Day: 099 | ၈ ဧပြီ ၂၀၂၃ | နေကြတ်ခြင်းနှင့် အယူအဆ (Solar Eclipse & Superstition) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ ရာဟုသုတ္တန် | Astronomy
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၈ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၄ ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ အခုဆိုရင် သင်္ကြန်အကြို ကာလကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေးတွေ၊ အယူမှားတွေကို ဆေးကြောပြီး မင်္ဂလာရှိသော နှစ်သစ်ကို ကြိုဆိုနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကလေးကို ကြည်လင်သွားအောင်၊ အယူမှား အမှောင်တိုက်တွေ ကင်းစင်သွားအောင် 'အာနာပါနဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင်ဆုံး ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ရှုမှတ်ရမယ့် အာရုံက 'ဃာနာယတန' (နှာခေါင်း) ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ နှာသီးဖျားမှာ တိုးဝှေ့သွားတဲ့ လေရဲ့ အထိအတွေ့ကို သတိထားကြည့်ပါ။ နေကြတ်တယ်ဆိုတာ ကောင်းကင်မှာ အလင်းကွယ်တာ၊ အဝိဇ္ဇာဆိုတာ စိတ်မှာ အလင်းကွယ်တာ။ အခု ဝင်လေထွက်လေလေးကို မှန်မှန်ရှုပြီး "ငါ့စိတ်ထဲမှာ ရှိတဲ့ အမိုက်တိုက်တွေ ကင်းစင်ပါစေ၊ ပညာအလင်း ရပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နေကြတ်တဲ့အချိန်မှာ ကမ္ဘာကြီး မှောင်သွားသလိုပဲ၊ တို့စိတ်ထဲမှာ 'မောဟ' ဝင်လာရင် အမှားအမှန် မခွဲခြားနိုင်ဘဲ မှောင်သွားတတ်တယ်။ အဲဒီ အမှောင်ကို ဖြိုခွင်းနိုင်တာက 'သတိ' ဆိုတဲ့ မီးရှူးတန်ဆောင်ပါပဲ။ နှာသီးဖျားက လေအဝင်အထွက်ကို သိနေတဲ့ သတိကလေးဟာ ရာဟု ဖမ်းစားထားတဲ့ လကို ဘုရားရှင်က ကယ်တင်လိုက်သလိုမျိုး၊ တို့ရဲ့ စိတ်ကို ကိလေသာ ရာဟုဘေးကနေ ကယ်တင်ပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခဏလောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "နေကြတ်ခြင်းနှင့် အယူအဆ" အကြောင်းကို ခေတ်သစ် နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ရှေးတုန်းက လူတွေက နေကြတ်တယ်၊ လကြတ်တယ် ဆိုရင် "ရာဟုက နေကို မျိုတယ်၊ နဂါးက နေကို စားတယ်" လို့ ထင်ပြီး ကြောက်လန့်ကြတယ်။ အိုးခွက်တွေ တီးကြ၊ ဆူညံအောင် လုပ်ကြတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ဒီကနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါဟာ သဘာဝ ဖြစ်စဉ် (Natural Phenomenon) တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း အတိအကျ တွက်ချက်ပြနိုင်ပါပြီ။
သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် နေကြတ်တယ် (Solar Eclipse) ဆိုတာ နေ (Sun) နဲ့ ကမ္ဘာ (Earth) ကြားထဲကို လ (Moon) က ရောက်ရှိလာပြီး၊ လရဲ့ အရိပ်က ကမ္ဘာပေါ်ကို ကျရောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက နေကို ကွယ်လိုက်တဲ့အတွက် နေရောင်ခြည် ပျောက်သွားတာပါ။ ဒါဟာ ဂြိုဟ်တွေရဲ့ လည်ပတ်မှု လမ်းကြောင်း (Orbit) အရ အချိန်ကိုက် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သင်္ချာနည်းကျ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုပါပဲ။ 'Umbra' လို့ ခေါ်တဲ့ အမှောင်ရိပ်ကျတဲ့ နေရာက လူတွေက နေကြတ်တာကို အပြည့်မြင်ရပြီး၊ 'Penumbra' လို့ ခေါ်တဲ့ အရိပ်ပါး ကျတဲ့နေရာက လူတွေကတော့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပဲ မြင်ရတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နေကြတ်တယ် ဆိုတာ ဘာမှ ကြောက်စရာ မလိုပါဘူး။ လကမ္ဘာကြီးက သူ့လမ်းကြောင်းအတိုင်း သူသွားရင်း နေမင်းကြီးရဲ့ ရှေ့ကနေ ဖြတ်သွားတာပါ။ ဒါကို ရှေးလူတွေက မသိနားမလည်တော့ "နိမိတ်မကောင်းဘူး၊ တိုင်းပြည်ပျက်မယ်" ဆိုပြီး အယူသည်း (Superstition) ခဲ့ကြတာ။ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တွေက နေကြတ်မယ့်အချိန်ကို စက္ကန့်မလွဲ တွက်ချက်နိုင်တယ်ဆိုကတည်းက ဒါဟာ ကံကြမ္မာဆိုး မဟုတ်ဘဲ၊ စကြဝဠာရဲ့ နာရီစက်ဝန်းကြီး လည်ပတ်နေတာပါလားဆိုတာ သိပ္ပံပညာက သက်သေပြနေတာပဲ မဟုတ်လား။
"အရှင်ဘုရား... သိပ္ပံပညာက သဘာဝလို့ ပြောပေမဲ့၊ ဘာလို့ လူတွေက အခုထိ ကြောက်နေကြတုန်းလဲ" ပေါ့။ ဒါဟာ လူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ အမြစ်တွယ်နေတဲ့ 'Cognitive Bias' (သိမှုဆိုင်ရာ လွဲမှားမှု) ကြောင့်ပါပဲ။ လူတွေဟာ နားမလည်တဲ့ အရာတစ်ခု ဖြစ်ပျက်ရင် ကြောက်ရွံ့တတ်ကြတယ်။ အဲဒီ ကြောက်စိတ်ကို ဖြေဖျောက်ဖို့အတွက် ဒဏ္ဍာရီတွေ၊ ယတြာတွေကို ဖန်တီးကြတာ။ သိပ္ပံပညာက အလင်းရောင် ပေးလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ "အော်... အရိပ်ကျတာပါလား" ဆိုပြီး အမှန်တရားကို မြင်သွားကြရတာပေါ့။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ နေကြတ်ခြင်း ဖြစ်စဉ်နဲ့ ဂြိုဟ်သွားဂြိုဟ်လာ သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ရာဟုသုတ္တန်' ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှန်နဲ့ 'ဃာနာယတန' (နှာခေါင်း) ကို ရှုမှတ်ရမယ့် နည်းစနစ်တွေကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရာဟုဆိုတာ ဘီလူးလား၊ သဘာဝတရားလား ဆိုတာကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) အရ နေကြတ်ခြင်းဆိုတာ ဂြိုဟ်တွေရဲ့ အရိပ်ကျတဲ့ သဘာဝဖြစ်စဉ်ပါလား ဆိုတာကို ရှင်းပြခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ်၊ ရာဟုသုတ္တန်နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီသုတ္တန်မှာ ရာဟုအသူရိန်က နေမင်းကို ဖမ်းစားတဲ့အခါ နေနတ်သားက ဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ပြီး အကာအကွယ် ယူတဲ့အကြောင်း ပါရှိပါတယ်။
