Day: 148 | ၂၇ မေ ၂၀၂၆ | ဈာန်ရသော ဒကာများနှင့် ဥဂ္ဂသူကြွယ် (Lay Stream Enterers & Ugga Gahapati) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဥဂ္ဂသုတ် | Lay Practice & Child Rights
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ (၃) ကြိမ်။
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၂၇) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့။ ဒီနေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကလေးအလုပ်သမား ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု" များနှင့် ဆက်စပ်နေသလို၊ လူဝတ်ကြောင်များအတွက် အားတက်ဖွယ်ရာ "ဥဂ္ဂသူကြွယ်" အကြောင်းကို လေ့လာရမယ့် နေ့ရက် ဖြစ်ပါတယ်။
များသောအားဖြင့် လူတွေက ထင်ကြပါတယ်... "ဈာန်ရဖို့၊ မဂ်ဖိုလ်ရဖို့ ဆိုတာ တောထွက်ပြီး ရဟန်းပြုမှ ဖြစ်နိုင်မယ်၊ လူဝတ်ကြောင်တွေကတော့ ဒါန၊ သီလ လောက်ပဲ လုပ်နိုင်မယ်" လို့ ထင်မှတ်မှားကြပါတယ်။ ဒီအယူအဆကို ချေဖျက်ဖို့အတွက် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ (၁) ဂဟပတိဝဂ်၊ ပထမဥဂ္ဂသုတ် (စာမျက်နှာ ၄၉-၅၃) မှာ လာရှိတဲ့ ဝေသာလီပြည်သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်ရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်ကို "နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်" တူးဆွပြီး တင်ပြလိုပါတယ်။
ဥဂ္ဂသူကြွယ် ဆိုတာ ဘယ်သူလဲ?
ဥဂ္ဂသူကြွယ်ဟာ ဝေသာလီပြည်က အလွန်ချမ်းသာကြွယ်ဝတဲ့ သူဌေးကြီး တစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။ သူဟာ သာမန် "ဒါယကာ" အဆင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်က "အစ္ဆရိယ အဗ္ဘုတဓမ္မ" (အံ့ဖွယ်သရဲ၊ ထူးကဲသော အရည်အချင်း) (၈) မျိုးနှင့် ပြည့်စုံသူလို့ ဗျာဒိတ်ပေးခံရတဲ့ "အနာဂါမ်" (Non-Returner) အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ လူဝတ်ကြောင် ဘဝနဲ့ပဲ ကာမဂုဏ် (၅) ပါးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဗြဟ္မာကြီးလို နေထိုင်သွားသူ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘုရားရှင်က ဝေသာလီပြည်၊ မဟာဝုန်တော၊ ပြာသာဒ်ဆောင်ပေါက်သော ကျောင်းကြီး (ကူဋာဂါရသာလာ) မှာ သီတင်းသုံးနေစဉ် ရဟန်းတစ်ပါးကို စေလွှတ်ပြီး ဥဂ္ဂသူကြွယ်ရဲ့ အရည်အချင်းတွေကို မေးမြန်းစေပါတယ်။ ဥဂ္ဂသူကြွယ်က သူ့မှာရှိတဲ့ အရည်အချင်း (၈) မျိုးကို ရဟန်းတော်အား ပြန်လည် လျှောက်ထားပါတယ်။ ဒါကို တစ်ချက်ချင်းစီ ပိဋကတ်တော်လာအတိုင်း လေ့လာကြည့်ရအောင်။
(က) ပထမ အံ့ဖွယ် - သဒ္ဓါတရား၏ လျှပ်တစ်ပြက် ထက်မြက်မှု (Unshakeable Faith)
ပါဠိတော်မှာ "ယဒါဟံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ ပဌမံ ဒူရတောဝ အဒ္ဒသံ" လို့ ဆိုပါတယ်။
ဥဂ္ဂသူကြွယ် လျှောက်ထားတာက... "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်သည် မြတ်စွာဘုရားကို အဝေးက လှမ်းမြင်လိုက်ရုံနဲ့တင် တပည့်တော်ရဲ့ စိတ်ဟာ သေရည်မူးနေသူကို အမူးပြေစေသကဲ့သို့ (သုရာဓုတ္တဿ သုရာမဒေါ ပဟီယေထ)၊ ကာမဂုဏ်၌ ယစ်မူးနေသော စိတ်အစဉ်သည် ချက်ချင်း ငြိမ်းအေးသွားပြီး သဒ္ဓါတရား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်" တဲ့။
