နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) စိတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့များကို ဖြတ်တောက်ခြင်း နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၈ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့မှာ ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဦးဇင်း ဟောကြားပေးမယ့် တရားတော်ကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ ဗန္ဓနသုတ်ကို အခြေခံပြီး "စိတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့များကို ဖြတ်တောက်ခြင်း" (Addiction Recovery) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
လောကမှာ အနှောင်အဖွဲ့လို့ ပြောလိုက်ရင် သံကြိုးတွေ၊ ကြိုးတုတ်ခံရတာတွေကိုပဲ ပြေးမြင်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အပြင်ပန်း အနှောင်အဖွဲ့တွေထက် ပိုပြီး ကြောက်စရာကောင်းတာကတော့ တို့ရဲ့ စိတ်ကို ချုပ်နှောင်ထားတဲ့ "အစွဲအလမ်း" ဆိုတဲ့ အတွင်းပိုင်း အနှောင်အဖွဲ့တွေပါပဲ။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ Addiction လို့ ခေါ်တဲ့ စွဲလမ်းမှုဝေဒနာဟာ မူးယစ်ဆေးဝါးတင်မကဘဲ Social Media စွဲတာ၊ ဂိမ်းစွဲတာ၊ လောင်းကစားစွဲတာကအစ အစားအသောက်နဲ့ အာရုံကာမတွေအထိ ကျယ်ပြန့်လာပါတယ်။ ဒီအနှောင်အဖွဲ့တွေကနေ ဘယ်လို ရုန်းထွက်မလဲဆိုတာ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်နဲ့အတူ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။
အပိုင်း (၂) ဗန္ဓနသုတ်လာ အနှောင်အဖွဲ့ (၃) မျိုး
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်၊ ဗန္ဓနသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အနှောင်အဖွဲ့ (၃) မျိုးကို ဟောကြားထားပါတယ်။ "ဣတ္ထီဗန္ဓနံ၊ မတ္တဗ္ဗဗန္ဓနံ၊ ဂီတဗ္ဗဗန္ဓနံ" စသည်ဖြင့် အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တွေနဲ့ ချည်နှောင်ခံရပုံကို မိန့်ကြားတာပါ။ ဒါကို ခေတ်သစ် Addiction Science ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင် 'Dopamine Loop' လို့ ခေါ်တဲ့ အာရုံခံစားမှု အတောမသတ်နိုင်တဲ့ သံသရာစက်ဝန်းနဲ့ အင်မတန် တူညီပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ "ဗန္ဓန" ဆိုတဲ့ ပါဠိစကားလုံးကို အနက်ဖွင့်ရရင် "မြဲမြံစွာ ချည်နှောင်ခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ အနှောင်အဖွဲ့ဆိုတာ အပြင်က လာချည်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်တဲ့ လောဘ (တဏှာ) က ကိုယ့်ကို ပြန်ချည်ထားတာပါ။ ဥပမာပေးရရင် ငါးမျှားချိတ်မှာ တပ်ထားတဲ့ ငါးစာကို ငတ်မွတ်လို့ ဟပ်မိတဲ့ ငါးဟာ ငါးစာရဲ့ အရသာကြောင့် မဟုတ်ဘဲ ငါးမျှားချိတ်ရဲ့ အချွန်ကြောင့် နာကျင်နှောင်ဖွဲ့ခံရသလိုမျိုးပါပဲ။ တို့ ဒကာ ဒကာမတွေလည်း အာရုံတွေနောက်ကို လိုက်နေရင်းကနေ အဲဒီအာရုံတွေရဲ့ ကျွန်၊ အဲဒီအာရုံတွေရဲ့ အနှောင်အဖွဲ့ထဲကို သတိမထားမိဘဲ ရောက်သွားကြတာ မဟုတ်လား။
အပိုင်း (၃) Addiction ၏ မြစ်ဖျားခံရာနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်း
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... ဦးဇင်းတို့ သာသနာပြုလုပ်ငန်းတွေမှာရော အနှောင်အဖွဲ့တွေ ရှိနိုင်လား" လို့။ အေး... ရှိတာပေါ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်တဲ့အခါ "ပိုင်ဆိုင်လိုမှု" (Possessiveness) ဆိုတဲ့ အနှောင်အဖွဲ့ မဝင်အောင် အမြဲ သတိထားရပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Policy 3, Art 3.3 မှာ 'Non-attachment to Sacred Objects' ဆိုတာကို ထည့်ထားတာပါ။
ဓာတ်တော်ဆိုတာ ကြည်ညိုဖို့နဲ့ သတိသံဝေဂရဖို့ ဖြစ်ရမယ်၊ ငါပိုင်တယ်၊ ငါ့ပြတိုက်မှာ ရှိတယ်ဆိုတဲ့ 'မာန' နဲ့ 'တဏှာ' အနှောင်အဖွဲ့တွေ ဖြစ်မလာအောင် Template-T214 (Root Cause Analysis) နဲ့ အမြဲ စစ်ဆေးရပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ ဒကာကြီးတို့ ဘဝမှာလည်း တစ်ခုခုကို အရမ်းစွဲလမ်းနေပြီဆိုရင် "ငါ ဒါကို ဘာလို့ စွဲနေတာလဲ၊ ဒါက ငါ့ကို တကယ်ပဲ ငြိမ်းချမ်းမှု ပေးတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ခဏတာ သာယာမှု ပေးပြီး ပြန်ပူလောင်စေတာလား" လို့ ဆင်ခြင်ကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။
