သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၄ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမည့် တရားတော်ကတော့ "ပိဋကတ်တော်လာ သုတေသနနည်းစနစ်များ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ဦးဇင်းတို့ ပညာသင်ကြားခြင်းနဲ့ သုတေသနရဲ့ အစပြုပုံကို ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ အဲဒီသုတေသနကို လက်တွေ့နယ်ပယ်မှာ ဘယ်လိုစနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ရမလဲ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အချက်အလက်တွေကို စိစစ်တဲ့နေရာမှာ ဘယ်လိုလမ်းညွှန်ခဲ့သလဲဆိုတာကို အသေးစိတ် နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... သုတေသနဆိုတာ ခေတ်သစ်ပညာတတ်တွေ တီထွင်ထားတဲ့ အလုပ်မဟုတ်ဘူးလား" တဲ့။ အေး... မဟုတ်ပါဘူး ဒကာကြီးရဲ့။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၆၀၀ ကျော်ကတည်းက မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ သုတေသနနည်းစနစ် (Research Methodology) ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်တွေကို ချမှတ်ပေးခဲ့တာပါ။ အထူးသဖြင့် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်၊ ကာလာမသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၃) ဟာ ဒီကနေ့ခေတ် သိပ္ပံနည်းကျ စူးစမ်းမှုဗေဒ (Scientific Method) ရဲ့ ကမ္ဘာ့အစောဆုံး ကြေညာစာတမ်းလို့တောင် ပြောလို့ရပါတယ်။ ကေသမုတ္တိရွာသား ကာလာမမင်းသားတွေဟာ ဘယ်သူ့စကား ယုံရမှန်းမသိ ဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ မြတ်စွာဘုရားဆီ လာပြီး လမ်းညွှန်ချက်တောင်းတော့ မြတ်စွာဘုရားက "မျက်စိမှိတ် မယုံနဲ့ဦး" ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းချက် ၁၀ ချက်ကို ဟောကြားခဲ့တာပါ။
အဲဒီ ၁၀ ချက်ထဲက အရေးကြီးတဲ့ အချက်အချို့ကို ဦးဇင်းတို့ ခေတ်သစ် သုတေသနဘာသာစကားနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ မြတ်စွာဘုရားက "မာ အနုဿဝေန" - တစ်ဆင့်စကား ကြားရုံနဲ့ မယုံနဲ့၊ "မာ ပရမ္ပရာယ" - အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာတဲ့ ထုံးတမ်းမို့လို့လည်း မယုံနဲ့ဦး လို့ မိန့်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "အနုဿဝ" ဆိုတဲ့ ပုဒ်ကို ကြည့်ရင် "အနု" ဆိုတာက အစဉ်အတိုင်း၊ "ဿဝ" ဆိုတာက ကြားခြင်း လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဆိုလိုတာက သတင်းအချက်အလက်တစ်ခုဟာ ခိုင်လုံတဲ့ အထောက်အထား (Primary Evidence) မပါဘဲနဲ့ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ကူးစက်လာတဲ့အခါမှာ မူရင်းအဓိပ္ပာယ် ပျောက်ပျက်သွားနိုင်တာကို သတိပေးတာပါ။ သိပ္ပံနည်းကျ စူးစမ်းမှု (Scientific Method) မှာလည်း ဒါကို "Hearsay Evidence" လို့ခေါ်ပြီး သုတေသနမှာ အတည်မယူရဘူးလို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနေတဲ့ Template T130 (Verification & Scientific Method Checklist) နဲ့ အင်မတန် တူနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ Case-S153 ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်လေးတစ်ခုကို ကြည့်ကြရအောင်။ တစ်ခါက ဒကာကြီးတစ်ယောက်ဟာ ရှေးဟောင်း ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ယူဆောင်လာပြီး ဒါဟာ ဘယ်ခေတ်က ဓာတ်တော်ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို အစဉ်အဆက် မှတ်တမ်းတွေအရ ခိုင်လုံပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ အနေနဲ့ Policy 4, Article 4.5 မှာပါတဲ့ "Standards for Authenticity Verification" အရ စနစ်တကျ စိစစ်ခဲ့ပါတယ်။ ပါးစပ်ရာဇဝင် (Oral Tradition) တစ်ခုတည်းနဲ့ မရဘူး၊ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ စစ်ဆေးမှု၊ သမိုင်းဝင် ကျောက်စာအထောက်အထားနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးမှုတွေကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ မြတ်စွာဘုရား မိန့်ကြားခဲ့တဲ့ "စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ သုတေသန နည်းစနစ်ပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က စဉ်းစားလိမ့်မယ်၊ "အရှင်ဘုရား... စာပေကျမ်းဂန်ထဲမှာ ပါတာကိုရော မယုံရဘူးလား" တဲ့။ အေး... မြတ်စွာဘုရားက "မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန" လို့ မိန့်ထားပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်ထဲမှာ ပါရုံနဲ့လည်း မျက်စိမှိတ် မယုံနဲ့ဦး၊ ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ကျင့်သုံးကြည့်လို့ အကျိုးရှိမရှိ၊ အမှားအမှန် ဟုတ်မဟုတ်ကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီးမှ လက်ခံပါလို့ ဆိုလိုတာပါ။ ဒါဟာ သုတေသနပညာမှာ "Critique of Literature" လို့ခေါ်တဲ့ ကျမ်းကိုးတွေကို ပြန်လည်စိစစ်တဲ့ အဆင့်ပါပဲ။ အမှန်တရားဆိုတာ စာအုပ်ထဲမှာ ရှိနေရုံနဲ့ မပြီးဘူး၊ လက်တွေ့နယ်ပယ်မှာ သက်သေပြနိုင်မှသာ "အမှန်တရား" ဖြစ်တာပါ။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ သုံးတဲ့ Template T130 ရဲ့ အနှစ်သာရကတော့ အဆင့် ၅ ဆင့် ရှိပါတယ်။ ပထမက Observation (စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်း)၊ ဒုတိယက Hypothesis (မှန်းဆချက်ထုတ်ခြင်း)၊ တတိယက Experiment (စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း)၊ စတုတ္ထက Analysis (ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း) နဲ့ ပဉ္စမက Conclusion (နိဂုံးချုပ်ခြင်း) တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ "ယောနိသော မနသိကာရ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်းကို မှန်ကန်စွာ ဆင်ခြင်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ တစ်ထပ်တည်းပါပဲ။ Case-S153 မှာ ဦးဇင်းတို့ဟာ ဓာတ်တော်ရဲ့ သဘာဝကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနဲ့ ကြည့်တယ် (Observation)၊ ပြီးတော့ ဒါဟာ ဘယ်လို သတ္တုမျိုး ဖြစ်နိုင်မလဲလို့ မှန်းဆတယ် (Hypothesis)၊ ပြီးတော့ ဓာတ်ခွဲခန်းပို့ပြီး စစ်ဆေးတယ် (Experiment)၊ ရလာတဲ့ ရလဒ်ကို ပိဋကတ်တော်လာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သဘာဝနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးတယ် (Analysis)၊ နောက်ဆုံးမှာတော့ ဒါဟာ စစ်မှန်တဲ့ ဓာတ်တော်ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့ပါတယ် (Conclusion)။
Policy 4, Article 4.5 အရ ဦးဇင်းတို့မှာ အရေးကြီးတဲ့ စည်းကမ်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "အမှန်တရားကို တွေ့ရှိတဲ့အခါမှာ မိမိရဲ့ အယူအဆဟောင်းနဲ့ မကိုက်ညီရင်တောင် အမှန်တရားကို လက်ခံရမယ်" ဆိုတဲ့ Integrity (ဖြောင့်မတ်တည်ကြည်မှု) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သုတေသန နည်းစနစ်ရဲ့ အသက်ပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားက ကာလာမသုတ်မှာ "ယဒါ တုမှေ ကာလာမာ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ" - "ကာလာမမင်းသားတို့... သင်တို့ကိုယ်တိုင် သိတဲ့အခါမှာ" လို့ မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက သူများပြောလို့ သိတာထက် ကိုယ်တိုင် သုတေသနလုပ်ပြီး သိတာက ပိုပြီး ခိုင်မာတယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
