နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် သာသနာပြုခြင်း နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၇ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် တီထွင်ဆန်းသစ်မှုနေ့" (World Creativity and Innovation Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းအနေနဲ့ "တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် သာသနာပြုခြင်း" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်လာ အဆုံးအမတွေကို ခေတ်သစ် Design Thinking (ဒီဇိုင်းနည်းကျ တွေးခေါ်မှု) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမတို့... လူအများစုက တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုတာ အနုပညာရှင်တွေ ဒါမှမဟုတ် အင်ဂျင်နီယာတွေနဲ့ပဲ ဆိုင်တယ်လို့ ထင်တတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သာသနာပြုလုပ်ငန်းမှာလည်း "တီထွင်ဖန်တီးမှု" ဟာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ တရားတော်တွေကို ဟောကြားရာမှာ လူအမျိုးမျိုး၊ အဆင့်အတန်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ကိုက်ညီအောင် ဥပမာ၊ ဥပမေယျပေါင်းစုံနဲ့ တီထွင်ဖန်တီးပြီး ဟောကြားခဲ့တာဟာ Design Thinking ရဲ့ အမြင့်ဆုံး ပြယုဂ်ပါပဲ။
အပိုင်း (၂) ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်နှင့် ဉာဏ်ပညာ၏ ဖြတ်ထိုးဉာဏ်
ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ ဉာဏ်ပညာ (၇၃) မျိုးအကြောင်း ပါရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် "ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ" ဆိုတဲ့ ဉာဏ်ဟာ အခြေအနေနဲ့ အချိန်အခါကို ကြည့်ပြီး ချက်ချင်း တွေးခေါ်ဖန်တီးနိုင်တဲ့ ဖြတ်ထိုးဉာဏ် (Creativity in context) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ Design Thinking ရဲ့ အဆင့်တွေကို ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ Design Thinking မှာ ပထမဆုံးအဆင့်က Empathize (စာနာနားလည်ခြင်း) ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ တရားမဟောခင်မှာ ဝေနေယျသတ္တဝါတွေရဲ့ စရိုက်၊ ဝါသနာနဲ့ အခက်အခဲတွေကို အရင်ဆုံး အာရုံပြုပါတယ်။ ဒါဟာ User-centric approach ခေါ်တဲ့ လူသားဗဟိုပြု တီထွင်မှုပါပဲ။ ကိုယ်ပြောချင်တာကိုပဲ ပြောတာမဟုတ်ဘဲ တစ်ဖက်သား ဘာလိုအပ်နေလဲဆိုတာကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီးမှ တရားဆေးကို ဖော်စပ်ပေးတာဟာ "ပဋိသမ္ဘိဒါ" ဉာဏ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ပါပဲ။
အပိုင်း (၃) သွာဂတပြတိုက်၏ Creative Documentation (T242)
ဦးဇင်းတို့ Hswagata (သွာဂတ) ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ပြသတဲ့အခါ သမားရိုးကျ ပြသတာထက် လူငယ်တွေ စိတ်ဝင်စားလာအောင် ဘယ်လို တီထွင်ဖန်တီးမလဲဆိုတာကို အမြဲ စဉ်းစားရပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Template-T242 (Creative Innovation & Design Thinking Worksheet) ကို သုံးစွဲပါတယ်။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ပြသတော့မယ်ဆိုရင် အလင်းအမှောင် (Lighting)၊ နောက်ခံသမိုင်း (Narrative) နဲ့ နည်းပညာ (Digital Presentation) တွေကို Design Thinking နည်းလမ်းနဲ့ အဆင့်ဆင့် ပုံဖော်ရပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Innovation ဆိုတာ အသစ်အဆန်းတစ်ခုကို လုပ်တာတင် မဟုတ်ဘဲ ရှိပြီးသားအရာကို ပိုမို ထိရောက်အောင် ပြောင်းလဲတာ (Problem Solving) လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ Policy 1, Art 1.5 မှာ "Creative Propagation" ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူဟာ ခေတ်နဲ့အညီ တီထွင်ဖန်တီးမှု မရှိရင် သာသနာပြုလုပ်ငန်းဟာ လူငယ်တွေနဲ့ ဝေးကွာသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် တို့တွေဟာ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်ကို ခေတ်သစ်အမြင်နဲ့ ပေါင်းစပ်ဖို့ (T242 အရ) အမြဲ ကြိုးစားနေရပါတယ်။
