နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းနှင့် IT (၃) နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၉ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့မှာ ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဦးဇင်း ဟောကြားပေးမယ့် တရားတော်ကတော့ "ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းနှင့် IT (၃)" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ အထူးသဖြင့် Registry Templates (T228) နဲ့ Data Cleansing ဆိုတဲ့ ခေတ်သစ် IT လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ဓမ္မနဲ့ ဘယ်လို ပေါင်းစပ်ပြီး ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို မှတ်တမ်းတင် စောင့်ရှောက်နေတယ်ဆိုတာကို ရှင်းလင်းပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ Hswagata (သွာဂတ) ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်ပေါင်းများစွာကို ထိန်းသိမ်းထားတဲ့အခါ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ မှန်ကန်ဖို့က အသက်သွေးကြောပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အချက်အလက်တွေ မှားယွင်းနေရင်၊ ဒါမှမဟုတ် မလိုအပ်တဲ့ အမှိုက် (Noise) တွေ ပါနေရင် ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းဟာ ဝေဝါးသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ တို့တွေရဲ့ စိတ်အိမ်မှာလည်း အသိဉာဏ်အမှားတွေ၊ အယူအဆအမှားတွေ (ဒိဋ္ဌိ) ဝင်နေရင် တရားစစ် တရားမှန်ကို မမြင်နိုင်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။
အပိုင်း (၂) Data Cleansing နှင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ ဆက်စပ်မှု
IT နယ်ပယ်မှာ Data Cleansing ဆိုတာ ဒေတာအဟောင်းတွေ၊ အမှားတွေကို စစ်ထုတ်ပြီး သန့်စင်အောင် လုပ်တာပါ။ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ် မြန်မာပြန် (စာမျက်နှာ ၉) မှာ ပါတဲ့ "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" အကြောင်းကို ကြည့်ရင် ဒါဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ Data Cleansing လုပ်တာနဲ့ တူပါတယ်။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဆိုတဲ့ အချက်အလက်အမှား (Incorrect Data) တွေကို ဖယ်ထုတ်ပြီး၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဆိုတဲ့ အချက်အလက်အမှန် (Correct Data) တွေကို စနစ်တကျ သွင်းယူတာပါ။
ဒီနေရာမှာ "ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... ဒေတာ သန့်စင်တယ်ဆိုတာ ဘယ်လိုမျိုးလဲ" လို့။ အေး... ဥပမာအားဖြင့် Registry Template-T228 မှာ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်တဲ့အခါ အတည်မပြုနိုင်တဲ့ ဒဏ္ဍာရီတွေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲတွေ ပါနေရင် အဲဒါတွေကို Cleansing လုပ်ရပါတယ်။ သန့်စင်ပြီးသား ဒေတာဆိုတာ သစ္စာလေးပါးလိုပဲ "ခိုင်လုံရမယ်၊ တိကျရမယ်၊ မှန်ကန်ရမယ်"။ အချက်အလက်အမှားတွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ မှတ်တမ်းဟာ ပြိုလဲလွယ်သလိုပဲ၊ အယူမှားတွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတဲ့ ဘဝဟာလည်း ပူလောင်ရတတ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၃) Registry Templates (T228) နှင့် ဝိနည်းတော်လာ စစ်ဆေးခြင်း
ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ် (စာမျက်နှာ ၄၀၀ ခန့်) မှာ သံဃာ့အသုံးအဆောင်တွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်တာ၊ ဝေဖန်ခွဲခြားတာတွေကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ယနေ့ခေတ် Asset Registry တွေရဲ့ အစပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ သုံးတဲ့ Template-T228 (Relic Metadata Registry) ဟာ ဓာတ်တော်တစ်ဆူစီရဲ့ အရွယ်အစား၊ ပုံသဏ္ဍာန်၊ ရရှိရာဒေသနဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို Digitally မှတ်တမ်းတင်တဲ့ Form ဖြစ်ပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Metadata ဆိုတာ ဒေတာအပေါ်မှာ ထပ်ဆင့်ဖော်ပြတဲ့ ဒေတာပါ။ ဓာတ်တော်ကို ရိုးရိုးကြည့်ရင် ကျောက်စရစ်ခဲလို မြင်နိုင်ပေမယ့်၊ T228 ထဲက Metadata ကို ကြည့်လိုက်ရင် ဒါဟာ ဘယ်ဘုရားရှင်ရဲ့ ဘယ်နေရာက ဓာတ်တော်ဆိုတာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဓမ္မမှာ "နက္ခတ္တ" အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားသလိုမျိုး၊ အပေါ်ယံ ရုပ်ဝတ္ထုထက် အတွင်းက အနှစ်သာရကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၄) အနိစ္စသဘောနှင့် Data Redundancy
IT မှာ Data Redundancy ဆိုတာ ဒေတာတွေ ပွားနေတာ၊ မလိုအပ်ဘဲ ထပ်နေတာကို ဆိုလိုပါတယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သတ္တကနိပါတ် (စာမျက်နှာ ၁၄၂) မှာ ပါတဲ့ "အနိစ္စသညာ" အရ အရာခပ်သိမ်းဟာ မမြဲဘူးလို့ ဟောထားပါတယ်။ တို့ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေမှာလည်း အချိန်နဲ့အမျှ ပြောင်းလဲနေတဲ့ အချက်အလက်တွေကို Update လုပ်နေရပါတယ်။ မလိုအပ်တဲ့ ဒေတာအဟောင်းတွေကို ဖယ်ထုတ်ခြင်း (Cleansing) ဟာ စနစ်ကို ပေါ့ပါးစေပါတယ်။
ဒါကို ဦးဇင်းတို့ Case-D65 မှာ တွေ့ရပါတယ်။ ဓာတ်တော်ပြတိုက်ရဲ့ Digital Database ထဲမှာ အရင်က မှားယွင်းမှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ Entry ပေါင်းများစွာကို T228 စနစ်သစ်နဲ့ Cleansing လုပ်လိုက်တဲ့အခါ ရှာဖွေရတာ ပိုမြန်လာပြီး မှန်ကန်မှု နှုန်း (Accuracy) ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်လာပါတယ်။ တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "ငါ ပိုင်တယ်၊ ငါ ဆိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေတာအဟောင်းတွေ (စွဲလမ်းမှုတွေ) ကို Cleansing မလုပ်နိုင်သရွေ့ စိတ်ဟာ လေးလံနေမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၅) Policy 3, Art 3.3 အရ သတင်းအချက်အလက် မှန်ကန်မှု
သွာဂတရဲ့ Policy 3, Art 3.3 မှာ "Veracity of Records" ဆိုတဲ့ အချက် ပါပါတယ်။ ဓာတ်တော်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး တစ်စက်လေးမှ မမှန်တာ မပါရဘူးလို့ ဆိုလိုတာပါ။ ဒါဟာ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒမှာ ပါတဲ့ "မုသာဝါဒ" ကင်းစင်ရမယ်ဆိုတဲ့ အဆုံးအမနဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းမှာ အပိုအလို ပြောခြင်းဟာ သာသနာကို ဖျက်ဆီးရာ ရောက်ပါတယ်။
Registry Template-T228 ကို ဖြည့်တဲ့အခါ 'Source Validation' အဆင့် ပါပါတယ်။ ဒါဟာ ဒီဃနိကာယ်မှာ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မဟာပဒေသ" လေးပါး (ဒေသနာတော်ကို စစ်ဆေးနည်း) နဲ့ ဆင်တူပါတယ်။ "ဒီစကားဟာ ဘုရားဟော ဟုတ်မဟုတ် ဝိနည်းနဲ့ ညှိရမယ်၊ သုတ်နဲ့ တိုက်ရမယ်" ဆိုသလိုပဲ၊ ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းကိုလည်း ရှိပြီးသား သမိုင်းဝင် ပိဋကတ်တော်တွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရပါတယ်။ ဒါဟာ IT မှာ သုံးတဲ့ 'Data Validation Rules' တွေပါပဲ။
အပိုင်း (၆) စိတ်၏ Quality Control (Soul Auditing)
