Day: 161 | June 9 | Accreditation & Saddha | Anguttara Nikaya, Saddha | Accreditation Science
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ယနေ့ဟာ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၉) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြုမှုနေ့ (World Accreditation Day) ဖြစ်သလို၊ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့အညီ "ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခြင်း" (Building Trust) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကို ဆွေးနွေးရမယ့် နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့မှာ တို့အဖွဲ့သားတွေနဲ့ တရားနာပရိသတ်အပေါင်းတို့ဟာ နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်နေကျဖြစ်တဲ့ ပလ္လင်ဖွင့် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သမှုကို အရင်ဆုံး ပြုလုပ်ကြရအောင်။ "ကလေးလုပ်သား... ပပျောက်ပါစေ" ဆိုတဲ့အတိုင်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာရှိတဲ့ ကလေးငယ်များအားလုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲတဲ့ လုပ်ငန်းခွင်တွေကနေ ကင်းဝေးပြီး၊ ကလေးဘဝရဲ့ ပျော်ရွှင်မှု၊ ပညာသင်ကြားခွင့်တွေကို အပြည့်အဝ ရရှိနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်း မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် အကြောင်းအရာက "ယုံကြည်မှု" (Trust) နဲ့ "စံချိန်စံညွှန်း" (Standardization) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးမှာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို ဝယ်သုံးတဲ့အခါ၊ ဆေးရုံတစ်ခုမှာ ကုသမှု ခံယူတဲ့အခါ "ဒါ စိတ်ချရရဲ့လား" ဆိုတာကို ဘယ်လို ဆုံးဖြတ်ကြသလဲ။ ISO ဆိုတဲ့ တံဆိပ်လေး ပါရင် ယုံလိုက်ကြတာပဲ မဟုတ်လား။ အဲဒီ ISO တံဆိပ်ကို ဘယ်သူက ပေးတာလဲ။ အဲဒီ ပေးတဲ့သူကိုရော ဘယ်သူက စစ်ဆေးတာလဲ။ ဒါဟာ Accreditation ဆိုတဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်တဲ့ စနစ်ကြီးပါပဲ။ ဒီသဘောတရားကို နားလည်မှသာ တို့ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ပြောတဲ့ "သဒ္ဓါ" (Saddha) ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပုံမှန် အယူသည်းမှု (Blind Faith) နဲ့ ခွဲခြား နားလည်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားမဟောကြားမီ၊ တရားမနာကြားမီမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင်၊ ယုံကြည်မှု ခိုင်မာအောင် အရင်ဆုံး လုပ်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကတော့ အာနာပါနဿတိ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့မှာတော့ "ဝင်လေ ထွက်လေ" ကို ရှုမှတ်တဲ့အခါ "သေချာမှု" (Certainty) ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ ကပ်ပြီး ရှုကြည့်ပါမယ်။ လေဝင်လာတာ သေချာလား၊ ပြန်ထွက်သွားတာ သေချာလား။ ကိုယ့်ရဲ့ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ စိတ် (Mindfulness Auditor) က အာရုံကို သေချာ စစ်ဆေးနေသလိုမျိုး ရှုမှတ်ရပါမယ်။
မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ခါးကို ဆန့်ဆန့်ထားပါ။ စက်ရုံတစ်ရုံမှာ ကုန်ပစ္စည်းတွေကို အရည်အသွေး စစ်ဆေးနေတဲ့ QC (Quality Control) ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်လို စိတ်ကို ထားပါ။ နှာသီးဝမှာ လေကလေး လာထိတယ်။ "ထိတယ်... သိတယ်"။ ဒီ "သိမှု" ဟာ မှန်ကန်တိကျမှု ရှိရဲ့လား။ တခြား အတွေးတွေ ရောနေသလား။ သန့်စင်တဲ့ သိမှု သက်သက် ဟုတ်ရဲ့လား။ ဝင်လေကိုလည်း သေချာ စောင့်ကြည့်၊ ထွက်လေကိုလည်း သေချာ စောင့်ကြည့်။ တစ်ချက်ကလေးမှ လွတ်မသွားစေနဲ့။ ကိုယ့်ရဲ့ ရှုမှတ်မှုဟာ ISO စံချိန်မီ ရှုမှတ်မှု ဖြစ်ရမယ်ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်...။
ကဲ... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ Accreditation (အသိအမှတ်ပြုခြင်း) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်တွေကို ဘုန်းကြီးတို့ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ ပြီးမှ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဒေသနာတော်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ်တွေမှာ Accreditation ဆိုတာဟာ "ယုံကြည်မှုကို နည်းပညာနဲ့ တည်ဆောက်ခြင်း" (Technical Trust Building) ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေဟာ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် မသိကြဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်ဝယ်လိုက်တဲ့ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းက မပေါက်ကွဲဘူးလို့ ဘာလို့ ယုံသလဲ။ ကိုယ်စီးလိုက်တဲ့ လေယာဉ်ပျံက ပျက်မကျဘူးလို့ ဘာလို့ ယုံသလဲ။ အဲဒါ Accreditation ကြောင့်ပါပဲ။
