Day: 116 | ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၃ | ငှက်ဖျားရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေး (Fighting Malaria) | ဝိနည်း၊ အာရောဂျ | Epidemiology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၅ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၉) ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့ငှက်ဖျားရောဂါနေ့" (World Malaria Day) ဖြစ်သလို၊ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့်နေ့" (World Intellectual Property Day) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူသားတွေအနေနဲ့ ရောဂါဘေးတွေကို တိုက်ဖျက်ဖို့ ဆေးဝါးသစ်တွေ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ၊ ဉာဏ်ပညာဖြင့် အောင်မြင်မှုများ ရရှိကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ ရောဂါပိုးမွှားတွေကို ကာကွယ်သလို၊ စိတ်ထဲက ကိလေသာပိုးတွေကို ကာကွယ်နိုင်ဖို့ 'ဂန္ဓဓာတ်' (အနံ့ဓာတ်) ကို အသုံးပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ငှက်ဖျားကာကွယ်ဖို့ ခြင်ဆေးခွေ ထွန်းထားရင်၊ သို့မဟုတ် စပါးလင်ဆီ (Citronella) လိမ်းထားရင် အဲဒီအနံ့ကို အာရုံပြုပါ။ "နံတယ်... သိတယ်"။ ဒီအနံ့ (Scent) ဟာ လေထဲမှာ ပျံ့လွင့်နေပြီး၊ အနံ့ရှိနေသရွေ့ ခြင်တွေ မကပ်နိုင်ပါဘူး။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အဲဒီ အကာအကွယ်ပေးတဲ့ အနံ့လေးလိုပါပဲ။ တို့ရဲ့ "သီလ" (Sila) ဆိုတာလည်း ရနံ့တစ်မျိုးပါပဲ။ "သီလဂန္ဓော အနုတ္တရော" (သီလအနံ့သည် အတုမရှိ မွှေးပျံ့၏) လို့ ဆိုထားတယ်။ ကိုယ့်မှာ သီလရှိနေရင် ဘေးအန္တရာယ်တွေ၊ အကုသိုလ် ခြင်ကောင်တွေ မကပ်နိုင်ဘူး။ အခု တရားနာနေတဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်စိတ်ကို သီလတည်းဟူသော ခြင်ထောင် (Mosquito Net of Precepts) လေး ထောင်ထားလိုက်ပါ။ အပြင်က အနှောင့်အယှက်တွေ၊ ခြင်ကိုက်သလို စိတ်ကို လာကိုက်တဲ့ လောဘ၊ ဒေါသတွေကို ဒီ သီလအနံ့၊ သီလခြင်ထောင်နဲ့ ကာကွယ်ထားလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး လုံခြုံအေးချမ်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "ငှက်ဖျားရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေး" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် "ကူးစက်ရောဂါဗေဒ" (Epidemiology) နဲ့ "ကပ်ပါးပိုး ဇီဝဗေဒ" (Parasitology) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ငှက်ဖျားရောဂါဆိုတာ 'ပလပ်စမိုဒီယမ်' (Plasmodium) လို့ခေါ်တဲ့ ကပ်ပါးပိုးလေးတွေကြောင့် ဖြစ်တာပါ။ ဒီပိုးကို သယ်ဆောင်လာသူ (Vector) ကတော့ 'အနော့ဖလိ' (Anopheles) ခြင်မလေးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
