Day: 160 | June 8 | Oceanography & Samsara | Samyutta Nikaya, Anamatagga | Modern Oceanography
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ယနေ့ဟာ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၈) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများနေ့ (World Oceans Day)" ဖြစ်သလို၊ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မူဝါဒတွေအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း သဘာဝတရားနဲ့ ဓမ္မတရားကို ဆက်စပ်ပြီး ဆင်ခြင်ရမယ့် နေ့ထူးနေ့မြတ် တစ်ရက်ဖြစ်ပါတယ်။Hswagata Museum & Private Institute ရဲ့ Online Dhamma Zoom ခန်းမဆောင်ကြီးအတွင်း စုဝေးရောက်ရှိနေကြတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ သူတော်စင်အပေါင်းတို့နဲ့ သမုဒ္ဒရာပညာရှင်များ၊ ဝန်ထမ်းများ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေကြောင်း ဦးစွာ ပထမ မေတ္တာဝေဖြာအပ်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများနေ့ (World Oceans Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ရဲ့ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကို လွှမ်းခြုံထားတဲ့ သမုဒ္ဒရာကြီးတွေဟာ သက်ရှိတွေအတွက် အသက်သွေးကြော ဖြစ်သလို၊ ဓမ္မရှုထောင့်က ကြည့်ရင်လည်း သံသရာရဲ့ ကျယ်ပြောပုံကို ပြသနေတဲ့ အကြီးမားဆုံး သင်ခန်းစာကြီးပါပဲ။ ဒီနေ့မှာတော့ "သတ်မှတ်စံနှုန်း (Standard/Criteria)" များနှင့်အညီ အရည်အသွေး ပြည့်မီသော ဘဝကို တည်ဆောက်နိုင်ပါစေကြောင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း၊ "သမုဒ္ဒရာနှင့် သံသရာ၊ ဇရာနှင့် ရေလှိုင်း" အကြောင်းကို ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံ ပေါင်းစပ်ပြီး ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် အကြောင်းအရာက တော်တော်လေးကို နက်ရှိုင်းပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ သမုဒ္ဒရာများနေ့ ဆိုတော့ ဘုန်းကြီးက မေးခွန်းတစ်ခု မေးချင်တယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ မြင်ဖူးတဲ့ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကြီးက ဘယ်လောက်ကျယ်သလဲ၊ ဘယ်လောက်နက်သလဲ။ အဲဒီလောက် ကျယ်ပြောလှတဲ့ သမုဒ္ဒရာရေထုကြီးနဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး ကျခဲ့ရတဲ့ မျက်ရည်၊ ဘယ်အရာက ပိုများမယ် ထင်ပါသလဲ။ ဒီမေးခွန်းဟာ ရုတ်တရက် ကြားလိုက်ရင် ပုံပြင်ဆန်တယ်လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း ဉာဏ်နဲ့ သက်ဝင်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရင် အရမ်းကို ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခုကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဘုန်းကြီးတို့ Hswagata Museum မှာ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေဟာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီလို့ ဆိုကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီသမုဒ္ဒရာကြီးတွေရဲ့ သက်တမ်းနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင်၊ ဒီသမုဒ္ဒရာကြီးတွေထက် ပိုရှည်ကြာတဲ့ တို့ရဲ့ သံသရာသက်တမ်းနဲ့ ယှဉ်လိုက်ရင် ဒီနှစ်ထောင်ချီဆိုတာ မျက်တောင်တစ်ခတ်စာလောက်တောင် မရှိပါဘူး။ အဲဒီတော့ ဒီလောက် ရှည်ကြာလှတဲ့ သံသရာခရီးကြီးထဲမှာ စိတ်ရဲ့ မငြိမ်သက်မှုကြောင့်၊ အိုခြင်း (ဇရာ) ဆိုတဲ့ တရားကြောင့် တို့တွေ ဘယ်လောက်တောင် ပင်ပန်းခဲ့ရပြီလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ သမုဒ္ဒရာဝိဇ္ဇာ (Oceanography) ရှုထောင့်ကနေ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ကြည့်ကြမယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီ၊ တရားမနာကြားမီမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် အရင်ဆုံး လုပ်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကတော့ အာနာပါနဿတိ ဖြစ်ပါတယ်။ သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေကို လှိုင်းလုံးလေးတွေ ရိုက်ခတ်သလိုမျိုး၊ ဝင်လေနဲ့ ထွက်လေဟာ နှာသီးဝကို မှန်မှန်လေး လာပြီး ထိခတ်နေတာကို သတိကပ်ထားကြည့်ရအောင်။
မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ခါးကို ဆန့်ဆန့်ထားပါ။ ပင်လယ်ကမ်းစပ်မှာ ထိုင်နေတယ်လို့ စိတ်ကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။ လှိုင်းလုံးတွေက ကမ်းစပ်ကို လာရိုက်တယ်၊ ပြန်ဆုတ်သွားတယ်။ လာရိုက်တယ်၊ ပြန်ဆုတ်သွားတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... လေကလေးက နှာသီးဝကို လာထိတယ် (ဝင်လေ)၊ ပြန်ထွက်သွားတယ် (ထွက်လေ)။ ဒီအထိအတွေ့လေးကိုပဲ စိတ်ကို ငြိမ်ငြိမ်လေး ကပ်ထားပါ။ အတိတ်က အကြောင်းတွေ၊ အနာဂတ်က အကြောင်းတွေ၊ ပူပင်သောကတွေ အားလုံးကို ပင်လယ်ထဲ မျှောလိုက်သလို သဘောထားပြီး၊ လက်ရှိ ဝင်လေ ထွက်လေလေး အပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို စုစည်းထားပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်...။
ကဲ... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ သမုဒ္ဒရာဝိဇ္ဇာ (Oceanography) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်တွေကို ဘုန်းကြီးတို့ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ ပြီးမှ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဒေသနာတော်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေ လေ့လာတွေ့ရှိထားတဲ့ သမုဒ္ဒရာဝိဇ္ဇာ (Oceanography) ဆိုတာ ရိုးရိုး ရေအကြောင်း လေ့လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ရဲ့ ၇၁ ရာခိုင်နှုန်းကို ဖုံးလွှမ်းထားတဲ့ ဒီရေထုကြီးရဲ့ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တွေ၊ ရူပဗေဒသဘောတရားတွေ၊ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံတွေကို နက်နက်နဲနဲ လေ့လာတဲ့ ပညာရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ပထမဆုံး သူတော်ကောင်းတို့ သိထားရမှာက "သမုဒ္ဒရာရဲ့ ဇုန်များ (Ocean Zones)" အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ သမုဒ္ဒရာဆိုတာ အပေါ်ယံ ကြည့်ရင် ပြင်ညီကြီးလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ အောက်ကို ဆင်းသွားလေလေ ကမ္ဘာအသစ် တစ်ခုစီ ပြောင်းသွားလေလေ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သမုဒ္ဒရာရဲ့ အနက်ကို လိုက်ပြီး ဇုန် (၅) ခု ခွဲခြားထားပါတယ်။
ပထမဆုံးက Epipelagic Zone (နေရောင်ခြည်ရ ဇုန်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါက ရေမျက်နှာပြင်ကနေ မီတာ ၂၀၀ အနက်ထိ ရှိပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ နေရောင်ခြည် ကောင်းကောင်းရလို့ အပင်တွေ၊ ငါးတွေ၊ သက်ရှိသတ္တဝါ အများစု ရှင်သန်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအောက်ကို ဆင်းလိုက်တာနဲ့ Mesopelagic Zone (ဆည်းဆာ ဇုန်) ကို ရောက်သွားတယ်။ မီတာ ၂၀၀ ကနေ ၁၀၀၀ အထိပါ။ ဒီနေရာမှာ အလင်းရောင် မှိန်ဖျော့ဖျော့ပဲ ရှိတော့တယ်။
အဲဒီကနေ ဆက်ဆင်းရင် Bathypelagic Zone (သန်းခေါင်ယံ ဇုန်) ရောက်မယ်။ မီတာ ၁၀၀၀ ကနေ ၄၀၀၀ အထိပါ။ ဒီနေရာမှာ လုံးဝ အမှောင်အတိ ကျသွားပြီ။ နေရောင်ခြည် လုံးဝ မရောက်တော့ဘူး။ ရေဖိအား (Water Pressure) ကလည်း အရမ်းများလာပြီ။
နောက်ထပ် ဆက်ဆင်းရင် Abyssopelagic Zone (အသူတစ်ရာ ဇုန်) ဆိုပြီး မီတာ ၄၀၀၀ ကနေ ၆၀၀၀ အထိ ရှိတယ်။ ရေခဲမှတ်နား ကပ်သွားအောင် အေးစက်နေပြီး သက်ရှိဆိုလို့ အလွန်ထူးဆန်းတဲ့ ကောင်လေးတွေပဲ ရှိတော့တယ်။
နောက်ဆုံး အနက်ရှိုင်းဆုံးကတော့ Hadalpelagic Zone (ငရဲ ဇုန်) လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြတဲ့ ပင်လယ်မြောင်းကြီးတွေ (Trenches) ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - မာရီယာနား ပင်လယ်မြောင်း (Mariana Trench) ဆိုရင် အနက် မီတာ ၁၁,၀၀၀ လောက်ထိ ရှိတယ်။ ဧဝရတ် တောင်ကြီးကို အဲဒီထဲ ထည့်လိုက်ရင်တောင် တောင်ထိပ်က ရေပေါ်မပေါ်နိုင်ဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။
ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးမယ်။ "အရှင်ဘုရား၊ ရေပဲဟာ... အပေါ်ရေနဲ့ အောက်ရေ ဘာကွာမှာလဲ" လို့။ ကွာတာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ ဘယ်လို ကွာသလဲဆိုရင် လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်လိုပါပဲ။ အပေါ်ယံ စိတ်ကလေးက ကြည်လင်နေပေမယ့်၊ စိတ်ရဲ့ အတွင်းပိုင်း အနက်ရှိုင်းဆုံး (ဘဝင်စိတ်)၊ အနုသယ ကိလေသာတွေ ကိန်းအောင်းနေတဲ့ နေရာကျတော့ အလင်းရောင် မရှိတော့သလိုမျိုး၊ သမုဒ္ဒရာရဲ့ အောက်ဆုံးလွှာတွေဟာလည်း အလင်းကင်းမဲ့ပြီး ဖိအားတွေ အလွန်များနေတာပါ။ အပေါ်ယံ ရေလွှာမှာ လှိုင်းတွေ၊ လေတွေကြောင့် လှုပ်ရှားမှု ရှိပေမယ့်၊ အောက်ဆုံး ဇုန်တွေမှာတော့ ရေဟာ ငြိမ်သက်ပြီး အေးစက်နေတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ငြိမ်သက်မှုက ငြိမ်းချမ်းတဲ့ ငြိမ်သက်မှု မဟုတ်ဘူး။ တန်ချိန်ပေါင်းများစွာ လေးလံတဲ့ ရေဖိအား (Pressure) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ "ပိကျနေတဲ့ ငြိမ်သက်မှု" ဖြစ်ပါတယ်။ မာရီယာနား မြောင်းထဲမှာ ရှိတဲ့ ဖိအားဟာ လက်မမပတ်လည် တစ်နေရာမှာတင် ၈ တန် (ဆင်ကြီး တစ်ကောင်စာလောက်) ဖိထားသလိုမျိုး ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ လူတစ်ယောက်သာ အဲဒီနေရာ ရောက်သွားရင် ချက်ချင်း ပြားကပ်ပြီး သေသွားနိုင်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က သမုဒ္ဒရာရဲ့ "ရေထုထည် (Volume)" နဲ့ "ဆားငန်ဓာတ် (Salinity)" အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိတဲ့ ရေထုထည် စုစုပေါင်းရဲ့ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းက သမုဒ္ဒရာတွေထဲမှာ ရှိပါတယ်။ ကုဗကီလိုမီတာ ပေါင်း ၁.၃ ဘီလီယံလောက် ရှိတယ်လို့ ခန့်မှန်းရပါတယ်။ ဒီရေတွေဟာ ဘယ်က ရောက်လာသလဲ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ အဆိုအရ ကမ္ဘာဦးအစက မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုတွေကနေ ထွက်လာတဲ့ ရေခိုးရေငွေ့တွေ ငွေ့ရည်ဖွဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း သန်းချီ ရွာသွန်းခဲ့တဲ့ မိုးတွေကြောင့် ဖြစ်လာသလို၊ အာကာသကနေ ကျလာတဲ့ ကြယ်တံခွန် (Comets) တွေဆီက ရေခဲတွေ အရည်ပျော်ပြီး ဖြစ်လာတယ်လို့လည်း ယူဆကြပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ဒီသမုဒ္ဒရာကြီး ဖြစ်လာဖို့ နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံချီပြီး စုဆောင်းခဲ့ရတာပါ။
အဲဒီ ရေတွေထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ ဆားဓာတ် (Salinity) ကတော့ ကျောက်ဆောင်တွေ၊ မြေသားတွေ တိုက်စားမှုကနေ ပါလာတဲ့ ဓာတ်သတ္တုတွေ စုပေါင်းပြီး ဖြစ်လာတာပါ။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်မှာ ဆား ၃၅ ဂရမ်လောက် ပါဝင်ပါတယ်။ ဒီဆားဓာတ်ကြောင့်ပဲ ပင်လယ်ရေဟာ သိပ်သည်းဆ များပြီး ရေစီးကြောင်းတွေ (Currents) ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ Thermohaline Circulation လို့ခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေစီးကြောင်းကြီးဟာ ဒီအပူချိန်နဲ့ ဆားဓာတ် ကွာခြားမှုကြောင့် လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
သမုဒ္ဒရာထဲက ရေတွေဟာ တစ်နေရာတည်းမှာ ငြိမ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ကမ္ဘာ့ ရေပတ်လမ်းကြောင်း (Global Conveyor Belt)" ကြီး အတိုင်း ကမ္ဘာအနှံ့ လှည့်ပတ် စီးဆင်းနေတာပါ။ အတ္တလန္တိတ် မြောက်ပိုင်းက ရေအေးတွေ အောက်ကို နစ်မြုပ်သွားပြီး အီကွေတာ ဘက်ကို စီးဆင်းလာတယ်။ အဲဒီကနေ တောင်ဘက် သမုဒ္ဒရာ၊ အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာ၊ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာတွေဆီ လှည့်ပတ်ပြီးမှ ပြန်နွေးလာကာ အပေါ်ပြန်တက်လာတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ပတ် လည်ဖို့ကို နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ လောက် ကြာတတ်ပါတယ်။