အပိုင်း (၄) အနှောင်အဖွဲ့ကို ဖြတ်တောက်မည့် ဓမ္မနည်းလမ်း (Withdrawal Process)
အနှောင်အဖွဲ့ကို ဖြတ်တောက်တဲ့အခါ 'Cold Turkey' လို့ ခေါ်တဲ့ ချက်ချင်းဖြတ်တာမျိုးထက် စနစ်တကျ အဆင့်ဆင့် ဖြတ်တောက်ဖို့ မြတ်စွာဘုရားက လမ်းညွှန်ပါတယ်။ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ် (စာမျက်နှာ ၃၅) မှာ "ပဟာန" - စွန့်လွှတ်ခြင်း (၃) မျိုးအကြောင်း ပါပါတယ်။
၁။ တဒင်္ဂပဟာန် - အခိုက်အတန့်အားဖြင့် ဖယ်ခွာခြင်း။
၂။ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် - ဈာန်သမာဓိနဲ့ ဖိနှိပ်ထားခြင်း။
၃။ သမုစ္ဆေဒပဟာန် - အမြစ်ပြတ် ဖြတ်တောက်ခြင်း။
Addiction Recovery မှာ ပထမဆုံးအဆင့်ကတော့ အနှောင်အဖွဲ့ဖြစ်စေတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကနေ ခေတ္တ ခွဲခွာတာ (တဒင်္ဂပဟာန်) ပါပဲ။ ဦးဇင်းတို့ Case-R355 မှာ သာသနာပြုလုပ်ငန်း လုပ်ဆောင်နေတဲ့ လူငယ်တစ်ယောက်ဟာ Social Media အလွန်အကျွံ သုံးစွဲတဲ့ အနှောင်အဖွဲ့ကနေ လွတ်မြောက်ဖို့အတွက် 'Digital Detox' အနေနဲ့ တရားစခန်း ဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ကို အာရုံသစ်တစ်ခု (ဓမ္မအာရုံ) ထဲ ပြောင်းရွှေ့လိုက်တာ ဖြစ်လို့ အနှောင်အဖွဲ့ဟောင်းတွေဟာ တဖြည်းဖြည်း အားနည်းသွားတာကို တွေ့ရပါတယ်။
အပိုင်း (၅) သတိပဋ္ဌာန်နှင့် Neuroplasticity (ဦးနှောက်ကို ပြန်လည် ပြုပြင်ခြင်း)
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ဦးနှောက်ရဲ့ Rewiring ဖြစ်စဉ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အနှောင်အဖွဲ့တစ်ခုမှာ စွဲနေတဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ ပုံသေ လမ်းကြောင်းတွေ (Neural Pathways) ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ သတိပဋ္ဌာန်တရားကို အားထုတ်တဲ့အခါ "သတိ" က အဲဒီ လမ်းကြောင်းဟောင်းတွေကို ဖြတ်တောက်ပြီး လမ်းကြောင်းသစ်တွေကို တည်ဆောက်ပေးပါတယ်။
သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်မှာ ပါတဲ့အတိုင်း "သတိ" ဟာ အရာခပ်သိမ်းကို စောင့်ရှောက်ပါတယ်။ အာရုံတစ်ခု ဝင်လာတဲ့အခါ (ဥပမာ- ဆေးလိပ်သောက်ချင်စိတ် ပေါ်လာတဲ့အခါ) အဲဒီ စိတ်ကလေးကို "သိ" လိုက်ရုံနဲ့တင် အနှောင်အဖွဲ့ရဲ့ အရှိန်ဟာ လျော့သွားပါတယ်။ ဒါကို ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Leadership Plan (T225) မှာ 'Impulse Control Strategy' အနေနဲ့ သုံးပါတယ်။ ဒေါသဖြစ်စရာ၊ လောဘဖြစ်စရာ ကြုံလာရင် ၅ စက္ကန့်လောက် သတိကပ်ပြီး စောင့်ကြည့်လိုက်တာဟာ အနှောင်အဖွဲ့ထဲ မကျအောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ အကောင်းဆုံး Filter ပါပဲ။
အပိုင်း (၆) မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းနှင့် Recovery Community
အနှောင်အဖွဲ့က ရုန်းထွက်ရာမှာ တစ်ကိုယ်တော် ကြိုးစားတာထက် "ကလျာဏမိတ္တ" ခေါ်တဲ့ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းတွေ ရှိဖို့ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ မြတ်စွာဘုရားက "မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း ရှိခြင်းဟာ သာသနာပြုခြင်းရဲ့ တစ်ခုလုံး" လို့တောင် မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။
Addiction Recovery Groups တွေမှာ 'Accountability Partner' ထားသလိုမျိုး၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာလည်း ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူတွေဟာ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ဝိနည်းနဲ့အညီ ထိန်းကျောင်းပေးကြပါတယ်။ Template-T163 (Risk Register) မှာ 'Human Factor Risk' ကို လျှော့ချဖို့ အပြန်အလှန် စစ်ဆေးတဲ့စနစ် (Peer Review) ထားရှိပါတယ်။ အနှောင်အဖွဲ့ထဲ ပြန်မကျအောင် ကူညီပေးမယ့် ပတ်ဝန်းကျင်ကောင်းရှိမှသာ ရေရှည်မှာ အောင်မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၇) အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်မြောက်ခြင်း၏ အရသာ (The Joy of Freedom)
