Day: 098 | ၇ ဧပြီ ၂၀၂၃ | ကျန်းမာရေးသည် လာဘ်တစ်ပါး (Health is the Greatest Gift) | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အာရောဂျပရမာ | Preventive Medicine
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၃ ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးနေ့ (World Health Day) ဖြစ်သလို၊ အချို့သော အထိမ်းအမှတ်တွေအရ ရိုမမ်နေ့ (Romani Day) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူသားအားလုံး ရောဂါဘယ ကင်းဝေးပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကလေးကို ကျန်းမာသန့်ရှင်းသွားအောင်၊ နားသောတအာရုံကို ဓမ္မနဲ့ ဆေးကြောနိုင်အောင် 'သုဂတော' ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုတဲ့ 'ဗုဒ္ဓါနုဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင်ဆုံး ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ သတ္တမမြောက်ပုဒ်ဖြစ်တဲ့ "သုဂတော" ဆိုတာ 'ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူခြင်း'၊ 'ကောင်းသော နိဗ္ဗာန်ခရီးသို့ ကြွသွားတော်မူခြင်း' လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ ကျန်းမာခြင်းအစစ်ဖြစ်တဲ့ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်တော်မူပြီးဖြစ်လို့ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဒုက္ခတွေ ကင်းဝေးတော်မူပါပေတယ်။ အဲဒီ ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုရင်း "ငါ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဝေဒနာတွေကို သည်းခံနိုင်ရပါလို၏၊ နားက ကြားရသမျှ အသံတိုင်းကိုလည်း ကုသိုလ်စိတ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ကြားနိုင်ရပါလို၏" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဆေးရုံတစ်ခုကို ရောက်သွားတဲ့အခါ လူနာတွေ ညည်းတွားသံတွေ ကြားရတတ်တယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီအချိန်မှာ ဆရာဝန်ကောင်းတစ်ယောက် ရောက်လာပြီး "စိတ်မပူနဲ့၊ ရောဂါပျောက်ကင်းသွားမယ်" လို့ ပြောလိုက်တဲ့ စကားသံဟာ လူနာအတွက် အင်မတန် အားရှိစရာကောင်းတဲ့ 'သုဂတ' စကားပါပဲ။ အခုလည်း ဘုရားရှင်က တို့ကို "အာရောဂျပရမာ လာဘာ" (ကျန်းမာခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးလာဘ်) လို့ ဟောကြားနေတယ်လို့ အာရုံပြုပြီး၊ နားထဲကို ဝင်လာတဲ့ အသံလှိုင်းတွေကိုတောင် ဓမ္မအသိနဲ့ စစ်ထုတ်နားထောင်ဖို့ စိတ်ကို ပြင်ဆင်ထားလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး ကြည်လင်အေးချမ်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "ကျန်းမာရေးသည် လာဘ်တစ်ပါး" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ်ဆေးပညာ၊ အထူးသဖြင့် 'ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး ဆေးပညာ' (Preventive Medicine) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရှေးခေတ်က ဆေးပညာဆိုတာ ရောဂါဖြစ်မှ ကုတာ (Curative) များပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီကနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ "Prevention is better than Cure" (ကာကွယ်ခြင်းသည် ကုသခြင်းထက် ပိုကောင်းသည်) ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို အဓိကထားလာကြပြီ။
