Day: 118 | ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၃ | တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေး (Veterinary Medicine) | ဇာတက၊ ဘူတဒယာ | Veterinary Science
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ မြန်မာနှစ်ဆန်း (၁၁) ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေးနေ့" (World Veterinary Day) ဖြစ်သလို၊ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "ကမ္ဘာ့လုပ်ငန်းခွင် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးနှင့် ကျန်းမာရေးနေ့" (World Day for Safety and Health at Work) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ သတ္တဝါလေးများ ရောဂါဘေး ကင်းဝေးပြီး၊ လူသားများလည်း လုပ်ငန်းခွင် အန္တရာယ်ကင်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ တိရစ္ဆာန်လေးတွေရဲ့ သဘာဝကို နားလည်ပြီး ကရုဏာသက်မိစေဖို့ 'ဇိဝှါဓာတ်' (လျှာ/လျက်ဓာတ်) ကို အသုံးပြုပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းလေး တစ်ခု စီးဖြန်းကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တိရစ္ဆာန်လေးတွေ၊ အထူးသဖြင့် ခွေးတွေ၊ ကြောင်တွေဟာ နေမကောင်းဖြစ်ရင်၊ ဒဏ်ရာရရင် သူတို့ရဲ့ လျှာလေးနဲ့ ပြန်လျက်ပြီး ကုသတတ်ကြတယ်။ လျှာ (Jivha) ဟာ သူတို့အတွက် ဆေးကုသရေး ကိရိယာလေးပါပဲ။ မျက်စိကို မှိတ်ပြီး အာရုံပြုကြည့်ပါ။ ကိုယ့်လျှာကို အာခေါင်မှာ ထိထားပြီး၊ အရသာခံတတ်တဲ့ သဘော၊ ထိတွေ့တဲ့ သဘောကို သတိပြုပါ။ "လျက်တယ်... သိတယ်"။ တိရစ္ဆာန်လေးတွေဟာ ဆေးရုံမသွားတတ်ပေမဲ့၊ သူတို့မှာလည်း အသက်ရှင်ချင်တဲ့ စိတ်၊ နာကျင်မှုကို ကြောက်တဲ့ စိတ် (Jivita-Tanha) ရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ လျှာလေးနဲ့ ဒဏ်ရာကို လျက်နေရှာတဲ့ ပုံရိပ်ကို မြင်ယောင်ပြီး "ဩော်... သတ္တဝါတိုင်း ဒုက္ခကို ကြောက်ကြပါလား" ဆိုတဲ့ ကရုဏာစိတ်ကို မွေးမြူလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး နူးညံ့ပျော့ပျောင်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေး" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် "တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာ" (Veterinary Science) နဲ့ "နှိုင်းယှဉ်ခန္ဓာဗေဒ" (Comparative Anatomy) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူတွေမှာ နာကျင်မှုကို ခံစားရတဲ့ အာရုံကြောတွေ (Nociceptors) ရှိသလို၊ တိရစ္ဆာန်တွေမှာလည်း အတူတူပါပဲ။ သူတို့မှာလည်း ဦးနှောက်ရှိတယ်၊ အာရုံကြောစနစ် (Central Nervous System) ရှိတယ်။