ဒါဟာ သာမန် ဘုရားဖူးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "သောတာပတ္တိမဂ်" ရဲ့ အခြေခံဖြစ်တဲ့ "အဝေစ္စပသာဒ သဒ္ဓါ" (မတုန်လှုပ်သော ယုံကြည်မှု) ချက်ချင်း ဝင်ရောက်သွားတာပါ။ လူဝတ်ကြောင် တစ်ယောက်အနေနဲ့ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ရှုပ်ထွေးမှုတွေကြားထဲကနေ ဘုရားကို မြင်လိုက်တာနဲ့ "စိတ်အစဉ် ပြောင်းလဲသွားခြင်း" (Cognitive Shift) ဟာ ပထမဆုံး အံ့ဖွယ်ပါပဲ။
(ခ) ဒုတိယ အံ့ဖွယ် - ဗြဟ္မစရိယ သီလကို ခံယူခြင်း (Celibacy in Household Life)
ဒါက အရမ်း လေးနက်ပါတယ်။ သူက ဆက်လျှောက်တယ်... "တဿ မေ ဘန္တေ သဟ ဒဿနေန ဘဂဝတော စိတ္တံ ပသီဒိ" - ဘုရားကို တွေ့ပြီး တရားနာလိုက်ရတဲ့ ခဏမှာပဲ ဥပါသကာအဖြစ် ခံယူပြီး၊ "ဗြဟ္မစရိယ ပဉ္စမံ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယိံ" - မေထုန်အကျင့်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဆိုတဲ့ သိက္ခာပုဒ်ကို ဆောက်တည်လိုက်ပါတယ်။
ဒီအချက်က ဘာကို ပြသလဲဆိုတော့... သူဟာ "သကဒါဂါမ်" (Once-Returner) အဆင့်ကို ကျော်လွန်ပြီး "အနာဂါမ်" (Non-Returner) အဆင့်ကို တက်လှမ်းနေပြီ ဆိုတာပါပဲ။ အနာဂါမ် ဆိုတာ "ကာမရာဂ" (Sensual Desire) လုံးဝ ပြုတ်သွားသူပါ။ လူဝတ်ကြောင် ဖြစ်ပေမယ့် မယား ၄ ယောက်နဲ့ အတူနေရင်း "မောင်နှမ" လို နေနိုင်တဲ့ စိတ်အဆင့်အတန်း (Jhana Level Mindset) ကို ရသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လူဝတ်ကြောင်တွေအတွက် မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ ဥဂ္ဂသူကြွယ်က လက်တွေ့ သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။
(ဂ) တတိယ အံ့ဖွယ် - မယား (၄) ယောက်ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း (Relinquishing Possessiveness)
ဒီအချက်က ခေတ်သစ် အမြင်နဲ့ ကြည့်ရင်တောင် အရမ်း အံ့ဩစရာ ကောင်းပါတယ်။ ဥဂ္ဂသူကြွယ်မှာ ငယ်ရွယ်နုပျိုတဲ့ ဇနီးမယား (၄) ယောက် ရှိပါတယ်။ သူက အိမ်ပြန်ရောက်တာနဲ့ ဇနီးတွေကို ခေါ်ပြီး ဒီလို ပြောပါတယ်။
"တတ္ထ ဟောထ ဘဂိနိယော" - "နှမတို့... ငါသည် ဗြဟ္မစရိယ သိက္ခာပုဒ်ကို ဆောက်တည်လိုက်ပြီ။ မင်းတို့အနေနဲ့ ဤစည်းစိမ်ဥစ္စာတွေကို ခံစားချင်သလောက် ခံစားကြပါ။ ကိုယ့်အမျိုးအိမ်ကို ပြန်ချင်ရင်လည်း ပြန်ကြပါ။ သို့မဟုတ် ယောက်ျားတစ်ပါးကို အလိုရှိရင်လည်း ပြောကြပါ၊ ငါ ပေးစားပါ့မယ်" တဲ့။
သာမန် ပုထုဇဉ် ယောက်ျားတစ်ယောက်အနေနဲ့ ကိုယ့်ဇနီးကို သူများလက်ထဲ ထည့်ပေးဖို့ ဆိုတာ "မစ္ဆရိယ" (ဝန်တိုမှု) နဲ့ "ဒေါသ" (Ego) ကြောင့် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဥဂ္ဂသူကြွယ်ကတော့ သူ့ရဲ့ အကြီးဆုံး ဇနီးက "တပည့်တော်ကို ဘယ်သူနဲ့ ပေးစားပါ" လို့ ပြောတဲ့အခါ... "ကိဉ္စိ စိတ္တဿ အညထတ္တံ" (စိတ်ဖောက်ပြန်မှု/ဒေါသဖြစ်မှု) အနည်းငယ်မျှ မရှိဘဲ၊ ရေစက်ချပြီး ကြည်ကြည်ဖြူဖြူ ပေးလှူလိုက်ပါတယ်။
ဒါဟာ ဘာကို ပြသလဲ?
