နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ စိတ်၏ အာရုံဖမ်းယူမှုနှင့် သတင်းအချက်အလက် (Introduction)
ဒီနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၇ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်က "စိတ်၏ အာရုံခံစားမှုနှင့် ဒေတာစုဆောင်းခြင်း (Information Processing)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ လူသားတွေဟာ မွေးဖွားလာကတည်းက အာရုံခံအင်္ဂါ ၅ ပါး၊ စိတ်အာရုံ ၁ ပါး၊ စုစုပေါင်း ၆ ပါးနဲ့ ပြင်ပလောကက ဒေတာတွေကို စက္ကန့်မလပ် ဖမ်းယူနေကြတာ ဒကာ ဒကာမတို့။ အခုခေတ် ကွန်ပျူတာတွေမှာ Input Device တွေကနေ ဒေတာတွေ ဝင်လာသလိုမျိုးပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ဒေတာတွေကို စိတ်က ဘယ်လို Process လုပ်သလဲ၊ ဘယ်လို မှတ်တမ်းတင်သလဲဆိုတာကို အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓာပိုင်းမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အသေးစိတ် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... စိတ်က အာရုံကို သိတာပဲ မဟုတ်လား၊ ဒေတာတွေ စုဆောင်းတယ်ဆိုတာ ဘယ်လိုမျိုးလဲ" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် ဦးဇင်းတို့ မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့ အလင်းလှိုင်းတွေ (Light Waves) ဟာ ဦးနှောက်ဆီကို လျှပ်စစ်ဒေတာ (Electrical Signals) အနေနဲ့ ရောက်သွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဒေတာကို "ဒါကတော့ ပန်းသီး"၊ "ဒါကတော့ ရန်သူ" ဆိုပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖော် (Processing) လုပ်တာကတော့ စိတ် (ဝိညာဉ်) ပဲ ဒကာကြီးရဲ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 4, Art. 4.3 မှာလည်း "ဓာတ်တော်များကို ဖူးမြော်ရာတွင် စိတ်၏ အာရုံခံစားမှု အဆင့်ဆင့် (Sensory Perception Steps) ကို သတိဖြင့် ဆင်ခြင်ရန်" ဆိုပြီး လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။
၂။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာနှင့် အာရုံဝင်ပေါက်များ (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော်၊ ခန္ဓဝိဘင်း (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို အခုလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"စက္ခုဝိညာဏံ၊ သောတဝိညာဏံ၊ ဃာနဝိညာဏံ၊ ဇိဝှါဝိညာဏံ၊ ကာယဝိညာဏံ၊ မနောဝိညာဏံ။"
ဒါဟာ စိတ်အာရုံ ဝင်ပေါက် ၆ မျိုး (6-Channel Input) ပါပဲ။
စက္ခုဝိညာဉ် - မျက်စိကတစ်ဆင့် ရုပ်အဆင်း ဒေတာကို သိခြင်း။
သောတဝိညာဉ် - နားကတစ်ဆင့် အသံဒေတာကို သိခြင်း။
မနောဝိညာဉ် - စိတ်ကတစ်ဆင့် အတွေးအကြံနဲ့ ဓမ္မအာရုံ ဒေတာတွေကို သိခြင်း။
ဒီဝိညာဉ်တွေဟာ အာရုံ (Object) နဲ့ ဒွါရ (Gate) ထိတွေ့လိုက်တဲ့အခါမှာ ခဏချင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ Information Processing တွေပဲ ဒကာမကြီးတို့။ ဒီအာရုံတွေ ဝင်လာတဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ "ဖဿ" (Contact)၊ "ဝေဒနာ" (Feeling) တွေ ဆက်ဖြစ်ပြီး ဒေတာတွေကို အမျိုးအစား ခွဲခြားမှတ်သား (Sanna - Perception) ကြတာပါ။