Accreditation စနစ်မှာ အလွှာ (၃) လွှာ ရှိပါတယ်။
ပထမအလွှာကတော့ "ထုတ်လုပ်သူ" (Manufacturer) ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့က ပစ္စည်းကို ထုတ်တယ်။
ဒုတိယအလွှာကတော့ "စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့" (Conformity Assessment Bodies - CABs) ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - ဓာတ်ခွဲခန်းတွေ၊ စစ်ဆေးရေး ကုမ္ပဏီတွေပေါ့။ သူတို့က ထုတ်လုပ်သူရဲ့ ပစ္စည်းကို စံချိန်မီ မမီ စစ်ဆေးတယ်။
တတိယအလွှာ၊ အရေးအကြီးဆုံး အလွှာကတော့ "အသိအမှတ်ပြုအဖွဲ့" (Accreditation Bodies - ABs) ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့က ခုနက စစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တွေဟာ တကယ်ရော တော်ရဲ့လား၊ တကယ်ရော မှန်ကန်ရဲ့လား ဆိုတာကို ထပ်ပြီး စစ်ဆေးပေးတာပါ။ ဒါကို "Check the Checkers" (စစ်ဆေးသူများကို ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဥပမာအားဖြင့် ISO/IEC 17025 ဆိုတာ ဓာတ်ခွဲခန်းတွေအတွက် စံချိန်စံညွှန်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးရုံတစ်ခုက သွေးစစ်လိုက်လို့ "ကင်ဆာမရှိပါ" လို့ အဖြေထွက်လာရင်၊ အဲဒီအဖြေကို ယုံဖို့အတွက် အဲဒီဓာတ်ခွဲခန်းဟာ ISO 17025 ရထားသလား ဆိုတာ ကြည့်ရတယ်။ ရထားတယ် ဆိုရင် သူ့ရဲ့ စက်ကိရိယာတွေ (Equipment)၊ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှု (Competence)၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ (Methodology) ဟာ နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီတယ်လို့ UKAS (UK), ANAB (USA) စတဲ့ အဖွဲ့ကြီးတွေက အာမခံထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ရွှေဆိုင်တစ်ဆိုင်ကို သွားပြီး ရွှေဝယ်တယ် ဆိုပါစို့။ ဆိုင်ရှင်က "ဒါ ရွှေစစ်တယ်" လို့ ပြောရုံနဲ့ မယုံရဲဘူး။ ကျောက်တုံးပေါ် တင်ပြီး ရွှေမှတ် ကျောက်မှတ် တိုက်ကြည့်ရတယ်။ အဲဒီ "ကျောက်မှတ်" ဟာ Accreditation ပါပဲ။ တကယ်လို့ အဲဒီ ကျောက်မှတ် ကိုယ်တိုင်က အတုဖြစ်နေရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ ဒါကြောင့် အဲဒီ ကျောက်မှတ်ကို ထုတ်လုပ်တဲ့ နေရာကိုပါ စစ်ဆေးရပါတယ်။ Accreditation ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို စိတ်ခံစားမှု (Emotion) ပေါ်မှာ မမူတည်ဘဲ၊ သက်သေအထောက်အထား (Evidence) နဲ့ စံချိန်စံညွှန်း (Standards) ပေါ်မှာ တည်ဆောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာမှာ "Trust but Verify" (ယုံကြည်ပါ၊ သို့သော် စစ်ဆေးပါ) ဆိုတဲ့ စကား ရှိပါတယ်။
နောက်တစ်ချက်က Accreditation မှာ "Traceability" (ခြေရာခံနိုင်စွမ်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အတိုင်းအတာ တစ်ခု၊ ဥပမာ - ၁ ကီလိုဂရမ် အလေးချိန် ဆိုပါစို့။ သူတော်ကောင်းတို့ ဈေးထဲက အလေးတုံးဟာ မှန်မမှန် မြို့နယ် စည်ပင်က စစ်တယ်။ မြို့နယ် စည်ပင်ရဲ့ အလေးချိန် စံကို နိုင်ငံတော် အဆင့် ဓာတ်ခွဲခန်းက စစ်တယ်။ နိုင်ငံတော် အဆင့် စံကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပဲရစ်မြို့မှာ ရှိတဲ့ နိုင်ငံတကာ အလေးချိန်ရုံးချုပ် (BIPM) က ပလက်တီနမ် အလေးတုံးကြီးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးထားတယ်။ ဆိုလိုတာက ဈေးသည်ရဲ့ အလေးတုံးလေး တစ်တုံးဟာ ကမ္ဘာ့အဆင့် အတိကျဆုံး အလေးတုံးကြီးနဲ့ "သွေးသားတော်စပ်" နေပါတယ်။ ဒီလို ကွင်းဆက် မပြတ် စစ်ဆေးထားတာကို Traceability Chain လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
သံဃာတော်တွေရဲ့ "ဥပသမ္ပဒ ကံဆောင်ခြင်း" (ရဟန်းခံခြင်း) နဲ့ တူပါတယ်။ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်လာဖို့အတွက် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ရှိရတယ်၊ ကမ္မဝါ ဖတ်ရတယ်။ အဲဒီ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကလည်း သူ့ဆရာဆီက နည်းခံခဲ့ရတယ်။ ဒီလို ဆရာစဉ်ဆက် သီလစင်ကြယ်မှု (Validity of Lineage) ဟာ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော် အထိ ကွင်းဆက်မပြတ် ရှိနေမှသာ ဒီရဟန်းဟာ "ရဟန်းစစ်" (Valid Bhikkhu) ဖြစ်တာပါ။ သိပ္ပံပညာရဲ့ Traceability ဆိုတာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ ကိုယ်ကိုင်ထားတဲ့ ပေတံ၊ ကိုယ်ကြည့်နေတဲ့ နာရီ ဟာ ကမ္ဘာ့အဆင့် "မူရင်းစံ" (Primary Standard) နဲ့ ဆက်စပ်မှု ရှိနေမှသာ ယုံကြည်စိတ်ချရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြတ်တောက်နေလို့ မရပါဘူး။