သိပ္ပံပညာမှာ 'One Health' Concept ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူ့ကျန်းမာရေး၊ တိရစ္ဆာန်ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကျန်းမာရေး ဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်နေတယ် ဆိုတဲ့ အယူအဆပါ။ ဥပမာ - ခွေးရူးရောဂါ (Rabies)၊ ကြက်ငှက်တုပ်ကွေး (Bird Flu) တွေဟာ တိရစ္ဆာန်ကနေ လူကို ကူးစက်တာ (Zoonosis)။ ဒါကြောင့် တိရစ္ဆာန်တွေကို ကုသပေးခြင်းဟာ လူတွေကို ကာကွယ်ပေးခြင်းလည်း မည်ပါတယ်။ တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန် (Vet) တွေဟာ စကားမပြောတတ်တဲ့ လူနာတွေကို ကုသပေးရတဲ့အတွက် "Observation Skill" (စောင့်ကြည့်လေ့လာမှု စွမ်းရည်) အလွန်မြင့်မားရပါတယ်။ တိရစ္ဆာန်လေးတွေရဲ့ မျက်လုံး၊ အမူအရာ၊ အသံကို ကြည့်ပြီး ရောဂါရှာရတာဟာ "Psychological Empathy" (စာနာမှုစိတ်ပညာ) တစ်မျိုးပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တိရစ္ဆာန်လေးတွေက နာရင် "နာတယ်" လို့ မပြောတတ်ဘူး။ ငြိမ်ကုပ်နေတတ်တယ်။ ဒါကို လူတွေက "သူတို့ မနာဘူး" လို့ ထင်ပြီး နှိပ်စက်တတ်ကြတယ်။ သိပ္ပံပညာက သက်သေပြနေတာက သူတို့ရဲ့ Cortisol (စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း) Level တွေဟာ နာကျင်ချိန်မှာ လူတွေလိုပဲ တက်လာပါတယ်။ "သူတို့လည်း နာတတ်တယ်၊ သေတတ်တယ်" ဆိုတာ သိပ္ပံနည်းကျ အမှန်တရားပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓက "ဘူတဒယာ" (သတ္တဝါတို့ကို သနားခြင်း) ကို ဟောကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... တိရစ္ဆာန်ဆေးကုရင် ကုသိုလ်ရပါသလား" ပေါ့။ ရတာပေါ့ ဒကာကြီး။ ဘုရားလောင်း ကိုယ်တိုင် ဘဝပေါင်းများစွာမှာ တိရစ္ဆာန်လေးတွေကို ကယ်တင်ခဲ့ဖူးတယ်။ အထူးသဖြင့် "မဟာကပိ ဇာတ်တော်" မှာ မျောက်မင်းဖြစ်စဉ်က ကျောက်කටမိုးနင်းမိတဲ့ ယောက်ျားကို ကယ်တင်ခဲ့ဖူးတယ်။ "သူတစ်ပါးအသက်ကို ကယ်ဆယ်ခြင်း၊ ရောဂါဝေဒနာကို သက်သာစေခြင်း" ဟာ 'ဇီဝိတဒါန' နဲ့ 'အဘယဒါန' ကုသိုလ်ကြီးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ Vet ဆရာဝန်တွေ၊ တိရစ္ဆာန် ချစ်သူတွေဟာ ဒီကုသိုလ်ကို နေ့စဉ် ရယူနေကြသူတွေပါပဲ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ Animal Physiology နဲ့ One Health သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ဘူတဒယာ' (Compassion for beings) နဲ့ ရှစ်ပါးသီလ (၃) ဖြစ်တဲ့ 'အဗြဟ္မစရိယ' (မြတ်သော အကျင့်) ရဲ့ အနှစ်သာရကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တိရစ္ဆာန်များကို ကရုဏာထားပုံကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Veterinary Science" (တိရစ္ဆာန်ဆေးပညာ) အရ တိရစ္ဆာန်တွေမှာလည်း နာကျင်မှု ခံစားရတဲ့ စနစ်တွေ ရှိကြောင်း ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ ဇာတ်တော်တွေမှာ ပါတဲ့ "ဘူတဒယာ" (သတ္တဝါတို့ကို သနားခြင်း) စိတ်ဓာတ်နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ "သဗ္ဗေ တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ၊ သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနော" - သတ္တဝါအားလုံး ဒဏ်ရာကို ကြောက်ကြတယ်၊ သေခြင်းကို ကြောက်ကြတယ်။ ကိုယ်ချင်းစာတရား (Empathy) ထားပြီး မသတ်ဖြတ်ကြပါနဲ့ လို့ ဓမ္မပဒမှာ ဆိုထားပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၂၇) ပုဒ်မြောက် (Verse 27) နဲ့ ရှစ်ပါးသီလရဲ့ တတိယမြောက် သိက္ခာပုဒ် "အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိ" (မမြတ်သော အကျင့်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း) ကို ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဒါကို မေထုန်ရှောင်ခြင်းလို့ နားလည်ကြပေမဲ့၊ ကျယ်ပြန့်တဲ့ သဘောနဲ့ ကြည့်ရင် "မြတ်သော အကျင့်" (Brahmacariya - Holy Life) ဆိုတာ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ ဆိုတဲ့ ဗြဟ္မစိုရ်တရား (၄) ပါးနဲ့ နေထိုင်ခြင်းပါပဲ။ တိရစ္ဆာန်တွေကို ညှဉ်းဆဲခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ အပျော်အပါးအတွက် အသုံးပြုခြင်း (ဥပမာ- ကြက်တိုက်၊ ငါးမျှား) တွေဟာ "မမြတ်သော အကျင့်" တွေပါပဲ။ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေး ဆိုတာ သတ္တဝါတွေရဲ့ ဒုက္ခကို ဖယ်ရှားပေးတဲ့ "ဗြဟ္မစရိယ" အလုပ်စစ်စစ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တိရစ္ဆာန်လေးတွေဟာ 'တိရစ္ဆာန' (Moccha) ဘုံသားတွေ ဖြစ်လို့၊ သူတို့မှာ ကုသိုလ်လုပ်ဖို့ ဉာဏ်မရှိပါဘူး။ သူတို့ဘဝက အစား၊ အိပ်၊ ကာမ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း (Food, Sleep, Sex, Fear) ဆိုတဲ့ အာရုံ ၄-ပါးနဲ့ပဲ လည်ပတ်နေတာ။ အဲဒီလို သနားစရာကောင်းတဲ့ ဘဝမှာ ရောဂါဝေဒနာပါ ခံစားရရင် ဘယ်လောက် ဆင်းရဲမလဲ။ Vet ဆရာဝန်တွေ၊ တိရစ္ဆာန် ချစ်သူတွေက သူတို့ကို ကုသပေးတာဟာ အပါယ်ဘုံသားတွေကို ကယ်တင်နေတဲ့ ဘုရားလောင်း စိတ်ဓာတ်ပါပဲ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'ဇိဝှါဓာတ်' (လျက်ဓာတ်/အရသာဓာတ်) ကို အသုံးပြုပြီး၊ တိရစ္ဆာန်သဘာဝ (Animal Instinct) နဲ့ လူ့သဘာဝ (Human Awareness) ကို ခွဲခြားရှုမှတ်ဖို့ပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - ဇိဝှါဒွါရ (လျှာ)။ (၂) အာရုံ - ရသာရုံ (အရသာ)။ (၃) ဝိညာဉ် - ဇိဝှါဝိညာဉ် (လျက်သိစိတ်)။ (၄) တဏှာ - စားချင်စိတ် (တိရစ္ဆာန်စိတ်)။ (၅) ပညာ - ဆင်ခြင်စိတ် (လူ့စိတ်)။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တိရစ္ဆာန်တွေဟာ အစာစားရင် "ကောင်းတယ်/မကောင်းဘူး" ဆိုတဲ့ အရသာ (Taste) နောက်ကိုပဲ လိုက်တယ်။ အသိဉာဏ် မပါဘူး။ လူတွေလည်း ထမင်းစားတဲ့အခါ အရသာတစ်ခုတည်းကိုပဲ မက်မောပြီး စားနေရင် တိရစ္ဆာန်နဲ့ မထူးတော့ဘူး။
၁။ "လျက်တယ်... သိတယ်"။
၂။ အရသာ ပေါ်လာတယ်။
၃။ "စားချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တပ်မက်မှု (Tanha) ဖြစ်လာရင် သတိထားကြည့်ပါ။ "ဒါ တိရစ္ဆာန်စိတ် (Animal Instinct)"။
၄။ "ငါက ဒီအစာကို ခန္ဓာတည်ရုံ၊ အသက်ရှင်ရုံ စားတာပါ" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ရင် "လူ့စိတ် (Human Wisdom)" ဖြစ်သွားပြီ။
တိရစ္ဆာန်တွေကို မြင်တိုင်း "သူတို့ခမျာ အရသာအာရုံ၊ အထိအတွေ့အာရုံ နောက်ကို လိုက်ရင်း ဒုက္ခရောက်နေကြရှာပါလား" လို့ ကရုဏာပွားပါ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုလည်း "ငါကော အာရုံနောက် လိုက်နေသလား" လို့ ပြန်မေးပါ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... တိရစ္ဆာန်တွေက ကုသိုလ် မလုပ်တတ်ရင် ဘယ်လိုလုပ် လူပြန်ဖြစ်မလဲ" ပေါ့။ ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့မှာလည်း သံသရာဟောင်းက ပါလာတဲ့ ကုသိုလ်ကံအဟောင်း (Past Merit) တွေ ရှိတတ်တယ်။ ဘုရားရှင်လက်ထက်က ဆင်၊ မျောက်၊ မြွေ တွေတောင် တရားနာပြီး ကျွတ်တမ်းဝင်ကြသေးတာပဲ။ တို့က သူတို့ကို မေတ္တာထား၊ တရားသံကြားအောင် လုပ်ပေးရင် (ဥပမာ- ဘုရားစာ ဖွင့်ပြတာ) သူတို့စိတ် ငြိမ်းချမ်းပြီး သေရင် သုဂတိ ရောက်နိုင်ပါတယ်။ Vet ဆရာဝန်တွေက သူတို့မသေခင် စိတ်ချမ်းသာအောင် လုပ်ပေးတာဟာ အကြီးမားဆုံး ကျေးဇူးပါပဲ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါက လူ၊ သူက တိရစ္ဆာန်၊ ငါက မြင့်မြတ်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန (Mana) ဟာ ဒိဋ္ဌိနဲ့ တွဲနေတယ်။ တကယ်တော့ 'လူ' နဲ့ 'တိရစ္ဆာန်' ဆိုတာ 'ဘဝ' (Bhava) ကွဲပြားမှုပဲ ရှိတယ်။ ဓာတ်သဘောအရ ဓာတ်ကြီးလေးပါး အစုအဝေးချင်း အတူတူပဲ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက လူကို မျောက်ဖြစ်အောင်၊ မျောက်ကို လူဖြစ်အောင် လုပ်ပြသလို၊ 'ကံ' တရားက သတ္တဝါတွေကို ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲနေတာ။ ဒီဘဝ လူဖြစ်ပေမဲ့၊ မကောင်းမှုလုပ်ရင် နောက်ဘဝ ခွေးဖြစ်နိုင်တယ်။ ခွေးက ကောင်းမှုလုပ်ရင် နတ်ဖြစ်နိုင်တယ်။ "အမြဲတမ်း လူ"၊ "အမြဲတမ်း တိရစ္ဆာန်" ဆိုတာ မရှိဘူး။ ဒီသဘောကို မြင်ရင် "ငါက သာတယ်" ဆိုတဲ့ မာန ပြုတ်ပါတယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ငါ့အချစ်တော် ခွေးလေး၊ ကြောင်လေးနဲ့ ထာဝရ အတူနေချင်တယ်" လို့ တွယ်တာတာ။ တိရစ္ဆာန် သက်တမ်းက တိုပါတယ်။ ခွဲခွာရမှာ သေချာတယ်။ မမြဲတာကို လက်ခံမှ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "တိရစ္ဆာန်ပဲကွာ၊ ရိုက်ချင်ရိုက်၊ သတ်ချင်သတ်၊ ငရဲမကြီးပါဘူး" လို့ ယူတာ။ မဟုတ်ဘူး... သက်ရှိတိုင်းမှာ 'ဇီဝိတိန္ဒြေ' (Life Faculty) ရှိတယ်။ သူ့ကို ညှဉ်းဆဲရင် အကုသိုလ်ကံ (Bad Kamma) ဖြစ်ပြီး ကိုယ်ပြန်ခံရမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "တိရစ္ဆာန်များကို ကရုဏာထားပါ၊ သူတို့လည်း နာတတ်တယ်၊ သေတတ်တယ်"။ လမ်းဘေးခွေးလေးတွေကို တွေ့ရင် နှာခေါင်းရှုံ့မယ့်အစား၊ "ကျန်းမာပါစေ" လို့ မေတ္တာပို့ပါ။ အစာကျွေးတဲ့အခါ "သူတို့ရဲ့ လျှာလေးတွေ (ဇိဝှါဓာတ်) အရသာ ခံစားရပြီး၊ ဆာလောင်မှု ငြိမ်းပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ 'Veterinary Compassion' (တိရစ္ဆာန်များအပေါ် ကရုဏာထားခြင်း)၊ ဇိဝှါဓာတ် ဆင်ခြင်ပုံနဲ့ ရှစ်ပါးသီလ (အဗြဟ္မစရိယ ရှောင်ကြဉ်မှု - ကျယ်ပြန့်သောသဘော) တွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2518 (Template T253) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ပြတိုက်ဝင်းထဲကို ရောက်လာတဲ့ "ဒဏ်ရာရ လမ်းဘေးခွေးလေး" (Injured Stray Dog) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေးနေ့ မနက်ခင်းမှာ ပြတိုက်ရဲ့ ပန်းခြံထဲကို ခြေထောက်ကျိုးနေတဲ့ ခွေးလေခွေးလွင့် တစ်ကောင် ရောက်လာတယ်။ သူက နာကျင်လွန်းလို့ ညည်းနေပြီး၊ သူ့ရဲ့ လျှာလေးနဲ့ ဒဏ်ရာကို မရပ်မနား လျက်နေရှာတယ်။ ဧည့်သည်တချို့က "ရွံစရာကြီး၊ ရောဂါကူးလိမ့်မယ်၊ မောင်းထုတ်လိုက်" ဆိုပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို ပြောကြတယ်။ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းတွေကလည်း တုတ်တွေဆွဲပြီး မောင်းထုတ်ဖို့ ပြင်နေကြတယ်။
ခွေးလေးက ကြောက်လွန်းလို့ တုန်နေတယ်။ သူ့မျက်လုံးထဲမှာ "ငါ့ကို မရိုက်ပါနဲ့၊ ငါ နာနေပါပြီ" ဆိုတဲ့ အကြည့်တွေ (Pleading Eyes) နဲ့ ကြည့်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူတွေက သူ့ရဲ့ "နာကျင်မှု" (Pain) ကို မမြင်ဘဲ၊ "အနှောင့်အယှက်" (Nuisance) လို့ပဲ မြင်နေကြတယ်။ ဒါဟာ လူသားတွေရဲ့ "Human-centric Ego" (လူသားဗဟိုပြု အတ္တ) ကြောင့် တိရစ္ဆာန်တွေအပေါ် ရက်စက်မိတတ်တဲ့ သဘောပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 27 (Strategic Planning & Legacy - Environment) နဲ့ Article 27.5 ဖြစ်တဲ့ "တိရစ္ဆာန်များအား စာနာထောက်ထားစွာ ကိုင်တွယ်ခြင်းနှင့် ဂေဟစနစ် မျှတမှု" (Animal Welfare & Compassionate Handling) ကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားပြီး လုံခြုံရေးတွေကို တားလိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းက "ဒကာတို့... ဒီနေ့ဟာ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေးနေ့ပါ။ မင်းတို့လက်ထဲက တုတ်တွေကို ချပြီး၊ ဖုန်းတွေကို ထုတ်လိုက်ကြ။ ပြီးရင် တိရစ္ဆာန်ဆေးကု ဆရာဝန် (Vet) ကို ဖုန်းဆက်လိုက်ပါ" လို့ ညွှန်ကြားလိုက်တယ်။ ဧည့်သည်တွေကိုလည်း လှည့်ပြောရတယ်... "ဒကာ၊ ဒကာမတို့... ဒီခွေးလေးလည်း ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ပါ။ သူလည်း နာတတ်တယ်။ သူ့လျှာလေးနဲ့ ဒဏ်ရာကို လျက်နေတာ မမြင်ဘူးလား။ ဒါဟာ 'ဇိဝှါဓာတ်' က သက်သေပြနေတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာပဲ။ တို့က မောင်းထုတ်ရမှာ မဟုတ်ဘူး၊ ကယ်တင်ရမှာ" လို့ တရားချပြတယ်။
