"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မနေ့က ဦးဇင်းတို့ "Deep Work" နဲ့ "Peak Performance" အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့ သြဂုတ်လ (၃) ရက်မြတ်မှာတော့ အဲဒီ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အဓိက ဖျက်ဆီးနေတဲ့ ရန်သူတစ်ပါးအကြောင်း ဆွေးနွေးကြရအောင်။ အဲဒီရန်သူကတော့ အခြားမဟုတ်ပါဘူး၊ "စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း" (Distraction) သို့မဟုတ် ပါဠိလို "ဝိတက်" (ကြံစည်စိတ်ကူးမှုများ) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ အလုပ်လုပ်နေရင်း၊ သို့မဟုတ် တရားထိုင်နေရင်း စိတ်က ဟိုရောက်ဒီရောက် ဖြစ်ဖူးကြမှာပါ။ ရုံးမှာ အစီရင်ခံစာ ရေးနေတုန်း ဖုန်းသံမြည်လာလို့ ကိုင်လိုက်တယ်၊ ပြီးတော့ Facebook ခဏပွတ်လိုက်တယ်၊ ပြန်ကြည့်လိုက်တော့ နာရီဝက်လောက် အချိန်ကုန်သွားပြီ။ အလုပ်က မပြီးတော့ဘူး။ ဒါကို ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရှင်တွေက "Attention Deficit" (အာရုံစူးစိုက်မှု လျော့နည်းခြင်း) လို့ ခေါ်ပေမယ့်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ "Algorithm" (လုပ်ထုံးလုပ်နည်း အဆင့်ဆင့်) တစ်ခု ပေးထားခဲ့ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အထိရောက်ဆုံး လမ်းညွှန်ချက်ကတော့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ် ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသုတ်တော်မှာ ဘုရားရှင်က စိတ်ပျံ့လွင့်မှုကို ထိန်းချုပ်နည်း (၅) ဆင့်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် ကွန်ပျူတာတွေမှာ Virus ဝင်ရင် ဖြေရှင်းတဲ့ နည်းလမ်းတွေ ရှိသလို၊ စိတ်ထဲမှာ အကုသိုလ် Virus ဝင်လာရင် ဖြေရှင်းမယ့် နည်းလမ်း (၅) သွယ်ကို ပါဠိတော်နဲ့တကွ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ပထမဦးဆုံး နည်းလမ်းကို ဘုရားရှင်က ဒီလို ဟောပါတယ်။
"တဿ စေ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနော တံနိမိတ္တံ မနသိကရောတော ဥပ္ပဇ္ဇန္တေဝ ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ... တေန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနော တမှော နိမိတ္တာ အညံ နိမိတ္တံ ကုသလူပသံဟိတံ မနသိကာတဗ္ဗံ။"
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ -
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့၊ တဿ ဘိက္ခုနော - ထိုရဟန်းအား၊ တံနိမိတ္တံ - ထိုအာရုံတစ်ခုကို၊ မနသိကရောတော - နှလုံးသွင်းနေစဉ်၊ ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ - ယုတ်မာညစ်ညမ်းသော အကုသိုလ် အတွေးတို့သည်၊ ဥပ္ပဇ္ဇန္တေဝ - ဖြစ်ပေါ်ကုန်သည် ရှိသော်၊ တေန ဘိက္ခုနော - ထိုရဟန်းသည်၊ တမှော နိမိတ္တာ - ထိုအာရုံမှ၊ အညံ နိမိတ္တံ - (ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော) အခြား ကုသိုလ်နှင့် ယှဉ်သော အာရုံကို၊ မနသိကာတဗ္ဗံ - ပြောင်းလဲ၍ နှလုံးသွင်းရမည်။
