဋိက္ကန္တေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ အာလောကိတေ ဝိလောကိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ၊ သမိဉ္ဇိတေ ပသာရိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သေချာ စိစစ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် လုပ်ငန်းခွင် စွမ်းဆောင်ရည်အတွက် အဖြေထွက်လာပါလိမ့်မယ်။ ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့၊ ဘိက္ခု - ရဟန်းသည်၊ အဘိက္ကန္တေ - ရှေ့သို့ တက်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ ပဋိက္ကန္တေ - နောက်သို့ ဆုတ်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ သမ္ပဇာနကာရီ - ဆင်ခြင်တုံတရား 'သမ္ပဇဉ်' နှင့်တကွ ပြုလေ့ရှိသည်၊ ဟောတိ - ဖြစ်၏။ အာလောကိတေ - ရှေ့သို့ ကြည့်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ ဝိလောကိတေ - ဘေးဘယ်ညာသို့ ကြည့်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ - သမ္ပဇဉ်နှင့်တကွ ပြုလေ့ရှိ၏။ သမိဉ္ဇိတေ - လက်ခြေကို ကွေးရာ၌ လည်းကောင်း၊ ပသာရိတေ - လက်ခြေကို ဆန့်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ - သမ္ပဇဉ်နှင့်တကွ ပြုလေ့ရှိ၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေရာမှာ "သမ္ပဇာနကာရီ" (သမ္ပဇဉ်နှင့်တကွ ပြုခြင်း) ဆိုတာ သာမန် "သိရုံ" သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တွေက သမ္ပဇဉ်ကို (၄) မျိုး ခွဲခြားပြထားတယ်။ ပထမတစ်ခုက သာတ္ထကသမ္ပဇဉ် (အကျိုးရှိ မရှိ ဆင်ခြင်ခြင်း)၊ ဒုတိယက သပ္ပါယသမ္ပဇဉ် (သင့်တော် မသင့်တော် ဆင်ခြင်ခြင်း)၊ တတိယက ဂေါစရသမ္ပဇဉ် (မိမိအာရုံပေါ်မှာ စိတ်ရောက် မရောက် ဆင်ခြင်ခြင်း) နဲ့ စတုတ္ထက အသမ္မောဟသမ္ပဇဉ် (မတွေဝေဘဲ ရုပ်နာမ်သဘောအတိုင်း သိခြင်း) ဆိုပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် လုပ်ငန်းခွင်စကားနဲ့ ပြောရရင် ဒါဟာ "High-Performance Mindset" (စွမ်းဆောင်ရည်မြင့် စိတ်နေသဘောထား) ပါပဲ။ အလုပ်တစ်ခု လုပ်တော့မယ်ဆိုရင် "ဒါ အကျိုးရှိလား၊ ဒါ အချိန်ကိုက်ရဲ့လား၊ ငါ့စိတ်က ဒီအလုပ်ပေါ်မှာ ရာနှုန်းပြည့် ရှိနေရဲ့လား" ဆိုတာကို တစ်မုဟုတ်ချင်း စစ်ဆေးနေတဲ့ စနစ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒါကို ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Modern Psychology) နဲ့ အားကစားသိပ္ပံ (Sports Science) ဘက်ကနေ ကြည့်ရင် "Peak Performance" သို့မဟုတ် "The Zone" လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။
ကမ္ဘာကျော် အားကစားသမားတွေ၊ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်တွေဟာ သူတို့ရဲ့ အကောင်းဆုံး စွမ်းဆောင်ရည်ကို ပြသနေတဲ့အချိန်မှာ သူတို့စိတ်က "ငါ ဒါလုပ်နေပါတယ်" လို့ တောင် တွေးမနေတော့ဘူး။ သူတို့ရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ သတိတရားဟာ တစ်သားတည်း ပေါင်းစပ်သွားတယ်။ ဒါပေမယ့် သတိထားစရာ တစ်ချက်က Yerkes-Dodson Law ဆိုတဲ့ နိယာမပါ။ ဒီနိယာမအရ စိတ်ဖိစီးမှု (Arousal) အရမ်းနည်းလွန်းရင် (ပျင်းနေရင်) စွမ်းဆောင်ရည် ကျတတ်သလို၊ စိတ်ဖိစီးမှု အရမ်းများလွန်းရင် (ကြောက်စိတ်ဝင်နေရင်) လည်း စွမ်းဆောင်ရည် ကျတတ်ပါတယ်။ ဘုရားဟောတဲ့ "သမ္ပဇဉ်" ဆိုတာ အဲဒီ အစွန်းနှစ်ပါးလွတ်ပြီး၊ တည်ငြိမ်မှုနဲ့ နိုးကြားမှု မျှတနေတဲ့ အခြေအနေ (Balanced State) ကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး မြင်သာသွားအောင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းဟောင်း Case-P214 ကို ထုတ်နုတ်ပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်က "စေတနာ ရှိပေမယ့် စွမ်းဆောင်ရည် ကျသွားခဲ့တဲ့" ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်အကြောင်းပါ။ ဖြစ်စဉ်က ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းရေး ဌာနမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဝန်ထမ်းလူငယ်လေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အင်မတန် သဒ္ဓါတရား ကောင်းတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို ရိုသေတယ်။ တစ်နေ့မှာ သူက ရှေးဟောင်း ရွှေကြုတ်တော် (Golden Casket) တစ်ခုကို သန့်ရှင်းရေး လုပ်ဖို့ တာဝန်ကျတယ်။ အဲဒီရွှေကြုတ်က နှစ်ပေါင်းရာချီ သက်တမ်းရှိပြီး အင်မတန် နူးညံ့သိမ်မွေ့တယ်။
ပြဿနာက ဘယ်မှာ စလဲဆိုတော့... အဲဒီနေ့မှာ ဝန်ထမ်းလေးဟာ နေမကောင်းဖြစ်နေတဲ့ သူ့မိခင်အကြောင်းကို စိတ်ပူနေတယ်။ စိတ်က ရုံးခန်းထဲမှာ မရှိဘူး။ အိမ်ရောက်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် သူက "ငါ့တာဝန် ကျေရမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ ကြုတ်တော်ကို ကိုင်တွယ်တယ်။ လက်က အလုပ်လုပ်နေပေမယ့် စိတ်ထဲမှာ "သပ္ပါယသမ္ပဇဉ်" (သင့်တော် မသင့်တော် ဆင်ခြင်မှု) လွတ်နေတယ်။ ရလဒ်ကတော့... ကြုတ်တော်ရဲ့ အဖုံးကို ဖွင့်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ လက်က တုန်သွားပြီး အဖုံးက စားပွဲပေါ် လွတ်ကျလုနီးပါး ဖြစ်သွားခဲ့တယ်။ ကံကောင်းလို့ ဘေးနားက ကတ္တီပါအိပေါ် ကျသွားလို့ မပျက်စီးခဲ့ပေမယ့်၊ ဒါဟာ "Near-Miss Incident" (လွဲချော်သွားသော မတော်တဆမှု) တစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်သွားပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ရင် ဝန်ထမ်းလေးမှာ "သတိ" (Mindfulness) လုံးဝ မရှိတာ မဟုတ်ဘူး။ သူ ကြုတ်တော်ကို ကိုင်ထားမှန်း သိတယ်။ ဒါပေမယ့် "သမ္ပဇဉ်" (Clear Comprehension of Suitability) လိုအပ်နေတာ။ "ငါ့စိတ်အခြေအနေက ဒီလို တန်ဖိုးကြီး ပစ္စည်းကို ကိုင်ဖို့ သင့်တော်ရဲ့လား" ဆိုတာကို မဆင်ခြင်မိလိုက်ဘူး။ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ပြောရင် "Fitness for Duty" (တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ကြံ့ခိုင်မှု) မရှိတဲ့အချိန်မှာ ဇွတ်လုပ်မိတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို အဖြစ်မျိုး နောက်ထပ် မဖြစ်ရလေအောင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မူဝါဒအသစ် တစ်ခုနဲ့ ပုံစံခွက်တစ်ခုကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒါကတော့ Policy 3 (Safety and Security of Relics) ရဲ့ Article 3.1 (Mandatory Mental Readiness) ပါပဲ။ ဒီမူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့ "ဓာတ်တော်များနှင့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တိုက်ရိုက် ကိုင်တွယ်မည့် ဝန်ထမ်း မည်သူမဆို လုပ်ငန်းမစမီ မိမိ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အဆင်သင့်ဖြစ်မှုကို ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးရမည်" လို့ ပါရှိပါတယ်။
အဲဒီလို စစ်ဆေးဖို့အတွက် Template T125 (Relic Handling Competency & Readiness Log) ကို အသုံးပြုရပါတယ်။ T125 ဆိုတာ ရိုးရိုး Checklist မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့မှာ မေးခွန်း (၃) ခု ပါတယ်။
၁။ "ယခုအချိန်တွင် သင့်စိတ်သည် တည်ငြိမ်မှု ရှိပါသလား?" (Am I calm?)
