Day: 117 | ၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၃ | ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့် (IP Day) | ဝိနည်း၊ အဒိန္နာဒါန | Intellectual Property Law
Day: 117 | ၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၃ | ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့် (IP Day) | ဝိနည်း၊ အဒိန္နာဒါန | Intellectual Property Law
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၁၀) ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့်နေ့" (World Intellectual Property Day) ဖြစ်သလို၊ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်များနေ့" (World Veterinary Day) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ တိရစ္ဆာန်လေးတွေ ကျန်းမာကြပါစေ၊ လူသားတွေလည်း ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်စွမ်းနဲ့ လောကကို အကျိုးပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ "ဉာဏပစ္စည်း" ဆိုတဲ့ လက်နဲ့ကိုင်မရတဲ့ (Intangible) အရာကို တန်ဖိုးထားတတ်အောင်၊ ရုပ်ဝတ္ထုမထင်ရှားတဲ့ 'ဃာနဝိညာဏဓာတ်' (နံသိစိတ်) ကို အသုံးပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ မျက်စိကို မှိတ်၊ နှာခေါင်းကို ဖွင့်ထားပါ။ ပတ်ဝန်းကျင်က ရနံ့တစ်ခုခု (ဥပမာ - ပန်းနံ့၊ လေနံ့) ကို ရှူရှိုက်လိုက်ပါ။ "နံတယ်... သိတယ်"။ အနံ့ဆိုတာ မျက်စိနဲ့ မမြင်ရဘူး၊ လက်နဲ့ ဆုပ်ကိုင်လို့ မရဘူး။ ဒါပေမဲ့ "ရှိနေတာ" သေချာတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... သူတစ်ပါးရဲ့ "ဉာဏ်ပညာ၊ အကြံဉာဏ်" (Ideas) တွေဆိုတာလည်း ကိုင်တွယ်လို့ မရပေမဲ့ တန်ဖိုးရှိတဲ့ အရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပန်းပွင့်လေးက သူ့ရဲ့ရနံ့ကို ထုတ်လွှတ်ဖို့ ဘယ်လောက် အားထုတ်ထားရသလဲ။ တို့က အဲဒီရနံ့ကို ရှူရှိုက်ခွင့်ရတာ ကျေးဇူးတင်စရာပါ။ အဲဒီလိုပဲ... သိပ္ပံပညာရှင်တွေ၊ စာရေးဆရာတွေဟာ အကြံဉာဏ်တစ်ခု ထွက်လာဖို့ နှစ်နဲ့ချီပြီး ကြိုးစားထားရတာ။ သူတို့ရဲ့ ဉာဏ်ရနံ့ကို တို့က အလွယ်တကူ "ခိုးယူ" (Steal) လိုက်မယ်ဆိုရင် ဒါဟာ တရားပါ့မလား။ ကိုယ့်နှာခေါင်းဝမှာ ထင်ရှားနေတဲ့ နံသိစိတ်ကလေးကို ကြည့်ပြီး "ငါသည် သူတစ်ပါး၏ ဉာဏ်ရည်ကို လေးစားပါ၏၊ မခိုးယူပါ" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး ဖြူစင်သန့်ရှင်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် "ဉာဏပစ္စည်းဥပဒေ" (IP Law) နဲ့ "တီထွင်မှု စိတ်ပညာ" (Psychology of Innovation) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်စီးပွားရေးမှာ တန်ဖိုးအရှိဆုံးအရာက ရွှေ၊ ငွေ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ "Idea" (စိတ်ကူးဉာဏ်) ပါ။
IP Law မှာ အဓိက (၄) မျိုး ရှိတယ်။
၁။ Patents (တီထွင်မှု မူပိုင်ခွင့်) - နည်းပညာအသစ်တွေ (ဥပမာ - ဆေးဝါး၊ စက်ပစ္စည်း)။
၂။ Copyrights (စာပေဂီတ မူပိုင်ခွင့်) - စာအုပ်၊ သီချင်း၊ အနုပညာ။