ဒါကို ကြည့်ရင် သမုဒ္ဒရာကြီးဟာ သက်ရှိကြီး တစ်ကောင်လိုပဲ အသက်ရှူနေတယ်၊ သွေးလည်ပတ်နေတယ် ဆိုတာ တွေ့ရမယ်။ ရေတစ်စက်ဟာ ဒီနေရာမှာ အငွေ့ပြန်မယ်၊ မိုးအဖြစ် ရွာချမယ်၊ မြစ်ချောင်းတွေကနေ တစ်ဆင့် ပင်လယ်ထဲ ပြန်ရောက်မယ်။ ပြီးရင် ရေစီးကြောင်းကြီးအတိုင်း နှစ်ထောင်ချီ ခရီးဆက်ဦးမယ်။ ဒီသံသရာ လည်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကြီးက ရပ်တန့်သွားတယ် ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အကြောင်းတရားတွေ တိုက်ဆိုင်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး ရေစက်ကလေးတွေဟာ ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုး၊ နေရာဒေသ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲပြီး ဖြစ်တည်နေဦးမှာပါပဲ။ ဒီ သဘောတရားကို သေချာ မြင်အောင်ကြည့်ရင် တို့ရဲ့ ခန္ဓာအစဉ် ဖြစ်ပျက်နေပုံနဲ့ သွားပြီး တူနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ရဲ့ ဓမ္မမော်ကွန်းတိုက်မှာ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ အဆုံးအမတွေဘက်ကို အာရုံညွှတ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ခုနက သိပ္ပံပညာအရ သမုဒ္ဒရာရေထုထည်ဟာ ကုဗကီလိုမီတာ ၁.၃ ဘီလီယံ ရှိတယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒီလောက် များပြားလှတဲ့ ရေထုကြီးထက် ပိုများတဲ့ အရာတစ်ခု ရှိနေတယ်လို့ မြတ်စွာဘုရားက ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒါကတော့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂ၊ အနမတဂ္ဂသံယုတ်၊ အဿုသုတ်တော်မှာ လာရှိတဲ့ ဒေသနာတော်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းတွေကို မေးခွန်းထုတ်ပြီး ဟောကြားခဲ့တာပါ။ ပါဠိလိုတော့ "တိဏ္ဏံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ... ဧတဒေဝ ဗဟုတရံ အဿု၊ ယဒိဒံ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ" လို့ ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း (Word-by-word) ရှင်းပြရမယ်ဆိုရင် - "ဘိက္ခဝေ" - ချစ်သားရဟန်းတို့၊ "ဒီဃရတ္တံ" - ရှည်လျားလှစွာသော ကာလပတ်လုံး၊ "သန္ဓာဝတံ သံသရတံ" - တစ်ဘဝပြီး တစ်ဘဝ ပြောင်းရွှေ့ကျင်လည်ခဲ့ကြကုန်သော၊ "ဝေါ" - သင်တို့၏၊ "တိဏ္ဏံ" - ကျဆင်းခဲ့ရသော၊ "အဿု" - မျက်ရည်သည်၊ "ဧတဒေဝ" - ဤမျက်ရည်သည်သာလျှင်၊ "ဗဟုတရံ" - အတိုင်းအဆမရှိ ပို၍ များလှပါပေ၏။ "ယဒိဒံ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ" - ထိုသမုဒ္ဒရာကြီး လေးစင်း၌ ရှိသော ရေထုထည် ပမာဏသည် (သင်တို့၏ မျက်ရည်နှင့် နှိုင်းစာလျှင်) အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်ပါတော့တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ခုနက သိပ္ပံပညာရှင်တွေ တွက်ပြထားတဲ့ မိုင်ပေါင်းများစွာ နက်ရှိုင်းတဲ့ သမုဒ္ဒရာရေထုကြီးထက် တို့တွေ ငိုခဲ့ရတဲ့ မျက်ရည်က ပိုများတယ်တဲ့။ ဘာကြောင့် ဒီလောက် များရတာလဲ။ အမေ သေလို့ ငိုခဲ့ရတဲ့ ဘဝတွေ၊ အဖေ သေလို့ ငိုခဲ့ရတဲ့ ဘဝတွေ၊ သားသမီး သေလို့ ငိုခဲ့ရတဲ့ ဘဝတွေ၊ ချစ်သူ ခင်သူနဲ့ ကွဲကွာရလို့ ငိုခဲ့ရတဲ့ ဘဝတွေ၊ မုန်းသူနဲ့ အတူနေရလို့ ငိုခဲ့ရတဲ့ ဘဝတွေဟာ ရေတွက်လို့ မကုန်နိုင်အောင် များပြားလွန်းခဲ့လို့ပါပဲ။
တို့တွေ သောက်ရေသန့်ဘူး တစ်ဘူးကို ကုန်အောင် သောက်ဖို့ နာရီဝက်လောက် ကြာမယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ရေသန့်ဘူးပေါင်း သန်းထောင်ချီပြီး စုပုံထားတဲ့ ရေကန်ကြီး တစ်ကန်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ ရေကန်ကြီးလောက် ရှိတဲ့ မျက်ရည်တွေဟာ သူတော်ကောင်းတို့ တစ်ယောက်တည်းက သံသရာတစ်လျှောက်လုံးမှာ ကျခဲ့တဲ့ မျက်ရည်တွေပါ။ ကမ္ဘာမြေကြီး ပျက်စီးသွားလိုက်၊ ပြန်ဖြစ်လာလိုက်နဲ့ "ကမ္ဘာအသင်္ချေ" ပေါင်းများစွာ ကြာညောင်းခဲ့တဲ့ ဒီခရီးရှည်ကြီးမှာ တို့တစ်တွေဟာ ဒုက္ခမျိုးစုံနဲ့ ကြုံခဲ့ရပြီးပါပြီ။ သမုဒ္ဒရာ ရေဆိုတာ နေပူရင် အငွေ့ပြန်ပြီး ခန်းခြောက်သွားနိုင်ပေမယ့်၊ သံသရာက ပေးတဲ့ ဒုက္ခကြောင့် ကျခဲ့ရတဲ့ မျက်ရည်တွေကတော့ ဘယ်တော့မှ အငွေ့ပြန်မသွားဘဲ ကံ ကမ္မက္ခယ (ကံကုန်) မှသာ ချုပ်ငြိမ်းသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒီလောက် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲထဲက လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် ဝိပဿနာတရားကို မဖြစ်မနေ အားထုတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရှုကွက်ကတော့ "ဇရာ" (Aging/Decay) ဆိုတဲ့ ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ အိုမင်းရင့်ရော်မှု သဘောတရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သမုဒ္ဒရာဝိဇ္ဇာ (Oceanography) နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဒီဇရာသဘောကို ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