၂။ "ပြင်ပ အာရုံပျံ့လွင့်မှုများကို ဖယ်ရှားပြီးပြီလား?" (Phone silent / No distractions?)
၃။ "ပြုလုပ်မည့် လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်ဆင့်ကို စိတ်ထဲမှာ မြင်ယောင်ကြည့်ပြီးပြီလား?" (Visualization of steps?)
ဒီမေးခွန်း (၃) ခုလုံးကို "Yes" လို့ အမှန်ခြစ်နိုင်မှသာ ကြုတ်တော်ကို စတင် ကိုင်တွယ်ခွင့် ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ဘုရားဟောတဲ့ "သမ္ပဇဉ်" (၄) ပါးကို စာရွက်ပေါ်မှာ လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်လိုက်တာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ကို တွေးစရာတစ်ခု ပေးချင်တယ်။ "စာရွက်တစ်ရွက် ဖြည့်လိုက်ရုံနဲ့ တကယ်ပဲ စွမ်းဆောင်ရည် တက်လာသလား" ပေါ့။ တကယ်တော့ စာရွက်က အဓိက မဟုတ်ပါဘူး။ စာရွက်ဖြည့်နေတဲ့ (၁) မိနစ်၊ (၂) မိနစ်အချိန်လေးမှာ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပြန်ကြည့်လိုက်တဲ့ "Self-Reflection" (မိမိကိုယ်ကို သုံးသပ်ခြင်း) က အဓိကပါ။ အားကစားသမားတွေ ပြေးခါနီးမှာ အသက်ပြင်းပြင်း ရှူသလိုမျိုး၊ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်တွေ လက်ဆေးရင်း စိတ်စုစည်းသလိုမျိုးပါပဲ။ T125 ကို ဖြည့်လိုက်တာနဲ့ ဝန်ထမ်းရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ "General Mode" (သာမန်အခြေအနေ) ကနေ "High-Focus Mode" (အာရုံစူးစိုက်မှု မြင့်မားသော အခြေအနေ) ကို ဂီယာပြောင်း (Shift) သွားပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လက်တွေ ငြိမ်လာတယ်၊ အမြင်တွေ ရှင်းလာတယ်၊ အမှား (Error) နည်းသွားတယ်။ ဒါဟာ သတိပဋ္ဌာန်တရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ အသုံးချပြီး စွမ်းဆောင်ရည် မြှင့်တင်နည်းပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ၊ ရုံးလုပ်ငန်းခွင်မှာ "သတိပဋ္ဌာန်" ကို ပွားများတဲ့အခါ ထိုင်ပြီး မှတ်နေရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ လှုပ်ရှားမှုတိုင်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းမှာ "ငါ အခုလုပ်နေတာ အကျိုးရှိရဲ့လား၊ သင့်တော်ရဲ့လား၊ ငါ့စိတ်က အသင့်ဖြစ်ရဲ့လား" ဆိုတာကို အမြဲတမ်း တွဲဖက်ပြီး စဉ်းစားကြရပါမယ်။ အထူးသဖြင့် အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချခါနီး၊ အရေးကြီးတဲ့ ပစ္စည်းတွေ ကိုင်တွယ်ခါနီးမှာ Template T125 လိုမျိုး ကိုယ့်စိတ်ကိုယ် စစ်ဆေးတဲ့ အလေ့အကျင့်လေး လုပ်ဖြစ်အောင် လုပ်ကြပါ။
နိဂုံးချုပ်အားဖြင့် တိုက်တွန်းချင်တာကတော့... မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ သတိပဋ္ဌာန်တရားတော်ဟာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တစ်ကြောင်းတည်းသော လမ်းဖြစ်သလို၊ လောကီကိစ္စတွေမှာလည်း အမှားကင်းပြီး အမြင့်ဆုံး စွမ်းဆောင်ရည် ရရှိစေနိုင်တဲ့ "အောင်မြင်ရေး လမ်းညွှန်" (Success Manual) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ ဒုတိယမြောက်ရက်မှာ ဤတရားတော်ကို နာယူပြီး၊ မိမိတို့၏ ဘဝတာဝန်များကို "သတိ၊ သမ္ပဇဉ်" လက်ကိုင်ထားကာ အကောင်းဆုံး၊ အမှားကင်းဆုံး ထမ်းဆောင်နိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
