နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ဓာတ်တော်အမွေအနှစ်နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်လုံခြုံရေး (Introduction)
ဒီနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၉ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းနှင့် IT (၄) - Blockchain & Immutability" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာရှိတဲ့ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်က အထောက်အထားတွေဖြစ်သလို၊ နောင်အနှစ်ပေါင်း ထောင်ချီအောင်လည်း ဒီသမိုင်းကြောင်းတွေ မပျောက်ပျက်ဘဲ ကျန်ရစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က ခေတ်သစ် IT နည်းပညာတွေဖြစ်တဲ့ Cloud Database Security နဲ့ Blockchain နည်းပညာတွေကို အသုံးချပြီး မှတ်တမ်းတင်ရတာပါ။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဘုရားဟောတဲ့အတိုင်း တည်ရှိနေမှာပဲလေ၊ ဘာလို့ ကွန်ပျူတာတွေနဲ့ လုံခြုံအောင် လုပ်နေရတာလဲ" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် ရုပ်ဝတ္ထုတွေဟာ ပျက်စီးနိုင်ပေမယ့်၊ အချက်အလက် (Information) တွေကတော့ မှန်မှန်ကန်ကန် ကျန်ရစ်မှသာ နောင်လာနောက်သားတွေ ကြည်ညိုနိုင်မှာ ဒကာကြီးရဲ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 2, Art. 2.5 မှာလည်း "ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းများကို မည်သူမျှ ပြင်ဆင်ဖျက်ဆီး၍မရသော (Immutability) စနစ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းရန်" ဆိုပြီး ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ ပြင်ဆင်၍မရသော တရားသဘောနှင့် Blockchain (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ သဘာဝနိယာမတွေရဲ့ "အဝိပရီတ" (မဖောက်ပြန်သော သဘော) ကို ပြထားပါတယ်။ ကံဆိုရင် ကံရဲ့ အကျိုးပေးက အမြဲမှန်ကန်နေသလိုမျိုးပေါ့။ ဒါကို ခေတ်သစ်နည်းပညာမှာတော့ Immutability လို့ ခေါ်ပါတယ်။
Blockchain ဆိုတာ ဒေတာတစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်ပြီးရင် ဘယ်သူမှ ပြန်ဖျက်လို့၊ ပြင်လို့ မရတဲ့ Chain (ကွင်းဆက်) ကြီးတစ်ခုပါ။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာပြောတဲ့ "ကမ္မနိယာမ" နဲ့ အင်မတန် တူပါတယ်။ ကိုယ်လုပ်လိုက်တဲ့ ကံ (Data Entry) ဟာ စကြဝဠာရဲ့ Database မှာ မှတ်တမ်းဝင်သွားပြီဆိုရင် ဘယ်သူမှ ပြန်ဖျက်လို့ မရတော့ဘူး။ အဲဒီ ဒေတာဟာ အကျိုးပေး (Hash Value) အဖြစ် အမြဲ ရှိနေတော့တာပါပဲ။
၃။ Cloud Database Security နှင့် ဓာတ်တော်မှတ်တမ်း (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ Metadata တွေကို သိမ်းဆည်းဖို့ Template-T228 (Blockchain Data Entry Template) ကို သုံးပါတယ်။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ပြတိုက်ထဲ ဝင်လာကတည်းက သူ့ရဲ့ အရွယ်အစား၊ အရောင်၊ ရရှိခဲ့တဲ့ နေရာတွေကို မှတ်တမ်းတင်ပြီး Cloud ပေါ်မှာ Encrypted လုပ်ပြီး သိမ်းပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Cloud Security မှာ Decentralization ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒေတာတွေကို တစ်နေရာတည်းမှာ မသိမ်းဘဲ နေရာအနှံ့မှာ ဖြန့်သိမ်းထားတာကြောင့် တစ်နေရာက ပျက်စီးရင်တောင် ကျန်တဲ့နေရာကနေ ပြန်ယူလို့ ရပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာတော်မှာ ပိဋကတ်တော်တွေကို သံဂါယနာတင်ပြီး ရဟန်းသံဃာအများအပြားရဲ့ နှုတ်တက်အာဂုံ (Distributed Ledger) မှာ သိမ်းဆည်းခဲ့တာနဲ့ သဘောချင်း တူပါတယ် ဒကာမကြီးတို့။
၄။ Case-B129: သမိုင်းအမှားကို ကာကွယ်ခြင်း (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-B129 အကြောင်း ပြောပြမယ်။ တစ်ခါက ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု သမိုင်းကြောင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူတစ်ယောက်က မှတ်တမ်းတု (Fake Record) တစ်ခုနဲ့ လာပြီး အငြင်းပွားဖူးတယ်။ သူက "ဒီဓာတ်တော်ဟာ ကျွန်တော့်အဘိုးဆီကပါ" ဆိုပြီး စာရွက်စာတမ်း အတုတွေနဲ့ လာတာ။
ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Template-T228 အရ Blockchain ပေါ်မှာ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ Digital Timestamp ရှိနေတယ်။ အဲဒီ ဒေတာကို ဘယ်သူမှ ခိုးဝင်ပြင်ဆင် (Hack) လို့ မရဘူး။ အဲဒီ မှတ်တမ်းအရ ဒီဓာတ်တော်ဟာ ဘယ်နေ့၊ ဘယ်အချိန်၊ ဘယ်သူ့ဆီက ရခဲ့တယ်ဆိုတာ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိနေတော့ သမိုင်းကို လိမ်ညာလို့ မရတော့ဘူး။ ဒါဟာ "သစ္စာတရား" ကို နည်းပညာနဲ့ ကာကွယ်လိုက်တာပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 2 အရ ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းတိုင်းဟာ Verification အဆင့်ဆင့် ဖြတ်ကျော်ပြီးမှ Chain ထဲကို ထည့်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၅။ မိခင်စိတ်ဖြင့် ဒေတာကို စောင့်ရှောက်ခြင်း (Integration of Policy 5)