ပထမဆုံး နားလည်ထားရမှာက တို့ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း သမုဒ္ဒရာလိုပဲ ရေဓာတ် (အာပေါဓာတ်) တွေ ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။ သွေးတွေ၊ ချွေးတွေ၊ မျက်ရည်တွေ၊ တံတွေးတွေ အားလုံးဟာ အာပေါဓာတ်တွေပါပဲ။ သိပ္ပံပညာအရ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းက ရေ ဖြစ်သလို၊ သမုဒ္ဒရာကြီးမှာ ရေစီးကြောင်းတွေ (Currents) ရှိသလိုပဲ တို့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း သွေးကြောတွေ၊ ပြန်ရည်ကြော (Lymphatic system) တွေ လည်ပတ် စီးဆင်းနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအာပေါဓာတ်တွေဟာ တစ်ာ့ခဏလေးမှ ငြိမ်မနေပါဘူး။ အမြဲတမ်း ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲနေပါတယ်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ "ဖဿ" (Contact) ကနေ စကြည့်ရအောင်။ မျက်စိက ပုံရိပ်တစ်ခုကို မြင်လိုက်တယ် (စက္ခုသမ္ဖဿ)။ ဥပမာ - ကိုယ်ချစ်ခင်ရသူ တစ်ယောက် အိုမင်းသွားတာကို မြင်လိုက်တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်မျက်နှာကို မှန်ထဲ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ အရေးအကြောင်းတွေကို မြင်လိုက်တယ်။ အဲဒီမြင်သိစိတ် (ဝိညာဉ်) ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တစ်ခဏမှာပဲ "ငါ အိုသွားပြီပဲ"၊ "သူ အိုသွားပြီပဲ" ဆိုတဲ့ ခံစားချက် (ဝေဒနာ) ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာကြောင့် စိတ်နှလုံး မချမ်းမြေ့မှု (ဒေါမနဿ) ဖြစ်ပြီး မျက်ရည် ကျလာနိုင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ သတိထားရမှာက အဲဒီ "မျက်ရည်" ဆိုတဲ့ ရုပ်တရားဟာ ဘယ်က လာသလဲ။ စိတ်ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ရုပ် (စိတ္တဇရုပ်) ပါ။ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု ဆိုတဲ့ နာမ်တရားက အကြောင်းပြုလိုက်တဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက တေဇောဓာတ် (အပူဓာတ်) တွေ တက်လာပြီး အာပေါဓာတ် (အရည်) တွေကို တွန်းထုတ်လိုက်တာပါ။ မီးအပူ ရှိရင် ရေနွေးအိုး ဆူပွက်ပြီး ရေတွေ လျှံကျလာသလိုပါပဲ။ ဒီဖြစ်စဉ်မှာ "ငါ" ငိုနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်း (သောက) ကြောင့် အကျိုး (မျက်ရည်) ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
သမုဒ္ဒရာ ကမ်းပါးတစ်ခုကို လှိုင်းတွေ ရိုက်ခတ်လို့ ကမ်းပါးပြိုကျတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကမ်းပါးက "ငါ နာလိုက်တာ၊ ငါ ပြိုတော့မယ်" လို့ မငိုပါဘူး။ လှိုင်းဒဏ် (ဖဿ) ကြောင့် မြေသားတွေ ပျော့လာပြီး (ဇရာ)၊ နောက်ဆုံးမှာ ပြိုကျသွားတာ (မရဏ) သဘာဝ ဖြစ်စဉ်ကြီး တစ်ခုပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ... တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဆိုတာလည်း အချိန်ဆိုတဲ့ လှိုင်းလုံးတွေက တစ်စက္ကန့်မလပ် ရိုက်ခတ်နေတဲ့ ကမ်းပါးကြီး တစ်ခုပါပဲ။ ဆံပင်တွေ ဖြူလာတာ၊ သွားတွေ ကျိုးလာတာ၊ အရေပြားတွေ တွန့်လာတာတွေဟာ ကမ်းပါးပြိုသလို အာပေါဓာတ်တွေ ခြောက်သွေ့ပြီး ပထဝီဓာတ်တွေ ယိုယွင်းလာတဲ့ "ဇရာ" သဘောတရား သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသဘောကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်အောင်ကြည့်ပြီး "ငါ့ကိုယ် ငါ့ဟာ" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး "ဇရာ" ကို အသေးစိတ် ရှုမှတ်ပုံကို အဘိဓမ္မာနည်းအရ ရှင်းပြပါမယ်။ အဘိဓမ္မာမှာ ရုပ်တရားတွေဟာ "ဥပါဒ်၊ ဌီ၊ ဘင်" ဆိုတဲ့ အခိုက်အတန့် သုံးခုနဲ့ ဖြစ်ပျက်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဇရာ ဆိုတာ အဲဒီ ရုပ်နာမ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီးရင် ပျက်စီးမသွားခင် ကြားကာလမှာ ရင့်ရော် အိုမင်းသွားတဲ့ သဘော (ဌီ အခိုက်အတန့်ရဲ့ နောက်ပိုင်း) ဖြစ်ပါတယ်။ ရေတစ်စက်ကို ကြည့်လိုက်ပါ။ ရေပိုက်ခေါင်းက ကျလာတုန်းက အသစ်၊ မြေကြီးပေါ် ရောက်သွားတော့ ပြန့်ကားသွားတာက ဇရာ၊ ခြောက်သွားတာက မရဏ (ဘင်) ပါပဲ။
တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ် (Cell) ပေါင်း ဘီလီယံများစွာဟာလည်း နေ့စဉ် သေဆုံးနေကြ၊ အသစ် ပြန်ဖြစ်နေကြပါတယ်။ ဇီဝဗေဒ အရဆိုရင် အရေပြားဆဲလ်တွေဟာ ၂၈ ရက် တစ်ကြိမ် အသစ်လဲတယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဓမ္မမျက်လုံးနဲ့ ကြည့်ရင် ၂၈ ရက် မဟုတ်ဘူး၊ မျက်တောင်တစ်ခတ် အတွင်းမှာတင် ကုဋေတစ်သိန်းမက အိုမင်းပြီး ပျက်စီးနေကြတာပါ။ ဒါကို မြင်အောင် ရှုနိုင်မှသာ "နိစ္စ" (မြဲတယ်) ဆိုတဲ့ အယူမှား (သဿတဒိဋ္ဌိ) ကို ပယ်စွန့်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပင်လယ်ထဲက ရေစီးကြောင်းကြီးကို အဝေးက လှမ်းကြည့်ရင် တည်ငြိမ်နေတဲ့ မြစ်ကြီး တစ်စင်းလို ထင်ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ အနားကပ်ပြီး သေချာကြည့်ရင် ရေမော်လီကျူးလေးတွေဟာ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် တွန်းတိုက်ပြီး နေရာ အမြဲရွေ့နေတာ တွေ့ရမယ်။ ရှေ့ရေက နောက်ရေကို နေရာဖယ်ပေး၊ နောက်ရေက ရှေ့တိုးလာနဲ့ ဘယ်ရေမှ နေရာဟောင်းမှာ မရှိတော့ဘူး။ တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကလည်း မှန်ထဲကြည့်ရင် မနေ့က ငါ၊ ဒီနေ့လည်း ငါ လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းကျတော့ မနေ့က ရှိခဲ့တဲ့ ရုပ်နာမ်တွေ တစ်ခုမှ ဒီနေ့ မရှိတော့ပါဘူး။ အကုန်လုံး အိုမင်း ပျက်စီးပြီး အသစ်တွေနဲ့ အစားထိုးထားတာပါ။ ဒီလို အစားထိုး မြန်ဆန်လွန်းလို့သာ လူတစ်ယောက်တည်းလို့ ထင်နေရတဲ့ "သန္တတိ" (အစဉ်အတန်း) ပညတ်ကြီးက ဖုံးကွယ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အခု ဒီ "ဇရာ" ရှုကွက်ကို အသုံးပြုပြီး သက္ကာယဒိဋ္ဌိ (ငါ့ကိုယ် ဟူသော အယူ) ကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။ အာနာပါန ရှုမှတ်နေရင်း နှာသီးဝက လေအေးလေး ဝင်သွားတယ်။ ခဏနေတော့ ကိုယ်ငွေ့နဲ့ တွေ့ပြီး လေနွေးလေးအဖြစ် ပြန်ထွက်လာတယ်။ ဝင်သွားတဲ့ လေအေးလေးဟာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ရောက်တာနဲ့ ချက်ချင်း အိုမင်း (ဇရာ) သွားပြီး အပူဓာတ် ပြောင်းသွားတာပါ။ "ငါ" က ရှူတာ မဟုတ်ဘူး။ ဝါယောဓာတ်ရဲ့ လှုပ်ရှားမှု၊ တေဇောဓာတ်ရဲ့ လောင်ကျွမ်းမှု၊ အာပေါဓာတ်ရဲ့ ယိုစီးမှုတွေ ပေါင်းစပ်ပြီး စက်ရုံကြီး လည်ပတ်နေသလို လည်ပတ်နေတာပါ။ ဒီစက်ရုံကြီးထဲမှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင် (Owner) မရှိပါဘူး။ သဘောတရားတွေ (Process) သက်သက်ပဲ ရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ "ငါ အိုလာပြီ" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "ရုပ်တရားတွေ ရင့်ရော်လာတာပါလား"၊ "အကြောင်းတရားတွေ ပြောင်းလဲသွားတာပါလား" လို့ ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ရှုမြင်ပါ။ သမုဒ္ဒရာရေတွေ ဘယ်လောက်ပဲ များများ၊ နောက်ဆုံးတော့ ခန်းခြောက်ရမယ့် နေ့ ရှိသလို၊ သံသရာက ပါလာတဲ့ ဒီခန္ဓာဝန်ကြီးကိုလည်း မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်နဲ့ အပြီးတိုင် ချထားနိုင်မယ့် နေ့တစ်နေ့ ရောက်ကို ရောက်ရပါမယ်။ အဲဒီလို ရောက်ဖို့အတွက် အခုလို "ဇရာ" ရဲ့ နှိပ်စက်မှုကို မြင်အောင်ကြည့်ပြီး ငြီးငွေ့တဲ့ဉာဏ် (နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်) ရအောင် ကြိုးစားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းမော်ကွန်းတိုက် (Case Archive) ထဲက ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တုန်းက ဖြစ်ပျက်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး Case ID: Case-2560 အနေနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက ဒီနေ့ဟောပြောခဲ့တဲ့ "သမုဒ္ဒရာ" နဲ့ "မျက်ရည်" ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချခဲ့သလဲ ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ တို့ပြတိုက်ကို ပုံမှန် လာရောက်လေ့လာလေ့ရှိတဲ့ အလှူရှင် ဒေါ်စန္ဒာ (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဒကာမကြီးတစ်ယောက် ရှိတယ်။ အသက်က ၆၀ ကျော်ပါပြီ။ သူက သိပ်ချစ်ရတဲ့ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သူကို ပင်လယ်ကမ်းခြေ ခရီးသွားရင်း ရေနစ်ပြီး ဆုံးရှုံးလိုက်ရရှာတယ်။ အဲဒီ အဖြစ်ဆိုး ကြုံပြီးကတည်းက ဒကာမကြီးဟာ စိတ်ထိခိုက်ပြီး ဘယ်သူနဲ့မှ စကားမပြောတော့ဘဲ အမြဲတမ်း ငိုင်နေတတ်တယ်။ တစ်နေ့တော့ သူဟာ တို့ပြတိုက်က "ရေမီးအစုံ သရုပ်ဖော် ခန်းမ" (Hydro-Pyro Zone) ကို ရောက်လာပြီး ရေပန်းတွေ ကျနေတဲ့ ပုံစံတူ သမုဒ္ဒရာ ရှုခင်းလေးရှေ့မှာ ရပ်ပြီး တရှုံ့ရှုံ့ ငိုနေတော့တာပါပဲ။ သူ့မျက်လုံးထဲမှာ သားဖြစ်သူ ပင်လယ်ထဲ နစ်မြုပ်သွားပုံကို မြင်ယောင်ပြီး ဖြေမဆည်နိုင် ဖြစ်နေရှာတယ်။
