နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ (မြတ်စွာဘုရားအား ကန်တော့ပါ၏)
နမော ဓမ္မဿ (တရားတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)
နမော သံဃဿ (သံဃာတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)
နမော မာတာပိတုဿ (မိဘနှစ်ပါးအား ကန်တော့ပါ၏)
နမော အာစရိယဿ (ဆရာသမားတို့အား ကန်တော့ပါ၏)။
ဒီကနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၉) ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ "သုတေသန၏ အနာဂတ်နှင့် ပညာရေး (Future of Research & EdTech)" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆွေးနွေးကြရအောင်။ ပညာရေးဆိုတာ အတိတ်က အချက်အလက်တွေကို ကျက်မှတ်ရုံတင်မဟုတ်ဘဲ အနာဂတ်အတွက် ဆန်းသစ်တဲ့ "ပညာ" ကို ရှာဖွေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ ပညာသုတ် အဆုံးအမတွေ၊ ခေတ်သစ် EdTech (Education Technology) တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ "Offer Dhamma" ရည်မှန်းချက်နဲ့ ချိတ်ဆက် ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ပညာသုတ် (မြန်မာပြန်) မှာ ပညာရစေကြောင်း အကြောင်းတရား (၈) ပါးကို ဟောကြားထားပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ "ကာလေန ကာလံ ဥပသံကမိတွာ ပရိပုစ္ဆတိ ပရိပဉှတိ" - သင့်တင့်လျောက်ပတ်တဲ့ အချိန်မှာ ဆရာသမားထံ ချဉ်းကပ်ပြီး မေးမြန်းဆွေးနွေးရမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ မေးခွန်းထုတ်ခြင်း (Inquiry-based Learning) နဲ့ သုတေသန (Research) ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ပါပဲ။ ပညာဆိုတာ အမှန်တရားကို စူးစမ်းရှာဖွေမှုကနေပဲ ထွက်ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... သာသနာမှာက ကြည်ညိုဖို့ပဲ အဓိက မဟုတ်ဘူးလား၊ သုတေသနတွေ လုပ်နေရင် သဒ္ဓါတရားတွေ ပျက်ကုန်မှာ မစိုးရိမ်ရဘူးလား" လို့ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ all cases studies ထဲက Case-B12 (Mr. B ရဲ့ ဖြစ်စဉ်) ကို ကြည့်ရင် ရှင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ Mr. B ဟာ လူတွေရဲ့ မျက်ကန်းယုံကြည်မှုကို အသုံးချပြီး အထောက်အထားအတုတွေနဲ့ လှည့်စားခဲ့ပါတယ်။ အကယ်၍ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ သုတေသနအခြေပြု ပညာရေး (Evidence-based Education) သာ မရှိခဲ့ရင် ဒီလို လှည့်စားမှုတွေရဲ့ သားကောင် ဖြစ်သွားကြမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template-T230 (Evidence Verification Record) ကို သုံးပြီး အစစ်အမှန်ကို ရှာဖွေတာဟာ သဒ္ဓါတရားကို ဖျက်ဆီးတာမဟုတ်ဘဲ "ဉာဏ်နဲ့ယှဉ်တဲ့ သဒ္ဓါ" ဖြစ်အောင် ပညာပေး (Educational Outreach) နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ Template-T297 (HSWAGATA Knowledge Products Catalogue Sheet) ကို သုံးပြီး သုတေသန စာတမ်းတွေ၊ EdTech နည်းပညာနဲ့ ပြုလုပ်ထားတဲ့ Digital Learning Materials တွေကို သိမ်းဆည်းထားပါတယ်။ ဒါဟာ Policy Article 3.2 မှာ ပါတဲ့ "Knowledge Sharing" ပါပဲ။ နောင်အနာဂတ်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို VR (Virtual Reality) တွေ၊ AR (Augmented Reality) တွေနဲ့ အနုစိတ် လေ့လာနိုင်အောင် ပြင်ဆင်နေတာဟာလည်း EdTech ရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပါပဲ။ ဒါဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ၅ နှစ်တာ အစီရင်ခံစာ (5 Years Reports) ထဲက ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာမှာ ပါတဲ့ "Scientific & Educational Integrity" ဆိုတဲ့ ရည်မှန်းချက်ပါပဲ။