ဘုရားရှင်က ရာဟုကို "တထာဂတံ အရဟန္တံ၊ စန္ဒိမာ သရဏံ ဂတော။ ရာဟု စန္ဒံ ပမုဉ္စဿု၊ ဗုဒ္ဓါ လောကာနုကမ္ပကာ" လို့ ဂါထာစပ်ဆိုပြီး မိန့်တော်မူခဲ့တယ်။ အနက်ဖွင့်ရရင်တော့ "ရာဟု... နေနတ်သား/လနတ်သားဟာ ကိလေသာကင်းတဲ့ ဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သူ ဖြစ်တယ်။ လောကကို သနားစောင့်ရှောက်တဲ့ ဘုရားရှင်တို့မည်သည် တပည့်သားတွေကို အမြဲ စောင့်ရှောက်တာကြောင့် သင်ဟာ နေနဲ့လကို လွှတ်ပေးလိုက်ပါ" လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီသုတ္တန်ကို ရှေးလူတွေက ရာဟုဆိုတဲ့ ဘီလူးကြီးက နေကို ပါးစပ်နဲ့ ကိုက်တယ်လို့ ပုံပြင်အနေနဲ့ ယူကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး အနက်ဖွင့်ရင် 'ရာဟု' ဆိုတာ 'အမှောင်တိုက်' သို့မဟုတ် 'အဝိဇ္ဇာ' (Ignorance) ရဲ့ သင်္ကေတပဲ။ 'နေနဲ့လ' ဆိုတာ 'အလင်းရောင်' သို့မဟုတ် 'ပညာ' (Wisdom) ရဲ့ သင်္ကေတပဲ။ ဘုရားရှင်ဆိုတာ 'သစ္စာတရား' (Truth) ပဲ။ သစ္စာတရား ရှိနေတဲ့နေရာမှာ အမှောင်တိုက်ဆိုတာ ကြာကြာ မခံနိုင်ဘူး။ နေကြတ်တယ်ဆိုတာ ခဏပဲ၊ ပြီးရင် နေရောင် ပြန်ထွက်လာစမြဲပဲ။ အဲဒီလိုပဲ... အယူမှား (Superstition) ဆိုတဲ့ ရာဟုက လူတွေရဲ့ ဉာဏ်ကို ခဏတဖြုတ် ဖုံးလွှမ်းနိုင်ပေမဲ့၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မအလင်းရောင် ရောက်လာရင် အဲဒီ အယူမှားတွေ လွင့်စင်သွားရမယ်လို့ ဆိုလိုရင်း ဖြစ်ပါတယ်နော်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ အဋ္ဌမမြောက်ပုဒ် (Verse 8) ဖြစ်တဲ့ "သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ" (နတ်လူတို့၏ ဆရာ) ဂုဏ်တော်နဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်ဟာ လူတွေကိုတင် မဟုတ်ဘူး၊ နတ်တွေ၊ ဗြဟ္မာတွေ၊ အသူရာတွေကိုပါ အမှန်တရားကို သိအောင် ဆုံးမပေးတဲ့ ဆရာတစ်ဆူ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက နေကြတ်ရင် ကြောက်လို့ အိုးစည်ဗုံမောင်း တီးကြတယ်၊ ယတြာချေကြတယ်။ ဆရာကောင်းဖြစ်တဲ့ ဘုရားရှင်ကတော့ "ချစ်သားတို့... ကြောက်မနေကြနဲ့၊ ဒါဟာ သင်္ခါရတရားရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှု (Impermanence) တစ်ခုပဲ" လို့ ဆုံးမတော်မူတာ။ အဲဒီ ဆုံးမစကားကို နားထောင်ပြီး အကြောက်တရားကို ပယ်ဖျောက်နိုင်မှသာ ဗုဒ္ဓရဲ့ တပည့်သားစစ်စစ် ဖြစ်မှာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'ဃာနာယတန' (နှာခေါင်းအကြည်) ကို အသုံးပြုပြီး ကြောက်စိတ်ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ နည်းစနစ်ပဲ။ နေကြတ်လို့ ကောင်းကင်ကြီး မှောင်သွားတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အယူသည်းမှုတွေကြောင့် စိတ်လှုပ်ရှားတဲ့အခါ လူတွေရဲ့ အသက်ရှူနှုန်း (Breathing Rhythm) ဟာ ပြောင်းလဲသွားတတ်တယ်။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - ဃာနဒွါရ (နှာခေါင်း)။ (၂) အာရုံ - ဂန္ဓာရုံ/ဝါယော (လေအဝင်အထွက်/အနံ့)။ (၃) ဝိညာဉ် - ဃာနဝိညာဉ် (နံသိစိတ်/ထိသိစိတ်)။ (၄) ဖဿ - တွေ့ထိမှု။ (၅) ဝေဒနာ - ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရင်တုန်ပန်းတုန် ခံစားမှု။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နေကြတ်နေတဲ့အချိန်မှာ အပြင်လောကကြီး မှောင်နေပါစေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ နှာသီးဖျားကိုပဲ စိတ်ရောက်နေပါစေ။ "လေဝင်တယ်... သိတယ်၊ လေထွက်တယ်... သိတယ်"။ အပြင်မှာ ဘာဖြစ်ဖြစ်၊ ကိုယ့်ရဲ့ နှာခေါင်းဝက လေအဝင်အထွက်ကတော့ ပုံမှန် အလုပ်လုပ်နေတုန်းပဲ။ အဲဒီ အမှန်တရား (Reality of Breath) ကို ဖမ်းဆုပ်ထားလိုက်ပါ။ အယူသည်းတဲ့သူက "နေကြတ်ရင် ကံဆိုးမယ်" လို့ တွေးပြီး ကြောက်နေချိန်မှာ၊ သူတော်ကောင်းတို့က "နေကြတ်တာ ရုပ်၊ သိတာက နာမ်၊ ကြောက်တာက ကိလေသာ" လို့ ခွဲခြားရှုမြင်နိုင်ရမယ်။
ဒီနေရာမှာ မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... နေကြတ်တာက မျက်စိနဲ့ မြင်တာလေ၊ ဘာလို့ နှာခေါင်းကို ရှုခိုင်းတာလဲ" ပေါ့။ ကောင်းလိုက်တဲ့ မေးခွန်းဗျာ။ မျက်စိ (Cakkhu) က အပြင်အာရုံကြောင့် လှည့်စားခံရလွယ်တယ်။ မှောင်သွားရင် ကြောက်စိတ်ဝင်လာမယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ မျက်စိကို မှိတ်၊ နှာခေါင်း (Ghana) ကို အာရုံပြုလိုက်ရင် အပြင်က အလှည့်စား ခံရသက်သာသွားတယ်။ နှာခေါင်းက လေကို ရှုသွင်းလိုက်တိုင်း "ငါ အသက်ရှင်နေသေးတယ်၊ ကံဆိုးတာ ဘာမှ မရှိဘူး" ဆိုတဲ့ လက်တွေ့အရှိတရား (Present Reality) နဲ့ ပြန်ချိတ်ဆက်မိသွားလို့ပါပဲ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ ကံဆိုးတော့မယ်၊ ငါ့ကို ရာဟု ဖမ်းတော့မယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငါ' လည်း မရှိဘူး၊ 'ရာဟု' လည်း မရှိဘူး။ ရှိတာက ဂြိုဟ်တွေရဲ့ လည်ပတ်မှု ရုပ်တရား (Orbiting Matter) နဲ့၊ အဲဒါကို ကြောက်နေတဲ့ စိတ် (Mental Formation) ပဲ ရှိတာ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက မီးပိတ်ပြီး သရဲခြောက်ပြသလိုမျိုး၊ 'အဝိဇ္ဇာ' ဆိုတဲ့ မျက်လှည့်ဆရာက နေကြတ်တာကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး "နိမိတ်ဆိုး" ဆိုပြီး ခြောက်လှန့်နေတာ။ တကယ်တော့ မီးပြန်ဖွင့်လိုက်ရင် ဘာသရဲမှ မရှိသလိုပဲ၊ ပညာမျက်စိနဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် ဘာနိမိတ်ဆိုးမှ မရှိပါဘူး။ "ဒါဟာ သဘာဝဖြစ်စဉ် (Phenomenon) မျှသာပဲ" လို့ သိလိုက်ရင် 'ငါ' ဆိုတဲ့ အစွဲနဲ့ အကြောက်တရားတွေ ပြုတ်သွားမှာပါ။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ဒီကံဆိုးမိုးမှောင်ကျမှုကြီးက အကြာကြီး ဖြစ်နေတော့မှာ" လို့ စွဲလမ်းတာ။ ဒါပေမဲ့ နေကြတ်တာ ဘယ်နှစ်မိနစ် ကြာသလဲ။ အများဆုံး ၇ မိနစ်၊ ၈ မိနစ်ပဲ။ ခဏလေးနဲ့ ပြန်လင်းသွားတာပဲ။ မမြဲတဲ့ သဘော (Impermanence) ကို မြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ဘာဖြစ်ဖြစ် ဂရုစိုက်စရာ မလိုဘူး" ဆိုပြီး ပေါ့ပေါ့နေတာ။ မဟုတ်ဘူး... နေကြတ်တာကို ကြောက်စရာ မလိုပေမဲ့၊ အဲဒီအချိန်မှာ လူတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေ ဂယောက်ဂယက် ဖြစ်တတ်တာကိုတော့ သတိထားရမယ်။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... ဘယ်လို နိမိတ်ဆိုး၊ အတိတ်ဆိုးတွေပဲ ကြုံကြုံ "ဒါဟာ သဘာဝပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ နှာခေါင်းဝက လေကို ရှုမှတ်ပြီး "ဝင်လေ... သိ၊ ထွက်လေ... သိ" လုပ်ပါ။ "နေကြတ်ခြင်းသည် အရိပ်သဘော၊ ကြောက်စိတ်သည် ကိလေသာသဘော" လို့ ခွဲခြားသိမြင်အောင် ကျင့်ပါ။ သင်္ကြန်အကြိုမှာ ရေပက်သလိုမျိုး၊ ဒီအသိဉာဏ် ရေစင်နဲ့ ကိုယ့်စိတ်ထဲက အယူသည်း အညစ်အကြေးတွေကို ဆေးကြောပစ်လိုက်ပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ နေကြတ်ခြင်းနဲ့ အယူအဆဆိုင်ရာ တရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2499 လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... တစ်ခါက ပြတိုက်ရဲ့ အဆောင်သစ်တစ်ခုကို ဆောက်လုပ်နေတုန်း နေ့ခင်းဘက်ကြီးမှာ "နေကြတ်" တာနဲ့ ကြုံပါလေရော။ အလုပ်သမားတွေ၊ ပန်းရန်ဆရာတွေက ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ ဖြစ်ပေမဲ့ ရိုးရာအယူအဆတွေ စွဲနေကြတော့ "ဟာ... နေကြတ်ပြီ၊ နိမိတ်မကောင်းဘူး၊ အလုပ်ဆက်လုပ်ရင် မတော်တဆ ဖြစ်မယ်" ဆိုပြီး အလုပ်တွေ အကုန်ရပ်၊ ပစ္စည်းတွေ ပစ်ချပြီး အိုးခွက်တွေ ထုဖို့ ပြင်ကြတော့တာပဲ။ တချို့ဆိုရင် ကြောက်လွန်းလို့ တုန်နေကြတယ်။ လုပ်ငန်းခွင်တစ်ခုလုံး ရုတ်ရုတ်သဲသဲ (Chaos) ဖြစ်ကုန်တာပေါ့။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 20 (Emergency & Crisis Management) နဲ့ Article 20.4 ဖြစ်တဲ့ "အရေးပေါ်ကာလ တည်ငြိမ်စွာ တုံ့ပြန်ခြင်းနှင့် ကောလာဟလ ထိန်းချုပ်ခြင်း" (Crisis Communication and Rumor Control) ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက ချက်ချင်းပဲ အသံချဲ့စက်နဲ့ ကြေညာလိုက်တယ်။ "ဒကာတို့... အားလုံး ငြိမ်ကြပါ။ အိုးခွက်တွေ မတီးကြပါနဲ့။ ဒါဟာ ဘီလူးဖမ်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ လကမ္ဘာရဲ့ အရိပ်ကျတာပါ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သားတော်တွေ ဖြစ်ပြီး ဘာလို့ အရိပ်ကို ကြောက်နေကြတာလဲ" လို့ သတိပေးလိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက Template T207 (Incident Log) ကို ကိုင်ပြီး အလုပ်သမားခေါင်းဆောင်ကို ခေါ်ရှင်းပြတယ်။ "ဒကာကြီး... နေကြတ်တာက ကောင်းကင်မှာ ဖြစ်တာ၊ တို့အလုပ်က မြေပြင်မှာ လုပ်တာ။ ကိုယ့်အလုပ် ကိုယ် သတိနဲ့ လုပ်ရင် ဘာအန္တရာယ်မှ မရှိဘူး။ အလုပ်ရပ်လိုက်မှသာ လုပ်လက်စတွေ ပျက်စီးပြီး တကယ့် နိမိတ်ဆိုး (Loss) ဖြစ်သွားမှာ" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ အားလုံးကို ၅ မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ခိုင်းပြီး "မေတ္တာပို့" ခိုင်းလိုက်တယ်။ စိတ်တွေ ငြိမ်သွားတော့မှ နေလည်း ပြန်ထွက်လာ၊ အလုပ်လည်း ပြန်ဆက်လုပ်နိုင်ခဲ့ကြတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "အယူသည်းမှု (Superstition) ကို ပညာဖြင့် ပယ်ရမယ်" ဆိုတာပါပဲ။ အလုပ်ခွင်မှာဖြစ်စေ၊ ဘဝမှာဖြစ်စေ ကြောက်စရာတစ်ခုခု ကြုံလာရင် ဗရုတ်သုက္ခ မလုပ်ဘဲ၊ တည်ငြိမ်စွာနဲ့ အကြောင်းအကျိုးကို ဆင်ခြင်ပါ။ နေကြတ်ခြင်းဆိုတာ သဘာဝတရားရဲ့ ပြဇာတ်တစ်ခုပါပဲ။ အဲဒီ ပြဇာတ်ကို ကြည့်ပြီး ကြောက်မနေဘဲ၊ "ဩော်... နေမင်းကြီးတောင်မှ အရိပ်မကင်းပါလား၊ သင်္ခါရတရားပါလား" လို့ ဓမ္မသံဝေဂ ယူတတ်ရင် အဲဒီလူဟာ တကယ့် ပညာရှိပါပဲ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
မသိနားမလည်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ထိတ်လန့်မှုတွေဟာ 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အဲဒီ ကြောက်ရွံ့မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ အယူမှား (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) နဲ့ အဝိဇ္ဇာ မောဟတွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
အမှန်တရားကို သိမြင်ပြီး ကြောက်စိတ်တွေ ကင်းစင်သွားတာ၊ အယူမှားတွေ ချုပ်ငြိမ်းသွားတာကတော့ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီလို သိမြင်အောင် သတိ၊ ပညာ၊ သမာဓိတို့နဲ့ ကျင့်သုံးတဲ့ လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း သင်္ကြန်အကြို ကာလမှာ နှစ်ဟောင်းက အယူသည်းမှု၊ အကြောက်တရားတွေကို ထားရစ်ခဲ့ကြပါ။ နေကြတ်တာကို မကြောက်ဘဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ပညာနေမင်းကြီး ထာဝရ လင်းလက်နေအောင် ကြိုးစားကြပါ။ မင်္ဂလာရှိသော နှစ်သစ်မှာ အမှားကို ပယ်၊ အမှန်ကို ယူပြီး သစ္စာတရားလမ်းအတိုင်း လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ အယူမှားဘေးမှ ကင်းဝေးကြပါစေ။ ပညာမျက်စိဖြင့် လောကကို ကြည့်ရှုနိုင်ကြပါစေ။ မင်္ဂလာရှိသော နှစ်သစ်ကို ဓမ္မဖြင့် ကြိုဆိုနိုင်ပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၈ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