ဒီနေရာမှာ မနေ့က ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ Policy 5, Art. 5.1 (Maternal Compassion) ကိုလည်း ပြန်ချိတ်ဆက်ရမယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ IT ဝန်ထမ်းတွေဟာ ဒေတာတွေကို မှတ်တမ်းတင်တဲ့အခါမှာ မိခင်တစ်ယောက်က သားသမီးရဲ့ ကျန်းမာရေးမှတ်တမ်းကို စနစ်တကျ သိမ်းဆည်းသလိုမျိုး "စေတနာ" ပါပါနဲ့ လုပ်ကြရပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... IT အလုပ်က စက်ရုပ်လို လုပ်ရတာ မဟုတ်လား၊ ဘာလို့ စေတနာ လိုတာလဲ" ပေါ့။ အေး... စေတနာ မပါရင် ဒေတာတွေ မှားဝင်လာနိုင်တယ် ဒကာကြီးရဲ့။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ အချက်အလက် လွဲသွားရင် သမိုင်းတစ်ခုလုံး လွဲသွားနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဝန်ထမ်းတွေဟာ Case-M128 မှာ ပြခဲ့သလိုမျိုး "မိခင်စိတ်" နဲ့ ဒေတာတစ်ခုချင်းစီကို အလေးထားပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြရတာပါ။ ဒါဟာ နည်းပညာနဲ့ နှလုံးသားကို ပေါင်းစပ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ Cybersecurity နှင့် သီလ (Digital Ethics)
Cybersecurity ဆိုတာ အပြင်ပန်းကြည့်ရင် Firewall တွေ၊ Password တွေလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းက "သီလ" (Integrity) ပါပဲ။ ဒေတာတွေကို ခိုးယူတာ၊ ပြင်ဆင်တာဟာ အဒိန္နဒါနာ ကံမြောက်ပါတယ်။ Blockchain နည်းပညာဟာ လူတွေရဲ့ "မယုံကြည်မှု" ကို အခြေခံပြီး တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ ဦးဇင်းတို့ သာသနာမှာတော့ "သဒ္ဓါ" နဲ့ "သီလ" ကို အခြေခံပြီး ဒေတာတွေကို စောင့်ရှောက်ပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Encryption ဆိုတာ ဒေတာတွေကို လူနားမလည်တဲ့ ဘာသာစကား (Cipher text) အဖြစ် ပြောင်းပစ်တာ။ ဒါဟာ ပိဋကတ်တော်တွေကို အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတွေနဲ့ အနက်ဖွင့်ပြီး အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းခဲ့တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ အင်မတန် ဆင်တူပါတယ်။ ပညာရှိမှသာ အနှစ်သာရကို Decrypt (အနက်ဖွင့်) လုပ်နိုင်တာပါ။
၇။ Cloud Database နှင့် အနန္တစကြာဝဠာ (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... မိမိတို့ရဲ့ ကောင်းမှုကုသိုလ်တွေကို Cloud ပေါ်မှာ သိမ်းထားသလိုမျိုး ဘယ်တော့မှ ပျောက်မသွားအောင် လုပ်လို့ ရပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ဘာဝနာ" ပဲ။ စိတ်ထဲမှာ ကိန်းဝပ်သွားတဲ့ ကုသိုလ်ဒေတာဟာ ဘယ် Hacker မှ ခိုးလို့ မရဘူး။ သေပြီးနောက် ဘဝကူးတဲ့အခါမှာတောင် အဲဒီ ကုသိုလ်ဒေတာတွေက ကိုယ့်နောက်ကို Blockchain ကွင်းဆက်လို လိုက်ပါနေမှာပါ။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်က ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းတွေကို Cloud ပေါ်မှာ သိမ်းဆည်းရတာဟာ နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာမှာ ရှိလာမယ့် သာသနာပြုတွေအတွက် "ဒစ်ဂျစ်တယ် အမွေအနှစ်" ချန်ထားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ Template-T228 ကို သုံးပြီး ဒေတာတွေကို အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းဟာ သာသနာတော် တည်တံ့ပြန့်ပွားရေးအတွက် နည်းပညာနဲ့ အလုပ်အကျွေး ပြုနေတာပါပဲ။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ နည်းပညာကို အသုံးချပြီး သာသနာပြုလုပ်ငန်းတွေကို ပိုမို စနစ်ကျအောင်၊ ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်ကြပါ။
၂။ မိမိတို့ရဲ့ ဘဝမှတ်တမ်း (ကံ) တွေကို Blockchain လိုမျိုး ပြင်လို့မရတဲ့ "ဖြူစင်တဲ့ ကုသိုလ်တွေ" နဲ့ပဲ ဖြည့်ဆည်းကြပါ။
၃။ အချက်အလက် (Data) တွေကို ကိုင်တွယ်တဲ့အခါမှာလည်း "မိခင်စိတ်" (Policy 5) နဲ့ အမှားအယွင်းမရှိအောင် သတိနဲ့ လုပ်ဆောင်ကြပါ။
နည်းပညာဆိုတာ ကိရိယာသက်သက်ပါ၊ အဲဒီကိရိယာကို သုံးစွဲတဲ့သူရဲ့ "စေတနာ" နဲ့ "ပညာ" ကမှ သာသနာအတွက် တကယ့် အနှစ်သာရကို ပေးနိုင်မှာပါ ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းနှင့် IT (၄)" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ သန္တာန်၌ ကုသိုလ်မှတ်တမ်းများ ခိုင်မာကြပါစေ၊ ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်များမှ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၉ ရက်။