၁။ ကာမရာဂ သံယောဇဉ် (Sensual Lust Fetter) ပြတ်သွားခြင်း။
၂။ ဒေါသ သံယောဇဉ် (Ill-will Fetter) ပြတ်သွားခြင်း။
ဒီ (၂) ခု ပြတ်တာဟာ "အနာဂါမ်" ရဲ့ လက္ခဏာ အစစ်အမှန်ပါပဲ။ လူဝတ်ကြောင် ဖြစ်ပေမယ့် စိတ်က ရဟန္တာ နီးပါး စင်ကြယ်နေပါပြီ။
(ဃ) စတုတ္ထ အံ့ဖွယ် - စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စွန့်လွှတ်ခြင်း (Giving without Attachment)
သူ့မှာရှိတဲ့ စည်းစိမ်ဥစ္စာတွေ အားလုံးကို "သံဃာ့အဖိုး" (Community Property) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ သီလဝံ့ ရဟန်းတော်တွေ အလိုရှိသလို သုံးစွဲနိုင်ကြောင်း ဖိတ်မဏ္ဍက ပြုထားပါတယ်။ "ဒါ ငါ့ပစ္စည်း" ဆိုတဲ့ "မမတ္တ" (Attachment to Property) လုံးဝ မရှိတော့ပါဘူး။
(င) ပဉ္စမ အံ့ဖွယ် - ရဟန်းတော်များကို ပြုစုခြင်း
ရဟန်းတော်တစ်ပါး ကြွလာရင် ရိုရိုသေသေ ပြုစုတယ်။ ရဟန်းက တရားဟောရင် နာယူတယ်။ ရဟန်းက တရားမဟောရင် သူက ပြန်ဟောတယ်။ (ဒီအချက်က သူဟာ ပိဋကတ်စာပေကိုပါ နှံ့စပ်နေကြောင်း ပြသနေပါတယ်)။
(စ) ဆဋ္ဌမ နှင့် သတ္တမ အံ့ဖွယ် - ဒေဝတာနုဿတိ နှင့် သေခြင်းကို မကြောက်ခြင်း
ဥဂ္ဂသူကြွယ်ဆီကို နတ်ကောင်းနတ်မြတ်တွေ လာရောက်ပြီး "သူကြွယ်... ဓမ္မက ကောင်းလိုက်တာ" လို့ ပြောကြတယ်။ သူက နတ်တွေကို ပြန်ပြောတယ်... "နတ်တွေ လာပြောမှ ကောင်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ တရားတော်က သူ့အလိုလို ကောင်းပြီးသား (သွာက္ခာတ)" လို့ ပြန်ဟောတယ်။ နတ်တွေကို မြင်ရပေမယ့် "ငါက နတ်တွေနဲ့ စကားပြောရသူပဲ" ဆိုတဲ့ "မာန" (Conceit) စိတ် တစိုးတစဉ်းမျှ မဖြစ်ဘူးတဲ့။ ဒါဟာ သမထဈာန် (Divine Eye/Ear) ရနေသလို၊ ဝိပဿနာဉာဏ် (Ego-less-ness) လည်း ရှိနေတာပါ။
(ဇ) အဋ္ဌမ အံ့ဖွယ် - သံယောဇဉ် (၅) ပါး ပြတ်ခြင်း (The Final Seal)
နောက်ဆုံးမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်က သက်သေခံပါတယ်။
"ယေ ကေစိ, ဘန္တေ, သံယောဇနာ အနုပါဒိသေသဿ ဝါ၊ တေသံ အဟံ န ကဉ္စိ အတ္တနိ အပ္ပဟီနံ သမနုပဿာမိ။"
(အရှင်ဘုရား... ကာမဘုံသို့ ပြန်လည် ဆွဲချတတ်သော အောက်ပိုင်းသံယောဇဉ် ၅ ပါး (Orambhagiya Samyojana) တို့တွင် တပည့်တော် မပယ်သတ်ရသေးသော သံယောဇဉ် တစ်ခုမျှ မရှိတော့ပါ)။
အောက်ပိုင်းသံယောဇဉ် (၅) ပါး ဆိုတာကတော့ -
၁။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (Self-view)
၂။ ဝိစိကိစ္ဆာ (Doubt)
၃။ သီလဗ္ဗတပရာမာသ (Wrong Rites)
၄။ ကာမရာဂ (Sensual Desire)
၅။ ဗျာပါဒ/ဒေါသ (Ill-will)
"ဒွါရ (၆) ပေါက်၌ သံယောဇဉ် (၅) ပါး ပြတ်ပုံ" ကို ပဋ္ဌာန်းနည်း၊ အဘိဓမ္မာနည်း၊ ဝိပဿနာရှုကွက်တို့နဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး အကျယ်တဝင့်၊ နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် ပူဇော်ပါ့မယ်။