ဒီအခြေအနေကို တာဝန်ကျ ဝန်ထမ်းတွေက တွေ့တော့ ချက်ချင်းပဲ Hswagata Museum Policy အမှတ် (၁၂)၊ အခန်းကဏ္ဍ (၁၂.၈) ဖြစ်တဲ့ "ဧည့်သည်တော်များ၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း ကုစားမှု လမ်းညွှန်ချက် (Visitor Emotional Distress & Spiritual Counseling Protocol)" ကို လိုက်နာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီမူဝါဒအရ ပြတိုက်ဝန်ထမ်းတွေဟာ စိတ်ထိခိုက်နေတဲ့ ဧည့်သည်ကို တွေ့ရင် လစ်လျူမရှုရပါဘူး။ သာမန် နှစ်သိမ့်ခြင်းထက် ပိုနက်ရှိုင်းတဲ့ "ဓမ္မဖြင့် ကုစားခြင်း" (Dhamma Therapy) ကို ပေးစွမ်းဖို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် တာဝန်ကျ မန်နေဂျာက ဘုန်းကြီးဆီကို အကြောင်းကြားလာခဲ့ပါတယ်။
ဘုန်းကြီးလည်း ဒကာမကြီး နားကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ကပ်သွားပြီး ဒီလို မေးလိုက်တယ်။ "ဒကာမကြီး... အခု မြင်နေရတဲ့ ရေပန်းက ရေတွေနဲ့ ဒကာမကြီး မျက်လုံးက ကျနေတဲ့ မျက်ရည်၊ ဘယ်ဟာက ပိုအေးသလဲ" လို့ မေးလိုက်တယ်။ ဒကာမကြီးက ရုတ်တရက် ကြောင်သွားပြီး "မျက်ရည်က ပူပါတယ် ဘုရား" လို့ ပြန်ဖြေတယ်။ အဲဒီတော့မှ ဘုန်းကြီးက ခုနက ဟောခဲ့တဲ့ အနမတဂ္ဂ သံယုတ်လာ တရားတော်ကို ဆက်စပ်ပြီး ရှင်းပြလိုက်တယ်။
"ဒကာမကြီး... သားကို ချစ်လို့ ကျတဲ့ မျက်ရည်မို့လို့ ပူတာပါ။ ဒါပေမဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ ဒကာမကြီးရဲ့ သားဟာ ဒီဘဝမှာ ဒီပင်လယ်ထဲမှာ ဆုံးပါးသွားတယ်။ ဟို အတိတ်ဘဝပေါင်းများစွာ တုန်းကလည်း ဒကာမကြီးမှာ သားတွေ ဘယ်လောက်တောင် များခဲ့မလဲ။ အဲဒီ သားတွေ သေဆုံးတိုင်း ဒကာမကြီး ငိုခဲ့ရတဲ့ မျက်ရည်တွေသာ စုလိုက်မယ်ဆိုရင် အခု ဒကာမကြီး ကြောက်နေတဲ့ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကြီးထက်တောင် ပိုပြီး နက်ရှိုင်း ကျယ်ပြန့်နေပါလိမ့်မယ်။ ဒကာမကြီးဟာ သားတစ်ယောက်တည်းကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သံသရာတစ်လျှောက်လုံးက သားပေါင်းများစွာ၊ ဆွေမျိုးပေါင်းများစွာကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီးပါပြီ။ ဒီ ပင်လယ်ရေတွေ ဆိုတာ ဒကာမကြီးရဲ့ မျက်ရည်ဟောင်းတွေပါပဲ" လို့ နှစ်သိမ့် ဟောကြားပေးလိုက်ပါတယ်။
အိမ်တစ်အိမ်မှာ မိုးယိုလို့ ရေတွေ ဝင်လာတယ် ဆိုပါစို့။ အိမ်ရှင်က အဲဒီ ဝင်လာတဲ့ ရေကို ကြည့်ပြီး ထိုင်ငိုနေမယ်ဆိုရင် ရေက တိတ်သွားမှာ မဟုတ်ဘူး။ ပိုတောင် ကြီးလာဦးမယ်။ တကယ်လုပ်ရမှာက ခေါင်မိုးကို ဖာထေးဖို့ပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ... ဒကာမကြီး အနေနဲ့ အခု လက်ရှိ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ "သောက" ဆိုတဲ့ မိုးရေကို ထိုင်ကြည့်ပြီး ပူဆွေးနေမယ့်အစား၊ "တဏှာ" ဆိုတဲ့ ခေါင်မိုးပေါက်ကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဖာထေးလိုက်ဖို့ လိုပါတယ်။ သားကို သတိရတိုင်း "ဒါဟာ သံသရာ့ဝဋ်ပဲ၊ ငါ ငိုခဲ့တာ များလှပြီ၊ ဒီတစ်ခါ နောက်ဆုံး ငိုခြင်း ဖြစ်ပါစေတော့" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ရင် အဲဒီ ပူလောင်နေတဲ့ မျက်ရည်တွေဟာ ချက်ချင်း အေးမြတဲ့ ဓမ္မရေစင် ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ဘုန်းကြီးရဲ့ စကားလည်း ဆုံးရော ဒကာမကြီးဟာ ရှိုက်ငိုနေတာ ရပ်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ အကြည့်တွေက ရေပြင်ကျယ်ကြီးဆီကနေ ကိုယ့်ရဲ့ နှလုံးသားထဲကို ပြန်ရောက်လာတယ်။ "တပည့်တော်မ မသိလို့ပါ ဘုရား။ သမုဒ္ဒရာက ကျယ်တယ် ဆိုပေမယ့် တပည့်တော်မရဲ့ သံသရာဒုက္ခလောက် မကျယ်ဘူး ဆိုတာ အခုမှ သဘောပေါက်ပါတော့တယ်" ဆိုပြီး သတိသံဝေဂ ရသွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနေ့ကစပြီး ဒေါ်စန္ဒာဟာ ငိုကြွေးနေမယ့်အစား ပြတိုက်က ဓမ္မသင်တန်းတွေကို တက်ရောက်ပြီး ဝိပဿနာတရား အားထုတ်တဲ့ သူတော်ကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒတွေက သာမန် စီမံခန့်ခွဲမှု (Management) တွေ မဟုတ်ဘဲ၊ လူသားတွေရဲ့ စိတ်ဝိညာဉ်ကိုပါ ကယ်တင်ပေးနိုင်တဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သမုဒ္ဒရာနှင့် မျက်ရည်" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ - သမုဒ္ဒရာရေထက် များပြားတဲ့ မျက်ရည်တွေ ကျခဲ့ရတဲ့ ဘဝခရီးရှည်ကြီးဟာ ဆင်းရဲခြင်း အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။ အိုရခြင်း (ဇရာ)၊ သေရခြင်း (မရဏ)၊ ချစ်သူနဲ့ ကွဲကွာရခြင်း (ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂ) တွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာတွေပါပဲ။
၂။ သမုဒယသစ္စာ - ဘာကြောင့် ဒီလောက် မျက်ရည်တွေ များခဲ့ရသလဲ။ "ငါ့သား၊ ငါ့သမီး၊ ငါ့ခန္ဓာ" လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ (Attachment) ကြောင့်ပါပဲ။ ဒီ တဏှာသမုဒ္ဒရာက ရေတွေ မခမ်းသရွေ့ မျက်ရည်တွေလည်း ခမ်းဦးမှာ မဟုတ်ပါဘူး။
၃။ နိရောဓသစ္စာ - ဒီ မျက်ရည်တွေ၊ ဒီ သမုဒ္ဒရာတွေ၊ ဒီ သံသရာကြီး လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ နိဗ္ဗာန် ဆိုတဲ့ တရားထူး ရှိပါတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ အိုခြင်း မရှိ၊ သေခြင်း မရှိ၊ ငိုကြွေးခြင်း မရှိတော့ပါဘူး။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ - အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် တစ်ခုတည်းသော လမ်းကြောင်းကတော့ အခု ဒကာ ဒကာမတွေ ကျင့်ကြံနေတဲ့ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ပင်လယ်ပြင်ထဲမှာ လှေပျက်ပြီး မျောနေတဲ့ လူတစ်ယောက်ဟာ ကမ်းကို မြင်ရဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ ကမ်းကို မမြင်ရသရွေ့တော့ သူဟာ လှိုင်းပုတ်ရာ ပါသွားပြီး ပင်ပန်းနေဦးမှာပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ... တို့တစ်တွေဟာ သံသရာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးထဲမှာ ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင် မျောပါနေကြတာ ကြာပါပြီ။ မြတ်စွာဘုရား ပေးခဲ့တဲ့ "ဝိပဿနာ" ဆိုတဲ့ မှန်ပြောင်းကို ယူပြီး ကြည့်လိုက်မှသာ "နိဗ္ဗာန်" ဆိုတဲ့ ကမ်းခြေကို လှမ်းမြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ်းကို မြင်ရပြီ ဆိုရင်တော့ ဘယ်လောက်ပဲ လှိုင်းကြီးကြီး၊ ဘယ်လောက်ပဲ မောမော၊ အားတင်းပြီး ကူးခတ်ချင်စိတ် ပေါ်လာမှာ အသေအချာပါပဲ။
ကဲ... ယနေ့ "ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများနေ့" မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို နာကြားပြီးနောက် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် အိမ်စာ (Homework) တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ရေသောက်တဲ့အခါတိုင်း၊ ဒါမှမဟုတ် ရေချိုးတဲ့အခါတိုင်း ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ "ဒီရေတွေဟာ သံသရာက ငါ့မျက်ရည်တွေပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပေးပါ။ ရေတစ်ခွက် သောက်တိုင်း သတိတစ်ချက် ကပ်ပါ။ အဲဒီလို သတိကပ်ခြင်းအားဖြင့် ရေဓာတ် (အာပေါ) ကို ရှုမှတ်ရာ ရောက်သလို၊ သံဝေဂဉာဏ်ကိုလည်း ရရှိစေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အားလုံးသော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... သမုဒ္ဒရာ ဝမ်းတစ်ထွာ ဆိုတဲ့ လောကီအခက်အခဲတွေကိုလည်း ကျော်လွှားနိုင်ကြပါစေ။ သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲ ဆိုတဲ့ သမုဒ္ဒရာကြီးကိုလည်း ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဖောင်ကူးတို့ဖြင့် ကူးခတ်ကာ ဘေးမသီ ရန်မခဘဲ နိဗ္ဗာန်ကမ်းတစ်ဖက်သို့ လျင်မြန်စွာ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 8th June 2026
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