အပိုင်း (၄) Case-C111 နှင့် အခက်အခဲမှ တီထွင်မှုသို့
Case-C111 အရ သွာဂတမှာ ဓာတ်တော်ပြပွဲတစ်ခု လုပ်တဲ့အခါ နေရာကျဉ်းကျဉ်းလေးမှာ လူအများကြီးကို ဘယ်လို ဖူးမြော်ခွင့်ပေးမလဲဆိုတဲ့ ပြဿနာ (Pain Point) ကြုံခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ အဖွဲ့သားတွေဟာ Design Thinking ရဲ့ Ideate (အိုင်ဒီယာထုတ်ခြင်း) အဆင့်ကို သုံးပြီး "ဓာတ်တော် လှည့်လည်စနစ်" (Rotating Display System) ကို တီထွင်ခဲ့ကြပါတယ်။
ဒါဟာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်က ပြတဲ့ "အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ" (အကျိုးကို သိသောဉာဏ်) နဲ့ "ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ" (အကြောင်းကို သိသောဉာဏ်) တို့ကို လက်တွေ့ သုံးလိုက်တာပါပဲ။ အခက်အခဲဆိုတာ တီထွင်ဖန်တီးမှုအတွက် အကောင်းဆုံးသော လှုံ့ဆော်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ "ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... သာသနာပြုတာမှာ တီထွင်တာက ဝိနည်းနဲ့ မညီမှာ မစိုးရိမ်ရဘူးလား" လို့။ အေး... အဲဒါကြောင့် Design Thinking ရဲ့ Test အဆင့်မှာ တို့တွေဟာ ဝိနည်းတော်၊ ပိဋကတ်တော်တွေနဲ့ အမြဲ Auditing လုပ်ပါတယ်။ တီထွင်မှုဟာ "ဓမ္မ" ကို မကျော်လွန်စေရဘူး၊ "ဓမ္မ" ကို ပိုမို ထင်ရှားစေဖို့အတွက်ပဲ ဖြစ်ရပါမယ်။
အပိုင်း (၅) စိတ်ကူးစိတ်သန်းနှင့် အဘိဓမ္မ (Ideation and Mental Factors)
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ် (စာမျက်နှာ ၁၀) မှာ "ပညာ" ရဲ့ သဘောကို ရှင်းပြထားပါတယ်။ ပညာဆိုတာ အမှောင်ကို ခွင်းတဲ့ အလင်းရောင်လိုပဲ အရာရာကို ထိုးထွင်းသိမြင်တာပါ။ တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုတာလည်း စိတ်ထဲမှာရှိတဲ့ "ဝိတက်" (ကြံစည်မှု) ကို အသိဉာဏ်နဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ပုံဖော်လိုက်တာပါပဲ။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Divergent Thinking နဲ့ Convergent Thinking တို့ရဲ့ ဟန်ချက်ညီမှုပါပဲ။ အိုင်ဒီယာတွေ အများကြီး ထုတ်တယ်၊ ပြီးရင် အကောင်းဆုံးကို ရွေးချယ်တယ်။ သွာဂတရဲ့ Policy 1, Art 1.5 မှာ ဝန်ထမ်းတွေကို "Freedom of Idea" ပေးထားပါတယ်။ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်ရေးမှာ နည်းပညာအသစ်တွေ (ဥပမာ- 3D Scanning for Relics) သုံးဖို့ အကြံပြုတာမျိုးတွေကို အားပေးပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာတော်ကို ရေရှည်တည်တံ့အောင် (Sustainability) နည်းပညာနဲ့ တီထွင်စောင့်ရှောက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၆) သတိပဋ္ဌာန်နှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှု (Mindful Creativity)
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... စိတ်ရှုပ်နေရင် အိုင်ဒီယာအသစ်တွေ မထွက်ဘူး၊ အဲဒါ ဘာဖြစ်လို့လဲ" လို့။ အေး... အဲဒါက စိတ်ထဲမှာ 'Noise' တွေ များနေလို့ပါ။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်မှာ ဉာဏ်ပညာဟာ "သမာဓိ" အပေါ်မှာ အခြေခံတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ စိတ်က တည်ငြိမ်မှသာ (Flow State) တီထွင်ဖန်တီးမှု အားကောင်းလာတာပါ။
သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Audit-Y2022 အရ အကောင်းဆုံးသော တီထွင်မှုတွေဟာ "သတိ" နဲ့ အလုပ်လုပ်တဲ့ အချိန်တွေမှာ ထွက်ပေါ်လာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ Design Thinking ရဲ့ Prototype (ပုံစံငယ်ဖန်တီးခြင်း) အဆင့်မှာ သတိရှိနေခြင်းဟာ အမှားကို အမြန်ဆုံး တွေ့စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် တို့တွေဟာ တီထွင်သူတွေ ဖြစ်ချင်ရင် အရင်ဆုံး ကိုယ့်စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် (Mindfulness) လေ့ကျင့်ဖို့ လိုပါတယ်။
အပိုင်း (၇) ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ အနှစ်သာရကို တီထွင်ပူဇော်ခြင်း
ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ပူဇော်တဲ့အခါမှာလည်း "တီထွင်ဖန်တီးမှု" နဲ့ ပူဇော်လို့ ရပါတယ်။ ရှေးခေတ်က မင်းတွေဟာ ဓာတ်တော်တွေကို ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာတွေနဲ့ ကြုတ်ပေါင်းများစွာ ထည့်သွင်းပြီး "တီထွင်ပူဇော်" ခဲ့ကြပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်မှာတော့ တို့တွေဟာ Digital Registry T228 လိုမျိုး နည်းပညာတွေနဲ့ "အသိဉာဏ်ပူဇော်မှု" (Intellectual Worship) ကို တီထွင်ဖန်တီးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
Template-T242 အရ တို့ရဲ့ ပန်းတိုင်က "ဓာတ်တော်ကို ဖူးရုံတင်မကဘဲ ဓမ္မကိုပါ မြင်သွားအောင်" ဖန်တီးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူရဲ့ အနုပညာ (The Art of Relic Stewardship) ပါပဲ။ တီထွင်ဖန်တီးမှုနေ့မှာ တို့တွေဟာ တို့ရဲ့ ကုသိုလ်အလုပ်တွေကို ဘယ်လို ပိုကောင်းအောင်၊ ပိုထိရောက်အောင် လုပ်မလဲဆိုတာကို Design Thinking စိတ်ဓာတ်နဲ့ ပြန်လည် ဆန်းစစ်ကြရပါမယ်။
အပိုင်း (၈) တီထွင်ဖန်တီးမှု တိုးတက်ရေးအတွက် Practical Feedback
ဒကာ၊ ဒကာမတို့လည်း မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ ကုသိုလ်အလုပ်တွေမှာ အောက်ပါအတိုင်း Design Thinking သုံးကြည့်ကြပါ -
၁။ "တစ်ဖက်လူကို နားထောင်ပါ" (Empathize) - ကိုယ်လုပ်ပေးတဲ့ ကုသိုလ်က တစ်ဖက်လူအတွက် တကယ် အဆင်ပြေရဲ့လား (T242 User Research Style)။
၂။ "အိုင်ဒီယာသစ် ထုတ်ပါ" (Ideate) - မနေ့ကထက် ပိုကောင်းတဲ့၊ ပိုမြန်တဲ့၊ ပိုစနစ်ကျတဲ့ နည်းလမ်း တစ်ခုကို ရှာကြည့်ပါ (Policy 1 Application)။
၃။ "စမ်းသပ်ကြည့်ပါ" (Prototype & Test) - အိုင်ဒီယာရရင် ချက်ချင်း လုပ်ကြည့်ပါ၊ အမှားပါရင် ပြင်ပါ (Fail fast, learn fast)။
ဒါဟာ တို့ဘဝရဲ့ System ကို "Innovation Mode" ပြောင်းလိုက်တာပါပဲ။ တီထွင်ဖန်တီးမှုရှိတဲ့ သာသနာပြုလုပ်ငန်းဟာ ခေတ်စနစ်တွေ ဘယ်လိုပဲ ပြောင်းလဲပါစေ ရေရှည်တည်တံ့နေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် သာသနာပြုခြင်း" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်လာ ဉာဏ်ပညာနဲ့ Design Thinking နည်းလမ်းတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး၊ သာသနာတော်အတွက်ရော၊ လူမှုပတ်ဝန်းကျင်အတွက်ပါ ပိုမိုကောင်းမွန်တဲ့ အကျိုးရလဒ်တွေကို တီထွင်ဖန်တီးကြဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း တီထွင်ဖန်တီးနိုင်သော အသိဉာဏ်ပညာများ ရရှိကြကာ၊ မိမိတို့၏ ဘဝနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို အနှစ်သာရရှိရှိ တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၁ ရက် (Day 111)