၃။ Trademarks (ကုန်အမှတ်တံဆိပ်) - Apple, Samsung လို တံဆိပ်တွေ။
၄။ Trade Secrets (ကုန်သွယ်မှု လျှို့ဝှက်ချက်) - Coca-Cola ဖော်မြူလာလိုမျိုး။
ဒါတွေဟာ 'Intangible Assets' (မမြင်ရသော ပိုင်ဆိုင်မှုများ) ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ စမ်းသပ်ပြီးမှ ဆေးတစ်လုံး ထွက်လာတာ။ ဒါကို တစ်ခြားသူက ဖော်မြူလာခိုးပြီး တုပရောင်းချရင် (Counterfeit)၊ မူရင်းဖန်တီးသူတွေ နစ်နာသလို၊ သုတေသနလုပ်ချင်စိတ် (Incentive to Innovate) လည်း ပျောက်ဆုံးသွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လယ်သမားက စပါးစိုက်ရင် စပါးခင်း ပိုင်သလို၊ ဉာဏ်သမားက ဉာဏ်စိုက်ရင် ဉာဏ်ပစ္စည်း (IP) ပိုင်ပါတယ်။ တိရစ္ဆာန်ဆေးကု ဆရာဝန်တွေ (Vets) သုံးနေတဲ့ ဆေးဝါးတွေ၊ ကာကွယ်ဆေးတွေဟာ IP Law နဲ့ ကာကွယ်ထားလို့သာ အရည်အသွေး ပြည့်မီစွာ ထွက်ပေါ်လာနိုင်တာပါ။ အကယ်၍ မူပိုင်ခွင့် မရှိရင် ဘယ်သူမှ ငွေအကုန်ခံပြီး ဆေးသစ်တွေ ထွင်မှာ မဟုတ်တော့ဘူး။ ဒါကြောင့် IP Law ဆိုတာ "လူသားတွေရဲ့ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ ခြံစည်းရိုး" (Fence related to Creativity) ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ဗုဒ္ဓတရားတော်ကိုကျတော့ မူပိုင်ခွင့် လုပ်လို့ ရပါသလား" ပေါ့။ မရပါဘူး ဒကာကြီး။ ဘုရားရှင်က ဓမ္မကို "သဗ္ဗညုတဉာဏ်" နဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပေမဲ့၊ သတ္တဝါအားလုံးအတွက် "ဓမ္မဒါန" (Gift of Truth) အဖြစ် အခမဲ့ ပေးခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့... ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်ကိုတော့ "ဘုရားရှင်သာလျှင် ပိုင်သည်" လို့ လေးစားမှု (Respect) နဲ့ အသိအမှတ်ပြုရပါမယ်။ "ငါသိတာ၊ ငါတတ်တာ" လို့ ဘုရားဟောကို ကိုယ့်ဟော လုပ်ရင်တော့ "ဓမ္မခိုးမှု" (Dhamma Plagiarism) ဖြစ်သွားမှာပါ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Intangible Assets နဲ့ Incentive Theory သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'အဒိန္နာဒါန' သိက္ခာပုဒ်နဲ့ ရှစ်ပါးသီလရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတစ်ပါး ဉာဏ်ကို လေးစားခြင်းသည် သီလဖြစ်ပုံကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Intangible Assets" (ကိုင်တွယ်၍မရသော ပိုင်ဆိုင်မှု) နဲ့ IP Law သဘောတရားတွေကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ ဝိနည်းတော်၊ ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော်မှာ လာရှိတဲ့ "အဒိန္နာဒါန" (သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း) သိက္ခာပုဒ်နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။
အဒိန္နာဒါန မြောက်ဖို့ အင်္ဂါ (၅) ချက် ရှိပါတယ်။
၁။ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ - သူတစ်ပါးပိုင် ပစ္စည်းဖြစ်ခြင်း။
၂။ ပရပရိဂ္ဂဟိတ သညိတာ - သူတစ်ပါးပိုင်ဟု သိခြင်း။
၃။ ထေယျစိတ္တံ - ခိုးလိုစိတ် ရှိခြင်း။