၃။ Information Processing: စိတ်၏ ဒေတာစီမံခန့်ခွဲမှု (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဓာတ်တော်တွေကို ပြသတဲ့အခါ ဖူးမြော်သူတွေရဲ့ Information Processing လွယ်ကူအောင် Template-T115 (Perceptual Engagement Guide) ကို သုံးပါတယ်။ ဥပမာ - ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ပြသတဲ့အခါ အလင်းအမှောင် (Visual Data)၊ ပြတိုက်ရဲ့ အပူချိန် (Tactile Data) နဲ့ နောက်ခံ တရားသံ (Auditory Data) တွေကို ချိန်ညှိရပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." လူ့ဦးနှောက်ဟာ တစ်စက္ကန့်ကို ဒေတာပေါင်း ၁၁ သန်း (11 million bits per second) လောက် လက်ခံရရှိပေမယ့်၊ စိတ်က အသိအမှတ်ပြု (Conscious processing) လုပ်နိုင်တာက ၅၀ ခန့်ပဲ ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ အဘိဓမ္မာမှာပြောတဲ့ "မနသိကာရ" (နှလုံးသွင်းခြင်း) သဘောပါပဲ။ စိတ်က ဘယ်ဒေတာကို Filter လုပ်ပြီး ယူမလဲဆိုတာက မိမိရဲ့ သတိ (Attention) ပေါ်မှာ မူတည်နေတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 4 အရ ဓာတ်တော်ကို ဖူးမြော်တဲ့အခါ အာရုံမများဘဲ စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စုစည်းထားဖို့ (Focusing) လိုအပ်တာဟာ ဒီ Information Processing စနစ် မှန်ကန်ဖို့အတွက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ Case-I127: အာရုံမှားခြင်းနှင့် ဒေတာပျက်ယွင်းမှု (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-I127 လေးတစ်ခုအကြောင်း ပြောပြမယ်။ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ဓာတ်တော်ဖူးရင်းနဲ့ "ဦးဇင်း... ဓာတ်တော်ကနေ အလင်းတန်းတွေ ထွက်နေတာကို တွေ့ရတယ်" လို့ လျှောက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘေးကလူတွေက မမြင်ရဘူး။ ဦးဇင်းတို့က Template-T115 အရ သူ့ရဲ့ အာရုံခံစားမှုကို ဆန်းစစ်ကြည့်တဲ့အခါ၊ အဲဒီဒကာကြီးဟာ အင်မတန် ပီတိဖြစ်နေတဲ့အတွက် စိတ်ကနေ အလင်းအာရုံ (နိမိတ်) ကို ဖန်တီးလိုက်တာ (Internal Data Generation) ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။
ဒါကို အဘိဓမ္မာနည်းအရ "သညာဝိပ္ပလ္လာသ" (အမှတ်မှားခြင်း) လို့ ခေါ်နိုင်သလို၊ တရားသဘောအရတော့ စိတ်ကြည်လင်မှုကြောင့်ဖြစ်တဲ့ "ဩဘာသ" (အရောင်အလင်း) လို့လည်း ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါကို ဒေတာအရ ကြည့်ရင်တော့ ပြင်ပကလာတဲ့ ဒေတာ (External input) မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ထဲက ထွက်လာတဲ့ ဒေတာ (Internal process) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့က သူ့ကို "ဒကာကြီး... အလင်းကိုပဲ မကြည့်ပါနဲ့၊ အလင်းကို သိနေတဲ့ 'စိတ်' ရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုကိုပါ ကြည့်ပါ" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်မှ သူဟာ ဝိပဿနာဘက်ကို ကူးသွားနိုင်ခဲ့တယ်။
၅။ IT နှင့် စိတ်၏ Buffer စနစ် (Modern Analogy)
IT နယ်ပယ်မှာ Video Streaming လုပ်တဲ့အခါ "Buffer" ဆိုတာ ရှိတယ် ဒကာကြီးတို့။ ဒေတာတွေက အင်တာနက်ကနေ ဝင်လာတယ်၊ ခေတ္တ သိမ်းထားတယ်၊ ပြီးမှ Screen ပေါ်မှာ ပြတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဟာလည်း Buffer တွေ အများကြီးနဲ့ အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ အာရုံတွေက ဝင်လာတယ်၊ စိတ်က "ဝီထိ" ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်အတိုင်း အဆင့်ဆင့် Process လုပ်တယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... စိတ်က ကွန်ပျူတာထက် မြန်တာလား" ပေါ့။ မြန်တာမှ အဆပေါင်းများစွာပါ ဒကာမကြီးရဲ့။ ကွန်ပျူတာ Processor တွေက Gigahertz (တစ်စက္ကန့်ကို အကြိမ်သန်းပေါင်းများစွာ) နဲ့ တွက်ပေမယ့်၊ စိတ်ကတော့ မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက်အတွင်းမှာ ကုဋေပေါင်း ကုဋေတစ်သိန်းမက ဖြစ်ပျက်နေတာ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလို မြန်လွန်းတဲ့အတွက် ဦးဇင်းတို့က ဒေတာတွေ (အာရုံတွေ) ကို အမှန်အတိုင်း မမြင်ရဘဲ "ငါ" လို့ ထင်မှတ်မှား (Misinterpretation) နေကြတာပါ။