အေး... အခုခေတ် IT နယ်ပယ်မှာ ကြည့်ရင်လည်း Data Science မှာ "Garbage In, Garbage Out" ဆိုတဲ့ စကားရှိပါတယ်။ အချက်အလက် အမှားတွေကို ထည့်ရင် ရလဒ်အမှားပဲ ထွက်မှာပါ။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာလည်း အချက်အလက် အမှားတွေ၊ သတင်းအမှား (Fake News) တွေနောက်ကို လိုက်နေရင် ဘဝရဲ့ ရလဒ်တွေဟာလည်း မှားယွင်းသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရဲ့ သုတေသနနည်းစနစ်တွေကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကျင့်သုံးဖို့ လိုပါတယ်။ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က သတင်းတစ်ခုကို တွေ့ရင် "ဒါဟာ အနုဿဝ (ကြားရုံ) လား၊ ပရမ္ပရာ (တစ်ဆင့်စကား) လား၊ တကယ်ပဲ ခိုင်လုံတဲ့ အထောက်အထား (Evidence) ရှိရဲ့လား" လို့ Template T130 လိုမျိုး စိတ်ထဲမှာ checklist လုပ်ပြီး စစ်ဆေးရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးဦးမယ်၊ "ဦးဇင်းဘုရား... သုတေသနလုပ်နေရင် သဒ္ဓါတရားတွေ လျော့မသွားနိုင်ဘူးလား" တဲ့။ အေး... အဲဒါက ပြောင်းပြန်ပါ ဒကာကြီးရဲ့။ ခိုင်လုံတဲ့ အထောက်အထားတွေနဲ့ သိလိုက်ရတဲ့ အသိပညာဟာ "အဝေစ္စပသာဒ" လို့ခေါ်တဲ့ မလှုပ်မယှက်နိုင်တဲ့ သဒ္ဓါတရားကို ဖြစ်စေပါတယ်။ ယောင်ယောင်မှားမှား ယုံကြည်တာဟာ ကြောက်စရာ ကောင်းပါတယ်။ ပညာနဲ့ယှဉ်တဲ့ သဒ္ဓါတရား (Akaravati Saddha) ဖြစ်ဖို့ဆိုရင် သုတေသန နည်းစနစ်တွေဟာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ Case-S153 ကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တာဟာလည်း ဒီလို ပညာနဲ့ယှဉ်တဲ့ စူးစမ်းမှုကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းတွေကို တိုက်တွန်းလိုတာကတော့ အမှန်တရားကို ရှာဖွေတဲ့နေရာမှာ မြတ်စွာဘုရား ပေးခဲ့တဲ့ ကာလာမသုတ်လာ သုတေသနနည်းစနစ်တွေကို လက်ကိုင်ထားကြပါ။ အရာရာကို စူးစမ်းဆင်ခြင်တဲ့ စိတ် (Inquisitive Mind) ထားကြပါ။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံနည်းကျ စူးစမ်းမှုဗေဒတွေကိုလည်း ဓမ္မနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာကြပါ။ ဒါမှသာလျှင် ဦးဇင်းတို့ဟာ သတင်းအမှားတွေ၊ အယူအဆအမှားတွေရဲ့ လှည့်စားမှုကို မခံရဘဲ စစ်မှန်တဲ့ အမှန်တရား (Absolute Truth) ဆီကို ရောက်ရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "ပိဋကတ်တော်လာ သုတေသနနည်းစနစ်များ" တရားတော်ကို နာယူရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာကြောင့် ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးများအားလုံး ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်သော ပညာဉာဏ်များ ရရှိကြပါစေ၊ အမှားအမှန်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ၊ သုတေသန စိတ်ဓာတ်ဖြင့် မိမိတို့ဘဝ၏ အမှန်တရားကို ရှာဖွေနိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း ယနေ့ တရားဒေသနာကို နိဂုံးချုပ်အပ်ပါတယ်။
ဤသို့ ပြုရ မြတ်ပုညကြောင့်၊ အနန္တစကြာဝဠာ၊ အနန္တသတ္တဝါတို့၊ ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဒေါသခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ ဆင်းရဲခပ်သိမ်း ငြိမ်းကြပါစေ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း အေးချမ်းကြပါစေ။ မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများနှင့်တကွ ခုနစ်ရက်သားသမီး အပေါင်းတို့အား အမျှ အမျှ အမျှ ပေးဝေပါကုန်၏။ အမျှရ၍ သာဓုခေါ်ဆိုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်