၄။ ဥပက္ကမော - ခိုးရန် လုံ့လပြုခြင်း (ဥပမာ- Copy ကူးခြင်း၊ Download ဆွဲခြင်း)။
၅။ တေန ဟရဏံ - ထိုလုံ့လဖြင့် ပစ္စည်းကို နေရာရွှေ့ခြင်း (သို့မဟုတ် လက်ဝယ်ရရှိခြင်း)။
ဒီနေရာမှာ ထူးခြားတာက ရှေးခေတ်က "ပစ္စည်း" ဆိုတာ အိုး၊ ခွက်၊ ရွှေ၊ ငွေ ပဲ ရှိတယ်။ ဒီဘက်ခေတ်မှာတော့ "Software"၊ "E-book"၊ "Design" တွေဟာ ပစ္စည်းတွေ ဖြစ်လာတယ်။ ကွန်ပျူတာထဲက ဖိုင်တစ်ခုကို Copy ကူးလိုက်တာဟာ "နေရာရွှေ့ခြင်း" (Taking possession) ပါပဲ။ ပိုင်ရှင်က ရောင်းစားဖို့ လုပ်ထားတာကို ကိုယ်က Free ခိုးသုံးရင် (Piracy)၊ သူ့ရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ထိခိုက်စေတဲ့အတွက် "ထေယျစိတ္တ" (ခိုးစိတ်) ပါဝင်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရှစ်ပါးသီလရဲ့ ဒုတိယ သီလဖြစ်တဲ့ "အဒိန္နာဒါန" ကို လုံခြုံချင်ရင်၊ ဉာဏပစ္စည်းတွေကိုပါ မခိုးယူဘဲ ရှောင်ကြဉ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၂၆) ပုဒ်မြောက် (Verse 26) နဲ့ ရှစ်ပါးသီလ (၂) ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ရှစ်ပါးသီလ စောင့်ထိန်းသူဟာ "ဗြဟ္မစရိယ" (မြတ်သော အကျင့်) ကို ကျင့်သူ ဖြစ်ပါတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ ဉာဏ်ပညာ (Intellect) ကို လေးစားခြင်းဟာ မြင့်မြတ်တဲ့ စိတ်ထားပါ။ "သူတစ်ပါး ဉာဏ်ကို လေးစားခြင်းသည် သီလ" ဆိုတာ... တစ်ဖက်သားရဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှု (Effort) ကို အသိအမှတ်ပြုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်နဲ့ မကြိုးစားဘဲ သူများဟာကို ယူသုံးတာဟာ "ကပ်ပါးရပ်ပါး" (Parasitic) စိတ်ဓာတ် ဖြစ်ပြီး၊ သီလပျက်စီးစေပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တိရစ္ဆာန်လောကမှာတောင် ကျားက ဖမ်းထားတဲ့ အကောင်ကို မြေခွေးက ခိုးစားရင် သဘာဝမကျသလို၊ လူ့လောကမှာလည်း သူတစ်ပါး ဦးနှောက်နဲ့ ရှာထားတာကို ကိုယ်က အလကား နှိုက်ယူတာဟာ သိက္ခာမဲ့တဲ့ လုပ်ရပ်ပါပဲ။ "ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်ဖြင့် အောင်မြင်အောင် ကြိုးစားပါ" ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ ကံ (Kamma) နဲ့ ဉာဏ် (Panna) ကို ယုံကြည်အားကိုးဖို့ တိုက်တွန်းတာပါ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'ဃာနဝိညာဏဓာတ်' (နံသိစိတ်) ကို အသုံးပြုပြီး၊ မမြင်ရတဲ့ ဉာဏပစ္စည်းကို တန်ဖိုးထားတတ်အောင်၊ "ခိုးစိတ်" (Greed) ကို ရှုမှတ်ပယ်ဖျောက်ဖို့ပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - ဃာနဒွါရ (နှာခေါင်း)။ (၂) အာရုံ - ဂန္ဓာရုံ (အနံ့)။ (၃) ဝိညာဉ် - ဃာနဝိညာဉ် (နံသိစိတ်)။ (၄) စေတနာ - လိုချင်တပ်မက်စိတ် (လောဘ)။ (၅) သီလ - ရှောင်ကြဉ်လိုသော စိတ် (ဝိရတီ)။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဈေးကြီးတဲ့ ရေမွှေးနံ့တစ်ခု ရလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။
၁။ "နံတယ်... သိတယ်"။
၂။ စိတ်ထဲမှာ "မွှေးလိုက်တာ၊ ငါ့ကိုယ်မှာ စွတ်ချင်လိုက်တာ" ဆိုတဲ့ လောဘ (Greed) ပေါ်လာမယ်။