ဒါကို ဥပမာအနေနဲ့ ဘုရားရှင်က "သပ်ကို သပ်ဖြင့် ရိုက်ထုတ်ခြင်း" (Removing a peg with another peg) နဲ့ တူတယ်လို့ မိန့်တော်မူတယ်။ လက်သမားဆရာဟာ သစ်သားတိုင်ထဲက သပ်ဟောင်းကို ထုတ်ချင်ရင် သပ်အသစ်တစ်ခုနဲ့ ထပ်ရိုက်ပြီး ထုတ်သလိုပါပဲ။ ဒကာကြီးတို့ ရုံးမှာ ဒေါသထွက်စရာ (အကုသိုလ်) ပေါ်လာရင်၊ အဲဒီ ဒေါသကို ဖျောက်ဖို့ မေတ္တာ (ကုသိုလ်) ဆိုတဲ့ အာရုံသစ်တစ်ခုကို ချက်ချင်း အစားထိုးလိုက်ရမယ်။ ဒါက ပထမအဆင့် (Replace Method) ပါ။
တကယ်လို့ ပထမနည်းနဲ့ မရဘူး၊ စိတ်က ပျံ့လွင့်နေတုန်းပဲ ဆိုရင် ဒုတိယနည်းကို သုံးရမယ်။ အဲဒါကတော့ "အာဒီနဝ" (အပြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း) ပါပဲ။ ဘုရားရှင်က ဥပမာ ပေးထားတာ အင်မတန် ထိမိတယ်။ "အလွန်အလှကြိုက်တဲ့ လူငယ်တစ်ယောက်ရဲ့ လည်ပင်းမှာ မြွေသေကောင်ပုပ်ကြီး ဆွဲပေးလိုက်သလိုမျိုး" တဲ့။ ကိုယ့်စိတ်ထဲ ဖြစ်နေတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ အတွေးတွေကို "ရွံစရာကောင်းလိုက်တာ၊ ကြောက်စရာကောင်းလိုက်တာ" လို့ အပြစ်မြင်အောင် ကြည့်လိုက်ရင် အလိုလို လွင့်စင်သွားတတ်တယ်။
တတိယနည်းကတော့ "အသတိ အမနသိကာရ" (မေ့ပစ်လိုက်ခြင်း၊ လစ်လျူရှုခြင်း) ပါ။ မျက်စိရှေ့မှာ မကြည့်ချင်တဲ့ မြင်ကွင်းရှိရင် မျက်စိမှိတ်လိုက်သလိုမျိုး၊ အာရုံမပြုဘဲ နေလိုက်တာပါ။ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ပြောရင် "Ignore & Distraction Blocking" ပေါ့။
စတုတ္ထနည်းကတော့ "ဝိတက္ကသင်္ခါရသဏ္ဌာန" (အတွေး၏ အရှိန်ကို လျှော့ချခြင်း)။ ပြေးနေတဲ့လူက "ငါ ဘာလို့ပြေးနေတာလဲ" လို့ တွေးပြီး လမ်းလျှောက်လိုက်သလို၊ လမ်းလျှောက်နေရာကနေ ရပ်လိုက်သလို၊ ရပ်နေရာကနေ ထိုင်လိုက်သလို၊ စိတ်ရဲ့ ပြေးလွှားမှုကို တဖြည်းဖြည်း အရှိန်သတ် (Slow Down) ချလိုက်တာပါ။
နောက်ဆုံး ပဉ္စမနည်းကတော့ အကြမ်းဆုံးပါပဲ။ "အဘိနိဂ္ဂဏှန" (အံကိုခဲ လျှာကို အာခေါင်မှာ ကပ်ပြီး စိတ်ကို စိတ်နဲ့ ဖိနှိပ် ချေမှုန်းခြင်း)။ "မရဘူး... ဒီစိတ်ကို ငါ မဖြစ်စေရဘူး" ဆိုပြီး Willpower (ဇွဲလုံ့လ) နဲ့ အတင်းအဓမ္မ ထိန်းချုပ်တာမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်ဖြစ်စဉ် (Case Study) တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ မနေ့က Case-P214 (ရွှေကြုတ်တော် ပြုတ်ကျမလိုဖြစ်ခြင်း) ကို ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ Case-A215 လို့ ခေါ်တဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ ပြတိုက်ရဲ့ CCTV Control Room (ကင်မရာ ထိန်းချုပ်ခန်း) မှာ တာဝန်ကျတဲ့ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းတစ်ဦး ရှိပါတယ်။ သူ့တာဝန်က မော်နီတာ (၈) လုံးကို တောက်လျောက် ကြည့်နေဖို့ပါ။ ဒါပေမယ့် CCTV ကြည့်ရတာ ငြီးငွေ့စရာ ကောင်းတယ်လေ။ ဘာမှလည်း ထူးထူးခြားခြား မဖြစ်ဘူး။ အဲဒီတော့ "ထိနမိဒ္ဓ" (ငိုက်မျဉ်းခြင်း) နဲ့ "ဥဒ္ဓစ္စ" (ပျံ့လွင့်ခြင်း) ဝင်လာတယ်။ သူ ဘာလုပ်လဲဆိုတော့ သူ့ဖုန်းကို ထုတ်ပြီး TikTok ကြည့်တယ်။ "ခဏလေးပါပဲ" ဆိုပြီး ကြည့်လိုက်တာ ၁၅ မိနစ်လောက် ကြာသွားတယ်။