အနှောင်အဖွဲ့က လွတ်မြောက်သွားတဲ့အခါ ရရှိတဲ့ ချမ်းသာမှုဟာ ဘာနဲ့မှ မလဲနိုင်ပါဘူး။ ဓမ္မပဒမှာ "ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ" - ဆိတ်ငြိမ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်းက ဖြစ်တဲ့ ပီတိချမ်းသာလို့ ဆိုပါတယ်။ အနှောင်အဖွဲ့ထဲမှာ ရှိနေတုန်းကတော့ အဲဒီအရာ မရှိရင် မနေနိုင်ဘူး ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း ဖြတ်တောက်လိုက်တဲ့အခါမှသာ "ငါ ဘာလို့ ဒီအမှိုက်တွေကို ဖက်တွယ်ထားခဲ့ပါလိမ့်" လို့ သိလာတာပါ။
[Visual Illustration of a bird being released from a cage]
ဒါကို ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Audit-Y2022 (Policy 10) အရ ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ရင် အောင်မြင်မှုဆိုတာ ရယူစုဆောင်းခြင်းထက် အနှောင်အဖွဲ့တွေကို ဘယ်လောက် စွန့်လွှတ်နိုင်သလဲဆိုတဲ့အပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ကြည်ညိုခြင်းအားဖြင့် စိတ်ထဲမှာရှိတဲ့ အာရုံကာမ အနှောင်အဖွဲ့တွေ ခဏတာ ငြိမ်းအေးသွားတာဟာ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်ရခြင်းရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုပါပဲ။
အပိုင်း (၈) အနှောင်အဖွဲ့သစ်များ မဝင်အောင် Filter ပြုလုပ်ခြင်း
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... တစ်ခုဖြတ်ပြီး နောက်တစ်ခု ပြန်စွဲရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ" လို့။ အေး... အဲဒါကြောင့် "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" ဆိုတဲ့ အမြင်မှန် လိုတာပါ။ အာရုံတွေဟာ အနိစ္စ (မမြဲခြင်း)၊ ဒုက္ခ (ဆင်းရဲခြင်း)၊ အနတ္တ (ကိုယ်မပိုင်ခြင်း) ဆိုတာကို အမြဲ ဆင်ခြင်နေရပါမယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ သုံးတဲ့ Policy 1, Art 1.3 အရ 'Strategic Renewal' ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဟောင်းတွေကို ဖယ်ထုတ်ပြီး အသစ်တွေကို ဓမ္မနဲ့အညီ ဖြည့်ဆည်းတာပါ။ အနှောင်အဖွဲ့ဟောင်းတွေကို ဖြတ်တောက်ပြီးရင် အဲဒီနေရာမှာ ကုသိုလ်တရားတွေနဲ့ အစားထိုးရပါမယ်။ တရားနာခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်း၊ မေတ္တာပွားခြင်း စတဲ့ "ကုသိုလ်အကျင့်" တွေနဲ့ အစားထိုးလိုက်တဲ့အခါ အကုသိုလ် အနှောင်အဖွဲ့တွေ ဝင်လာဖို့ နေရာမရှိတော့ပါဘူး။ ဒါဟာ စိတ်ကို Re-program လုပ်လိုက်တာပါပဲ။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စိတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့များကို ဖြတ်တောက်ခြင်း" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - မိမိကိုယ်ကိုယ် ဘယ်အရာမှာ နှောင်ဖွဲ့ခံနေရသလဲဆိုတာကို အရင် သိအောင်လုပ်ပါ (Diagnosis)၊ သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်ပါ၊ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း အကူအညီယူပါ၊ ကုသိုလ်အာရုံနဲ့ အစားထိုးပါ။ အဲဒီအခါမှာ တို့ရဲ့ စိတ်ဟာ ကျွန်ဘဝကနေ လွတ်မြောက်ပြီး ငြိမ်းချမ်းတဲ့ အရှင်သခင်ဘဝကို ရောက်ရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း စိတ်၏ အနှောင်အဖွဲ့ဟူသမျှမှ ကင်းဝေးကာ၊ လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသော စိတ်နှလုံးဖြင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတိုင်အောင် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော ဓမ္မဒါန ကုသိုလ်ကမ္မ၊ နာယူကြသော ဓမ္မဿဝန ကုသိုလ်ကမ္မ အစုစုတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားတောင့်တအပ်သော မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ နိဗ္ဗာန်မြတ်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၈ ရက် (Day 98)