စာကိုး: အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဥဂ္ဂသုတ် နှင့် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ ဝီထိပိုင်း။
သာမန်ပုထုဇဉ်တွေက မြင်ရင် မြင်တယ်၊ ကြားရင် ကြားတယ်လို့ပဲ ထင်ကြတယ်။ အရိယာသူတော်ကောင်းတွေ (ဥပမာ- ဥဂ္ဂသူကြွယ်) ကတော့ မြင်လိုက်တဲ့ ခဏ၊ ကြားလိုက်တဲ့ ခဏမှာ "စစ်မြေပြင်" တစ်ခုလို သဘောထားပြီး ကိလေသာကို တိုက်ထုတ်ပါတယ်။ ဒွါရ (တံခါးပေါက်) တစ်ခုစီမှာ သံယောဇဉ် တစ်ပါးစီကို ဘယ်လို ပြတ်အောင် ရှုသလဲဆိုတာ ကြည့်ကြရအောင်။
ကျွန်ုပ်တို့ မျက်စိက ပုံရိပ်တစ်ခု (ဥပမာ- ဇနီးမယား၊ ရွှေငွေ၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်) ကို မြင်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ မြင်တယ်"၊ "ဒါ ငါ့မိန်းမပဲ"၊ "ဒါ ငါ့ပုံရိပ်ပဲ" ဆိုပြီး "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (အတ္တစွဲ) ချက်ချင်း ဝင်လာပါတယ်။ ဥဂ္ဂသူကြွယ်က မယား (၄) ယောက်ကို မြင်ရက်သားနဲ့ ဘာကြောင့် သံယောဇဉ် မတွယ်တာလဲ? သူက မြင်တဲ့ခဏမှာ "ငါ" ကို ဖြတ်လိုက်လို့ပါ။
မျက်စိနဲ့ အဆင်း တိုက်တဲ့ "မြင်သည့်ခဏ" (Seeing Moment) ကို ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ ထည့်လိုက်ပါ။
စက္ခုပသာဒ: မျက်လုံးထဲက ကြည်လင်တဲ့ မှန်သဘောလေး (Sensitive Matter)။ ဒါဟာ "ငါ" မဟုတ်ဘူး။ ကံကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ် (Kamma-born matter) သက်သက်ပဲ။
ရူပါရုံ: အပြင်က လာတိုက်တဲ့ အရောင်၊ အဆင်း (Color/Form)။ ဒါလည်း "ငါ" မဟုတ်ဘူး။ ဥတုကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ် (Temperature-born matter)။
ဒီနှစ်ခု တိုက်ဆိုင်လိုက်တဲ့အခါ "မြင်စိတ်" (Eye Consciousness) ဆိုတဲ့ မီးပွင့်လေး ပေါ်လာတယ်။
ပုထုဇဉ်က: မျက်လုံး + ရုပ် + မြင်စိတ် = "ငါ မြင်လိုက်ပြီ" လို့ ပေါင်းယူလိုက်တယ်။ (ဒါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိပဲ)။
ဥဂ္ဂသူကြွယ် (အနာဂါမ်) က: "မြင်စိတ်" ဟာ မှန်ပေါ်မှာ အရိပ်ထင်သလိုပဲ။ မှန် (မျက်လုံး) ကလည်း သက်မဲ့၊ အရိပ် (ရုပ်) ကလည်း သက်မဲ့၊ သိလိုက်တဲ့ စိတ်ကလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်း ပျောက်သွားတဲ့ နာမ်တရား။
"မြင်တာပဲ ရှိတယ်၊ မြင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် (Observer) မရှိဘူး" လို့ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။
"ငါ" မရှိမှတော့ "ငါ့မိန်းမ" ဆိုတာ ဘယ်လိုလုပ် ရှိတော့မလဲ။
ရုပ်ပုံလွှာ (Image) ကို ရုပ်ပုံလွှာအတိုင်းပဲ ထားလိုက်တယ်။ နှလုံးသားထဲကို ဆွဲမသွင်းတော့ဘူး။ ဒါကြောင့် မျက်စိပေါက်မှာတင် "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (Self-View) ပြတ်ကျသွားပါတယ်။