Preventive Medicine မှာ အဆင့်တွေ ရှိတယ်။ ရောဂါပိုး မဝင်ခင် ကာကွယ်ဆေးထိုးတာ (Primary Prevention)၊ ရောဂါဖြစ်စမှာ စောစောစီးစီး ရှာဖွေတာ (Secondary Prevention/Screening) နဲ့ ရောဂါဖြစ်ပြီးရင် နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးတွေ မဖြစ်အောင် ထိန်းသိမ်းတာ (Tertiary Prevention) ဆိုပြီး ခွဲခြားထားတယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်မယ်ဆိုရင် တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ အမြဲတမ်း တိုက်ပွဲဝင်နေရတဲ့ စစ်မြေပြင်တစ်ခုလိုပါပဲ။ 'Immune System' လို့ ခေါ်တဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်က ဗိုင်းရပ်စ်တွေ၊ ဘက်တီးရီးယားတွေကို နေ့စဉ်နဲ့အမျှ တိုက်ထုတ်နေရတာ။ တို့က "ငါ နေကောင်းတယ်" လို့ ထင်နေပေမဲ့၊ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဆဲလ်တွေက မနားမနေ အလုပ်လုပ်ပြီး ရောဂါတွေကို ကာကွယ်ပေးထားလို့သာ တို့တွေ ဒီလို ထိုင်နိုင်၊ ထနိုင်နေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကားတစ်စီးကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ကားမပျက်ခင်မှာ အင်ဂျင်ဝိုင်လဲတယ်၊ လေပေါင်ချိန်တယ်၊ ဘရိတ်စစ်တယ် မဟုတ်လား။ အဲဒါကို Preventive Maintenance လို့ ခေါ်တယ်။ တို့ခန္ဓာကိုယ်လည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ သွေးပေါင်ချိန်တာ၊ သွေးချိုစစ်တာ၊ အစားအသောက် ဆင်ခြင်တာတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်စက်ကြီး ရုတ်တရက် ထိုးရပ်မသွားအောင် ကြိုတင်ကာကွယ်နေတာပါ။ သိပ္ပံပညာမှာ 'Asymptomatic' ဆိုတဲ့ စကားလုံး ရှိတယ်။ ရောဂါလက္ခဏာ မပြဘဲ ရောဂါက အတွင်းမှာ ရှိနေတာကို ပြောတာ။ ဥပမာ- သွေးတိုးရောဂါဆိုရင် ဘာမှ မခံစားရဘဲ တိတ်တိတ်လေး ဒုက္ခပေးတတ်လို့ "Silent Killer" လို့တောင် ခေါ်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် "လက္ခဏာ မပြတိုင်း ကျန်းမာတာ မဟုတ်ဘူး" ဆိုတဲ့ သိပ္ပံအမြင်ကို ရရှိဖို့ လိုပါတယ်။
"အရှင်ဘုရား... ကြိုတင်ကာကွယ်နေတဲ့ကြားက ရောဂါဖြစ်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ" ပေါ့။ ဟုတ်ပါတယ်... သိပ္ပံပညာက ဘယ်လောက်ပဲ တိုးတက်တိုးတက်၊ 'ဇရာ' နဲ့ 'မရဏ' ကိုတော့ တားဆီးလို့ မရပါဘူး။ DNA ထဲမှာပါတဲ့ မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) အရ ရောဂါဖြစ်မယ့် အလားအလာ (Predisposition) ဆိုတာ ပါလာပြီးသား။ Preventive Medicine ဆိုတာ ရောဂါကို လုံးဝ ပျောက်စေတာထက်၊ ရောဂါဖြစ်မယ့် အချိန်ကို နောက်ဆုတ်ပေးတာ၊ ခံစားရတဲ့ ဒုက္ခကို လျော့ပါးစေတာမျိုးပဲ လုပ်ပေးနိုင်တာပါ။ ဒါကို နားလည်မှသာ တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် မျှော်လင့်ချက်တွေ မမှားတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး သဘောတရားနဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ သဘာဝကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'အာရောဂျပရမာ လာဘာ' ဆိုတဲ့ စကားတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှန်နဲ့ 'သောတာယတန' (နား) ကို ရှုမှတ်ရမယ့် နည်းစနစ်တွေကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်းမာရေးဆိုတာ လောကီလာဘ်လား၊ လောကုတ္တရာလာဘ်လား ဆိုတာကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်ဆေးပညာရဲ့ 'ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး' (Preventive Medicine) သဘောတရားတွေကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မာဂဏ္ဍိယသုတ်တော်မှာ လာရှိတဲ့ "အာရောဂျပရမာ လာဘာ" ဆိုတဲ့ စကားတော်နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "အာရောဂျပရမာ လာဘာ၊ သန္တုဋ္ဌိပရမံ ဓနံ" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ အနက်ဖွင့်ရရင်တော့ "လာဘ်တို့တွင် ကျန်းမာခြင်းသည် အမြတ်ဆုံး၊ ဥစ္စာတို့တွင် ရောင့်ရဲခြင်းသည် အမြတ်ဆုံး" တဲ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ လူတွေက ငွေရရင် လာဘ်ရတယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ ရွှေရရင် လာဘ်ရတယ်လို့ ထင်ကြတယ်။ တကယ်တော့ ငွေတွေ၊ ရွှေတွေ ဘယ်လောက် ပုံနေပါစေ၊ အိပ်ရာထဲမှာ ပိုက်တန်းလန်းနဲ့ လဲနေရရင် အဲဒီစည်းစိမ်တွေက ဘာမှ အသုံးမဝင်တော့ဘူး။ ဘုရားရှင်က 'အာရောဂျ' ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးထားတယ်။ 'ရောဂ' ဆိုတာ အနာရောဂါ၊ 'အ' ဆိုတာ မရှိခြင်း။ ရောဂါကင်းခြင်းသည်သာလျှင် အမြတ်ဆုံးသော ဆုလာဘ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။ ပါဠိတော်ရဲ့ အနက်ကို Nissaya အနေနဲ့ တိတိကျကျ ဖွင့်ရရင် 'အာရောဂျ' ဆိုတာ ဓာတ်လေးပါးတို့ မျှတညီညွတ်ပြီး ဖောက်ပြန်မှုကင်းတာကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ သတ္တမမြောက်ပုဒ် (Verse 7) ဖြစ်တဲ့ "သုဂတော" ဂုဏ်တော်နဲ့ 'သောတာယတန' (နားအကြည်) ကို ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည်ညိုကြည့်ရအောင်။ 'သုဂတော' ဆိုတာ ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူခြင်း၊ ကောင်းသောအရပ် (နိဗ္ဗာန်) သို့ ကြွသွားတော်မူခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ ဘုရားရှင်က တို့ကို ကျန်းမာစေချင်လွန်းလို့ "ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ကြ၊ အစာကို ချိန်စားကြ" ဆိုတဲ့ ကောင်းသောစကား (သုဂတစကား) တွေကို ဟောကြားခဲ့တာ။ အဲဒီ စကားတွေကို တို့ရဲ့ 'သောတာယတန' (နား) ကနေတစ်ဆင့် ကြားနာပြီး လိုက်နာကျင့်သုံးရင် တို့ရဲ့ ဘဝခရီးလမ်းဟာလည်း 'သုဂတ' (ကောင်းသောခရီး) ဖြစ်မှာ အမှန်ပါပဲ။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ချဲ့ထွင်ပြရရင်... လူနာတစ်ယောက်ဟာ ဆရာဝန် ပြောတဲ့စကားကို နားထောင်မှ ရောဂါပျောက်သလိုမျိုး၊ တို့တွေလည်း 'သုဂတ' ရှင်တော်မြတ်ဘုရားရဲ့ စကားကို နားထောင်မှ သံသရာရောဂါ ပျောက်မှာပါ။ ဒီကနေ့ ကျန်းမာရေးနေ့မှာ ဆရာဝန်တွေက "ဆေးလိပ်မသောက်နဲ့၊ အငန်လျှော့စား" လို့ ပြောတာတွေကို သူတော်ကောင်းတို့ နားထောင်ကြတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီလို နားထောင်တာဟာ 'သောတာယတန' ကို အသုံးပြုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်နေတာ (Preventive Measure) ပဲ။ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာကျတော့ "အကုသိုလ် မလုပ်နဲ့၊ ဒေါသ မဖြစ်နဲ့" ဆိုတဲ့ ဘုရားစကားကို ကြားနာပြီး လိုက်နာတာဟာ စိတ်ရောဂါ မဖြစ်အောင် ကာကွယ်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'သောတာယတန' (နားအကြည်) နဲ့ 'ကျန်းမာရေး' ကို တွဲဖက်ပြီး ရှုမှတ်ဖို့ပဲ။ ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - သောတဒွါရ (နား)။ (၂) အာရုံ - သဒ္ဒါရုံ (အသံ - ဥပမာ "နေကောင်းလား" လို့ မေးသံ)။ (၃) ဝိညာဉ် - သောတဝိညာဉ် (ကြားသိစိတ်)။ (၄) ဖဿ - တွေ့ထိမှု။ (၅) ဝိပါက - အကျိုးပေး (ကျန်းမာခြင်း/မကျန်းမာခြင်း)။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တို့တွေက "ငါ ကျန်းမာတယ်" လို့ ထင်နေကြတယ်။ ဝိပဿနာ ရှုထောင့်က ကြည့်ရင် ကျန်းမာတယ်ဆိုတာ အတိတ်က ပြုခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ကံ (Kusala Kamma) ရဲ့ အကျိုးပေး (Vipaka) သက်သက်ပါပဲ။ အတိတ်က သူတစ်ပါးအသက်ကို မသတ်ခဲ့ဘူး၊ သူတစ်ပါးကို မညှဉ်းဆဲခဲ့ဘူး ဆိုရင် ဒီဘဝမှာ ရောဂါကင်းတဲ့ အကျိုးကို ရတယ်။ ဒါကို ဘယ်လိုရှုမလဲ။ နားထဲမှာ "ကျန်းမာပါစေ" ဆိုတဲ့ ဆုတောင်းသံ၊ ဒါမှမဟုတ် ဆရာဝန်က "ရောဂါမရှိပါဘူး" လို့ ပြောသံကို ကြားလိုက်တဲ့အခါ "ကြားတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ပြီးရင် နှလုံးသွင်းရမှာက "ဒီ အသံကောင်းကို ကြားရတာ၊ ဒီ ကျန်းမာတဲ့ ခန္ဓာကို ရထားတာဟာ ငါ တော်လို့ မဟုတ်ဘူး၊ အတိတ်ကံရဲ့ စီမံပေးမှု (Vipaka) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ် အခြေအနေတစ်ခုပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။
"အရှင်ဘုရား... ကျန်းမာတာက ကံကြောင့်ဆိုရင် ဆေးကုစရာ မလိုတော့ဘူးလား" ပေါ့။ လိုတာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ ကံ (Kamma) ဆိုတာ မျိုးစေ့ပဲ။ ဉာဏ်နဲ့ ဝီရိယ (Preventive Care) ဆိုတာ ရေလောင်းပေါင်းသင်တာပဲ။ မျိုးစေ့ကောင်းပေမဲ့ ရေမလောင်းရင် အပင်မသန်သလို၊ ကံပါလာပေမဲ့ လက်ရှိမှာ ကျန်းမာရေး ဂရုမစိုက်ရင် ရောဂါရမှာပဲ။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "ဥတုဘောဇန မျှတမှ" လို့ ဟောခဲ့တာ။ ဝိပဿနာရှုတဲ့အခါမှာတော့ "ရောဂါကင်းတာ ကုသိုလ်အကျိုး၊ ရောဂါရတာ အကုသိုလ်အကျိုး" လို့ ကံနဲ့ ကံရဲ့ အကျိုးကို လက်ခံပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဝေဒနာကိုတော့ "ရုပ်ရဲ့ သဘောပဲ" လို့ ဥပေက္ခာပြု ရှုမှတ်ရမှာပါ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ့ကိုယ်၊ ငါ့ကျန်းမာရေး၊ ငါ နေကောင်းတယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငါ' လည်း မရှိဘူး၊ 'ကျန်းမာတဲ့သူ' လည်း မရှိဘူး။ ရှိတာက ဓာတ်လေးပါး (မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ) တို့ မျှတနေတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးကို 'ကျန်းမာတယ်' လို့ ပညတ်ထားတာ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက ဓားတွေ၊ လှံတွေကို ရှောင်တိမ်းပြသလိုမျိုး၊ တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကလည်း ရောဂါပိုးတွေကို ကိုယ်ခံအားစနစ်နဲ့ ရှောင်တိမ်းနေတာ။ ပရိသတ်က ကြည့်ပြီး "ဟော... သူ မသေဘူး" လို့ ထင်ကြပေမဲ့၊ တကယ်တော့ အတွင်းထဲမှာ ဆဲလ်တွေက အသေအပျောက် များလှပြီ။ တို့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ တစ်စက္ကန့်ကို ဆဲလ်သန်းပေါင်းများစွာ သေနေတယ်၊ အသစ်ပြန်ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီ ဖြစ်ပျက်နေတာကို မမြင်ဘဲ "ငါ ကျန်းမာတယ်" လို့ ထင်နေတာဟာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိရဲ့ လှည့်စားမှုပဲ။ အဲဒီ လှည့်စားမှုကို ကျော်ပြီး "ဒါဟာ ဓာတ်သဘောတွေရဲ့ မျှတမှု (Balance of Elements) မျှသာပဲ" လို့ သိလိုက်ရင် 'ငါ' ဆိုတဲ့ အစွဲ ပြုတ်သွားမှာပါ။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ငါ အမြဲတမ်း ကျန်းမာနေမှာပါ၊ အသက် ၁၀၀ ရှည်မှာပါ" လို့ ယူတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဓာတ်လေးပါးကို စောင့်ကြည့်ကြည့်ပါ၊ တစ်ချက်ကလေး ဖောက်ပြန်လိုက်တာနဲ့ (ဥပမာ- လေဖြတ်တာ) ချက်ချင်း ဒုက္ခရောက်သွားနိုင်တယ်။ ကျန်းမာခြင်းဆိုတာ မမြဲဘူး (အနိစ္စ)၊ ရောဂါဆိုတာ တို့ပိုင်တဲ့အရာ မဟုတ်ဘူး (အနတ္တ)။ ဒီသဘောကို မြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "သေရင် ပြီးပြီ၊ ကျန်းမာတုန်း စားချင်တာစား၊ နေချင်သလိုနေ" လို့ ယူတာ။ အမှန်တော့ မဟုတ်ဘူး၊ အခု စောင့်ရှောက်လိုက်တဲ့ ကျန်းမာရေး ကုသိုလ်ကံတွေ၊ အခု ပွားများလိုက်တဲ့ ဓမ္မအသိတွေက နောင်ဘဝအထိ ပါသွားမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "နေကောင်းလား" လို့ ကြားရင် "ကြားတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ပြီးရင် "နေကောင်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်မျှတနေတာ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ "နေမကောင်းဘူး" လို့ ကြားရင်လည်း "ကြားတယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ပြီးရင် "ငါ နာတာ မဟုတ်ဘူး၊ အတိတ်က အကုသိုလ်ကံရဲ့ အကျိုးပေး (Vipaka) တက်လာတာ၊ ဓာတ်တွေ ဖောက်ပြန်နေတာ" လို့ ရှုမှတ်ပါ။ ကျန်းမာရေးကို လာဘ်တစ်ပါးလို့ သတ်မှတ်ပြီး၊ အဲဒီလာဘ်ကို သုံးပြီး တရားအားထုတ်ဖို့ (To use health as an asset for Dhamma) သတိပေးလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'အာရောဂျပရမာ' ဆိုတဲ့ ကျန်းမာရေး သဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2498 လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ၊ လုပ်အားပေးတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... တို့ပြတိုက်မှာ အင်မတန် စေတနာထက်သန်တဲ့ လုပ်အားပေး ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်က "ဦးလှမောင်" လို့ ဆိုပါစို့။ သူက ဓာတ်တော်တွေကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရတာကို အလွန် ကုသိုလ်ယူချင်သူ။ တစ်နေ့တော့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် ပွဲတော်ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတုန်း ဦးလှမောင် ရောက်လာတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ပုံစံက မူမမှန်ဘူး။ မျက်နှာက နီရဲနေတယ်၊ ချောင်းတွေက တဟွတ်ဟွတ် ဆိုးနေတယ်။ ခြေလှမ်းတွေက ယိုင်နဲ့နဲ့ ဖြစ်နေတာကို တို့ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ကျန်းမာရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့က သတိထားမိလိုက်တယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ တာဝန်ကျ ကျန်းမာရေးမှူးလေးက "ဦးလှမောင်... နေမကောင်းဘူးလား၊ အဖျားတိုင်းကြည့်ရအောင်" လို့ ပြောတော့၊ ဦးလှမောင်က "ရပါတယ်ကွာ... ငါ နည်းနည်းပဲ ကိုယ်ပူတာ၊ ဒီလောက် ကုသိုလ်ပွဲကြီးကို ငါ မပျက်ကွက်ချင်ဘူး၊ ငါ့ရဲ့ ဝီရိယကို ပြရမယ်" ဆိုပြီး ဇွတ်ဝင်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။ ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သူ့ရဲ့ စေတနာကတော့ ကောင်းပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ 'ဉာဏ်' က နည်းနေတယ်။ သူက ရောဂါကို ဝီရိယနဲ့ တိုက်ထုတ်မယ်လို့ ထင်နေတာ။ တကယ်တော့ ကူးစက်ရောဂါဆိုတာ ဓာတ်သဘောအရ (Scientific Fact) သူတစ်ပါးကို ကူးစက်နိုင်တဲ့ ဘေးအန္တရာယ်တစ်ခုပဲ မဟုတ်လား။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 7 (Staff Health & Safety) နဲ့ Article 7.9 ဖြစ်တဲ့ "ကူးစက်ရောဂါ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးနှင့် မဖြစ်မနေ သတင်းပို့ခြင်း" (Mandatory Health Reporting and Isolation) ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားပြီး ဦးလှမောင်ကို မေတ္တာနဲ့ တားရတယ်။ "ဒကာကြီး... ဒကာကြီးရဲ့ စေတနာကို ဦးပဉ္ဇင်း လေးစားပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု ဒကာကြီးမှာ ရောဂါပိုး ရှိနေတယ်။ ဒီပိုးကို ဓာတ်တော်တိုက်ထဲ သယ်သွားရင်၊ တခြား ဘုရားဖူးတွေကို ကူးစက်ကုန်ရင် အဲဒါ ကုသိုလ်ဖြစ်မလား၊ အကုသိုလ်ဖြစ်မလား စဉ်းစားကြည့်ပါ" လို့ မေးခွန်းထုတ်လိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးလှမောင်က