သိပ္ပံပညာမှာ 'Disease Cycle' (ရောဂါသံသရာ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ခြင်က လူကို ကိုက်လိုက်ရင် ပိုးက သွေးကြောထဲ ဝင်သွားတယ်၊ အသည်းမှာ ပွားတယ်၊ ပြီးရင် သွေးနီဥတွေကို ဖောက်ခွဲပစ်တယ်။ ဒီသံသရာ လည်နေသရွေ့ လူက ဖျားနာနေမှာပဲ။ Epidemiology သဘောတရားအရ ရောဂါတစ်ခုကို တိုက်ဖျက်ချင်ရင် 'Break the Chain of Transmission' (ကူးစက်မှု ကွင်းဆက်ကို ဖြတ်တောက်ခြင်း) လုပ်ရပါတယ်။ ခြင်ကို နှိမ်နင်းမလား၊ လူကို ကာကွယ်မလား၊ ပိုးကို သတ်မလား တစ်ခုခု လုပ်ရတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ငှက်ဖျားပိုးဟာ သွေးနီဥ (Red Blood Cell) ထဲကို ဝင်ပြီး ပုန်းနေတတ်တယ်။ သွေးနီဥလေးတွေ ပေါက်ကွဲမှ အဖျားတက်တာ။ တို့ရဲ့ "ကိလေသာ" တွေကလည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ "စိတ်" (Citta) ထဲမှာ အနုသယ သဘောနဲ့ ပုန်းနေတယ်။ အာရုံတစ်ခုခုနဲ့ တွေ့မှ ပေါက်ကွဲပြီး ဒေါသအဖျား၊ လောဘအဖျား တက်တာ။ Epidemiology ပညာရှင်တွေက ခြင်ထောင် (Bed Nets) ကို အထိရောက်ဆုံး ကာကွယ်မှုလို့ သတ်မှတ်သလို၊ ဗုဒ္ဓနည်းကျ Epidemiology မှာတော့ "သတိ" (Mindfulness) နဲ့ "သီလ" (Precepts) ဟာ အကောင်းဆုံး ခြင်ထောင်ပါပဲ။ ရောဂါပိုးကို ကာကွယ်သလို ကိလေသာပိုးကို ကာကွယ်ဖို့ လိုအပ်လှပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ခြင်တွေက ရောဂါသယ်လာတာဆိုတော့ တွေ့ရင် သတ်ပစ်ရမလား" ပေါ့။ ဒါက အင်မတန် သိမ်မွေ့တဲ့ မေးခွန်းပါ။ ဆေးပညာအရ Vector Control (ပိုးသယ်ဆောင်ကောင် နှိမ်နင်းရေး) လိုအပ်ပေမဲ့၊ ဗုဒ္ဓအလိုအရ 'ပါဏာတိပါတ' (သူတစ်ပါးအသက် သတ်ခြင်း) ဟာ အကုသိုလ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအဖို့ "သတ်ခြင်း" (Killing) ထက် "ကာကွယ်ခြင်း" (Prevention) ကို ဦးစားပေးရပါမယ်။ ခြင်မကိုက်အောင် နေတာ၊ ခြင်ပုန်းခိုရာ ရေဝပ်ဒေသတွေကို ရှင်းလင်းတာ (Environmental Management) ဟာ သီလလည်း မပျက်၊ ရောဂါလည်း ကင်းတဲ့ အကောင်းဆုံး နည်းလမ်းပါပဲ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Disease Transmission နဲ့ Prevention သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ဝိနည်း၊ အာရောဂျ' (Health in Vinaya) နဲ့ ရှစ်ပါးသီလရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခြင်ကိုက်ခံရမှုကို အတိတ်ဝဋ်ကြွေးဟု ရှုမြင်ပုံနဲ့ ရှစ်ပါးသီလ ကျင့်စဉ်ကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Epidemiology (ကူးစက်ရောဂါဗေဒ) အရ ငှက်ဖျားပိုး သံသရာလည်ပုံနဲ့ ကွင်းဆက်ဖြတ်တောက်ခြင်း (Breaking the Chain) အကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ ဝိနည်းတော်နဲ့ သီလကျင့်စဉ်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "အာရောဂျ ပရမာ လာဘာ" (ကျန်းမာခြင်းသည် လာဘ်တစ်ပါး) လို့ ဟောခဲ့သလို၊ ဝိနည်းတော်မှာလည်း ရဟန်းတော်တွေ ကျန်းမာရေးအတွက် ဆေးဝါးသုံးစွဲခွင့် (ဂိလာနပစ္စယ) ကို အတိအကျ ခွင့်ပြုထားပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "ရှစ်ပါးသီလ" (The Eight Precepts) အကြောင်း ဆက်စပ်ကြည့်ရအောင်။ ရှစ်ပါးသီလရဲ့ ပထမဆုံး သိက္ခာပုဒ်က "ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ" (သူတစ်ပါးအသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏) တဲ့။ ငှက်ဖျားရာသီမှာ ဒါက စိန်ခေါ်မှု (Challenge) တစ်ခုပါပဲ။ ခြင်က ကိုက်မယ်၊ ရောဂါပေးမယ်။ ကိုယ်က မသတ်ဘဲ နေနိုင်ပါ့မလား။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၂၅) ပုဒ်မြောက် (Verse 25) နဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ရှစ်ပါးသီလ စောင့်ထိန်းသူဟာ ကိုယ့်အသက်ကို ငဲ့ကွက်သလို၊ သူတစ်ပါး (ခြင် အပါအဝင်) အသက်ကိုလည်း ငဲ့ကွက်ရတယ်။ ဝိနည်းတော်မှာ ရဟန်းတွေကို ရေစစ် (Dhammakaraka) ဆောင်ခိုင်းတာဟာ ရေထဲက ပိုးမွှားလေးတွေ မသေအောင်လို့ပါ။ ဒါဟာ "Biological Safety" (ဇီဝလုံခြုံမှု) ကို ရှေးအကျဆုံး ကျင့်သုံးခဲ့တာပါပဲ။ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးအတွက် သူတစ်ပါးကို သတ်ဖြတ်ခြင်း (Killing for Health) ဟာ ရေတိုမှာ အဆင်ပြေပေမဲ့၊ သံသရာ ရေရှည်မှာတော့ "အသက်တိုခြင်း" (Short Life Span) ဆိုတဲ့ ကံဆိုးကျိုးကို ပေးတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ကာကွယ်ခြင်းသည် ကုသခြင်းထက် ထိရောက်သည်" (Prevention is better than Cure) ဆိုတဲ့အတိုင်း သတ်ဖြတ်ခြင်းမပြုဘဲ ကာကွယ်တဲ့ နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခြင်ထောင်ထောင်ပြီး အိပ်တာဟာ "သီလ" ပါပဲ။ ခြင်မကိုက်အောင် လိမ်းဆေး လိမ်းတာဟာ "ပညာ" ပါပဲ။ ခြင်ကိုက်ခံရလို့ ဒေါသထွက်ပြီး ရိုက်သတ်လိုက်ရင်တော့ "သီလကျိုး" သွားပါပြီ။ ငှက်ဖျားပိုးကြောင့် လူမသေခင်၊ ဒေါသပိုးကြောင့် ကုသိုလ် သေသွားနိုင်ပါတယ်။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'ဂန္ဓဓာတ်' (အနံ့) နဲ့ 'ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်' (အထိအတွေ့) ကို တွဲဖက်ပြီး၊ ခြင်ကိုက်ခံရတဲ့ ဝေဒနာကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ကုစားဖို့ပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - ကာယဒွါရ (ကိုယ်)။ (၂) အာရုံ - ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ (နာကျင်မှု/ယားယံမှု)။ (၃) ဝိညာဉ် - ကာယဝိညာဉ် (ထိသိစိတ်)။ (၄) ကံ - အတိတ်ကံ (ဝဋ်ကြွေး) ဟု နှလုံးသွင်းမှု။ (၅) သီလ - မသတ်လိုသော စေတနာ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တရားထိုင်နေတုန်း ခြင်တစ်ကောင် လာကိုက်တယ် ဆိုပါစို့။
၁။ "ထိတယ်... သိတယ်"။
၂။ စူးခနဲ နာသွားတယ်၊ ယားလာတယ်။ (ဒုက္ခဝေဒနာ)။
၃။ စိတ်ထဲမှာ "ရိုက်ပစ်လိုက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ် (Patigha) ပေါ်လာရင် ချက်ချင်း ရှုပါ။ "ဒေါသစိတ် ပေါ်တယ်... သိတယ်"။