နားကနေ အသံတစ်ခု ကြားတယ်။ ဥပမာ- "နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ တကယ်ရှိတာလား"၊ "ဒီတရားကျင့်ရင် တကယ် ငြိမ်းချမ်းမလား" ဆိုတဲ့ သံသယ "ဝိစိကိစ္ဆာ" (Doubt) ဟာ ကြားလိုက်တဲ့ အသံတွေ၊ သတင်းစကားတွေကနေ ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ သို့မဟုတ် ဘုရားတရားသံ ကြားရင်တောင် "ဒါ ဟုတ်ပါ့မလား" လို့ တွေးမိတတ်တယ်။
အသံလှိုင်း (Sound Wave) က နားစည် (Sota Pasada) ကို လာတိုက်တယ်။
"ကြားစိတ်" (Hearing Consciousness) ပေါ်လာတယ်။
အဲဒီ ကြားစိတ်လေးက မြဲသလား? မမြဲဘူး။ "ဒိန်း" ဆိုတဲ့ အသံ ကြားပြီးတာနဲ့ အဲဒီစိတ် ပျက်သွားပြီ။
ဝိစိကိစ္ဆာ ဆိုတာ အကြောင်းအကျိုးကို နားမလည်လို့ ဖြစ်တာ။
ရှုမှတ်သူက မြင်တယ်... "ဪ... အသံရှိလို့ ကြားစိတ်ဖြစ်တာကိုး။ နားကောင်းလို့ ကြားတာကိုး။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့အတိုင်း အတိအကျပါလား"။
ကိုယ့်ခန္ဓာထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ "အနိစ္စ" သဘောကို နားနဲ့တိုက်ရိုက် (Direct Experience) ကြုံလိုက်ရတဲ့အခါ... "ဘုရားဟောတာ မှန်ပါလား" ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် (Decision) ချက်ချင်း ကျသွားတယ်။
ကြားလိုက်တဲ့ အသံတိုင်း၊ တရားစကားတိုင်းမှာ "ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း" (Rise and Fall) ကို ထွင်းဖောက်မြင်လိုက်တဲ့အတွက်... "လမ်းမှန် ဟုတ်ပါ့မလား" ဆိုတဲ့ သံသယ (ဝိစိကိစ္ဆာ) ဟာ နားပေါက်မှာတင် လောင်ကျွမ်းသွားပါတယ်။ ယုံမှားစရာ မရှိတော့ပါဘူး။
လူတွေက ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အယူမှားကြတယ်။ "ရေချိုးရင် စင်ကြယ်မယ်"၊ "အိပ်ယာထရင် ဘုရားရေသက်စေ့ လှူမှ ကုသိုလ်ရမယ်"၊ "ခွေးလို နွားလို ကျင့်မှ တရားရမယ်" စသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် အမူအရာ (Physical Rituals) တွေအပေါ်မှာ အားကိုးတာကို "သီလဗ္ဗတပရာမာသ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဥဂ္ဂသူကြွယ်က သူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ကြည့်တယ်။ အပူ၊ အအေး၊ အနု၊ အကြမ်း (Touch) တွေ ခံစားရတယ်။
ဒါတွေဟာ "ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော" ဆိုတဲ့ ဓာတ်သဘောတွေပဲ။
ရေချိုးလိုက်လို့ အေးသွားတာဟာ "တေဇောဓာတ်" လျော့ပြီး "အာပေါဓာတ်" တိုးလာတာပဲ ရှိတယ်။ စိတ် (Mind) စင်ကြယ်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။
ရုပ်ကို ရေဆေးလို့ ရပေမယ့်၊ စိတ်ကို ရေဆေးလို့ မရဘူး။
ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဘယ်လိုပုံစံပဲ နေနေ (ထိုင်နေ၊ ရပ်နေ၊ ခေါင်းနဲ့ ခြေထောက် ပြောင်းထိုးနေ) ... စိတ်ထဲမှာ ကိလေသာရှိရင် ညစ်နွမ်းတာပဲ။
"ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလေ့အကျင့် (Rituals) တွေက စိတ်ကို မစင်ကြယ်စေနိုင်ဘူး" ဆိုတာကို ကာယဒွါရကနေ တဆင့် သဘောပေါက်လိုက်တယ်။
"ငါ ဘုရားပန်းတင်လိုက်ရုံနဲ့ ကုသိုလ်ရပြီ၊ စိတ်မပါလည်း ရတယ်" ဆိုတဲ့ အပေါ်ယံ အယူအဆတွေ ပြုတ်သွားတယ်။
"စိတ်ဖြူစင်မှ အလုပ်ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ အသိဝင်လာတော့... အပေါ်ယံ ယတြာချေတာတွေ၊ အယူသည်းတာတွေ (သီလဗ္ဗတ) ကို ခန္ဓာကိုယ် (ကာယဒွါရ) မှာတင် ဖြတ်ချလိုက်နိုင်ပါတယ်။
ဒါက လူဝတ်ကြောင်တွေအတွက် အခက်ဆုံးပါပဲ။ ဥဂ္ဂသူကြွယ်လို သူဌေးကြီးက စားကောင်းသောက်ဖွယ်တွေ စားရမယ်၊ ရေမွှေးနံ့တွေ ရှူရမယ်။ ဒီအချိန်မှာ "ကြိုက်တယ်၊ ကောင်းတယ်၊ လိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ "ကာမရာဂ" (Sensual Desire) က လျှာနဲ့ နှာခေါင်းကနေ ဒလဟော ဝင်ပါတယ်။
လျှာပေါ်ကို ကြက်သားဟင်း အဆီအနှစ် ကျလာတယ်။ "ချို၊ ဆိမ့်၊ မွှေး" အရသာ ပေါ်လာတယ်။
ပုထုဇဉ်စိတ်: "ဟာ... ကောင်းလိုက်တာ။ နောက်တစ်လုပ် စားချင်တယ်" (တဏှာ/လောဘ)။
ဥဂ္ဂသူကြွယ်စိတ်: "အရသာ (Rasa) ဆိုတာ ရုပ်။ လျှာ (Jivha) ဆိုတာ ရုပ်။ သိတာက စိတ် (Vinnana)။ ခံစားတာက ဝေဒနာ (Vedana)"။
လျှာပေါ်မှာ ရှိတုန်း ခဏလေးပဲ ကောင်းတာ။ လည်ချောင်းကျော်သွားရင် ဘာအရသာမှ မရှိတော့ဘူး။
အစာအိမ်ထဲ ရောက်သွားရင် "အန်ဖတ်" (Vomit) ဖြစ်သွားပြီ။
"ဒီလောက် ကောင်းတဲ့ အစားအစာဟာ ခဏလေးအတွင်းမှာ မစင် (Excrement) ဖြစ်သွားမှာပါလား" လို့ "အာဟာရေပဋိကူလသညာ" (ရွံရှာဖွယ် အမှတ်) နဲ့ ဖြတ်လိုက်တယ်။
"ငါ စားနေတာ ငါ့အတွက် မဟုတ်ဘူး။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး တည်တံ့ရုံ သက်သက်ပဲ" ဆိုပြီး ဆင်ခြင်လိုက်တဲ့အခါ...
အရသာကို သိပေမယ့် "စွဲလမ်းမှု" (Attachment) မဖြစ်တော့ဘူး။
"စားချင်၊ သောက်ချင်၊ ပျော်ပါးချင်တဲ့ စိတ်" (ကာမရာဂ) ဟာ လျှာဖျားမှာတင် ပြတ်ကျသွားတယ်။ ဒါကြောင့် သူက မယား ၄ ယောက်နဲ့ နေရက်သားနဲ့ မေထုန်အကျင့် (ကာမ) ကို စွန့်နိုင်ခဲ့တာပါ။
ရန်သူကို တွေ့ရင်၊ သို့မဟုတ် အဆင်မပြေတာ ကြုံရင် စိတ်ထဲမှာ "ဒေါသ" ထွက်တယ်။ "သူ ငါ့ကို စော်ကားတယ်"၊ "မကျေနပ်ဘူး" ဆိုတဲ့ "ဗျာပါဒ" (Ill-will) က မနောဒွါရ (Mind Door) မှာ ပေါက်ကွဲပါတယ်။
အာရုံတစ်ခု (ဥပမာ- ဇနီးက နောက်ယောက်ျား ယူချင်တယ် ပြောတဲ့ အသံ) စိတ်ထဲ ရောက်လာတယ်။
ပုထုဇဉ်ဆိုရင်: "မင်း ငါ့ကို မလိုချင်တော့ဘူးလား" ဆိုပြီး ဒေါသထွက်မယ်။
ဥဂ္ဂသူကြွယ် (အနာဂါမ်) က: ဒီအတွေးကို "ဧည့်သည်" (Visitor) လို့ မြင်တယ်။
ဒေါသ ဖြစ်လာရင် ကိုယ့်စိတ်ပဲ ပူလောင်မယ်။ (Fire burns the holder).
