Day: 003 | ၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ဒေါဏပုဏ္ဏား၏ ဖြန်ဖြေမှု (Conflict Resolution) | ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ် | Conflict Resolution
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိတဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဒီနေ့ခေတ် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်တွေဟာ မြေအောက်မှာ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ နစ်မြုပ်နေတဲ့ အဖိုးတန် သမိုင်းအမွေအနှစ်တွေကို စိတ်ရှည်လက်ရှည် တူးဖော်ကြသလိုပဲ၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ကိန်းဝပ်နေတဲ့ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ အဖိုးတန် ဓမ္မအမွေအနှစ်တွေကို ဉာဏ်နဲ့ တူးဖော်ပြီး သာသနာ့အမွေခံကောင်းများ ဖြစ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ထဲမှာရှိတဲ့ ပူလောင်မှု၊ ပဋိပက္ခလေးတွေ ငြိမ်းအေးသွားအောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းနဲ့အတူ မေတ္တာစိတ်လေးကိုပါ ပူးတွဲ ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် "ငြိမ်းချမ်းပါစေ" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်မယ်၊ လေလေး ပြန်ထွက်သွားရင် "အေးချမ်းပါစေ" လို့ မှတ်မယ်။ အပြင်ဘက်က ဆူညံသံတွေ၊ လောကကြီးရဲ့ ပဋိပက္ခတွေ၊ ကိုယ့်ရင်ထဲက မကျေနပ်မှုတွေကို ဒီဝင်လေထွက်လေလေးနဲ့အတူ အပြင်ကို ထုတ်ပစ်လိုက်ကြပါစို့ နော်။
ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ပဋိပက္ခတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ဆိုရင် ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်က အရင်ဆုံး တည်ငြိမ်အေးချမ်းနေဖို့ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဒေါသထွက်နေတဲ့ စိတ်နဲ့ ဘယ်ပြဿနာကိုမှ အဖြေရှာလို့ မရပါဘူး။ ဒါကြောင့် အခု ဝင်လေထွက်လေလေးကို စူးစိုက်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ စိတ်ကို ရပ်တန့်ထားကြည့်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ပေါ့ပါးသွားပြီး အေးချမ်းသွားတဲ့အထိ အာရုံစိုက်ထားလိုက်ပါ။
ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် သမာဓိရလာပြီး၊ ဉာဏ်ပွင့်လာပါမယ်။ စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားပြီ၊ ငြိမ်းချမ်းသွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူတွေကြားထဲမှာ၊ နိုင်ငံတွေကြားထဲမှာ အမြဲတမ်း ဖြစ်ပွားနေတတ်တဲ့ အငြင်းပွားမှုတွေကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ပညာရပ်ဝန်းတွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ၊ ဘယ်လို ဖြေရှင်းကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ် တက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ 'Conflict Resolution' ဆိုတဲ့ ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းရေး ပညာရပ်ကို သီးသန့် ဘာသာရပ်တစ်ခုအနေနဲ့ သင်ကြားနေကြပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ဟာ လူသားတွေကြားမှာ ဘာကြောင့် ပြဿနာတွေ ဖြစ်ရသလဲ၊ ဘာကြောင့် စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်ရသလဲ ဆိုတဲ့ ဇာစ်မြစ်ကို ရှာဖွေပြီး၊ အဲဒီပြဿနာတွေကို အကြမ်းဖက်တဲ့ နည်းလမ်းမသုံးဘဲ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဘယ်လို ဖြေရှင်းမလဲ ဆိုတာကို သုတေသနပြုတဲ့ ပညာရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ပဋိပက္ခဆိုတာ လူနှစ်ယောက် စကားများရာကနေ စပြီး နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ စစ်ခင်းတဲ့အထိ အတိုင်းအတာ အမျိုးမျိုး ရှိပါတယ်။
ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းရေး ပညာရှင်တွေက ပဋိပက္ခ ဖြစ်ရတဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း (၃) ခုကို ထောက်ပြကြပါတယ်။ ပထမတစ်ခုက အကျိုးစီးပွား (Interests) မတူညီလို့ပါ၊ ဒုတိယတစ်ခုက လိုအပ်ချက် (Needs) တွေ မပြည့်ဝလို့ပါ၊ တတိယ အရေးအကြီးဆုံး အချက်ကတော့ "ငါမှန်တယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ (Ego and Identity) ကို ထိပါးခံရတယ်လို့ ခံစားရလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြဿနာ အများစုဟာ တကယ်တမ်းကျတော့ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်ခုကို လုနေကြတာထက်၊ အဲဒီပစ္စည်းကို အကြောင်းပြုပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ငါ့ကို အရာမသွင်းဘူး၊ ငါ့ကို မလေးစားဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ခံစားချက်တွေကြောင့် ပိုပြီး ကြီးထွားလာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မြေတစ်ကွက်ကို လုနေတဲ့ ညီအစ်ကို နှစ်ယောက်ကို ကြည့်ပါ။ မြေရဲ့ တန်ကြေးက သိန်းတစ်ရာပဲ တန်တယ် ဆိုပါစို့။ ဒါပေမယ့် သူတို့ ရှေ့နေငှားပြီး တရားတောင်ရင် သိန်းနှစ်ရာလောက် ကုန်သွားကြတယ်။ ဘာဖြစ်လို့ ရှုံးမှန်းသိရက်နဲ့ ဆက်လုပ်နေကြသလဲ။ မြေကို လိုချင်တာထက် "ငါ့ကို အနိုင်ကျင့်တယ်၊ ငါက အလျော့မပေးနိုင်ဘူး" ဆိုတဲ့ မာနတွေ၊ ဒေါသတွေကြောင့် ဆင်ခြင်တုံတရား ကင်းမဲ့သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ Conflict Resolution ပညာရပ်က အဲဒီလို ဆင်ခြင်တုံတရား ကင်းမဲ့နေတဲ့ အချိန်မှာ၊ ပြဿနာရဲ့ အရင်းအမြစ်ကို ဆွဲထုတ်ပြီး နှစ်ဦးနှစ်ဖက် လက်ခံနိုင်မယ့် (Win-Win Solution) အဖြေတစ်ခုကို ရှာဖွေပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပညာရပ်မှာ ကြားဝင်ဖြန်ဖြေသူ (Mediator) ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ ကြားဝင်ဖြန်ဖြေသူဟာ ဘက်မလိုက်ရဘူး၊ ဒေါသ မထွက်ရဘူး၊ ပြီးတော့ ပြဿနာရဲ့ နောက်ကွယ်က တကယ့် လိုလားချက်တွေကို မြင်အောင် ကြည့်နိုင်တဲ့ ပညာ (Wisdom) ရှိရပါတယ်။ ပြဿနာဖြစ်နေသူ နှစ်ဦးစလုံးရဲ့ စိတ်ခံစားမှုကို နားလည်ပေးပြီး၊ သူတို့ရဲ့ အတ္တတွေကို လျှော့ချပေးရပါတယ်။ ရေဆူနေတဲ့ အိုးကို အပေါ်ကနေ ရေအေးလောင်းချလိုက်သလို၊ ပူလောင်နေတဲ့ ဒေါသတွေကို ဆင်ခြင်တုံတရားဆိုတဲ့ ရေအေးနဲ့ ငြိမ်းသတ်ပေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒါဟာ လောကီနယ်ပယ်မှာ ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်းတဲ့ အင်မတန် ထိရောက်တဲ့ စနစ်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူပြီးတဲ့ အချိန်မှာ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ပဋိပက္ခကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပွားလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းကို ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (ဓာတုဝိဘဇန အခန်း စာမျက်နှာ-၁) မှာ အတိအကျ ဟောကြား မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီးတဲ့နောက် ကြွင်းကျန်ရစ်တဲ့ ဓာတ်တော် မွေတော်တွေကို အဇာတသတ်မင်း အပါအဝင် ၈ ပြည်ထောင်က မင်းတွေဟာ အသီးသီး လာရောက် တောင်းခံကြပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ မျက်စိထဲမှာ မြင်ကြည့်စမ်းပါ။ မြို့ရိုးအပြင်ဘက်မှာ ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ရထားတပ်၊ ခြေလျင်တပ် ဆိုတဲ့ စစ်တပ်ကြီးတွေ အပြည့်ဝိုင်းရံနေတယ်။ ဓားလှံလက်နက်တွေက နေရောင်အောက်မှာ လက်လက်ထနေတယ်။ မြင်းတွေရဲ့ ဟီသံ၊ ဆင်တွေရဲ့ အသံ၊ စစ်သည်တွေရဲ့ ကြွေးကြော်သံတွေနဲ့ လေထုကြီး တစ်ခုလုံးက အလွန်ကို တင်းမာနေပါတယ်။ "ဓာတ်တော်တွေကို ကောင်းကောင်းပေးမလား၊ မပေးရင် စစ်တိုက်ပြီး ယူရမလား" ဆိုတဲ့ ဒေါသသံတွေက ဆူညံနေပါတယ်။ သွေးချောင်းစီးမယ့် စစ်ပွဲကြီးတစ်ခု စတင်ဖို့ ဆံခြည်တစ်မျှင်စာပဲ လိုပါတော့တယ်။ လောကမှာ အငြိမ်းချမ်းဆုံးသော ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို အကြောင်းပြုပြီး၊ အကြမ်းတမ်းဆုံးသော စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်တော့မယ့် အရေးပါ။
အဲဒီလို အလွန် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ ကောင်းပြီး တင်းမာနေတဲ့ အချိန်မှာပဲ၊ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီး ထွက်လာပါတယ်။ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးဟာ အသံကျယ်ကြီးနဲ့ ကြွေးကြော်လိုက်တယ်။ "အို... မင်းမြတ်တို့၊ ကျွန်ုပ်၏ စကားတစ်ခွန်းကို နားဆင်တော်မူကြပါ။ ကျွန်ုပ်တို့၏ မြတ်စွာဘုရားသည် ခန္တီဝါဒေါ... သည်းခံခြင်းတရားကို အစဉ်ဟောကြားတော်မူသော ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းပြရှင် ဖြစ်ပါပေသည်။ ထိုကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းသော ဘုရားရှင်၏ အရိုးဓာတ်တော်များကို အကြောင်းပြု၍ သွေးထွက်သံယို စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းသည် မလျောက်ပတ်သော အမှုသာတည်း" လို့ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ကြီး ပြောချလိုက်ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်လာ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးရဲ့ စကားတစ်ခွန်းဟာ ခေတ်သစ် Conflict Resolution ပညာရပ်ရဲ့ အထွတ်အထိပ်ပါပဲ။ သူဟာ မင်းတွေရဲ့ "ငါရမှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တကို၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "ခန္တီတရား (သည်းခံခြင်း)" နဲ့ ရိုက်ချိုးလိုက်တာပါ။ ဒေါသဖြစ်နေတဲ့ သူတွေကို သူတို့ အရိုသေဆုံးဖြစ်တဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို သတိရစေပြီး ဆင်ခြင်တုံတရား ပြန်ဝင်လာအောင် လုပ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပဋိပက္ခဖြေရှင်းခြင်းဆိုတာ လက်နက်အင်အားနဲ့ ဖြေရှင်းရတာ မဟုတ်ဘူး၊ "ပညာ (Panna)" ရဲ့ စွမ်းအားနဲ့ ဖြေရှင်းရတယ် ဆိုတာကို အထင်အရှား ပြသလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်ဖြစ်မယ့်အရေးကို တရားနဲ့ အေးချမ်းစွာ တားမြစ်လိုက်တာပါ။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဖြစ်စဉ်ကြီးကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲဆိုတာ ဆက်ကြည့်ရအောင်။ မင်းတွေ စစ်တိုက်ဖို့ ပြင်နေတဲ့ အချိန်မှာ သူတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘာတွေ ဖြစ်နေသလဲ။ တစ်ဖက်နိုင်ငံက မင်းရဲ့ ရန်စကားကို နားကနေ ကြားလိုက်ရတယ်။ နား (သောတဒွါရ) ဆိုတဲ့ အကြည်ဓာတ်လေးနဲ့ အသံ (သဒ္ဒါရုံ) တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့အခါ ကြားသိစိတ် (သောတဝိညာဉ်) ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ နားရယ်၊ အသံရယ်၊ ကြားသိစိတ်ရယ် ဒီသုံးပါး ဆုံမိတာကို 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် "သူက ငါ့ကို စိန်ခေါ်ရမလား" ဆိုတဲ့ မသာယာမှု၊ မကျေနပ်မှု (ဒေါမနဿ ဝေဒနာ) ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို အသေးစိတ် ခန္ဓာဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ အသံနဲ့ နားအကြည်ရုပ်က ရုပ်တရားဖြစ်လို့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြားသိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ မကျေနပ်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ "ဒါဟာ ငါ့ကို စော်ကားတဲ့ စကားပဲ" လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ "စစ်တပ်ပြင်စမ်း၊ ဓားဆွဲစမ်း၊ သွားတိုက်မယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ အသံလေး တစ်ချက် ကြားလိုက်တာနဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီးက ဒေါသနဲ့အတူ လည်ပတ်သွားတာပါ။ ဓာတ်သဘောအရ ကြည့်ရင်လည်း သောတဓာတ်၊ သဒ္ဒဓာတ်၊ သောတဝိညာဏဓာတ် ဆိုတဲ့ ဓာတ်တရားတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာ သက်သက်ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ပိုင်းခြားသိဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ ၁၅၉ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း "အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရ" လို့ ရှုမှတ်ရပါမယ်။ အဝိဇ္ဇာဆိုတာ အမှန်ကို မသိတာပါ။ ဓာတ်တော်တွေကို "ရုပ်တရား သက်သက်ပါလား" လို့ မသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာ၊ တစ်ဖက်က ပြောလိုက်တဲ့ အသံကို "အသံဓာတ် သက်သက်ပါလား" လို့ မသိတဲ့ အဝိဇ္ဇာကြောင့်၊ စစ်တိုက်မယ်ဆိုတဲ့ 'သင်္ခါရ' (စီရင်မှု၊ ပြုလုပ်မှု) တွေ ဖြစ်လာတာပါ။ အဝိဇ္ဇာ အရင်းခံပြီး ဒေါသနဲ့ သင်္ခါရတွေ ဖြစ်လာလို့ ပဋိပက္ခ စစ်ပွဲတွေဆီ ဦးတည်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ဒေါသတွေ ထွက်နေတဲ့ အချိန်မှာ ဒိဋ္ဌိသုံးမျိုးကို ဘယ်လိုဖြုတ်မလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးကို မြွေဖြစ်အောင် လုပ်ပြတဲ့အခါ အမှန်ကို မသိသူက တကယ့် မြွေကြီးလို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ မင်းကြီးတွေဟာ ဓာတ်တော်အပေါ်မှာရော၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်အပေါ်မှာရော "ငါ့ဓာတ်တော်၊ ငါက မင်းမြတ်၊ ငါ့ကို စော်ကားတယ်" လို့ ထင်နေတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။ ခန္ဓာငါးပါးကို အကောင်အထည် "ငါ" လို့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာပါ။
အဲဒီ "ငါ" နဲ့ "ငါ့နိုင်ငံ" က အမြဲတမ်း တည်တံ့နေမယ်፣ စစ်နိုင်ရင် ငါတို့ အမြဲ ကြီးကျယ်မယ်လို့ ထင်တာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ မရရင် တစ်ဖက်ရန်သူ သေပါစေ၊ ပျက်စီးပါစေ ဆိုပြီး အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးရဲ့ စကားကို ကြားလိုက်တဲ့ အခါမှာတော့ သူတို့ရဲ့ ဉာဏ်မျက်စိ ပွင့်သွားတယ်။ သြော်... ဓာတ်တော်ဆိုတာ အပူဇော်ခံ ရုပ်တရား သက်သက်ပဲ၊ ငါတို့ ဒေါသထွက်နေတာဟာ ငါတို့ရဲ့ အတ္တကြောင့်ပါလား လို့ သိမြင်သွားပါတယ်။
ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ဒေါသထွက်စရာ၊ ပဋိပက္ခ ဖြစ်စရာကြုံလာရင် ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဥပမာ- တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို ဆဲဆိုလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ "သူ ငါ့ကို ဆဲတယ်၊ ငါ ဒေါသထွက်တယ်" လို့ လုံးဝ မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်သွားပါပြီ။ "အသံဆိုတဲ့ ရူပဓာတ်လေး နားမှာ လာထိတယ်... ကြားသိစိတ် ပေါ်တယ်... ပြီးတော့ ဒေါသဆိုတဲ့ နီဝရဏတရားလေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
အဲဒီ ဒေါသလေးဟာ ကိုယ်မဟုတ်ဘူး၊ ငါ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီ ဒေါသလေးဟာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာကို မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်" ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်း အလိုလို ကွာကျသွားပါတယ်။ ပဋိပက္ခဆိုတာ တကယ်တော့ အပြင်မှာ ဖြစ်တာမဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ့်ခန္ဓာထဲက "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲနဲ့ "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ သင်္ခါရကြောင့် ဖြစ်တာပါလားလို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်ရပါမယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ သုတေသနခန်းမကြီးထဲမှာ အလုပ်များနေတဲ့ နေ့လည်ခင်းတစ်ခုပါ။ အဲဒီနေ့မှာ ရှေးဟောင်းသုတေသန အဖွဲ့ နှစ်ဖွဲ့ကြားမှာ အကြီးအကျယ် ပြဿနာ တက်နေပါတယ်။ 'အဖွဲ့-က' က ရှေးဟောင်း ရွှေပေလွှာတစ်ခုကို (Case-2403) စတင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့တာပါ။ ဒါပေမယ့် 'အဖွဲ့-ခ' က အဲဒီပေလွှာရဲ့ ဘာသာပြန်ဆိုမှုနဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို သူတို့က ပိုသိတယ်၊ သူတို့က ပိုပြီး တာဝန်ယူသင့်တယ် ဆိုပြီး အငြင်းပွားနေကြပါတယ်။
ခန်းမထဲမှာ အသံတွေက ဆူညံနေတယ်။ "ဒါ ကျွန်တော်တို့ ရှာတွေ့ထားတာ၊ ကျွန်တော်တို့ပဲ စာတမ်းပြုစုမယ်" လို့ 'အဖွဲ့-က' ရဲ့ ခေါင်းဆောင်က ဒေါသတကြီး အော်ပြောပါတယ်။ 'အဖွဲ့-ခ' ရဲ့ ခေါင်းဆောင်ကလည်း "ခင်ဗျားတို့ ရှာတွေ့ရုံနဲ့ ဘာလုပ်ရမှာလဲ၊ သမိုင်းကြောင်းမှ သေချာ မသိတာ၊ ကျွန်တော်တို့ ပါမှ ပြီးပြည့်စုံမှာပေါ့" လို့ ပြန်အော်ပါတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံးက မျက်နှာတွေ နီရဲပြီး၊ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ပစ်ချတဲ့အထိ အခြေအနေက တင်းမာလာပါတယ်။ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေအားလုံး ဘာလုပ်ရမှန်းမသိ ငေးကြည့်နေကြရတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ သူဟာ အခြေအနေကို တစ်ချက်ကြည့်လိုက်တာနဲ့ ဘာဖြစ်နေသလဲ ဆိုတာကို ချက်ချင်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ ဒေါသထွက်နေတဲ့ လူနှစ်ယောက်ကြားကို ဝင်ရပ်လိုက်ပြီး၊ တည်ငြိမ်အေးချမ်းတဲ့ အသံနဲ့ ပြောလိုက်တယ်။ "ဆရာတို့... ခဏလောက် ငြိမ်ပေးကြပါ။ ကျွန်တော်တို့ အားလုံး ရှူနေတဲ့ လေလေးကို တစ်ချက်လောက် သတိထားကြည့်ရအောင်" လို့ ပြောလိုက်တော့၊ ဆူညံနေတဲ့ ခန်းမကြီးဟာ ရုတ်တရက် တိတ်ဆိတ်သွားပါတယ်။
ပြီးတော့ ဦးစံလင်းက ဆက်ပြောတယ်။ "ဆရာတို့ နှစ်ဖွဲ့စလုံးဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အဖိုးတန် သုတေသီတွေပါ။ ဆရာတို့ အခု လုနေကြတာက ရွှေပေလွှာကို လုနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ 'ငါ ရှာတွေ့တာ၊ ငါ တတ်တာ' ဆိုတဲ့ အတ္တတွေကို လုနေကြတာပါ။ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ သာသနာ့အမွေအနှစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းရမယ့် သူတွေက၊ ဒီအမွေအနှစ်ကို အကြောင်းပြုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်နေတာဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းရဲ့ တန်ဖိုးကို စော်ကားရာ မရောက်ဘူးလား" လို့ မေးခွန်းထုတ်လိုက်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ စကားသံက ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးရဲ့ စကားလိုပဲ လူတိုင်းရဲ့ ရင်ထဲကို စူးနစ်သွားပါတယ်။
ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းရေး မူဝါဒ (Policy 16) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "အပိုဒ် ၁၆.၁ (Art 16.1: Mediation through shared historical value) အရ၊ ကျွန်တော်တို့ဟာ ဘယ်အရာကိုမှ သီးသန့် ပိုင်ဆိုင်ခွင့် မပေးပါဘူး။ Template T240 ကို အသုံးပြုပြီး ဒီရွှေပေလွှာရဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု မှတ်တမ်းမှာ 'အဖွဲ့-က' ကို အသိအမှတ်ပြုပါမယ်။ သမိုင်းကြောင်း ပြုစုတဲ့ အပိုင်းမှာ 'အဖွဲ့-ခ' ကို တာဝန်ပေးပါမယ်။ နှစ်ဖွဲ့စလုံး ပူးပေါင်းပြီး 'ပူးတွဲ သုတေသန စာတမ်း' အဖြစ် ထုတ်ပြန်ပါမယ်" လို့ ဆုံးဖြတ်ပေးလိုက်ပါတယ်။
ဒီအခါမှာ နှစ်ဖက်စလုံးက ခေါင်းငုံ့သွားကြတယ်။ သူတို့ရဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ အတ္တတွေ၊ ဒေါသတွေဟာ ဆင်ခြင်တုံတရားဆိုတဲ့ ပညာရှေ့မှာ အရည်ပျော်ကျသွားပါတယ်။ အဇာတသတ်မင်းတို့ ဓာတ်တော် ခွဲဝေယူပြီး အေးချမ်းသွားသလိုပဲ၊ ပြတိုက်ထဲက ပဋိပက္ခဟာလည်း ဓမ္မအသိနဲ့ ပေါင်းစပ် ဖြေရှင်းလိုက်တဲ့အခါ ငြိမ်းချမ်းသွားပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း... စစ်ဖြစ်မယ့်အရေးကို၊ ပြဿနာ ကြီးမယ့်အရေးကို တရားနဲ့ တားမြစ်လိုက်တာဟာ ဘယ်လောက် အကျိုးကျေးဇူး ကြီးမားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ လူတွေကြား၊ နိုင်ငံတွေကြား ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်ကြတယ်၊ "ငါ့ဟာ၊ ငါ့အပိုင်" ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်ကြတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေဟာ အမှန်တကယ်တော့ ပူလောင်ဆင်းရဲရတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီရုပ်နာမ် အာရုံတွေပေါ်မှာ "ငါပိုင်ချင်တယ်၊ ငါ မှန်တယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတာ၊ အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရတွေ ဖြစ်ပြီး ဒေါသတွေ ထွက်နေတာဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ ဒေါသတွေ၊ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အတ္တတွေ ကင်းစင်ပြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အခြေအနေဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ချုပ်ငြိမ်းဖို့အတွက် အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်တိုင်း ဒေါသဆိုတဲ့ ကိလေသာကို မဝင်ခွင့်မပေးဘဲ၊ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်တဲ့ ပဋိပက္ခတွေကို ပညာ (Panna) ၏ စွမ်းအားဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ကြပါစေ၊ ဒေါသနဲ့ အတ္တတွေကို ပယ်ခွာပြီး ခန္ဓာရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ မေတ္တာတရားဖြင့် လူသားအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ၊ ထိုသို့ ဓမ္မလမ်းစဉ်အတိုင်း နေထိုင်ခြင်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာ့အမွေခံကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
.jpeg)