၄။ ပြီးရင် ဆင်ခြင်ပါ။ "ဒီခြင်ဟာ ငါ့ကို ရောဂါပေးချင်လို့ မဟုတ်ဘူး၊ သူ့ဝမ်းစာ သူရှာတာ။ ငါ အကိုက်ခံရတာဟာ ငါ့ရဲ့ အတိတ်က အကုသိုလ်ဝဋ်ကြွေး (Past Kamma) တစ်ခုခုကြောင့်ပဲ"။
၅။ "ခြင်ကိုက်ခံရမှုကို အတိတ်ဝဋ်ကြွေးဟု ရှု" ဆိုတာ ဒါပါပဲ။ အဲဒီလို နှလုံးသွင်းလိုက်ရင် ဒေါသငြိမ်းသွားမယ်။ ခြင်ကို ဖြည်းဖြည်းလေး မောင်းထုတ်လိုက်ပါ။ (Repel, don't kill)။ ဒါဆိုရင် ရောဂါလည်း ကာကွယ်ရာရောက်၊ သီလလည်း လုံခြုံရာ ရောက်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ငှက်ဖျားမိလို့ ဖျားနေရင် ဘယ်လို တရားမှတ်မလဲ" ပေါ့။ ဖျားနေတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ပူလောင်နေတာကို "တေဇောဓာတ် လွန်ကဲနေတယ်" လို့ ရှုပါ။ "ငါ ဖျားတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "ရုပ် ဖောက်ပြန်နေတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ဆေးသောက်တဲ့အခါ "ဒီဆေးရဲ့ အာနိသင် (Rupa) က ရောဂါရုပ်ကို ပြုပြင်ပါစေ" လို့ အာရုံပြုပါ။ ရောဂါကို တရားမှတ်စရာ (Object of Meditation) အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ရင် အဖျားသက်သာသလို စိတ်လည်း ချမ်းသာပါတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ ဖျားတယ်၊ ငါ့သွေးကို စုပ်တယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငှက်ဖျားရောဂါ' ဆိုတာ ပလပ်စမိုဒီယမ် ပိုး (Living Organism) နဲ့ လူ့ခန္ဓာကိုယ် (Host) ကြားက ဇီဝကမ္မ ဖြစ်စဉ် (Biological Process) သက်သက်ပဲ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက ဓားနဲ့ ထိုးပြရင် ပရိသတ်က နာသလို ခံစားရသလို၊ 'ငါ' ဆိုတဲ့ အစွဲက ရောဂါဝေဒနာကို ပိုဆိုးအောင် လုပ်နေတာ။ တကယ်တော့ အဖျားဆိုတာ ဓာတ်ကြီးလေးပါး မညီမျှမှု (Imbalance of Elements) မျှသာ။ "ဝေဒနာသာ ရှိ၏၊ ဝေဒနာခံစားသူ (ငါ) မရှိ" လို့ ပိုင်းခြားသိရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ငါ ဒီရောဂါနဲ့ပဲ သေတော့မှာလား၊ ထာဝရ ခံစားနေရတော့မှာလား" လို့ စိုးရိမ်တာ။ ရောဂါဆိုတာ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တတ်တဲ့သဘော ရှိတယ်။ ဆေးကုရင် ပျောက်မယ်၊ သို့မဟုတ် ခန္ဓာပျက်ရင် ရောဂါလည်း ချုပ်မယ်။ ဘာမှ မမြဲဘူး။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ပိုးမွှားလေးတွေ သတ်တာ အပြစ်မရှိပါဘူး၊ သေရင် ပြီးတာပဲ" လို့ ယူတာ။ မဟုတ်ဘူး... စေတနာပါပါနဲ့ သတ်လိုက်ရင် အဲဒီ 'ပါဏာတိပါတ ကံ' က သံသရာမှာ အသက်တိုစေတဲ့ အကျိုးပေး (Short Lifespan) အဖြစ် ပြန်လာမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "ရောဂါပိုးကို ကာကွယ်သလို ကိလေသာပိုးကို ကာကွယ်"။ ခြင်ကို မြင်တိုင်း "သတိထား... သတိထား" လို့ ကိုယ့်စိတ်ကို သတိပေးပါ။ ခြင်ကိုက်ခံရတိုင်း "ဒါ ဝဋ်ကြွေးပဲ၊ သည်းခံမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အနံ့တစ်မျိုးမျိုး (ဥပမာ- ဆေးနံ့/အမွှေးနံ့) ရတိုင်း "သီလအနံ့ မွှေးပါစေ" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Epidemiology' (ကူးစက်ရောဂါဗေဒ)၊ Vector Control (ပိုးသယ်ဆောင်ကောင် နှိမ်နင်းခြင်း) နဲ့ ရှစ်ပါးသီလ စောင့်ထိန်းခြင်းတို့ကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို ဟန်ချက်ညီညီ အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2516 (Template T193) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ "ပိုးမွှားသန့်စင်ရေး" (Fumigation Day) မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ သီလ နဲ့ ကျန်းမာရေး ပဋိပက္ခလေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မိုးဦးကျ ကာလရောက်တော့ ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ ခြင်တွေ ပေါလာတယ်။ ဝန်ထမ်းအချို့ ငှက်ဖျားမိကြတယ်။ ဒါကြောင့် ပြတိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "ခြင်ဆေးဖြန်းမယ်" (Fumigation) လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ ကန်ထရိုက်တာတွေ ရောက်လာပြီး ဓာတုဆေးဝါးတွေနဲ့ ခြင်တွေကို အသေဖြန်းဖို့ ပြင်ဆင်ကြတယ်။
ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ သာသနာရေးဌာနက ဝန်ထမ်းတွေနဲ့ သီလရှင်ဆရာကြီးတွေက လက်မခံဘူး။ "ဘုရားရိပ်၊ တရားရိပ်မှာ ဒီလို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်တာ (Mass Killing) မလုပ်သင့်ဘူး၊ ဒါ ပါဏာတိပါတကံ ကြီးလွန်းတယ်" ဆိုပြီး ကန့်ကွက်ကြတယ်။ တစ်ဖက်ကလည်း "ခြင်မသတ်ရင် လူတွေ ရောဂါရမယ်၊ လူ့အသက်က အရေးကြီးတယ်" ဆိုပြီး ငြင်းကြတယ်။ "Health Safety" (ကျန်းမာရေး လုံခြုံမှု) နဲ့ "Religious Ethics" (ဘာသာရေး ကျင့်ဝတ်) ထိပ်တိုက် တွေ့ကြတာပေါ့။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 15 (Maintenance & Hygiene) နဲ့ Article 15.3 ဖြစ်တဲ့ "ပိုးမွှားကာကွယ်နှိမ်နင်းရေးနှင့် ဇီဝလုံခြုံမှုဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်" (Pest Control & Bio-ethics) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားပြီး နှစ်ဖက်စလုံး လက်ခံနိုင်မယ့် "Middle Way" (မဇ္ဈိမပဋိပဒါ) နည်းလမ်းကို ရှာဖွေပေးရတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက "ဒကာတို့... ခြင်ကို သတ်တာက ပြဿနာကို ဖြေရှင်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ အကျိုးဆက် (Symptom) ကို ဖြေရှင်းတာ။ အကြောင်းရင်း (Root Cause) က ရေဝပ်တာနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် မသန့်ရှင်းတာ။ တို့တွေ 'Prevention' (ကာကွယ်ခြင်း) ကို အရင်လုပ်ကြစို့" လို့ အကြံပေးတယ်။
