Day: 106 | ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၃ | သင်္ကြန်အကြတ် (တည်ငြိမ်ခြင်း) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဥပေက္ခာ | Stability (Physics)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၅ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၁ ရက်၊ သင်္ကြန်အကြတ်နေ့ (Thingyan Akyat Day) မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့အသံနေ့ (World Voice Day) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်သလို၊ သင်္ကြန်ကာလရဲ့ အလယ်ဗဟို "အကြတ်နေ့" လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်ပလောကရဲ့ ဆူညံသံတွေကြားထဲမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ အတွင်းစိတ်အသံ (Inner Voice) ကို နားထောင်ပြီး၊ ဓမ္မအသံကို နာကြားနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ "အကြတ်" ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့အညီ၊ နှစ်ဟောင်းနဲ့ နှစ်သစ်ကြားမှာ တည်ငြိမ်နေတဲ့ စိတ်ကလေးရအောင် 'ရသာရုံ' (Taste) ကို အသုံးပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ သင်္ကြန်ကာလမှာ စတုဒီသာ ကျွေးကြတယ်၊ မုန့်လုံးရေပေါ် စားကြတယ်။ အဲဒီ အရသာကို ခံစားတဲ့အခါ "ကောင်းတယ်/မကောင်းဘူး" လို့ ဝေဖန်နေမယ့်အစား "လျက်သိစိတ်" ကလေးကိုပဲ သတိထားကြည့်ပါ။ လျှာပေါ်မှာ အရသာ ပေါ်လာတာနဲ့ စိတ်က တုံ့ပြန်ဖို့ ပြင်နေပြီ။ အဲဒီ တုံ့ပြန်မှု (Reaction) ကို ခဏ ရပ်တန့်ပြီး၊ "တည်ငြိမ်ခြင်း" (Stability) ဆိုတဲ့ ဥပေက္ခာစိတ်ကလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ "ချိုတာလည်း ဒီသဘော၊ စပ်တာလည်း ဒီသဘော" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လှိုင်းလေထန်နေတဲ့ ပင်လယ်ပြင်ထဲမှာ ကျောက်ဆူးချထားတဲ့ သင်္ဘောတစ်စင်းလိုပါပဲ။ လှိုင်းတွေက (အာရုံတွေက) သင်္ဘောကို ယိမ်းထိုးနေအောင် လုပ်ပေမဲ့၊ ကျောက်ဆူး (သတိ/ဥပေက္ခာ) က သင်္ဘောကို မျောမပါသွားအောင် ထိန်းထားတယ်။ ဒီနေ့ အကြတ်နေ့မှာ အပြင်လောကကြီးက ဘယ်လောက်ပဲ ဆူညံပူလောင်နေပါစေ၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုတော့ "ဥပေက္ခာ" ဆိုတဲ့ ကျောက်ဆူး ချထားလိုက်ပါ။ အသံတွေ၊ အရသာတွေ၊ အထိအတွေ့တွေကြားမှာ မတုန်မလှုပ် တည်ငြိမ်နေတဲ့ စိတ်အခြေအနေကို "ငါ တည်ဆောက်မယ်" လို့ အာရုံပြုရင်း ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "သင်္ကြန်အကြတ် (တည်ငြိမ်ခြင်း)" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် ရူပဗေဒ (Physics of Stability) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... "အကြတ်" ဆိုတာ "ကြားညပ်နေခြင်း" သို့မဟုတ် "မရွေ့လျားဘဲ တည်နေခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ Physics မှာ 'Equilibrium' (မျှခြေ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ အားတွေ အားလုံး ညီမျှနေတဲ့ အခြေအနေပေါ့။ ဒါပေမဲ့ Equilibrium မှာ နှစ်မျိုးရှိတယ်။ 'Unstable Equilibrium' (မတည်ငြိမ်သော မျှခြေ) နဲ့ 'Stable Equilibrium' (တည်ငြိမ်သော မျှခြေ) ပါ။