အခုခေတ် EdTech နဲ့ Instructional Design လေ့လာနေတဲ့ လူငယ်တွေအတွက် စဉ်းစားကြည့်စို့။ ပညာရေးဆိုတာ ဒေတာ (Data) ကို အသိပညာ (Knowledge) အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Template-T101 (Doctrinal Briefing Note) တွေဟာ ခက်ခဲတဲ့ အဘိဓမ္မာ သဘောတရားတွေကို လွယ်ကူတဲ့ သင်ခန်းစာ (Bite-sized learning) အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပညာသုတ်မှာပါတဲ့ "သုတ" (ကြားနာသင်ယူခြင်း) ကို ခေတ်မီအောင် လုပ်ဆောင်တာပါ။ သုတေသန မပါတဲ့ ပညာရေးဟာ အနှစ်မရှိသလို၊ ပညာရေး မပါတဲ့ သုတေသနဟာလည်း အကျိုးမထင်ရှားပါဘူး။
ဒကာမကြီးတို့ မိသားစုဘဝမှာလည်း ဆင်ခြင်ကြည့်စို့။ သားသမီးတွေကို "ဒါဟာ ဘုရားဓာတ်တော်ပဲ၊ ကြည်ညိုလိုက်" လို့ပဲ ပြောတာထက် "ဒီဓာတ်တော်ဟာ ဘယ်လို သမိုင်းကြောင်းရှိတယ်၊ ဘယ်လို သိပ္ပံနည်းကျ အထောက်အထားတွေ ရှိတယ်" ဆိုတာကိုပါ သင်ပေးတာဟာ အနာဂတ်အတွက် ပညာအမွေ ပေးတာပါပဲ။ ဒါဟာ ၁၂ လစာ အနုမောဒနာ Theme ထဲက မေလ Theme "သာသနာပြုဒါန = ဓမ္မဒါန (သုတေသနနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေမှု)" ရဲ့ အနှစ်သာရပါ။ လစဉ်မပြတ် ဒါနပြုခြင်းဟာ အဲဒီလို ပညာပေး လုပ်ငန်းတွေကို ထောက်ပံ့နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာမှာ "Success is about safety, discipline and truthfulness" လို့ ဆိုထားပါတယ်။ သုတေသနဆိုတာ အမှန်တရား (Truth) ကို ရှာတာပါ။ Template-T231 (Actions & Decisions Tracker) ကို သုံးပြီး သုတေသန လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို မှတ်တမ်းတင်တာဟာ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ် (Academic Ethics) ကို စောင့်ရှောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အနာဂတ် သာသနာပြုလုပ်ငန်းတွေမှာ AI နဲ့ Big Data တွေကို အသုံးချပြီး ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ ဓမ္မပညာရေး (Dhamma Education) တွေကို ဖန်တီးသွားဖို့ ဦးဇင်းတို့မှာ ရည်မှန်းချက် ရှိပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် သုတေသနဆိုတာ အမှန်တရားကို ရှာဖွေတဲ့ မီးအိမ်ဖြစ်ပြီး၊ ပညာရေးဆိုတာ အဲဒီအလင်းရောင်ကို အများပြည်သူဆီ ဖြန့်ဝေပေးတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့လည်း မိမိတို့ကိုယ်တိုင်ရော၊ သားသမီးတွေကိုပါ စူးစမ်းလေ့လာတဲ့ ပညာရှာမှီးသူ (Lifelong Learners) တွေဖြစ်အောင် ပျိုးထောင်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။ အမှန်တရားကို လက်ကိုင်ထားပြီး၊ ပညာနဲ့ ပေါင်းစပ်ကာ ငြိမ်းချမ်းမှု (Peace) ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော သုတေသန၏ အနာဂတ်နှင့် ပညာရေး တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကံ စေတနာအပေါင်းတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားအပ်တဲ့ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ မြန်ဆန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၉) ရက်။