၁။ ပြတိုက် ပြတင်းပေါက်တွေကို ခြင်လုံဇကာ (Mosquito Screens) တပ်ဆင်တယ်။
၂။ ရေဝပ်တဲ့ နေရာတွေကို မြေဖို့တယ်။
၃။ ဓာတုဆေးနဲ့ သတ်မယ့်အစား၊ ခြင်ပြေးစေတဲ့ သဘာဝဆေးရည် (Repellents) တွေကို ဖြန်းတယ်။
၄။ ဝန်ထမ်းတွေကို ညဘက် ခြင်ထောင်နဲ့ အိပ်ဖို့ စည်းကမ်းထုတ်တယ်။
ဒီနည်းလမ်းကြောင့် ခြင်တွေကို သတ်စရာ မလိုဘဲ၊ ခြင်အန္တရာယ် ကင်းဝေးသွားတယ်။ သီလရှင်ဆရာကြီးတွေလည်း ကျေနပ်သလို၊ ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်းတွေလည်း စိတ်ချရတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါဟာ "ဉာဏပစ္စည်း" (Intellectual Property - OP Topic) ကို သုံးပြီး ဖန်တီးလိုက်တဲ့ ဆန်းသစ်သော ဖြေရှင်းနည်း (Creative Solution) ပါပဲ။ သတ်ဖြတ်ခြင်း မပါဘဲ ရောဂါကာကွယ်လို့ ရတယ်ဆိုတာ လက်တွေ့ သက်သေပြနိုင်ခဲ့တယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "ရောဂါပိုးကို ကာကွယ်သလို ကိလေသာပိုးကို ကာကွယ်" ဆိုတာပါပဲ။ ခြင်ကို သတ်ချင်တဲ့ "ဒေါသ" (Anger) ဟာ ငှက်ဖျားပိုးထက် ကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းတဲ့အခါ အကုသိုလ် မပါဘဲ ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်းကို ဉာဏ်နဲ့ ရှာဖွေတာဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ကောင်း တစ်ယောက်ရဲ့ အရည်အချင်းပါပဲ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
ခန္ဓာကိုယ်၌ ရောဂါဝေဒနာ ဖြစ်ပွားခြင်း၊ ခြင်ကိုက်ခံရခြင်း၊ အို နာ သေ ဘေးတို့သည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
ရောဂါမဖြစ်ချင်သော တပ်မက်မှု၊ ခြင်ကို သတ်ချင်သော ဒေါသ၊ ခန္ဓာကို တွယ်တာသော သမုဒယ (Craving for Health/Existence) သည် 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
ရောဂါဘေး၊ ကိလေသာဘေး အားလုံး ကင်းငြိမ်းပြီး၊ ရုပ်နာမ်ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည် 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ ရောဂါကင်းဝေးမှုကို ရဖို့အတွက် ရှစ်ပါးသီလ စောင့်ထိန်းခြင်း၊ သတိဖြင့် နေထိုင်ခြင်း၊ ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာ့ငှက်ဖျားရောဂါနေ့မှာ ရောဂါဘေး ကင်းဝေးရေးအတွက် ပတ်ဝန်းကျင်ကို သန့်ရှင်းအောင် ထားကြပါ။ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးကိုလည်း သီလခြင်ထောင်၊ မေတ္တာခြင်ထောင်များဖြင့် ကာရံပြီး၊ ကိလေသာ ငှက်ဖျားပိုးများ မဝင်ရောက်နိုင်အောင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့်နေ့" အတွက်လည်း ရည်စူးပြီး၊ လူသားအကျိုးပြု ဆေးဝါးများနှင့် နည်းပညာများ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်သော ဉာဏ်ပညာများ ပိုင်ဆိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ရောဂါဘေး ကင်းဝေးသူ၊ သီလလုံခြုံသူ၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