ဘောလုံးတစ်လုံးကို တောင်ထိပ်ပေါ် တင်ထားရင် နည်းနည်းလေး တွန်းလိုက်တာနဲ့ လိမ့်ဆင်းသွားမယ်။ ဒါကို Unstable လို့ ခေါ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘောလုံးကို ချိုင့်ခွက်ထဲ ထည့်ထားရင် ဘယ်ဘက် တွန်းတွန်း မူလနေရာကို ပြန်ရောက်လာတယ်။ ဒါကို Stable Equilibrium လို့ ခေါ်တယ်။ သင်္ကြန်အကြတ်နေ့မှာ လူတွေရဲ့ စိတ်ဟာ Unstable ဖြစ်လွယ်တယ်။ အရက်သေစာ သောက်စားမှုတွေ၊ ပျော်ပါးမှုတွေကြားမှာ စိတ်က ဟိုယိမ်းဒီယိမ်း ဖြစ်နေတတ်တယ်။ တို့လိုအပ်တာက 'Gyroscopic Stability' (ဂျိုင်ရိုစကုပ် တည်ငြိမ်မှု) မျိုးပါ။ ဂျိုင်ရိုစကုပ်တစ်ခုဟာ မြန်မြန်လည်နေလေ ပိုတည်ငြိမ်လေ ဖြစ်သလို၊ တို့ရဲ့ စိတ်ဟာလည်း "သတိ" နဲ့ မြန်မြန် လည်ပတ်နေမှ (Active Mindfulness) သာလျှင် ကိလေသာ လှိုင်းဒဏ်တွေကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မိုးမျှော်တိုက်ကြီးတွေကို ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်အောင် ဆောက်တဲ့အခါ 'Tuned Mass Damper' ဆိုတဲ့ တည်ငြိမ်မှု ထိန်းညှိကိရိယာကြီးတွေ ထည့်ထားရတယ်။ တိုက်ကြီးက ယိမ်းနေပေမဲ့၊ အဲဒီ Damper ကြီးက ပြန်ထိန်းပေးလို့ ပြိုမကျတာ။ အဲဒီလိုပါပဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ဥပေက္ခာ" (Equanimity) ဆိုတဲ့ Damper ကြီးကို တပ်ဆင်ထားရမယ်။ "ဆူညံမှုကြားမှာ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရှာ" ဆိုတာ အသံမကြားရတဲ့ နေရာကို ပြေးတာ မဟုတ်ဘူး။ အသံကြားနေရက်နဲ့ စိတ်မလှုပ်ရှားအောင် (Damping the reaction) ထိန်းထားတာကို ဆိုလိုတာပါ။ သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Stability သဘောတရားဟာ ဓမ္မနယ်ပယ်က ဥပေက္ခာနဲ့ အင်မတန် ဆက်စပ်နေပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ဥပေက္ခာဆိုတာ ဘာမှ မသိဘဲ နေတာလား" ပေါ့။ မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် ဥပေက္ခာဆိုတာ "Sensor" (အာရုံခံကိရိယာ) တွေ ဖွင့်ထားပေမဲ့ "Actuator" (တုံ့ပြန်ကိရိယာ) တွေကို ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ သဘောပါ။ အရာရာကို သိနေတယ်၊ မြင်နေတယ်၊ ကြားနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ System က "Overreact" (လွန်ကဲစွာ တုံ့ပြန်မှု) မဖြစ်အောင် ထိန်းညှိထားတာကို ဥပေက္ခာလို့ ခေါ်ပါတယ်။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Equilibrium နဲ့ Stability သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ဥပေက္ခာ' နဲ့ 'ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ' ဂုဏ်တော်ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကြတ်နေ့မှာ စိတ်ကို ဘယ်လို တည်ငြိမ်အောင် ထားမလဲ ဆိုတာကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Physics of Stability (တည်ငြိမ်မှု ရူပဗေဒ) အရ Tuned Mass Damper (တည်ငြိမ်မှု ထိန်းညှိကိရိယာ) နဲ့ Equilibrium (မျှခြေ) သဘောတရားတွေကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဆက္ကနိပါတ်မှာ လာရှိတဲ့ "ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ" (အင်္ဂါခြောက်ပါးရှိသော ဥပေက္ခာ) သဘောတရားနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ရဲ့ စိတ်နေသဘောထားကို ဟောတဲ့အခါ "မျက်စိဖြင့် အဆင်းကို မြင်သော်လည်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းမရှိ၊ နှလုံးမသာခြင်းမရှိ၊ သတိသမ္ပဇဉ်ဖြင့် ဥပေက္ခာ ရှုနိုင်၏" လို့ မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို 'ဥပေက္ခာ' (Upekkha) ဆိုတာ 'ဥပ' (အနီးကပ်) + 'ဣက္ခ' (ကြည့်ရှုခြင်း) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဆိုလိုတာက လစ်လျူရှုတာ (Indifference/Ignorance) မဟုတ်ပါဘူး။ အနီးကပ် စောင့်ကြည့်နေပေမဲ့ ဘက်မလိုက်ဘဲ နေတာကို ဆိုလိုတာပါ။ သိပ္ပံပညာမှာ 'Neutral Buoyancy' (ကြားနေ ပေါလောပေါ်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ရေအောက်မှာ ရေငုပ်သမားတစ်ယောက်ဟာ အပေါ်ကိုလည်း မမြောက်၊ အောက်ကိုလည်း မနစ်ဘဲ တည်ငြိမ်နေသလိုမျိုး၊ တို့ရဲ့ စိတ်ဟာလည်း လောဘဘက်ကိုလည်း မမြောက်၊ ဒေါသဘက်ကိုလည်း မနစ်ဘဲ 'တတြမဇ္ဈတ္တတာ' (အလယ်အလတ်၌ တည်နေခြင်း) သဘောကို ဆောင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၁၅) ပုဒ်မြောက် (Verse 15) ဖြစ်တဲ့ တရားဂုဏ်တော် "ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ" (ပညာရှိတို့သာလျှင် ကိုယ်စီကိုယ်င သိနိုင် ခံစားနိုင်သော) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်နဲ့ သင်္ကြန်အကြတ်နေ့ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ 'ပစ္စတ္တံ' ဆိုတာ "မိမိသန္တာန်၌သာ" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ အပြင်လောကမှာ သင်္ကြန်အကြတ်နေ့မို့ လူတွေက ရေပက်၊ အော်ဟစ်၊ ကခုန်နေကြမယ်။ အဲဒီ ဆူညံမှုတွေကြားမှာ ကိုယ့်စိတ်က တည်ငြိမ်နေသလား၊ လှုပ်ရှားနေသလား ဆိုတာ ဘေးလူက မသိနိုင်ဘူး။ ကိုယ်တိုင်ပဲ သိနိုင်တယ်။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ "Stability System" (တည်ငြိမ်မှုစနစ်) အလုပ်လုပ်နေတာကို ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးပြီး (Self-monitoring)၊ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ကိုယ်ပိုင် ခံစားရမှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'ရသာရုံ' (အရသာ) ကို အသုံးပြုပြီး ဥပေက္ခာတည်ဆောက်နည်းကို လေ့ကျင့်ဖို့ပဲ။ သင်္ကြန်ကာလ စတုဒီသာမဏ္ဍပ်တွေမှာ မုန့်လုံးရေပေါ် စားတဲ့အခါ၊ သို့မဟုတ် အချိုရည် သောက်တဲ့အခါ ဒီနည်းကို သုံးပါ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - ဇိဝှါဒွါရ (လျှာ)။ (၂) အာရုံ - ရသာရုံ (ချို၊ ချဉ်၊ ဖန်၊ ငန်)။ (၃) ဝိညာဉ် - ဇိဝှါဝိညာဉ် (လျက်သိစိတ်)။ (၄) ဖဿ - အရသာနှင့် လျှာ ထိတွေ့မှု။ (၅) ဝေဒနာ - ကောင်းခြင်း/မကောင်းခြင်း ခံစားမှု။ (၆) ဥပေက္ခာ - တုံ့ပြန်မှု မပြုဘဲ ကြည့်နေခြင်း။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မုန့်လုံးရေပေါ် တစ်လုံးကို ပါးစပ်ထဲ ထည့်လိုက်ပြီ ဆိုပါစို့။