သူက ချက်ချင်း "ဥပေက္ခာ" (Equanimity) တင်လိုက်တယ်။ "သတ္တဝါတွေဟာ ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ ရှိကြတယ်။ သူသွားချင်ရင် သူ့ကံနဲ့သူ သွားပါစေ"။
ဒေါသကို "ငါ" လို့ မယူဘူး။ "ဒေါသ ဆိုတာ အကြောင်းမကောင်းလို့ ပေါ်လာတဲ့ သဘာဝတရား (Mental Formation) သက်သက်ပဲ" လို့ ရှုလိုက်တယ်။
ဒေါသကို လောင်စာ (Fuel) မကျွေးတော့ဘူး။ "ငါ" ဆိုတဲ့ ခံယူသူ (Target) မရှိတော့ ဒေါသမြှားက လာစိုက်စရာ နေရာမရှိဘူး။
မနောဒွါရမှာ ပေါ်လာသမျှ မကျေနပ်မှု မှန်သမျှကို "မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ဥပေက္ခာ" ဆိုတဲ့ ရေအေးနဲ့ ချက်ချင်း ငြိမ်းသတ်လိုက်တယ်။ ဒါကြောင့် "ဗျာပါဒ" ဆိုတဲ့ သံယောဇဉ် ပြတ်သွားတယ်။
ဒကာကြီး... ဥဂ္ဂသူကြွယ်လို "အနာဂါမ်" ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ အခုပြောခဲ့တဲ့ ဒွါရ (၆) ပေါက် တိုက်ပွဲမှာ အနိုင်တိုက်နိုင်မှ ဖြစ်မှာပါ။
မျက်စိ ဖွင့်လိုက်တာနဲ့... "ငါ မရှိ၊ ရုပ်ပုံလွှာသာ ရှိသည်" (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဖြတ်)။
နား ကြားလိုက်တာနဲ့... "ဖြစ်ပြီးပျက်သွားတာပဲ၊ တရားသဘော မှန်လိုက်တာ" (ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြတ်)။
ကိုယ် ထိလိုက်တာနဲ့... "စိတ်စင်ကြယ်ဖို့က အဓိက၊ ရုပ်အမူအရာက သာမည" (သီလဗ္ဗတ ဖြတ်)။
လျှာ/နှာ စားလိုက်တာနဲ့... "ခဏတာ အရသာပါ၊ မစွဲလမ်းနဲ့" (ကာမရာဂ ဖြတ်)။
စိတ် တွေးလိုက်တာနဲ့... "မကျေနပ်စရာ မရှိ၊ ကံတရားသာ ရှိသည်" (ဗျာပါဒ ဖြတ်)။
ဒီ ၅ မျိုးလုံး ကုန်စင်သွားသူကို "အနာဂါမ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူဟာ သေလွန်ရင် ဗြဟ္မာဘုံ (သုဒ္ဓါဝါသ) မှာ စံစားပြီး အဲဒီကနေပဲ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုပါတော့မယ်။ လူ့ပြည်ကို ဘယ်တော့မှ ပြန်မလာတော့ပါဘူး။
လူဝတ်ကြောင်နှင့် ဈာန်မဂ်ဖိုလ် ပြဿနာ
ဥဂ္ဂသူကြွယ်ရဲ့ ဇာတ်လမ်းက ဘာသင်ခန်းစာ ပေးသလဲဆိုတော့... "မုတ်ဆိတ်ရိတ်၊ သင်္ကန်းဝတ်မှ တရားရတာ မဟုတ်ဘူး" ဆိုတာပါပဲ။
ဈာန် (Jhana) ဆိုတာ တောထဲမှာ ထိုင်နေမှ ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကာမဂုဏ်အာရုံတွေ (မယား၊ စီးပွား) ကြားထဲမှာ နေရပေမယ့် စိတ်က အဲဒီအာရုံတွေမှာ မငြိတွယ်ဘဲ လွတ်လပ်နေရင် (Detached Mind)၊ နီဝရဏ ၅ ပါး ကင်းစင်နေရင် အဲဒါ "ဈာန်စိတ်" နဲ့ နေနေတာပါပဲ။
ကလေးလုပ်သား (Child Labor) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်: ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကလေးငယ်တွေဟာ စီးပွားရေး အကြပ်အတည်းကြောင့် ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ လုပ်ကိုင်နေရတာ ရှိတယ်။ ဒါဟာ "ကာယဒုက္ခ" ပါ။ ဒါပေမဲ့ လူကြီးတွေကတော့ စည်းစိမ်တွေ ပြည့်စုံလျက်နဲ့ "တဏှာ" ကျွန်ပြုခံနေရတာဟာ "စိတ္တဒုက္ခ" ပါ။ ဥဂ္ဂသူကြွယ်ကတော့ စည်းစိမ်ရှိရက်နဲ့ တဏှာရဲ့ ကျွန်ဘဝ (Slave to desire) ကနေ လွတ်မြောက်အောင် ရုန်းထွက်ပြခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ (Policy 5, Art 5.1 အရ ကလေးတွေကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျွန်ပြုမှုက လွတ်မြောက်စေသလို၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုလည်း တဏှာကျွန်ပြုမှုက လွတ်မြောက်အောင် လုပ်ရပါမယ်)။
