နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုပညာနှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါ (Introduction)
ဒီနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်က "စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု (Qualitative Analysis)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုခေတ် စီမံခန့်ခွဲမှုလောကမှာ Analytics ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ အင်မတန် ခေတ်စားပါတယ်။ ဒေတာတွေကို ကြည့်ပြီး အနှစ်သာရကို ဖော်ထုတ်တာ (Insight extraction) ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဒီထက်မက ပိုမိုနက်ရှိုင်းပြီး စုံလင်တဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု နည်းစနစ်တွေကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်" ဒေသနာတော်မှာ ဟောကြားခဲ့ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... Analytics ဆိုတာ ကွန်ပျူတာတွေနဲ့ တွက်ချက်တာ မဟုတ်လား၊ တရားတော်တွေနဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်မှာလဲ" ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် Analytics ဆိုတာ Logic (ယုတ္တိဗေဒ) အပေါ်မှာ အခြေခံတာ ဒကာကြီးရဲ့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အကျိုးတရား၊ အကြောင်းတရား၊ စကားလုံး အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ဉာဏ်ပညာ ဆိုပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပုံ ၄ မျိုးကို ဟောကြားခဲ့တာဟာ ဒီနေ့ခေတ် Qualitative Analysis (အရည်အသွေးဆိုင်ရာ ဆန်းစစ်မှု) ထက် အများကြီး ပိုမို စနစ်ကျပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 3, Art. 3.3 မှာလည်း "ဓာတ်တော်များနှင့် ပတ်သက်သော သုတေသန လုပ်ငန်းများတွင် ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄ ပါး နည်းစနစ်ဖြင့် အရည်အသွေး ဆန်းစစ်ရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။
၂။ ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄ ပါး၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု နည်းလမ်း (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါ ၄ ပါးကို အခုလို ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။
၁။ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ - အကျိုးတရားကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်ခြင်း (Analysis of the result/meaning)။
၂။ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ - အကြောင်းတရားကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သိမြင်ခြင်း (Analysis of the cause/origin)။
၃။ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ - စကားလုံး၊ ဘာသာစကားတို့ကို ပိုင်နိုင်စွာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Analysis of the language/terminology)။
၄။ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ - အထက်ပါ ဉာဏ် ၃ ပါးကို အသုံးပြုပြီး ဖြတ်ထိုးဉာဏ်ဖြင့် ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်ခြင်း (Analysis of the insight/eloquence)။
ဒါဟာ Data Science မှာပြောတဲ့ Descriptive, Diagnostic, Predictive နဲ့ Prescriptive Analytics တွေနဲ့ အင်မတန် တူညီတဲ့ Framework တစ်ခုပဲ ဒကာမကြီးတို့။ အရာရာကို အပေါ်ယံ မကြည့်ဘဲ အပိုင်းပိုင်း အမြွှာမြွှာ ခွဲခြားကြည့်တတ်တဲ့ ဉာဏ်ဟာ သာသနာမှာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။
၃။ Qualitative Analysis နှင့် ဓာတ်တော်များ၏ အရည်အသွေး (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဓာတ်တော်တွေကို သုတေသနလုပ်တဲ့အခါ Template-T210 (Qualitative Assessment Sheet) ကို သုံးပါတယ်။ ဥပမာ - ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ "အရည်အသွေး" ကို ဆန်းစစ်တဲ့အခါမှာ သူ့ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒေတာတွေ (Hard data) တင်မကဘဲ၊ သူ့ရဲ့ ဓမ္မပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတွေ (Soft data) ကိုပါ ပေါင်းစပ်ပြီး ပဋိသမ္ဘိဒါနည်းနဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Qualitative Analysis မှာ Coding ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အချက်အလက်တွေကို အုပ်စုခွဲ (Category) လုပ်တာပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရုပ်တွေကို ဓာတ်ကြီး ၄ ပါး၊ နာမ်တွေကို ခန္ဓာ ၅ ပါး ဆိုပြီး ခွဲခြားပြခဲ့တာဟာ လောကကြီးကို စနစ်တကျ Category လုပ်ခဲ့တာပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 3 အရ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ စစ်မှန်မှုကို ဆုံးဖြတ်တဲ့အခါမှာ အဲဒီ ဓာတ်တော်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်း (ဓမ္မ) နဲ့ လက်ရှိ မြင်တွေ့ရတဲ့ အနေအထား (အတ္ထ) ကို ချိန်ညှိပြီးမှ အဖြေထုတ်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ Case-A130: အချက်အလက် ရှုပ်ထွေးမှုကို ဉာဏ်ဖြင့် ဖြေရှင်းခြင်း (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-A130 အကြောင်း ပြောပြမယ်။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ရရှိခဲ့စဉ်က အထောက်အထားတွေဟာ အင်မတန် ရှုပ်ထွေးနေတယ်။ တစ်ချို့ကလည်း သီဟိုဠ်ကလို့ ပြောတယ်၊ တစ်ချို့ကလည်း ပါဋလိပုတ်ပြည်ကလို့ ဆိုကြတယ်။ အဲဒီမှာ ဦးဇင်းတို့က Template-T210 ကို သုံးပြီး နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ (Terminology Analysis) နည်းနဲ့ စစ်ဆေးလိုက်တယ်။