၁။ လျှာနဲ့ မုန့် ထိလိုက်တာနဲ့ "ထိတယ်... သိတယ်"။
၂။ ထန်းလျက်ရည် ချိုတာလေး ပေါ်လာရင် "ချိုတယ်... သိတယ်"။
၃။ ရုတ်တရက် ငရုတ်သီးပါတဲ့ အလုံးကို ကိုက်မိလို့ စပ်သွားရင် "စပ်တယ်... သိတယ်"။
ဒီအဆင့်မှာ အရေးကြီးဆုံးက "Reaction" (တုံ့ပြန်မှု) ကို ထိန်းဖို့ပါပဲ။ ချိုလို့ "ကြိုက်တယ်" (လောဘ) မဖြစ်စေနဲ့။ စပ်လို့ "မကြိုက်ဘူး" (ဒေါသ) မဖြစ်စေနဲ့။ သိပ္ပံပညာမှာ pH Scale တိုင်းသလို (pH 7 is Neutral)၊ ကိုယ့်စိတ်ကို Neutral (အလယ်အလတ်) မှာ ထားပါ။ "ချိုတာကလည်း ရုပ်၊ စပ်တာကလည်း ရုပ်၊ သိတာက နာမ်"။ အရသာအပေါ်မှာ ဘာမှ ထပ်မဖြည့်ဘဲ (Zero Reaction) ထားလိုက်တာဟာ 'သင်္ကြန်အကြတ်' မှာ စိတ်ကို 'အကြတ်' (မလှုပ်ရှားအောင် ထိန်းခြင်း) လုပ်တာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... စပ်တာကို စပ်မှန်းမသိအောင် လုပ်ရမှာလား" ပေါ့။ မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ စပ်တာကို သိရမယ် (Awareness)။ ဒါပေမဲ့ "ငါ့ကို လုပ်ရမလား" ဆိုတဲ့ ဒေါသ မဖြစ်အောင် ထိန်းရမှာ။ ဥပေက္ခာဆိုတာ "Knowledge without Attachment" (စွဲလမ်းမှု ကင်းစွာ သိနေခြင်း) ပါ။ လျှာပေါ်က အရသာဟာ ခဏလေးနဲ့ ပျောက်သွားမယ့် Chemical Reaction တစ်ခုပါလားလို့ ရှုမြင်လိုက်ရင် စိတ်က ငြိမ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ စားတယ်၊ ငါ ကြိုက်တယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငါ' လည်း မရှိဘူး၊ 'စားသူ' လည်း မရှိဘူး။ ရှိတာက လျှာအကြည်ရုပ် (Taste Buds) နဲ့ အရသာအာရုံ တိုက်ဆိုင်ပြီး ဝိညာဉ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဖြစ်စဉ် (Physiological Process) သက်သက်ပဲ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက ရေကို အရောင်အမျိုးမျိုး ပြောင်းပြသလိုမျိုး၊ 'တဏှာ' ဆိုတဲ့ မျက်လှည့်ဆရာက အရသာကို အကြောင်းပြုပြီး "ဒါ ငါကြိုက်တာ၊ ဒါ ငါ့အကြိုက်" ဆိုပြီး လှည့်စားနေတာ။ တကယ်တော့ အရသာဆိုတာ လည်ချောင်းကျော်ရင် ပြီးသွားတာပဲ။ အဲဒီ လှည့်စားမှုကို ကျော်ပြီး "ဒါဟာ ဓာတ်သဘောတွေရဲ့ တွေ့ထိမှု (Contact of Elements) မျှသာပဲ" လို့ သိလိုက်ရင် 'ငါ' ဆိုတဲ့ အစွဲ ပြုတ်သွားမှာပါ။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ဒီအရသာကောင်းလေးကို အမြဲ ခံစားချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု။ ဒါပေမဲ့ စားပြီးရင် ဗိုက်ပြည့်မယ်၊ ပြန်ဆာမယ်။ အရသာဆိုတာ ခဏလေး (Transient) ပဲ။ မမြဲတဲ့ သဘောကို မြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "သေရင် ပြီးတာပဲ၊ ရှိတုန်း စားကြမယ်၊ သောက်ကြမယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆ။ မဟုတ်ဘူး... စားသောက်ရင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ကံတွေက "Energy Conservation Law" (စွမ်းအင်တည်မြဲမှု နိယာမ) လိုပဲ ပျောက်မသွားဘဲ ဘဝသံသရာကို လိုက်ပါအကျိုးပေးမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "အကြတ်နေ့မှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် (Upekkha) ထား"။ လျှာနဲ့ အရသာ ထိတိုင်း၊ နားနဲ့ အသံ ထိတိုင်း "မျှခြေ... မျှခြေ" (Equilibrium) လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အစွန်းနှစ်ဖက် (ကြိုက်ခြင်း/မကြိုက်ခြင်း) ကို မရောက်စေဘဲ၊ အလယ်လမ်းမကြီးပေါ်မှာ သတိနဲ့ လျှောက်လှမ်းပါ။ သင်္ကြန်အကြတ်မှာ အပြင်က မဏ္ဍပ်တွေ ယိုင်ချင် ယိုင်ပါစေ၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ သတိမဏ္ဍပ်ကတော့ မယိုင်မလဲ တည်ငြိမ်နေပါစေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Stability' (တည်ငြိမ်မှု) သဘောတရား၊ Tuned Mass Damper (တုန်ခါမှု လျှော့ချရေးကိရိယာ) နဲ့ ဥပေက္ခာစိတ် ထားရှိပုံတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ သင်္ကြန်အကြတ်နေ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2506 (Template T210) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ စတုဒီသာမဏ္ဍပ်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ စိတ်လှုပ်ရှားစရာ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သင်္ကြန်အကြတ်နေ့ဆိုတော့ ပြတိုက်ရှေ့မှာ "မုန့်ဟင်းခါး" စတုဒီသာ ကျွေးကြတယ်။ လူတွေကလည်း တိုးဝှေ့နေကြ၊ ရာသီဥတုကလည်း ပူ၊ သီချင်းသံတွေကလည်း ဆူညံနေတဲ့အချိန်ပေါ့။ အဲဒီမှာ ဧည့်သည်တစ်ယောက်က မုန့်ဟင်းခါး ပန်းကန်ကို ကိုင်ပြီး ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်ပါလေရော။ "ဟေ့လူတွေ... ဒီမုန့်ဟင်းခါးက ငံလိုက်တာ၊ စားလို့လည်း မကောင်းဘူး၊ လူတွေကို စော်ကားတာလား" ဆိုပြီး ပန်းကန်ကို စားပွဲပေါ် ဆောင့်တင်လိုက်တယ်။ သူ့ရဲ့ အော်သံကြောင့် ဘေးနားက လူတွေလည်း လန့်သွားကြ၊ ဝန်ထမ်းတွေလည်း မျက်နှာပျက်ကုန်ကြတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ တာဝန်ကျနေတဲ့ လူငယ်ဝန်ထမ်းလေးက မခံနိုင်ဘူး။ "ခင်ဗျား စေတနာနဲ့ ကျွေးတာကို မစားချင်ရင် သွား၊ ဘာလို့ လာအော်နေတာလဲ" ဆိုပြီး ပြန်အော်ဖို့ (Reaction) ပြင်လိုက်တယ်။ ဒါဟာ Physics သဘောအရ 'Action and Reaction' (သက်ရောက်မှုနှင့် တန်ပြန်သက်ရောက်မှု) ပါပဲ။ အကယ်၍သာ သူ ပြန်အော်လိုက်ရင် ပြဿနာက 'Unstable Equilibrium' ဖြစ်ပြီး မဏ္ဍပ်တစ်ခုလုံး ပွက်လောရိုက်သွားနိုင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 3 (Visitor Experience & Conflict Resolution) နဲ့ Article 3.3 ဖြစ်တဲ့ "ပဋိပက္ခဖြစ်စဉ်များတွင် ကြားနေတည်ငြိမ်စွာ တုံ့ပြန်ခြင်း" (Neutrality and Stability in Conflict) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အနားကို ရောက်သွားပြီး ဝန်ထမ်းလေးရဲ့ ပခုံးကို ကိုင်ကာ တားလိုက်တယ်။ "နေဦး ဒကာလေး... မင်းဟာ ဒီမဏ္ဍပ်ရဲ့ Shock Absorber (တုန်ခါမှု ထိန်းညှိကိရိယာ) ပဲ။ သူ အော်တာက ငလျင်လှိုင်း၊ မင်းက ပြန်အော်ရင် တိုက်ပြိုလိမ့်မယ်။ မင်းရဲ့ 'ဥပေက္ခာ Damper' ကို ဖွင့်လိုက်စမ်းပါ" လို့ သတိပေးလိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက ဧည့်သည်ဘက်ကို