ခုနက သိပ္ပံပညာလောကမှာ ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ဖို့အတွက် Accreditation (အသိအမှတ်ပြုခြင်း) နဲ့ Traceability (ခြေရာခံနိုင်ခြင်း) လိုအပ်တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ သာသနာတော်မှာလည်း ဒီသဘောတရား အတိအကျ ရှိပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ လာရှိတဲ့ "သဒ္ဓါ" နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဒေသနာတော်တွေ ဖြစ်သလို၊ ဓမ္မပဒ (Verse 70) မှာလည်း ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး တွေ့ရှိရပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါ) ဟာ ဒီအတိုင်း မျက်စိစုံမှိတ် ယုံရတဲ့ အရာ (Blind Faith) မဟုတ်ဘဲ၊ ဉာဏ်ပညာနဲ့ စိစစ်ပြီးမှ ယုံကြည်ရတဲ့ "အာဂမသဒ္ဓါ" နဲ့ "အဓိဂမသဒ္ဓါ" ဆိုပြီး အဆင့်ခွဲခြား ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် အရိယာသူတော်ကောင်းတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုကို "အဝေစ္စပ္ပသာဒ" (Aveccappasada) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီပါဠိ စကားလုံးကို တစ်လုံးချင်း (Word-by-word) ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် - "အဝေစ္စ" ဆိုတာ "အဝ" (အောက်ထစ်) + "ဣ" (သိခြင်း) + "တုံး" (အပြီးတိုင်) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ မြန်မာလိုတော့ "ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍ အမှန်တကယ် စိစစ်သိရှိပြီးသော" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ "ပသာဒ" ဆိုတာကတော့ "ကြည်လင်ခြင်း" သို့မဟုတ် "ယုံကြည်ခြင်း" ပါ။ ပေါင်းလိုက်ရင် "အမှန်တရားကို ကိုယ်တိုင် မျက်ဝါးထင်ထင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိပြီးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော မတုန်မလှုပ် ယုံကြည်မှု" လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
ဒါဟာ ခုနက သိပ္ပံပညာမှာ ပြောတဲ့ "Accredited Trust" (စံချိန်မီကြောင်း စစ်ဆေးပြီးမှ ယုံကြည်ခြင်း) နဲ့ အတူတူပါပဲ။ ပုထုဇဉ်တွေရဲ့ ယုံကြည်မှုက ရေပေါ်မှာ ရေးတဲ့ အရုပ်လို ခိုင်မာမှု မရှိပေမယ့်၊ သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကတော့ ကျောက်စာတိုင်မှာ ထွင်းထားတဲ့ စာလို လုံးဝ ပျက်ပြယ်သွားခြင်း မရှိတော့ပါဘူး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူက "သစ္စာလေးပါး" ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ် (Laboratory of Wisdom) ထဲမှာ လက်တွေ့ စစ်ဆေး အတည်ပြုပြီးသား ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။
ရွှေဒင်္ဂါးပြား တစ်ပြားကို ကလေးတစ်ယောက် လက်ထဲ ထည့်ပေးလိုက်ရင် သူက အရောင်တောက်တာပဲ သိမယ်၊ တန်ဖိုးကို နားမလည်ဘူး။ မုန့်နဲ့ လဲစားချင် စားပစ်မယ်။ ဒါက ပုထုဇဉ်ရဲ့ သဒ္ဓါပါ။ ဒါပေမဲ့ ရွှေပန်းထိမ်ဆရာ လက်ထဲ ရောက်သွားရင်တော့ သူက ကျောက်မှတ်နဲ့ တိုက်ကြည့်မယ်၊ မီးနဲ့ ရှို့ကြည့်မယ်၊ ဖြတ်ကြည့်မယ်။ အားလုံး စစ်ဆေးပြီးလို့ "ဒါ ရွှေအစစ်ပဲ" လို့ သိသွားရင်တော့ ဘယ်သူလာပြီး "ကြေးနီပါ" လို့ ပြောပြော သူ လုံးဝ မယုံတော့ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးပြီးပြီလေ။ ဒီလိုပါပဲ... ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ခန္ဓာကို စစ်ဆေးပြီးသွားတဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဟာ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ နဲ့ ကံ၊ ကံရဲ့ အကျိုးအပေါ်မှာ ဘယ်တော့မှ ယိမ်းယိုင်သွားခြင်း မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါဟာ ဓမ္မနယ်ပယ်ရဲ့ Accreditation ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ Verse 70 နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆက်စပ် ဆင်ခြင်စရာ ရှိပါတယ်။ "မာသေ မာသေ ကုသဂ္ဂေန၊ ဗာလော ဘုဉ္ဇေယျ ဘောဇနံ" အစချီတဲ့ ဂါထာမှာ လူမိုက်ဟာ လစဉ်လတိုင်း ကုသမြက်ဖျားလောက်သာ ရှိတဲ့ အစာကို စားပြီး ကျင့်ကြံနေပါစေ၊ ဒါပေမဲ့ သူဟာ သစ္စာတရားကို သိမြင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ (၁၆) စိတ် တစ်စိတ်လောက်တောင် တန်ဖိုးမရှိဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "တန်ဖိုး" (Value) ဆိုတာ အရေအတွက်ကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "အရည်အသွေး" (Quality/Standard) ကို ပြောတာပါ။ Accreditation သဘောအရ ကြည့်ရင် ISO လက်မှတ် မရတဲ့ စက်ရုံက ပစ္စည်း အခုတစ်သန်း ထုတ်တာထက်၊ ISO လက်မှတ်ရပြီးသား စက်ရုံက ပစ္စည်း တစ်ခု ထုတ်တာက ပိုပြီး စိတ်ချရတယ်၊ ပိုပြီး တန်ဖိုးရှိတယ် ဆိုတဲ့ သဘောနဲ့ တူပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားက "ဧဟိပဿိကော" (လာလှည့်၊ ရှုလှည့်) ဆိုပြီး ဖိတ်ခေါ်ခဲ့တာဟာ "Come and Audit me" (လာပြီး စစ်ဆေးကြည့်ပါ) လို့ စိန်ခေါ်လိုက်တာပါပဲ။ ငါပြောတာကို မယုံနဲ့၊ ကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြည့်၊ ကိုယ်တိုင် စစ်ဆေးကြည့်၊ အကျိုးရှိမှ ယုံ ဆိုတဲ့ သဘောပါ။ ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဟာ ယုံကြည်မှု (Faith) သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ယုံကြည်မှုနဲ့ ပညာ (Faith & Wisdom) ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ စနစ် (System) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
လူနာတစ်ယောက်က ဆရာဝန် ပေးတဲ့ ဆေးကို သောက်တာဟာ ဆရာဝန်ကို ယုံလို့ သောက်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ယုံကြည်မှုက အကန်းယုံ မဟုတ်ဘူး။ ဒီဆရာဝန်ဟာ ဆေးကျောင်းဆင်းထားတယ်၊ လိုင်စင်ရထားတယ် ဆိုတဲ့ အထောက်အထား (Credentials) ပေါ်မှာ မူတည်ပြီး ယုံတာပါ။ တကယ်လို့ လမ်းဘေးက လူတစ်ယောက်က ဆေးထုပ်ပေးရင် သောက်မလား။ မသောက်ဘူး။ ဘာလို့လဲ။ သူ့မှာ Accreditation (ဆေးပညာ အသိအမှတ်ပြုမှု) မရှိလို့လေ။ ထို့အတူပါပဲ... တို့တစ်တွေ ဘုရားရှင်ရဲ့ တရားဆေးကို သောက်သုံးနေကြတာဟာ ဘုရားရှင်ဟာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် ဆိုတဲ့ အမြင့်ဆုံး ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးကို ကိုယ်တိုင် ရယူထားပြီး ဖြစ်သလို၊ လက်တွေ့ သောက်သုံးသူ (အရိယာ) ပေါင်းများစွာလည်း ရောဂါပျောက်ကင်းခဲ့ပြီး ဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ အထောက်အထားတွေ ရှိနေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါ) ကို အခြေခံပြီး ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရှုကွက်ကတော့ "မရဏ" (Death) သို့မဟုတ် ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ သေဆုံးမှု ဖြစ်ပါတယ်။ "Accreditation" နေ့မှာ ဘာလို့ "သေခြင်း" ကို ရှုရသလဲ မေးစရာ ရှိတယ်။ အဖြေကတော့ ရှင်းပါတယ်။ လောကမှာ အသေချာဆုံး၊ အမှန်ကန်ဆုံး၊ ဘယ်သူမှ ငြင်းလို့ မရတဲ့ အမှန်တရား (Verified Truth) ဟာ "သေခြင်းတရား" ပဲ ဖြစ်လို့ပါပဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ သာမန် လူသေတာကို ရှုရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ခဏိက မရဏ" လို့ ခေါ်တဲ့ မျက်တောင်တစ်ခတ် အတွင်းမှာ ကုဋေတစ်သိန်းမက ဖြစ်ပြီး ပျက်စီးသွားတဲ့ ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ သေဆုံးမှုကို မြင်အောင် ကြည့်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို "The Great Audit of Life" (ဘဝကို စာရင်းစစ်ခြင်း) လို့ တင်စားချင်ပါတယ်။
ပထမဆုံး အပိုင်းအနေနဲ့ "ဖဿ" (Contact) ကနေ "ဝေဒနာ" (Feeling) ဖြစ်ပေါ်ပုံကို မရဏ သဘောနဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ရအောင်။ နှာသီးဝမှာ လေကလေး လာထိတယ်။ "ဖဿ" ဖြစ်တယ်။ အဲဒီ ထိလိုက်တဲ့ အချိန်လေးမှာ "အေးတယ်" သို့မဟုတ် "နွေးတယ်" ဆိုတဲ့ ခံစားမှု "ဝေဒနာ" ပေါ်လာတယ်။ ဒါပေမဲ့ သတိထားကြည့်ပါ။ အဲဒီ "အေးခနဲ" ဖြစ်သွားတဲ့ ခံစားမှုလေးဟာ နောက်တစ်စက္ကန့်မှာ ရှိသေးလား။ မရှိတော့ဘူး။ "သေသွားပြီ"။ နောက်ထပ် လေအသစ် ဝင်လာတော့ နောက်ထပ် အထိအတွေ့ အသစ်၊ ခံစားမှု အသစ် ထပ်ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ "မွေး" လာတာ။ ပြီးရင် ပြန်ပျောက်သွားတယ်။ ဒါဟာ "သေ" သွားတာ။
ဒါကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဓာတ်ခွဲခန်း (Mental Lab) ထဲမှာ သေချာ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ စစ်ဆေးရေးမှူး (Auditor) တစ်ယောက်လို ရှုမြင်ရပါမယ်။ "ဪ... ဖြစ်လာလိုက်၊ ပျက်သွားလိုက်၊ သေသွားလိုက်ပါလား"။ ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက အခဲကြီး အတုံးကြီး တည်ရှိနေတာ မဟုတ်ပါလား။ ရေပူပေါင်းလေးတွေ တဗွက်ဗွက် ထနေသလို ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက်နဲ့ အသေကောင်တွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်နေတာပါလား လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ သတိထားရမှာက အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ရုပ်တစ်ခုရဲ့ သက်တမ်းဟာ စိတ် ၁၇ ချက် ဖြစ်ပျက်တဲ့ ကြာချိန်ပဲ ရှိပါတယ်။ အလွန် တိုတောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ တိုတောင်းတဲ့ အချိန်လေး အတွင်းမှာပဲ (၁) ဥပါဒ် (ဖြစ်မှု)၊ (၂) ဌီ (တည်မှု)၊ (၃) ဘင် (ပျက်မှု) ဆိုတဲ့ အဆင့် ၃ ဆင့်ကို ဖြတ်သန်းသွားရတယ်။ "ဘင်" ဆိုတာ သေဆုံးခြင်း (မရဏ) ပါပဲ။ ဝိပဿနာ ယောဂီရဲ့ တာဝန်က အဲဒီ "ဘင်" ဆိုတဲ့ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားမှုကို မျက်ခြည်မပြတ် စောင့်ကြည့်ပြီး မှတ်တမ်းတင် (Log) နေဖို့ပါပဲ။
ရုပ်ရှင်ရုံမှာ ရုပ်ရှင် ကြည့်နေတယ် ဆိုပါစို့။ မင်းသားက လမ်းလျှောက်နေတာကို မြင်ရတယ်။ တကယ်တော့ ဖလင်ကွင်း (Film Reel) ပေါ်မှာ မင်းသားက လမ်းလျှောက်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ ပုံသေ ဓာတ်ပုံပေါင်းများစွာကို တစ်စက္ကန့်မှာ ၂၄ ပုံ နှုန်းနဲ့ ဖြတ်မောင်းနေတာ။ ပုံတစ်ပုံ ပေါ်လာတယ် (ဇာတိ)၊ ချက်ချင်း ပျောက်သွားတယ် (မရဏ)။ နောက်ပုံတစ်ပုံ ပေါ်လာတယ်၊ ပြန်ပျောက်သွားတယ်။ အဲဒီလို အသေတွေ (Still Images) ဆက်တိုက် ဖြစ်နေတာကို မျက်စိက မမီလိုက်လို့ "အရှင်" (Moving Image) လို့ ထင်နေရတာ။ ထို့အတူပါပဲ... တို့ရဲ့ ဘဝဆိုတာလည်း စိတ်အစဉ်၊ ရုပ်အစဉ်တွေ တရစပ် ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတဲ့ "အသေဇာတ်လမ်း" ကြီး တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို "ငါ ရှင်နေတယ်" လို့ ထင်တာက မောဟ (Avijja) ပါ။
ဒုတိယ အပိုင်းအနေနဲ့ ဒီ "မရဏ" ရှုကွက်ကို သုံးပြီး ဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ အထူးသဖြင့် သဿတဒိဋ္ဌိ (မြဲတယ်လို့ ယူဆခြင်း) နဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ့ကောင်လို့ ယူဆခြင်း) ကို ဖြုတ်ရပါမယ်။ အာနာပါန ရှုမှတ်နေရင်း လေလေး ထွက်သွားတိုင်း "ဪ... ဒီလေလေးဟာ ငါ့ကိုယ်ထဲက ထွက်သွားပြီ၊ ပြန်မလာတော့ဘူး၊ သေသွားပြီ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးခုန်သံ "ဒုတ်... ဒုတ်..." ကို ကြားတိုင်း "တစ်ချက်ခုန် ပြီးရင် တစ်ချက် သေသွားတာပဲ" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။
တကယ်လို့သာ "ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင် ရှိနေရင်၊ အဲဒီ "ငါ" က မသေဘဲ ကျန်ရစ်နေရမှာပေါ့။ အခုတော့ ကြည့်လိုက်စမ်း... မြင်လိုက်တဲ့ စိတ်ကလည်း မြင်ပြီးတာနဲ့ ပျက်သွားပြီ။ ကြားလိုက်တဲ့ စိတ်ကလည်း ကြားပြီးတာနဲ့ ပျောက်သွားပြီ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ်တွေလည်း သေကုန်ပြီ။ ဘယ်အရာကမှ "ငါ" အဖြစ်နဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းတောင် ခံအောင် မရပ်တည်နိုင်ပါလား။ ဒါဆိုရင် "ငါ" ဆိုတာ ဘယ်မှာလဲ။ "ငါ" ဆိုတာ မရှိဘူး။ ဖြစ်စဉ် (Process) ပဲ ရှိတယ် ဆိုတာကို Accreditation သဘောတရားအရ "Verification of Non-Self" (အတ္တမရှိကြောင်း စစ်ဆေးအတည်ပြုခြင်း) လုပ်ရပါမယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ "မန်နေဂျာ" ဆိုတဲ့ ရာထူး ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ရာထူးကို ယူတဲ့ လူတွေက ပြောင်းနေတယ်။ ဦးဖြူ လာလုပ်တယ်၊ ထွက်သွားတယ်။ ဒေါ်နီ လာလုပ်တယ်၊ ထွက်သွားတယ်။ "မန်နေဂျာ" ဆိုတာ နာမည် (ပညတ်) သက်သက်ပဲ ရှိတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပရမတ်) အနေနဲ့ မြဲမြဲခိုင်ခိုင် မရှိဘူး။ ထို့အတူပါပဲ... "ငါ" ဆိုတာ မန်နေဂျာ ရာထူးလိုပဲ ခဏတာ တပ်ထားတဲ့ နာမည်တစ်ခုပါ။ တကယ် အလုပ်လုပ်နေတာကတော့ ဝင်လာလိုက် ထွက်သွားလိုက် ဖြစ်နေတဲ့ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရား ဝန်ထမ်းတွေပဲ ရှိပါတယ်။ သူတို့တွေကလည်း တစ်ချိန်လုံး အလုပ်ထွက် (သေဆုံး) နေကြတာပါပဲ။ ဒါကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး "ငါ့ကောင်၊ ငါ့ဟာ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုကို စွန့်လွှတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ရာမှာ အရေးကြီးဆုံးက ဒီ "ပျက်စီးမှု" (Dissolution) ကို