ချက်ချင်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ "မှန်ပါ... တပည့်တော် သတိမထားမိပါဘူးဘုရား၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပဲ ကြည့်မိပြီး သူတစ်ပါး ကျန်းမာရေးကို မငဲ့မိပါဘူး" လို့ ဝန်ခံရှာတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းက Template T211 (Health Incident Report) ပုံစံကို ဖြည့်စွက်ခိုင်းပြီး၊ သူ့ကို အနားယူဖို့ (Medical Leave) ချက်ချင်း ပေးလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... အိမ်မှာနေပြီး ဆေးသောက်၊ အနားယူတာဟာလည်း ပြတိုက်ကို စောင့်ရှောက်တာပါပဲ။ ဒါဟာ Preventive Medicine (ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး) ကုသိုလ်ပါပဲ" လို့ အားပေးလိုက်ရတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "ကျန်းမာရေးသည် လာဘ်တစ်ပါး" ဆိုတာ ကိုယ့်အတွက်တင် မဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်အတွက်ပါ လာဘ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်တယ်။ ကိုယ်နေမကောင်းရင် သူတစ်ပါးကို ဒုက္ခပေးနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ရောဂါဖြစ်လာရင် ဖုံးကွယ်မထားဘဲ ကုသမှုခံယူတာဟာ 'သီလ' (သူတစ်ပါးမထိခိုက်အောင် စောင့်ထိန်းခြင်း) လည်း ဖြစ်သလို၊ 'ပညာ' (အကြောင်းအကျိုးကို သိမြင်ခြင်း) လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်တာဟာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို တွယ်တာလို့ မဟုတ်ဘဲ၊ သူတစ်ပါး အကျိုးကို ဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းတာ (Maintenance) သက်သက်သာ ဖြစ်ကြောင်း နှလုံးသွင်းရပါမယ်။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရောဂါဝေဒနာတွေ၊ အိုမင်းရင့်ရော်မှုတွေဟာ 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အဲဒီ ရောဂါတွေကို လက်မခံချင်ဘဲ "ငါ မဖြစ်ချင်ဘူး၊ ငါ ကျန်းမာချင်တယ်" လို့ တပ်မက်နေတဲ့ တဏှာ၊ ရောဂါကို ဖုံးကွယ်ချင်တဲ့ မောဟတွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
ရောဂါဘယ ကင်းရှင်းပြီး၊ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းကျန်းမာသွားတာ၊ နောက်ဆုံး နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်ကို မျက်မှောက်ပြုတာကတော့ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ ကျန်းမာခြင်းသုခကို ရဖို့အတွက် ကိုယ်ရောစိတ်ပါ စောင့်ရှောက်တဲ့ ကျင့်စဉ်၊ အကြောင်းအကျိုးကို ဆင်ခြင်တဲ့ ပညာလမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးနေ့မှာ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်တိုင် စောင့်ရှောက်ကြပါ။ "အာရောဂျပရမာ လာဘာ" ဆိုတဲ့ ဘုရားစကားကို လက်ကိုင်ထားပြီး၊ ရောဂါမဖြစ်ခင် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း (Preventive Care) ဟာ အကောင်းဆုံး ကုသိုလ်ပဲလို့ မှတ်ယူကြပါ။ ရရှိထားတဲ့ ကျန်းမာရေး လာဘ်ကြီးကို အလဟဿ မဖြစ်စေဘဲ၊ ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ အလုပ်တွေ လုပ်ဆောင်ရာမှာ တုတ်တောင်ဝှေးသဖွယ် အသုံးပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ရောဂါဘယ ကင်းဝေးကြပါစေ။ နှလုံးစိတ်ဝမ်း ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။ ကျန်းမာခြင်းဆု၊ ချမ်းသာခြင်းဆု၊ နိဗ္ဗာန်ဆုတို့ဖြင့် ပြည့်စုံနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၇ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