Data Cleansing လုပ်သလိုမျိုး တို့ရဲ့ စိတ်ကိုလည်း နေ့စဉ် Auditing လုပ်ဖို့ လိုပါတယ်။ သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်မှာ ပါတဲ့အတိုင်း "သတိ" ဟာ အစောင့်အရှောက် ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ထဲကို ဝင်လာတဲ့ အတွေးတွေထဲမှာ "ဒါက လောဘ ဒေတာလား၊ ဒါက ဒေါသ ဒေတာလား" လို့ ခွဲခြားသိမြင်ရပါမယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Leadership Plan (T225) အရ ဝန်ထမ်းတိုင်းဟာ နေ့စဉ် 'Internal Audit' လုပ်ရပါတယ်။ Registry T228 မှာ အမှားပါခဲ့ရင် ချက်ချင်းပြင်ရသလို၊ စိတ်ထဲမှာ အကုသိုလ်အမှား ပါသွားရင်လည်း ချက်ချင်း Cleansing လုပ်ရပါတယ်။ ဒါကို ဓမ္မမှာ "သံဝရ" - စောင့်စည်းခြင်းလို့ ခေါ်ပါတယ်။ အမှိုက်မဝင်အောင် တားဆီးခြင်းနဲ့ ဝင်လာတဲ့ အမှိုက်ကို ရှင်းလင်းခြင်းဟာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ IT ပညာရှင်တစ်ယောက်နဲ့ ကျွမ်းကျင်တဲ့ တရားအားထုတ်သူတစ်ယောက်ရဲ့ တူညီတဲ့ အရည်အချင်းပါပဲ။
အပိုင်း (၇) Digital Preservation နှင့် သာသနာ တည်တံ့ရေး
ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို Registry T228 နဲ့ မှတ်တမ်းတင်ရခြင်းရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ "Long-term Preservation" (ရေရှည်တည်တံ့ရေး) ပါပဲ။ ရုပ်ဝတ္ထု ဓာတ်တော်တွေဟာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် ထိခိုက်နိုင်ပေမယ့်၊ စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ Digital Data တွေကတော့ သာသနာအတွက် သမိုင်းသက်သေအဖြစ် ကျန်ရစ်မှာပါ။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Blockchain နည်းပညာလိုမျိုး အချက်အလက်တွေကို မဖျက်နိုင်၊ မပြင်နိုင်အောင် သိမ်းဆည်းထားတဲ့သဘောပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်ကို ပထမသင်္ဂါယနာကနေ ဒီနေ့ထိ "ကဏ္ဌပရိယတ်" (နှုတ်တက်) စနစ်ကနေ "ပိဋကတ်တော်" (စာပေ) စနစ်အထိ Cleansing လုပ်ပြီး ထိန်းသိမ်းလာခဲ့ကြတာပါ။ Registry T228 ဆိုတာ အဲဒီ ထိန်းသိမ်းမှု အစဉ်အလာရဲ့ ခေတ်သစ် အဆက်တစ်ခုပါပဲ။
အပိုင်း (၈) နေ့စဉ်ဘဝမှာ Data Cleansing လုပ်နည်း
ဒကာ၊ ဒကာမတို့လည်း ကိုယ့်ဘဝကို Registry T228 လိုမျိုး စနစ်တကျ စီမံကြည့်ကြပါ။
၁။ ကိုယ့်ရဲ့ ယုံကြည်ချက်တွေကို စစ်ဆေးပါ (Is it valid data or false view?)။
၂။ မလိုအပ်တဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှု ဒေတာတွေကို ဖျက်ပစ်ပါ (Delete Unnecessary Files)။
၃။ ကုသိုလ်ဖြစ်စေမယ့် မှတ်တမ်းကောင်းတွေကိုပဲ နှလုံးသွင်းပါ (Input Quality Data)။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... အတိတ်က အမှားတွေကို Cleansing လုပ်လို့ ရသလား" လို့။ အေး... စိတ်မှာတော့ Undo Button မရှိပေမယ့် 'Overwrite' လုပ်လို့ ရပါတယ်။ အကုသိုလ် ဒေတာတွေနေရာမှာ ကုသိုလ် ဒေတာသစ်တွေနဲ့ အစားထိုးလိုက်တဲ့အခါ အတိတ်က အမှားတွေဟာ အရှိန်သေသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ဓမ္မဆေးတော်ရဲ့ Cleansing လုပ်ဆောင်ပုံပါပဲ။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဓာတ်တော်မှတ်တမ်းနှင့် IT (၃)" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - နည်းပညာဟာ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် အင်မတန် အသုံးဝင်တဲ့ Tool တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ Registry T228 နဲ့ Data Cleansing ဆိုတာ ပြင်ပမှတ်တမ်းတွေ သန့်စင်ဖို့တင်မကဘဲ တို့ရဲ့ စိတ်အိမ်ကို သန့်စင်ဖို့အတွက်ပါ သင်ခန်းစာယူစရာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း သန့်စင်သော အသိဉာဏ်၊ မှန်ကန်သော မှတ်တမ်းများဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ကာ၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတိုင်အောင် အနှောင့်အယှက်ကင်းစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော ဓမ္မဒါန ကုသိုလ်ကမ္မ၊ နာယူကြသော ဓမ္မဿဝန ကုသိုလ်ကမ္မ အစုစုတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားတောင့်တအပ်သော မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ နိဗ္ဗာန်မြတ်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက် (Day 99)
