သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၁၃ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၁ ရက်။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားဆွေးနွေးမည့် တရားတော်ကတော့ "အကျိုးအကြောင်း ရှာဖွေမှု (Inductive Logic)" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ အကြောင်းမရှိဘဲ အကျိုးဖြစ်လာတာ ဘာတစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။ မီးခိုးကြွက်လျှောက် လိုက်ရှာရင် မီးဖိုကို တွေ့ရသလို၊ အကျိုးတရားတွေကို လေ့လာသုံးသပ်ပြီး အကြောင်းရင်းမှန်ကို ဖော်ထုတ်တဲ့ နည်းလမ်းကို အဘိဓမ္မာ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ ခေတ်သစ် Inductive Logic (အနုမာန ယုတ္တိဗေဒ) တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလိမ့်မယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... ပဋ္ဌာန်းရွတ်ရင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းတယ်လို့ပဲ သိထားတာ၊ အကျိုးအကြောင်း ရှာဖွေတာနဲ့ ဘယ်လို ဆိုင်လို့လဲ" တဲ့။ အေး... အင်မတန် ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ ပဋ္ဌာန်းဆိုတာ "အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု နိယာမ" ကြီးပါပဲ။ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၊ ပစ္စယနိဒ္ဒေသ (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁) မှာ "ဟေတု ပစ္စယော" လို့ အစချီပြီး ဟောကြားထားပါတယ်။ အပင်တစ်ပင် ရှင်သန်ဖို့အတွက် ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ နေရောင်ခြည် ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရား (Conditions) တွေ လိုအပ်သလို၊ လူသားတွေရဲ့ ဘဝဖြစ်စဉ်မှာလည်း အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းစပ်ပြီးမှ အကျိုးတရားတွေ ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါဠိတော်လာ "ပစ္စယ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို ဦးဇင်းတို့ အနက်ဖွင့် (Word-by-word Analysis) ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ "ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတီတိ ပစ္စယော" - ဒီအကြောင်းတရားကို စွဲပြီးတော့၊ မှီပြီးတော့ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အတွက် "ပစ္စယ" (အကြောင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သစ်ပင်ရဲ့ အမြစ် (Root) ဟာ သစ်ပင်ကြီးတစ်ခုလုံး ခိုင်ခံ့စေဖို့ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သလို၊ "ဟေတု" ဆိုတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ (သို့မဟုတ်) အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ ဆိုတဲ့ အမြစ်တွေကြောင့် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားတွေ ဖြစ်ပေါ်လာရတာပါ။
အေး... ခေတ်သစ် Logic ပညာရပ်မှာ "Inductive Logic" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒါက ဘာလဲဆိုတော့ သီးခြားဖြစ်စဉ် (Specific Observations) လေးတွေကို လိုက်ကြည့်ပြီး၊ အဲဒီကနေ အထွေထွေ နိဂုံး (General Conclusion) တစ်ခုကို ဆွဲထုတ်တာပါ။ ဥပမာ - ပထမအကြိမ် မီးပျက်တုန်းက မိုးရွာနေတယ်၊ ဒုတိယအကြိမ် မီးပျက်တော့လည်း မိုးရွာနေတယ်၊ တတိယအကြိမ်လည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ ဒါဆိုရင် "မိုးရွာရင် မီးပျက်တတ်တယ်" ဆိုတဲ့ နိဂုံးကို ချလိုက်တာမျိုးပေါ့။ ဒါဟာ ပဋ္ဌာန်းနည်းလမ်းနဲ့ တူပါတယ်။ "ဒီအကြောင်း ရှိရင် ဒီအကျိုး ဖြစ်တယ်" ဆိုတာကို အကြိမ်ကြိမ် လေ့လာပြီးမှ သဘာဝနိယာမ (Natural Law) ကို ရှာဖွေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ ဓာတ်တော်ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-I162 ဖြစ်စဉ်လေးတစ်ခုကို သာဓကဆောင်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက ဓာတ်တော်တိုက်ရဲ့ စိုထိုင်းဆ ထိန်းညှိစက် (Humidity Control System) က မကြာခဏ အချက်ပေးသံ မြည်ပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေက စက်ပျက်တာပဲ ဖြစ်မယ်ဆိုပြီး စက်ပြင်ဆရာ ခေါ်ခေါ်ပြတယ်။ ဆရာလာရင် ကောင်းနေရော၊ ဆရာပြန်သွားရင် ပြန်မြည်ရော။ ဒါနဲ့ ဦးဇင်းက Policy 3, Article 3.1 (Evidence-Based Decision Making) အရ "မင်းတို့ ထင်ကြေးနဲ့ မဆုံးဖြတ်နဲ့၊ အချက်အလက် (Evidence) ကို အရင်စုပါ" လို့ ညွှန်ကြားလိုက်ပါတယ်။
အဲဒီမှာ ဦးဇင်းတို့က Template T135 (Inductive Reasoning & Pattern Recognition Log) ကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဒီ Template မှာ "Time" (အချိန်)၊ "Activity" (လုပ်ဆောင်ချက်)၊ "Weather" (ရာသီဥတု) နဲ့ "Incident" (ဖြစ်စဉ်) ဆိုပြီး ဇယားကွက်တွေ ပါပါတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကို တစ်ပတ်တိတိ စောင့်ကြည့် မှတ်တမ်းတင်ခိုင်းလိုက်တယ်။ တစ်ပတ်ပြည့်တော့ Data တွေကို ပြန်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ ထူးခြားတဲ့ ပုံစံ (Pattern) တစ်ခုကို သွားတွေ့တယ်။ အချက်ပေးသံ မြည်တဲ့ အချိန်တိုင်းဟာ မနက် ၆ နာရီခွဲ ဖြစ်နေပြီး၊ အဲဒီအချိန်ဟာ သန့်ရှင်းရေး ဝန်ထမ်းက ဓာတ်တော်ခန်းရဲ့ အပြင်ဘက် ပြတင်းပေါက်နားမှာ ရေပက်ပြီး ကြမ်းတိုက်တဲ့ အချိန်နဲ့ သွားတိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။
ဒီတော့မှ Inductive Logic အရ အဖြေပေါ်သွားပါတယ်။ "စက်ပျက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ပြတင်းပေါက် ဘောင်ကနေ ရေငွေ့တွေ ဝင်လာလို့ စိုထိုင်းဆ မြင့်တက်ပြီး အချက်ပေးတာ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်း (Root Cause) ကို တွေ့လိုက်ရတယ်။ ဒါဟာ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်မှာ လာတဲ့ "ပကတူပနိဿယ ပစ္စယော" (အားကြီးသော မှီရာအကြောင်း) သဘောပါပဲ။ ရေပက်ခြင်း ဆိုတဲ့ အကြောင်းကြောင့် စိုထိုင်းဆတက်ခြင်း ဆိုတဲ့ အကျိုး ဖြစ်လာတာပါ။ အကြောင်းကို သိလိုက်တော့ ရေပက်တာကို ရပ်ခိုင်းလိုက်တယ်၊ ဒါဆိုရင် ပြဿနာ ပြီးသွားရော။ အကြောင်းချုပ်တော့ အကျိုးချုပ်တယ် (Hetu Nirodha, Phala Nirodha) ဆိုတဲ့ သစ္စာတရားကို လက်တွေ့ မြင်လိုက်ရတာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... လောကီကိစ္စတွေမှာတော့ ဟုတ်ပါပြီ၊ တရားအားထုတ်တဲ့ နေရာမှာရော ဒီနည်းက သုံးလို့ရပါသလား" တဲ့။ အင်မတန် ရတာပေါ့ ဒကာမကြီး။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ Inductive Logic သက်သက်ပါပဲ။ ယောဂီက ထိုင်မှတ်နေတုန်း နာကျင်မှု (Dukkha) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒါကို ရှုမှတ်လိုက်တယ်။ နောက်တစ်ခါ ယားယံမှု ပေါ်လာပြန်တယ်။ နောက်တစ်ခါ ပျော်ရွှင်မှု ပေါ်လာပြန်တယ်။ အဲဒီလို ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်စဉ် (Observations) ပေါင်းများစွာကို စောင့်ကြည့်ပြီးတဲ့အခါကျမှ ဉာဏ်ထဲမှာ "ဩော်... ဘာမှ မမြဲပါလား" ဆိုတဲ့ "အနိစ္စ" နိဂုံး (General Conclusion) ကို ကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်တာပါ။ စာဖတ်ပြီး သိတာက Deductive (သဘောတရားကို အရင်ယူတာ) ဖြစ်ပေမဲ့၊ ကိုယ်တွေ့ ရှုမှတ်ပြီး သိတာက Inductive (အတွေ့အကြုံကနေ အမှန်တရားကို ယူတာ) ဖြစ်ပါတယ်။