အဲဒီ ၁၅ မိနစ် အတွင်းမှာပဲ ကင်မရာနံပါတ် (၄) မှာ ပြဿနာတစ်ခု ပေါ်တယ်။ ဧည့်သည်တစ်ယောက်က ကန့်သတ်နယ်မြေ (Restricted Zone) ဖြစ်တဲ့ ဓာတ်တော်တိုက် နောက်ဖေးလမ်းကြားထဲကို လမ်းမှားပြီး ဝင်သွားတယ်။ ဝန်ထမ်းက TikTok ကြည့်နေလို့ မမြင်လိုက်ဘူး။ ကံကောင်းလို့ လှည့်ကင်းလုံခြုံရေး (Patrol Guard) က တွေ့ပြီး တားလိုက်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါဟာ Policy 3 (Safety & Security) အရ အလွန်ကြီးမားတဲ့ ပေါ့ဆမှု (Negligence) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်မှာ ဝန်ထမ်းဟာ "Attention Management" (အာရုံစီမံခန့်ခွဲမှု) ကျရှုံးခဲ့တယ်။ တကယ်လို့ သူသာ ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ်ကို နားလည်ခဲ့ရင် ဘာလုပ်မလဲ။
၁။ ဖုန်းကြည့်ချင်စိတ် (အကုသိုလ်အာရုံ) ပေါ်လာရင်၊ CCTV မျက်နှာပြင်ပေါ်က အသေးစိတ်အချက်အလက် (ကုသိုလ်အာရုံ/တာဝန်) ကို ချက်ချင်း အစားထိုးပြီး ကြည့်လိုက်မယ်။ (ပထမနည်း)။
၂။ "ငါ ဖုန်းကြည့်နေတုန်း သူခိုးဝင်ရင် ငါ ထောင်ကျနိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ အပြစ်ကို ဆင်ခြင်မယ်။ (ဒုတိယနည်း)။
၃။ ဖုန်းကို အံဆွဲထဲ ထည့်ပြီး လစ်လျူရှုလိုက်မယ်။ (တတိယနည်း)။
ဒီလို အာရုံပျံ့လွင့်မှုတွေကို စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်နိုင်ဖို့အတွက် သွာဂတပြတိုက်မှာ Template T210 (Incident & Near-Miss Log) ကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် စိတ်ပျံ့လွင့်လို့ အမှားတစ်ခု ဖြစ်ခါနီးတိုင်း၊ ဒီ T210 မှာ မှတ်တမ်းတင်ရပါတယ်။ "ဘာကြောင့် ပျံ့လွင့်တာလဲ? (Root Cause)"၊ "နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် ဘာလုပ်မလဲ? (Action Plan)" ဆိုတာကို ရေးရပါတယ်။ ဒါဟာ အပြစ်ပေးဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပြန်ပြီး "သတိ" ကပ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်ပေးတဲ့ "Mindfulness Tool" တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် Policy 3 ရဲ့ Article 3.2 (Continuous Monitoring Protocol) မှာလည်း "လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းများသည် မိမိတို့၏ စိတ်အခြေအနေကို (၃၀) မိနစ်လျှင် တစ်ကြိမ် Self-Check လုပ်ရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ စိတ်ညစ်နေလား၊ ပျော်နေလား၊ ငိုက်နေလား ဆိုတာကို သိနေမှသာ "ဝိတက်" တွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့လည်း ကိုယ့်ဘဝမှာ "ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ်" လာ နည်းလမ်း (၅) သွယ်ကို လက်တွေ့ စမ်းသပ်ကြည့်ပါ။
မကောင်းတဲ့အတွေး ဝင်လာရင် ကောင်းတဲ့အတွေးနဲ့ အစားထိုးပါ။ (Replace)
မရရင် သူ့အပြစ်ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ (Danger)
မရရင် မသိချင်ယောင် ဆောင်လိုက်ပါ။ (Ignore)
မရရင် ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှော့ချပါ။ (Relax)
လုံးဝ မရတော့ရင်တော့ "သွားစမ်း... မကောင်းဆိုးဝါးစိတ်" ဆိုပြီး ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ် နိုင်အောင် ထိန်းချုပ်လိုက်ပါ။ (Crush)
ဒီနည်းလမ်းတွေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကို အလိုလိုက်ခြင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ အာရုံစူးစိုက်မှု အားကောင်းတဲ့၊ စွမ်းဆောင်ရည် ပြည့်ဝတဲ့ ဘဝပိုင်ရှင်များ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၃ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