မကြာခင်မှာ Vet ဆရာဝန် ရောက်လာပြီး ခွေးလေးကို မေ့ဆေးပေး၊ ဒဏ်ရာကို ဆေးထည့်၊ ပတ်တီးစည်းပေးလိုက်တယ်။ ခွေးလေး သက်သာသွားတော့ ဝန်ထမ်းတွေလည်း ဝမ်းသာကြတယ်။ ဧည့်သည်တွေလည်း "သာဓု" ခေါ်ကြတယ်။ ပြတိုက်က ဒီခွေးလေးကို "မေတ္တာ" လို့ နာမည်ပေးပြီး၊ ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာပဲ စောင့်ရှောက်ထားလိုက်တယ်။ အရင်က မောင်းထုတ်ခံရမယ့် အကောင်လေးဟာ အခုတော့ ပြတိုက်ရဲ့ "မေတ္တာပြယုဂ်" ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... "တိရစ္ဆာန်များကို ကရုဏာထားပါ" ဆိုတာ စာအုပ်ထဲက စကား မဟုတ်ပါဘူး။ လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမယ့် "လူ့ကျင့်ဝတ်" ပါ။ သူတို့ရဲ့ အသံတိတ် ညည်းတွားသံတွေကို နားထောင်ပေးခြင်းဟာ မြင့်မြတ်တဲ့ သံတမန်ရေးရာ (Diplomacy of Compassion) တစ်မျိုးပါပဲ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
တိရစ္ဆာန်ဘဝ ရရှိခြင်း၊ စကားမပြောနိုင်ဘဲ နာကျင်မှုကို ခံစားရခြင်း၊ လူတို့၏ နှိပ်စက်မှုကို ခံရခြင်းသည် 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
တိရစ္ဆာန်တွေကို အနိုင်ကျင့်ချင်တဲ့ ဒေါသ၊ သူတို့ရဲ့ အသား/အရသာကို တပ်မက်တဲ့ လောဘ (Craving for Taste/Power) တွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
အနိုင်ကျင့်လိုစိတ်၊ ရက်စက်လိုစိတ်များ ငြိမ်းအေးပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မေတ္တာသက်ဝင်သော ငြိမ်းချမ်းမှု၊ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည် 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ မေတ္တာစိတ်ကို ရဖို့အတွက် ဘူတဒယာ (သနားခြင်း)၊ ဇိဝှါဓာတ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ သီလစောင့်ထိန်းခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကမ္ဘာ့တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသရေးနေ့မှာ တိရစ္ဆာန်ဆရာဝန်များကို ဂုဏ်ပြုရင်း၊ လောကရှိ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် ကိုယ်ချင်းစာတရား ထားရှိကြပါ။ မနက်ဖြန် ကျရောက်မယ့် "လုပ်ငန်းခွင် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးနေ့" အတွက်လည်း ရည်စူးပြီး၊ မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းခွင်မှာ လူရော တိရစ္ဆာန်ပါ ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ သတ္တဝါတို့ကို ကြင်နာသူ၊ ရောဂါဘေးမှ ကင်းဝေးသူ၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