မြင်ဖို့ပါပဲ။ ဉာဏ်စဉ်အရ ပြောရင် "ဘင်္ဂဉာဏ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖြစ်တာကို သိပ်မကြည့်နဲ့တော့။ ပျက်သွားတာ၊ ပျောက်သွားတာ၊ ကုန်ဆုံးသွားတာကိုပဲ ဇောက်ချပြီး ကြည့်ပါ။ မီးခြစ် ခြစ်လိုက်ရင် မီးတောက်လေး ထွက်လာတယ်။ ပြီးရင် ဘယ်ရောက်သွားမှန်း မသိ ပျောက်သွားတယ်။ အဲဒီ "ပျောက်သွားခြင်း" (Vanishing) ကို မြင်အောင် ကြည့်နိုင်မှသာ "သေခြင်းတရား" ကို မျက်မှောက်ပြုရာ ရောက်ပြီး၊ သံသရာကို ကြောက်ရွံ့တဲ့ ဘယဉာဏ်၊ ငြီးငွေ့တဲ့ နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်တွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို "မရဏ" ကို နေ့စဉ်နဲ့အမျှ၊ စက္ကန့်နဲ့အမျှ ရှုမှတ်နေတဲ့ ယောဂီအတွက် သေခြင်းတရား ဆိုတာ ကြောက်စရာ မဟုတ်တော့ပါဘူး။ နေ့စဉ် လုပ်နေကျ အလုပ်တစ်ခု (Routine Process) လို ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ ISO စစ်ဆေးရေးမှူးက စက်ရုံတစ်ရုံ ပိတ်သိမ်းတာကို မြင်ရင် မငိုသလိုမျိုး၊ ယောဂီကလည်း ခန္ဓာပျက်စီးတာကို မြင်ရင် "သဘောတရားအတိုင်း ဖြစ်တာပဲ" လို့ ဥပေက္ခာ ပြုနိုင်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ Hswagata Museum က မျှော်မှန်းတဲ့ "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှု" (Mental Resilience through Dhamma) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းမော်ကွန်းတိုက် (Case Archive) ထဲက "ယုံကြည်မှု" (Trust) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာဖြစ်ပြီး Case ID: Case-2561 အနေနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက ဒီနေ့ခေတ် လူတွေရဲ့ "အာမခံချက်" (Guarantee) အပေါ် ထားရှိတဲ့ အမြင်နဲ့ ဓမ္မအမြင် ဘယ်လို ကွာခြားသလဲ ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ ပြတိုက်ကို အလွန်ချမ်းသာတဲ့ ရတနာကုန်သည် ဒကာကြီး ဦးကျော်စွာ (အမည်လွှဲ) ရောက်လာပါတယ်။ သူက သာမန် လက်ဗလာနဲ့ လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့လက်ထဲမှာ ကတ္တီပါဘူး အနီရောင်လေး တစ်ခုကို တယုတယ ကိုင်ထားပြီး၊ နောက်ပါးမှာလည်း ရှေ့နေတွေ၊ လက်ထောက်တွေ အများကြီး ပါလာပါတယ်။ သူ့မျက်နှာကတော့ အလွန်ကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ (Anxiety) နဲ့ ပြည့်နေတဲ့ ပုံပါပဲ။ သူက ဘုန်းကြီးကို လျှောက်ပါတယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် ဒီ ဓာတ်တော်ကို နိုင်ငံခြား လေလံပွဲတစ်ခုကနေ ဒေါ်လာ သန်းချီ ပေးပြီး ဝယ်လာခဲ့တာပါ။ ရောင်းတဲ့သူကတော့ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းစစ်မှန်ကြောင်း လက်မှတ် (Certificate) တွေ အများကြီး ပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တပည့်တော် စိတ်ထဲမှာ မသိုးမသန့် ဖြစ်နေလို့ပါ။ တကယ်ပဲ စစ်မှန်ရဲ့လား၊ တကယ်ပဲ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော် ဟုတ်ရဲ့လား ဆိုတာ Hswagata Museum က ခေတ်မီ စက်ကိရိယာတွေနဲ့ စစ်ဆေးပြီး အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ် (Accreditation Certificate) ထုတ်ပေးစေချင်ပါတယ် ဘုရား" လို့ လျှောက်ထားပါတယ်။
သူ့ရဲ့ တောင်းဆိုချက်ကို ကြားလိုက်ရတဲ့အခါ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေက အနည်းငယ် အခက်တွေ့သွားကြပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ Hswagata Museum Policy အမှတ် (၁)၊ အခန်းကဏ္ဍ (၁.၅) ဖြစ်တဲ့ "သာသနိက အမွေအနှစ်များ စိစစ်လက်ခံခြင်းနှင့် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒ" (Sacred Heritage Verification & Valuation Protocol) မှာ တင်းကျပ်တဲ့ စည်းကမ်းချက်တွေ ရှိနေလို့ပါပဲ။ ဒီမူဝါဒမှာ "ပြတိုက်သည် ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်း၏ သက်တမ်းကို သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးပေးနိုင်သော်လည်း၊ ဓာတ်တော်များ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် စစ်မှန်မှုကိုမူ စာရွက်စာတမ်းဖြင့် အာမခံချက် မပေးရ။ ကိုးကွယ်သူ၏ သဒ္ဓါတရားကိုသာ အဓိက စံနှုန်း (Primary Standard) အဖြစ် သတ်မှတ်ရမည်" လို့ အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဘုန်းကြီးက ဦးကျော်စွာကို ဧည့်ခန်းမဆောင်ကို ခေါ်ပြီး မျက်နှာချင်းဆိုင် စကားပြောခဲ့ပါတယ်။ ဘုန်းကြီးက သူ့ကို မေးလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... ဒကာကြီးလက်ထဲမှာ ကမ္ဘာကျော် ပညာရှင်တွေ ထုတ်ပေးထားတဲ့ လက်မှတ်တွေ အများကြီး ရှိရက်သားနဲ့ ဘာလို့ စိတ်မချ ဖြစ်နေရတာလဲ" လို့။ ဦးကျော်စွာက "လက်မှတ်တွေကတော့ ရှိပါရဲ့ ဘုရား။ ဒါပေမဲ့ တပည့်တော် ညဘက် အိပ်မပျော်ဘူး။ တစ်ယောက်ယောက်ကများ အတုနဲ့ လဲသွားမလား၊ ငါ အလိမ်ခံလိုက်ရတာလား ဆိုတဲ့ အတွေးတွေက ဝင်လာတုန်းပဲ ဘုရား" လို့ ဖြေရှာပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဘုန်းကြီးက Accreditation သဘောတရားနဲ့ ဓမ္မကို ယှဉ်ပြီး ဆုံးမခဲ့ပါတယ်။ "ဒကာကြီး... သိပ္ပံပညာမှာ ပစ္စည်းတစ်ခု စစ်မှန်ဖို့အတွက် Third Party (ပြင်ပအဖွဲ့အစည်း) ရဲ့ ထောက်ခံချက် လိုပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာကျတော့ Third Party မလိုဘူး။ First Party ဖြစ်တဲ့ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်နှလုံးကသာ အဓိက ကျပါတယ်။ ဒကာကြီးရဲ့ သဒ္ဓါတရားက လှုပ်ရှားနေသမျှ၊ ယိမ်းယိုင်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး၊ ဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင် ကြွလာပြီး 'ဒါ ငါ့ဓာတ်တော်ပါ' လို့ ပြောရင်တောင် ဒကာကြီး ယုံမှာ မဟုတ်ဘူး။ 'တကယ်ရော ဟုတ်ရဲ့လား' ဆိုပြီး သံသယ ဝင်နေဦးမှာပဲ" လို့ ရှင်းပြလိုက်ပါတယ်။
လူတစ်ယောက်က အိတ်ကပ်ထဲမှာ စိန်တစ်လုံး ထည့်ထားတယ် ဆိုပါစို့။ သူက လမ်းသွားရင်း တွေ့တဲ့လူတိုင်းကို "ဒါ စိန်အစစ် ဟုတ်ပါသလား" လို့ လိုက်မေးနေတယ်။ တစ်ယောက်က "ဟုတ်တယ်" ပြောလိုက်၊ တစ်ယောက်က "မဟုတ်ဘူး" ပြောလိုက်နဲ့ သူဟာ ဘယ်တော့မှ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု ရမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူကိုယ်တိုင်က ကျောက်မျက်ဗေဒ (Gemology) ကို နားမလည်လို့ပါပဲ။ တကယ်လို့သာ သူကိုယ်တိုင် စိန်ကြည့်တတ်တဲ့ ပညာရှင် (Gemologist) ဖြစ်ခဲ့မယ်ဆိုရင် ဘယ်သူ့ကိုမှ လိုက်မေးနေစရာ မလိုတော့ဘူး။ "ဒါ စိန်စစ်တယ်" ဆိုတာကို သူကိုယ်တိုင် သိနေပြီလေ။ ထို့အတူပါပဲ... ဒကာကြီး အနေနဲ့ "သစ္စာလေးပါး" ဆိုတဲ့ ဓမ္မကျောက်မျက်ဗေဒကို ကိုယ်တိုင် မတတ်မြောက်သရွေ့၊ အပြင်က လက်မှတ် (Certificate) ပေါင်း တစ်ထောင် ရထားလည်း ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်က "အတု" ဖြစ်နေမှာပါပဲ။ ကိုယ့်စိတ်က "အစစ်" ဖြစ်မှ အပြင်အရာက "အစစ်" ဖြစ်မှာပါ။
ဘုန်းကြီးရဲ့ စကားကို ကြားတော့ ဦးကျော်စွာဟာ ငိုင်သွားပါတယ်။ သူ့ရဲ့ မှားယွင်းတဲ့ အယူအဆ (ဒိဋ္ဌိ) တစ်ခု ပြုတ်ကျသွားသလို ခံစားလိုက်ရတယ်။ သူက ပြင်ပအရာဝတ္ထုရဲ့ စစ်မှန်မှု (Material Authenticity) ကိုပဲ လိုက်ရှာနေတာ၊ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ စစ်မှန်မှု (Spiritual Authenticity) ကို မေ့နေခဲ့တာကိုး။ အဲဒီနောက် ဘုန်းကြီးက သူ့ကို မူဝါဒ (Pol 1, Art 1.5) အရ ပြတိုက်ရဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ စစ်ဆေးပေးဖို့ လက်ခံလိုက်ပေမယ့်၊ အဓိက အနေနဲ့ကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ "ဝိပဿနာ တရားစခန်း" (Vipassana Retreat) ကို ၇ ရက် ဝင်ရောက်ဖို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။ "ဒကာကြီး... ဒီ ၇ ရက် အတွင်းမှာ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ်ကို ISO စံချိန်မီအောင် အရင် လုပ်ကြစို့" လို့ ဖိတ်ခေါ်လိုက်ပါတယ်။
တရားစခန်း ဝင်နေစဉ် ကာလအတွင်းမှာ ဦးကျော်စွာဟာ "သံသယ" (ဝိစိကိစ္ဆာ) ဆိုတဲ့ နီဝရဏတရား ဘယ်လောက် ပူလောင်သလဲ ဆိုတာကို ကိုယ်တွေ့ ရှုမှတ်ခွင့် ရခဲ့ပါတယ်။ အာနာပါန ရှုမှတ်ရင်း စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်လာတဲ့အခါ၊ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ဓာတ်တော် အစစ်လား၊ အတုလား" ဆိုတဲ့ အတွေး ပေါ်လာတိုင်း "ဪ... ဒါ သံသယ စိတ်ပါလား၊ ဒါ အပျက်တရားပါလား" လို့ ရှုမြင်နိုင်လာတယ်။ နောက်ဆုံး ၇ ရက် ပြည့်တဲ့နေ့မှာတော့ ဦးကျော်စွာဟာ ဓာတ်တော်ဘူးကို ကိုင်ပြီး ဘုန်းကြီးရှေ့ ရောက်လာတယ်။ သူ့မျက်နှာမှာ အရင်ကလို စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုတွေ မရှိတော့ဘူး။ "အရှင်ဘုရား... ဒီဓာတ်တော်က အစစ် ဟုတ်မဟုတ် တပည့်တော် အတိအကျ မသိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီဓာတ်တော်ကို အာရုံပြုလိုက်တိုင်း တပည့်တော် စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ကြည်ညိုစိတ် (ပသာဒ) ကတော့ အစစ်ပါဘုရား။ အဲဒီ ကုသိုလ်စိတ် အစစ်ကိုတော့ ဘယ်သူမှ လာဖျက်လို့ မရတော့ပါဘူး" လို့ လျှောက်ထားပါတယ်။ ဒါဟာ သူ့နှလုံးသားထဲမှာ Accreditation ရသွားတဲ့ အခိုက်အတန့်ပါပဲ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