Policy 3, Art 3.1 မှာ ဦးဇင်းတို့က "Decision based on Observed Facts" (လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်ခြင်း) ဆိုတာကို အလေးထားပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်၊ သာသနာပြု ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ဟာ ကောလာဟလတွေ၊ ထင်ကြေးတွေနဲ့ မဆုံးဖြတ်ရပါဘူး။ အချက်အလက် အပိုင်းအစလေးတွေကို စုစည်း၊ ဆက်စပ်ကြည့်ပြီးမှ ခိုင်မာတဲ့ အကြောင်းတရားကို ရှာဖွေရပါတယ်။ ဒါမှသာလျှင် မှန်ကန်တဲ့ ဖြေရှင်းနည်း (Right Solution) ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
Case-I162 ကနေ ဦးဇင်းတို့ ရလိုက်တဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ "Pattern Recognition" (ပုံစံကို မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း) ပါပဲ။ ဘဝမှာ ပြဿနာတစ်ခု ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေပြီဆိုရင်၊ "ငါ ကံမကောင်းလို့" လို့ ညည်းမနေပါနဲ့။ Template T135 လိုမျိုး စိတ်ထဲမှာ မှတ်တမ်းတင်ကြည့်ပါ။ "ငါ ဘယ်လိုအချိန်မှာ ဒေါသထွက်တတ်သလဲ"၊ "ဘယ်လို လူမျိုးနဲ့ တွေ့ရင် စိတ်ညစ်ရသလဲ"။ အဲဒီလို လေ့လာလိုက်ရင် ကိုယ့်ရဲ့ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ "ဟေတု" (အကြောင်းရင်း) ကို တွေ့ပါလိမ့်မယ်။ အကြောင်းရင်းကို တွေ့မှ အမြစ်ပြတ် ကုစားလို့ ရမှာပါ။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုတာကတော့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ရုံ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ဘဝရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုတွေကိုပါ Inductive Logic နဲ့ လေ့လာသုံးသပ်ကြပါ။ ပြဿနာတိုင်းမှာ အကြောင်းရင်း ရှိပါတယ်။ အဲဒီ အကြောင်းရင်းကို "သတိ" နဲ့ စောင့်ကြည့်၊ "ပညာ" နဲ့ ဖော်ထုတ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းမှုကို တည်ဆောက်ကြပါ။
အနှစ်ချုပ်လိုက်ရင် အကျိုးအကြောင်း ရှာဖွေမှု (Inductive Logic) ဆိုတာ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်ရဲ့ လက်တွေ့အသုံးချမှု (Applied Patthana) တစ်ခုပါပဲ။ အပိုင်းအစ အချက်အလက်လေးတွေကနေ ကြီးမားတဲ့ အမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းဟာ ပညာရှိတို့ရဲ့ အရည်အချင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "အကျိုးအကြောင်း ရှာဖွေမှု (Inductive Logic)" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး မိမိတို့ဘဝ၏ ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုး အကြောင်းတရားများကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ အကြောင်းမှန်ကို သိ၍ အကျိုးမှန်ကို ရယူနိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ၊ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်၏ စောင့်ရှောက်မှုဖြင့် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။
ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၁ ရက်