အဲဒီဓာတ်တော်နဲ့ ပါလာတဲ့ ရှေးဟောင်း ကမ္ပည်းစာလုံးတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်တဲ့အခါမှာ သုံးနှုန်းထားတဲ့ ပါဠိစကားလုံး ဝေါဟာရတွေဟာ အသောကမင်းကြီး ခေတ်က သုံးတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါဟာ စကားလုံးကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ (Analysis) လုပ်ခြင်းအားဖြင့် ရလာတဲ့ အဖြေပဲ။ အဲဒီကနေမှတစ်ဆင့် အကျိုးအကြောင်းတွေကို ဆက်စပ်လိုက်တဲ့အခါ ဓာတ်တော်ရဲ့ မူလရင်းမြစ်ကို ခိုင်ခိုင်မာမာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ လို့ခေါ်တဲ့ ဉာဏ်အမြော်အမြင်နဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်တာပါပဲ။
၅။ Modern AI နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု ဉာဏ်တော် (Modern Analogy)
အခုခေတ် AI တွေက Sentiment Analysis တွေ၊ Pattern Analysis တွေ လုပ်နိုင်တယ်ဆိုတာ ဒကာမကြီးတို့ သိမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ AI မှာ "ပဋိဘာန" (Intuitive Insight) မရှိဘူး။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... AI က ဒေတာတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတာ ဦးဇင်းတို့ထက် မြန်တာပဲ၊ သူက ပိုမတော်ဘူးလား" ပေါ့။ အေး... AI က Statistical Correlation (ကိန်းဂဏန်း ဆက်စပ်မှု) ကိုပဲ သိတာ။ သူက "အဓိပ္ပာယ်" (Meaning) ကို မသိဘူး။ ဥပမာ - AI ကို "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ခွဲခိုင်းရင် သူက Dictionary ထဲက အဓိပ္ပာယ်ကိုပဲ ပြပါလိမ့်မယ်။ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ရှိတဲ့သူကတော့ မေတ္တာရဲ့ အကြောင်း (ဓမ္မ)၊ အကျိုး (အတ္ထ) နဲ့ လက်တွေ့ ခံစားမှု ( Insight) ကိုပါ ခြုံငုံပြီး သိတာပါ။ ဒါဟာ စက်ပစ္စည်းတွေ ဘယ်တော့မှ မလိုက်နိုင်တဲ့ လူသားရဲ့ ဓမ္မဉာဏ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ Policy 3, Art. 3.3 နှင့် သွာဂတ၏ သုတေသန စံနှုန်းများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 3, Art. 3.3 (Systematic Analysis Standard) မှာ "မည်သည့် သုတေသန ရလဒ်ကိုမဆို ဉာဏ် ၃ ပါးဖြင့် ထောက်ရှု၍ ပဋိဘာန (Final Insight) ရရှိမှသာ အတည်ပြုရန်" လို့ အတိအလင်း ဆိုထားပါတယ်။ ဒါဟာ အချက်အလက်တွေကို အပေါ်ယံ မဆုံးဖြတ်ဘဲ အဆောက်အဦးတစ်ခုကို အုပ်ကြွပ်ကအစ အခြေခံအုတ်မြစ်အထိ အစိပ်စိပ်အမြွှာမြွှာ ခွဲခြမ်းကြည့်သလိုမျိုး စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
Template-T210 မှာ ပါဝင်တဲ့ အချက်အလက်တွေဟာ ဒကာကြီးတို့ မြင်တွေ့နေရတဲ့ Case Study တွေရဲ့ ကျောရိုးပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Policy တွေဟာ ဒီလို ခိုင်မာတဲ့ Analytics တွေအပေါ်မှာ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်လို့ အမှားအယွင်း အင်မတန် နည်းပါးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ ကိုယ့်စိတ်ကို Analytics လုပ်ခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ပြင်ပလောကက ဒေတာတွေကို Analytics လုပ်နေရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကိုလည်း Analytics လုပ်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။
အခု စိတ်ညစ်နေတယ် (အတ္ထ - အကျိုး)။
ဘာကြောင့် စိတ်ညစ်တာလဲ? (ဓမ္မ - အကြောင်း)။
ငါ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဘယ်လို စကားလုံးတွေနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အဆိပ်ခတ်နေသလဲ? (နိရုတ္တိ)။
ဒီလို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတတ်ရင် ပြဿနာရဲ့ ထွက်ပေါက် (ပဋိဘာန) ကို ချက်ချင်း တွေ့ပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် တရားတော်ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ အသုံးချတာပါပဲ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် Qualitative Analysis လုပ်နိုင်တဲ့သူဟာ ဘယ်တော့မှ လမ်းမပျောက်ပါဘူး ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ တရားနာ ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့အနေနဲ့ -
၁။ အရာရာကို အပေါ်ယံ မကြည့်ဘဲ အကျိုး၊ အကြောင်း၊ အဓိပ္ပာယ် ခွဲခြားကြည့်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို မွေးမြူပါ။
၂။ မိမိတို့ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်နဲ့ ဘဝပြဿနာတွေမှာ Qualitative Analysis (စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု) ကို အသုံးချပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ချပါ။
၃။ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းသည် အမှန်တရားကို ရောက်ရှိရန် အတိုဆုံးလမ်း ဖြစ်သည်ကို ယုံကြည်ပါ။
ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု ကင်းတဲ့ အသိဉာဏ်ဟာ အမှောင်ထဲမှာ စမ်းတဝါဝါ သွားနေရသလိုပါပဲ။ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ်အလင်းနဲ့ဆိုရင်တော့ အရာရာဟာ ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု (Analytics)" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ သန္တာန်၌ ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ပညာများ ပွင့်လင်းကြပါစေ၊ ဘဝ၏ ပဟေဠိများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဖြေရှင်းနိုင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၀ ရက်။