၆။ Policy 4, Art. 4.3 နှင့် သွာဂတ၏ အာရုံစူးစိုက်မှု နည်းပညာ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 4, Art. 4.3 (Sensory Data Integrity) မှာ "ဓာတ်တော်များကို ဖူးမြော်သူများအား မလိုအပ်သော အာရုံလွှဲမှုများ (Distractions) မှ ကာကွယ်ရန်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ထဲမှာ ဖုန်းပြောတာ၊ ဆူညံတာတွေကို ကန့်သတ်ထားတာပါ။
အာရုံတစ်ခု (Data stream) ကို စိတ်က စနစ်တကျ လက်ခံရရှိဖို့အတွက် ပတ်ဝန်းကျင် ဆူညံမှု (Noise) ကင်းဖို့ လိုပါတယ်။ Noise များရင် စိတ်က ဒေတာကို Error ဖတ်တတ်တယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template-T115 အရ အေးချမ်းတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးပေးပြီး ဖူးမြော်သူရဲ့ ဝိညာဏက္ခန္ဓာဟာ ဓာတ်တော်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ ဒေတာတွေကို အပြည့်အဝ လက်ခံရရှိအောင် စီစဉ်ပေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ သတိဖြင့် ဒေတာစစ်ထုတ်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ဒီနေ့ခေတ်မှာ Information Overload ဖြစ်နေကြတယ်။ Facebook ကြည့်လိုက်ရင် ဒေတာတွေ အများကြီး ဝင်လာတယ်၊ အဲဒီမှာ ဒေါသဖြစ်စရာတွေ၊ လောဘဖြစ်စရာတွေ ပါလာတယ်။ အဲဒီ ဒေတာတွေကို ဝိညာဏက္ခန္ဓာက လက်ခံလိုက်ပြီဆိုတာနဲ့ စိတ်ထဲမှာ အကုသိုလ်တွေ စုဆောင်းမိသွားပြီ။
ဒါကြောင့် "သတိ" (Firewall) ထားဖို့ လိုပါတယ်။
ဝင်လာတဲ့ အာရုံတိုင်းကို "သိရုံ" ပဲ ထားမလား?
အဲဒီအာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး "ခံစား" (Processing) လုပ်မလား?
မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတိ" (မြင်လျှင် မြင်ကာမတ္တ သိလော့) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ အာရုံဒေတာတွေကို အပို Process မလုပ်ဘဲ Raw Data အဆင့်မှာတင် ရပ်တန့်ခိုင်းလိုက်တာပါ။ ဒါဆိုရင် စိတ်မှာ အကုသိုလ် Virus တွေ မဝင်နိုင်တော့ဘူး ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ မိမိတို့ရဲ့ အာရုံဝင်ပေါက် ၆ ပါးကို သတိနဲ့ စောင့်ရှောက်ပါ။ ဘယ်လို ဒေတာတွေ (Input) ဝင်နေသလဲဆိုတာ အမြဲ ဆန်းစစ်ပါ။
၂။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါမှာလည်း အာရုံကို ပြင်ပမပို့ဘဲ ဓာတ်တော်ရဲ့ အေးမြတဲ့ ဒေတာကိုပဲ ဝိညာဏက္ခန္ဓာမှာ ကိန်းဝပ်အောင် လုပ်ဆောင်ပါ။
၃။ စိတ်၏ မြန်ဆန်လှသော ဖြစ်ပျက်မှု (Real-time Processing) ကို သတိပဋ္ဌာန်တရားနဲ့ ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် အမှန်တရားကို သိမြင်အောင် ကြိုးစားပါ။
စိတ်ဆိုတာ အင်မတန် အစွမ်းထက်တဲ့ Processor ကြီးပါ။ အဲဒီ Processor ကို ကုသိုလ်ဘက်မှာ အသုံးချတတ်ဖို့ပဲ လိုပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "စိတ်၏ အာရုံခံစားမှုနှင့် ဒေတာစုဆောင်းခြင်း" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ စိတ်အစဉ်သည် ကြည်လင်သန့်ရှင်းကြပါစေ၊ အာရုံမှား၊ အမှတ်မှားများမှ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္မဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၇ ရက်။