လှည့်ပြီး T210 (Feedback Form) လေးကို ကမ်းပေးရင်း ပြုံးပြုံးလေး ပြောလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... စိတ်လျှော့ပါ။ ငံတယ်ဆိုတာ 'ဆား' (Salt) များသွားတဲ့ ဓာတ်သဘောလေးပါ။ ဒကာကြီးရဲ့ လျှာက အာရုံခံကောင်းလွန်းလို့ သိတာပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အငန်ဓာတ်ကြောင့် ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်အေးချမ်းမှုဓာတ်ကို အပျက်မခံပါနဲ့" လို့ တရားနဲ့ ထိန်းလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ရေအေးအေးလေး တစ်ခွက် ကမ်းပေးလိုက်တယ်။
အဲဒီအခါကျမှ ဧည့်သည်လည်း ရှက်သွားပြီး "တင်ပါ့ဘုရား... တပည့်တော် နေပူပြီး စိတ်တိုသွားတာပါ" လို့ ဝန်ခံတယ်။ ဝန်ထမ်းလေးလည်း သူ့ရဲ့ ဒေါသကို 'ဥပေက္ခာ' နဲ့ ထိန်းလိုက်နိုင်တဲ့အတွက် ပြဿနာက ကြီးမားမသွားဘဲ ငြိမ်းအေးသွားတယ်။ မုန့်ဟင်းခါးကတော့ ငံမြဲ ငံနေတုန်းပဲ။ ဒါပေမဲ့ လူတွေရဲ့ စိတ်ကတော့ မပူလောင်တော့ဘူး။ ဒါဟာ "အကြတ်နေ့မှာ စိတ်ကို အကြတ် (Damper) လုပ်လိုက်ခြင်း" ရဲ့ လက်တွေ့အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "ဆူညံမှုကြားမှာ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရှာ" ဆိုတာပါပဲ။ လောကကြီးမှာ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့ အရသာ၊ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့ အသံတွေ ရှိနေမှာပဲ။ အဲဒါတွေကို လိုက်ပြုပြင်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှု (Reaction) ကိုသာ တည်ငြိမ်အောင် ပြုပြင်ရမယ်။ 'ဥပေက္ခာ' ဆိုတာ အားနည်းခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဆူပွက်နေတဲ့ ရေနွေးအိုးကို အဖုံးဖိထားနိုင်တဲ့ သတ္တိမျိုး (Strength of Stability) ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
မငြိမ်သက်သော လောက၊ စိတ်တိုင်းမကျသော အာရုံများနှင့် တွေ့ကြုံရခြင်းသည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အဲဒီ အာရုံတွေကို တုံ့ပြန်ချင်တဲ့၊ ကိုယ့်စိတ်တိုင်းကျ ဖြစ်ချင်တဲ့ တပ်မက်မှု၊ မခံချင်စိတ် (Reaction) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
လောကဓံ လှိုင်းတံပိုးတွေကြားမှာ တောင်ကြီးပမာ မတုန်မလှုပ် တည်ငြိမ်သွားတာ၊ ဥပေက္ခာစစ်စစ် ဖြစ်ပေါ်တာကတော့ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ တည်ငြိမ်မှုကို ရဖို့အတွက် သတိပဋ္ဌာန် ပွားများခြင်း၊ ဥပေက္ခာပါရမီ ဖြည့်ကျင့်ခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း သင်္ကြန်အကြတ်နေ့မှာ အပြင်လောကရဲ့ "အကြတ်" (ကြားညပ်နေမှု) ကို သတိပြုပြီး၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုတော့ ကိလေသာကြားမှာ မညပ်မိအောင်၊ ဥပေက္ခာတံတားခင်းပြီး တည်ငြိမ်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ လောကဓံတရားများနှင့် တွေ့ကြုံသောအခါ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်ငြိမ်သက်နိုင်ကြပါစေ။ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