ရေကူး မတတ်တဲ့သူက ရေကူးကန် ဘောင်ကို ကိုင်ပြီး "ဒီဘောင်ကြီး ခိုင်ရဲ့လား၊ ကျိုးမကျပါဘူးနော်" လို့ စိုးရိမ်တကြီး မေးနေသလိုပါပဲ။ ရေကူးတတ်သွားတဲ့ သူကတော့ ဘောင်ခိုင်ခိုင် မခိုင်ခိုင် ဂရုမစိုက်တော့ဘူး။ ဘောင်ကျိုးရင်လည်း သူက ရေပေါ်မှာ ပေါလောပေါ်အောင် နေတတ်ပြီလေ။ ထို့အတူပါပဲ... သံသရာမှာ ကိုယ့်ရဲ့ ကုသိုလ်ကံနဲ့ ဉာဏ်ပညာကို အားကိုးတတ်သွားတဲ့ (Self-reliant) သူဟာ ပြင်ပ အရာဝတ္ထုတွေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်တွေအပေါ် မှီခိုနေရတဲ့ ဘဝကနေ လွတ်မြောက်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အတ္တဒီပါ ဝိဟရထ" (မိမိကိုယ်သာ ကိုးကွယ်ရာ ကျွန်းသဖွယ် ပြု၍ နေကြလော့) ဆိုတဲ့ အဆုံးအမနဲ့ ထပ်တူကျနေပါတယ်။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "Accreditation and Saddha" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ - ဘယ်အရာကိုမှ ယုံကြည်စိတ်ချလို့ မရတဲ့၊ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲ ဖောက်ပြန်နေတဲ့ ဒီခန္ဓာငါးပါးကြီးနဲ့ နေရတာဟာ မလုံခြုံမှု ဒုက္ခ (Insecurity) အစစ်ပါပဲ။ သေချာမှု (Certainty) မရှိခြင်းသည်ပင်လျှင် ဆင်းရဲခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ သမုဒယသစ္စာ - ဘာကြောင့် မလုံခြုံတာလဲ။ မခိုင်မြဲတဲ့ အရာတွေ (ဥစ္စာ၊ ရာထူး၊ ခန္ဓာ) ကို ခိုင်မြဲမယ်လို့ ထင်ပြီး မျှော်လင့် တောင့်တနေတဲ့ တဏှာ (Craving for Permanence) ကြောင့်ပါပဲ။
၃။ နိရောဓသစ္စာ - မသေချာမှုတွေ၊ သံသယတွေ အားလုံး ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး "ငါ မရှိကြောင်း" အကြွင်းမဲ့ သေချာသွားတဲ့ နိဗ္ဗာန် ဆိုတဲ့ တရားထူး ရှိပါတယ်။ အဲဒီမှာ Accreditation ထပ်လုပ်စရာ မလိုတော့ပါဘူး။ အရာအားလုံး ပြည့်စုံသွားပါပြီ။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ - အဲဒီ "အမှန်တရား" (Ultimate Truth) ကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်နိုင်ဖို့အတွက် သတိပဋ္ဌာန် လေးပါး၊ မဂ္ဂင် ရှစ်ပါး ဆိုတဲ့ စစ်ဆေးရေး လုပ်ငန်းစဉ် (Audit Process) ကို မဖြစ်မနေ ကျင့်သုံးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
မှောင်မိုက်နေတဲ့ တောလမ်းတစ်ခုမှာ ခရီးသွားနေတဲ့ သူတစ်ယောက်ဟာ လက်ထဲက ဓာတ်မီးကို မယုံသင်္ကာ ဖြစ်နေရင် လမ်းလျှောက်ရတာ နှေးကွေးပြီး ကြောက်လန့်နေမှာပဲ။ "ဒီဓာတ်မီးက လင်းပါ့မလား၊ မီးကုန်သွားမလား" ဆိုပြီး သံသယ ဝင်နေရင် ခရီးမတွင်ဘူး။ တကယ်လို့ သူ့မှာ နေရောင်ခြည်လို တောက်ပတဲ့ အလင်းရောင် (ပညာ) သာ ရလိုက်ရင် ဓာတ်မီးလည်း မလိုတော့ဘူး၊ ကြောက်စရာလည်း မလိုတော့ဘူး။ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လျှောက်လှမ်းနိုင်ပြီ။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဝိပဿနာဉာဏ် ဆိုတဲ့ ကိုယ်ပိုင် အလင်းရောင် ရအောင် ရှာကြပါ။ သူများပေးတဲ့ လက်မှတ်၊ သူများပြောတဲ့ စကားတွေဆိုတဲ့ ဓာတ်မီးအလင်းရောင်လောက်နဲ့ ကျေနပ်မနေကြပါနဲ့။
ကဲ... ယနေ့ "ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ခြင်း (Accreditation Day)" မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို နာကြားပြီးနောက် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် အိမ်စာ (Homework) တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီည မအိပ်ခင်မှာ "Self-Audit" (မိမိကိုယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း) လုပ်ပါ။ ငါ့ရဲ့ ဒီနေ့တစ်နေ့တာ လုပ်ရပ်တွေဟာ ကုသိုလ် ဖြစ်သလား၊ အကုသိုလ် ဖြစ်သလား။ ငါ့ရဲ့ သီလ (Morality) ဟာ စံချိန်မီ (Standardized) ဖြစ်ရဲ့လား။ ငါ့ရဲ့ သမာဓိ (Concentration) ဟာ ခိုင်မာရဲ့လား။ ဒီမေးခွန်း (၃) ခုကို ကိုယ့်ဘာသာ မေးပြီး အဖြေရှာပါ။ ကိုယ့်လိပ်ပြာ ကိုယ်လုံတယ် ဆိုရင် အဲဒါ အကောင်းဆုံး Accreditation ပါပဲ။
အားလုံးသော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... သံသယ ကင်းရှင်း၍ ယုံကြည်မှု ခိုင်မာကြပါစေ။ သူတစ်ပါး အသိအမှတ်ပြုခြင်းထက် မိမိကိုယ်မိမိ အသိအမှတ်ပြုနိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။ မခိုင်မြဲသော သံသရာမှ ခိုင်မြဲသော နိဗ္ဗာန်သို့ လျင်မြန်စွာ ကူးပြောင်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 9th June 2026
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