၃။ အဲဒီအချိန်မှာ ပိုင်ရှင်မသိအောင် ယူစွတ်လိုက်ချင်တဲ့ "ထေယျစိတ္တ" (ခိုးစိတ်) သေးသေးလေး ပေါ်လာရင် သတိထားကြည့်ပါ။
၄။ "ဪ... ဒီအနံ့ဟာ ငါပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး၊ သူတစ်ပါး ဖန်တီးထားတာ" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။
၅။ "သူ့ပစ္စည်းကို ငါ မယူဘူး၊ ငါ့ဘာသာ ဝယ်သုံးမယ်" ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (Volition) ချလိုက်ပါ။ ဒါဟာ အဒိန္နာဒါနကို ရှောင်ကြဉ်လိုက်တာပါ။ ဒီနည်းအတိုင်းပဲ... အင်တာနက်မှာ သီချင်းတစ်ပုဒ်၊ ဆော့ဖ်ဝဲတစ်ခု တွေ့ရင် "Free Download" မလုပ်ခင် "ဒါ ခိုးတာလား၊ ပိုင်ရှင် ခွင့်ပြုတာလား" လို့ စစ်ဆေးပါ။ ခိုးစိတ် ပျောက်သွားရင် စိတ်က လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသွားပါလိမ့်မယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ပညာမျှဝေတာ ကုသိုလ်မရဘူးလား၊ ဘာလို့ ပိုက်ဆံယူနေတာလဲ" ပေါ့။ ပညာရှင်ဘက်က ကြည့်ရင် အခမဲ့ ပေးတာ ဓမ္မဒါန ကုသိုလ် ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ယူတဲ့သူဘက်က ကြည့်ရင်တော့ သူ မပေးဘဲ ယူတာ ခိုးမှု (Theft) ပါ။ သူက ပေးချင်လို့ (Open Source) ပေးရင် ယူလို့ရတယ်။ သူက ရောင်းစားဖို့ လုပ်ထားတာကို ကိုယ်က အတင်း Free ယူရင်တော့ သီလကျိုးပါတယ်။ သူ့ဘက် ကိုယ့်ဘက် မျှတွေးတတ်ဖို့ (Empathy) လိုပါတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ့အကြံ၊ ငါ့ idea" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ idea ဆိုတာ အတိတ်က ကြားဖူးနားဝတွေ (Suta) ကို ပြန်ပေါင်းစပ် (Remix) လိုက်တာ။ ဘယ်အရာမှ 100% Original မဟုတ်ဘူး။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက ဦးထုပ်ထဲက ပန်းထုတ်ပြသလို၊ စိတ်က အကြံဉာဏ်တွေကို ထုတ်ပြတာ။ အဲဒီ အကြံဉာဏ်တွေဟာ အကြောင်းတရားတွေ (Causes) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးတရား (Effects) တွေပါ။ "ငါ" ပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ လောကသမ္မုတိအရ "ပိုင်ရှင်" လို့ သတ်မှတ်ထားရင် လေးစားလိုက်နာရမယ်။ ပရမတ်သဘောအရ "ငါ မရှိ" ပေမဲ့၊ ပညတ်သဘောအရ "သူတစ်ပါး" ကို မထိခိုက်စေရဘူး။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ငါ့နာမည် မူပိုင်ခွင့်တွေနဲ့ ထာဝရ တည်နေမှာ" လို့ ထင်တာ။ ကြည့်ပါ... ရှေးခေတ်က နာမည်ကြီး စာရေးဆရာတွေ အခု ဘယ်ရောက်ကုန်ပြီလဲ။ မူပိုင်ခွင့် သက်တမ်းတောင် (၇၀) နှစ်ပဲ ခံတာ။ ဘာမှ မမြဲဘူး။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ခိုးသုံးလိုက်ပါ၊ ဘယ်သူမှ မသိပါဘူး၊ သေရင် ပြီးတာပဲ" လို့ ယူတာ။ မဟုတ်ဘူး... သူတစ်ပါး ဉာဏ်ပစ္စည်းကို ခိုးတဲ့ကံကြောင့် နောက်ဘဝမှာ ဉာဏ်တုံးတာ၊ ကိုယ့်ပစ္စည်း သူများလိမ်ယူတာတွေ ခံရတတ်တယ်။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "သူတစ်ပါး ဉာဏ်ကို လေးစားခြင်းသည် သီလ"။ အနံ့တစ်ခု ရတိုင်း၊ စိတ်ကူးတစ်ခု ပေါ်တိုင်း "ဒါ ဘယ်က လာသလဲ" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ သူတစ်ပါး ဖန်တီးမှု ဖြစ်ရင် "လေးစားပါတယ်" (Respect) လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်နဲ့ ကြိုးစားတိုင်း "ဝီရိယ... ဝီရိယ" လို့ မှတ်ပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Intellectual Property' (ဉာဏမူပိုင်ခွင့်)၊ အဒိန္နာဒါန သဘောတရားနဲ့ ဃာနဝိညာဉ် ရှုမှတ်ပုံတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2517 (Template T248) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ "ဒီဂျစ်တယ် မော်ကွန်းတိုက်" (Digital Archives) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မူပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ပြတိုက်မှာ "စွယ်တော်မြတ် သမိုင်း" နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ရှားပါး ပေစာ၊ ပုရပိုက်တွေကို ဒီဂျစ်တယ် စကင်န် (Scan) ဖတ်ပြီး သိမ်းဆည်းထားတယ်။ ဒီ Data တွေဟာ ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတွေ နှစ်နဲ့ချီပြီး ပင်ပင်ပန်းပန်း သုတေသန ပြုထားတဲ့ "ဉာဏပစ္စည်း" (IP Assets) တွေပေါ့။ တစ်ရက်မှာ ပြင်ပက သုတေသီ (Researcher) တစ်ယောက် ရောက်လာပြီး၊ ဒီအချက်အလက်တွေကို "ပညာရေးအတွက်" ဆိုပြီး တောင်းဆိုတယ်။ ပြတိုက်ကလည်း ယုံကြည်ပြီး ပေးလိုက်တယ်။
ဒါပေမဲ့ နောက်ပိုင်းမှာ သိလိုက်ရတာက... အဲဒီလူဟာ ဒီအချက်အလက်တွေကို အသုံးပြုပြီး စာအုပ်ထုတ်၊ Online မှာ ရောင်းစားပြီး ကိုယ်ကျိုးရှာနေတာကို တွေ့လိုက်ရတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ နာမည်ကို Credit မပေးဘဲ "သူ့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်တွေ့ရှိချက်" လိုလို လုပ်ပြီး နာမည်ယူထားတယ်။ ဒါဟာ "ဓားပြတိုက်တာ" နဲ့ မခြားပါဘူး။ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေ ဒေါသထွက်ကြတယ်၊ တရားစွဲမယ် (Sue) လို့ ပြင်ဆင်ကြတယ်။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 20 (Intellectual Property Rights) နဲ့ Article 20.3 ဖြစ်တဲ့ "သုတေသနဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်နှင့် မူပိုင်ခွင့် ချိုးဖောက်မှု ဖြေရှင်းခြင်း" (Research Ethics & IP Infringement Resolution) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက တရားဥပဒေကြောင်းအရ မသွားခင်၊ ဓမ္မကြောင်းအရ အရင်ဆုံး ဖြေရှင်းဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီ သုတေသီကို ခေါ်လိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... ဒကာကြီးက ပညာတတ် တစ်ယောက်ပါ။ ပညာတတ်ဆိုတာ 'အမှန်တရား' (Truth) ကို တန်ဖိုးထားရတယ်။ အခု ဒကာကြီး လုပ်ရပ်က 'အဒိန္နာဒါန' (သူခိုး) အလုပ် ဖြစ်နေတယ်။ ဥပဒေအရ ဒကာကြီး နိုင်ချင်နိုင်မယ်၊ ရှောင်ကွင်းလို့ ရချင်ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ 'ကံ' တရားကို ရှောင်လို့ မရဘူး။ သူတစ်ပါးရဲ့ ဉာဏ်ပစ္စည်းကို ခိုးယူပြီး ရလာတဲ့ ငွေ၊ ရလာတဲ့ နာမည်ဟာ မမြဲပါဘူး။ အဲဒီ 'ထေယျစိတ္တ' (Theft Mind) က ဒကာကြီးရဲ့ ဉာဏ်ရည်ကို