ဥဂ္ဂသူကြွယ်လို စိတ်အဆင့်အတန်းမျိုး ရဖို့အတွက် ဒီနေ့အတွက် ရှုမှတ်နည်းကတော့ "စိတ်ကို ဖြိုခွဲခြင်း" ဖြစ်ပါတယ်။
အဆင့် (၁) - ပိုင်ဆိုင်မှုကို ရှုခြင်း:
ကိုယ့်ရဲ့ အိမ်၊ ကား၊ မိသားစုကို ကြည့်ပါ။ "ဒါ ငါ့ဟာ" လို့ စိတ်က မှတ်နေတယ်။ အဲဒီ "ငါ့ဟာ" (Mine) ဆိုတဲ့ တဏှာကပ်နေတဲ့ စိတ်ကို ဥဂ္ဂသူကြွယ်လို ပြောင်းကြည့်ပါ။ "ဒါတွေဟာ ယာယီ သုံးစွဲခွင့် ရထားတဲ့ အရာတွေသာ ဖြစ်တယ်။ သဘာဝတရားက ပိုင်တယ်။ ငါ သေရင် ထားခဲ့ရမှာ" လို့ "အနတ္တ" (မပိုင်ဆိုင်မှု) သဘောကို ထပ်ခါထပ်ခါ နှလုံးသွင်းပါ။အဆင့် (၂) - သံယောဇဉ်ကို ဖြတ်တောက်ခြင်း (Simulation):
စိတ်ကူးထဲမှာ လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ကြည့်ပါ။ "အကယ်၍ ငါ့ရဲ့ ချစ်လှစွာသော ပစ္စည်း (သို့) လူ တစ်ယောက်ယောက် ဆုံးရှုံးသွားရင် ငါ ခံနိုင်ရည် ရှိမလား"။ ဒေါသထွက်မလား၊ ဝမ်းနည်းမလား။
အကယ်၍ ဝမ်းနည်းရင် "ဒေါသသံယောဇဉ်" ရှိသေးတယ် လို့ သိပါ။
အကယ်၍ "ဖြစ်လေရာဘဝ" လို့ ဥပေက္ခာပြုနိုင်ရင်၊ ဥဂ္ဂသူကြွယ်လို "စိတ်ဖောက်ပြန်မှု မရှိ" (ကိဉ္စိ စိတ္တဿ အညထတ္တံ) ဖြစ်နေရင် သင်ဟာ တရားလမ်းကြောင်းပေါ် ရောက်နေပါပြီ။အဆင့် (၃) - ဈာန်အင်္ဂါကို တည်ဆောက်ခြင်း:
လူမှုကိစ္စတွေ လုပ်နေရင်းနဲ့ပဲ... "ငါ လုပ်စရာရှိတာ လုပ်မယ်၊ ဒါပေမဲ့ ရလဒ်အပေါ် တွယ်တာမှု မထားဘူး" ဆိုတဲ့ "ဥပေက္ခာ" ကို မွေးမြူပါ။ အဲဒီ ဥပေက္ခာဟာ စတုတ္ထဈာန်ရဲ့ အခြေခံပါပဲ။ လူဝတ်ကြောင်တွေအတွက် အကောင်းဆုံး ဈာန်ကတော့ လောကဓံကို မတုန်လှုပ်တဲ့ ဈာန်ပါပဲ။
ဥဂ္ဂသူကြွယ်၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့ လူဝတ်ကြောင်များအတွက် "မဖြစ်နိုင်ဘူး" ဆိုတဲ့ အဆိုးမြင်စိတ်ကို ချေဖျက်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သူသည် သူဌေးကြီး ဖြစ်သော်လည်း ရဟန္တာနီးပါး စိတ်ထားဖြူစင်ခဲ့သည်။ မယား (၄) ယောက်ကို စွန့်လွှတ်နိုင်လောက်အောင် သံယောဇဉ် ကြိုးကို ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် ယနေ့မှစ၍... "ငါတို့က လူဝတ်ကြောင်ပါ၊ ပါရမီ ဖြည့်ရုံပဲ ရမယ်" လို့ အားငယ်မနေပါနဲ့။ ဥဂ္ဂသူကြွယ် လမ်းစဉ်အတိုင်း...
၁။ သဒ္ဓါတရား ခိုင်မြဲအောင် လုပ်ပါ။
၂။ သီလ (အနည်းဆုံး ၅ ပါး၊ တတ်နိုင်ရင် ၈ ပါး) ကို လုံခြုံအောင် ထိန်းပါ။
၃။ "ငါ့ဟာ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုကို ဉာဏ်နဲ့ တဖြည်းဖြည်း ခွာချပါ။
ဒါဆိုရင် သင်လည်း တစ်နေ့မှာ ဥဂ္ဂသူကြွယ်လို "အံ့ဖွယ်သူရဲကောင်း" တစ်ယောက် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ် ဒကာကြီး။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၇ မေ ၂၀၂၆
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