ညှိုးနွမ်းစေလိမ့်မယ်" လို့ မေတ္တာနဲ့ ဆုံးမလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရွေးချယ်ခွင့် ပေးလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... ပြတိုက်ကို တရားဝင် တောင်းပန်ပြီး Credit ပြန်ပေးမလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီအတိုင်းပဲ သိက္ခာမဲ့စွာ ဆက်သွားမလား"။ အဲဒီလူဟာ ခဏလောက် ငြိမ်သက်သွားပြီး (Self-reflection)၊ နောက်ဆုံးမှာ သူ့အမှားကို ဝန်ခံတယ်။ စာအုပ်တွေမှာ ပြတိုက်နာမည်ကို ပြန်ထည့်ပေးပြီး၊ ရောင်းရငွေရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ပြတိုက်ရန်ပုံငွေ (Donation) အဖြစ် ပြန်လှူဒါန်းခဲ့တယ်။ ဒါဟာ "ဥပဒေ" နဲ့ အနိုင်ယူတာ မဟုတ်ဘဲ၊ "သီလ" နဲ့ အနိုင်ယူလိုက်တာပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "ကိုယ်ပိုင် ဉာဏ်ဖြင့် အောင်မြင်အောင် ကြိုးစားပါ" ဆိုတာပါပဲ။ သူတစ်ပါး ပခုံးပေါ် ခိုပြီး ကြီးပွားတာဟာ မခိုင်မြဲပါဘူး။ ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ် ကိုယ်ရပ်၊ ကိုယ့်ဉာဏ်နဲ့ ကိုယ်ရှာတာကသာ ဂုဏ်ယူစရာ အကောင်းဆုံးနဲ့ အန္တရာယ်ကင်းဆုံး ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
သူတစ်ပါး ပစ္စည်းကို လိုချင်တဲ့ စိတ်ကြောင့် ပူလောင်ရခြင်း၊ ခိုးယူမိလို့ ဘေးသင့်မလား စိုးရိမ်ရခြင်း (Guilt) သည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အလွယ်တကူ ရချင်တဲ့ လောဘ၊ သူတစ်ပါး အကျိုးကို မငဲ့ကွက်တဲ့ အတ္တ (Greed for success) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
လောဘစိတ်၊ ခိုးစိတ်တွေ ငြိမ်းအေးပြီး၊ ရိုးသားဖြူစင်စွာ နေထိုင်ရသော ငြိမ်းချမ်းမှု၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည် 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ ရိုးသားမှုကို ရဖို့အတွက် သမ္မာကမ္မန္တ (အဒိန္နာဒါနမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း)၊ ဃာနဓာတ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်ဝီရိယကို အားကိုးခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာ့ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့်နေ့မှာ သူတစ်ပါးရဲ့ ဉာဏ်ပညာ၊ ဖန်တီးမှုတွေကို လေးစားတန်ဖိုးထားကြပါ။ အင်တာနက်ခေတ်ကြီးမှာ "Copy & Paste" လုပ်ရတာ လွယ်ပေမဲ့၊ "Copy & Paste" မလုပ်ဘဲ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်နဲ့ ဖန်တီးရတာကသာ ကုသိုလ်ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုကြပါ။ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်များနေ့" ကိုလည်း ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့်၊ တိရစ္ဆာန်လေးတွေ အပေါ်မှာလည်း မေတ္တာထား၊ ပညာရှင်တွေ အပေါ်မှာလည်း လေးစားမှုထားပြီး သီလလုံခြုံသော လူသားကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ဉာဏ်ပညာကို တန်ဖိုးထားသူ၊ သူတစ်ပါး ပစ္စည်းကို မငဲ့ကွက်သူ၊ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.