နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့မှု နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၆ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့မှာ ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဦးဇင်း ဟောကြားပေးမယ့် တရားတော်ကတော့ "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့မှု" (Environmental Sustainability) အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ တေဇောဓာတ် (အပူစွမ်းအင်) သဘောတရားတွေကို Environmental Science ခေါ် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရပ်တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။
လောကမှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးလာတာ၊ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်လာတာတွေဟာ တို့ရဲ့ စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုတွေနဲ့ တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရုပ်ခန္ဓာမှာရော၊ ပြင်ပလောကမှာပါ တည်ရှိနေတဲ့ တေဇောဓာတ် (Heat element) ဟာ အကျိုးပြုပုံနဲ့ ဖျက်ဆီးပုံ နှစ်မျိုးလုံး ရှိတယ်လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာလည်း ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်တဲ့အခါ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဟာ ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲဆိုတာ ဒီနေ့ နာယူကြည့်ကြရအောင်။
အပိုင်း (၂) တေဇောဓာတ်၏ သဘာဝနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံ
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ တေဇောဓာတ်အကြောင်းကို ရှင်းပြထားပါတယ်။ တေဇောဓာတ်ဆိုတာ အပူတေဇောနဲ့ အအေးတေဇော နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှာဆိုရင် အစာကို ကြေညက်စေတယ်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို နွေးထွေးစေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ တေဇောဓာတ် လွန်ကဲလာရင်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ကို လောင်ကျွမ်းစေသလိုမျိုးပဲ၊ ပြင်ပလောကမှာလည်း တေဇောဓာတ် (Global Warming) လွန်ကဲလာရင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် တစ်ခုလုံး ပျက်စီးရတတ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ Environmental Science အရ Greenhouse Effect လို့ ခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှုကို ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ လူတွေရဲ့ လောဘကြောင့် သယံဇာတတွေကို အလွန်အကျွံ သုံးစွဲတယ်၊ စက်ရုံတွေကနေ ကာဗွန်တွေ ထုတ်လွှတ်တယ်၊ ဒါတွေဟာ ပြင်ပ တေဇောဓာတ်ကို အချိုးအစား မမျှတအောင် လုပ်လိုက်တာပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားက "တေဇောဓာတ် ဖောက်ပြန်ခြင်း" ဟာ သတ္တဝါတွေရဲ့ သက်တမ်းကို တိုစေတယ်လို့ မိန့်ကြားခဲ့တာဟာ ယနေ့ခေတ် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု (Climate Change) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဘေးအန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင် ဟောကြားခဲ့သလိုပါပဲ။
အပိုင်း (၃) သွာဂတပြတိုက်၏ Green Policy (T208)
ဦးဇင်းတို့ Hswagata (သွာဂတ) ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို မထိခိုက်ဖို့ အထူး ဂရုစိုက်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း Template-T208 (Environmental Sustainability & Waste Management Report) ကို သုံးစွဲရပါတယ်။ ပြတိုက်အတွင်းမှာ သုံးတဲ့ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၊ အပူချိန် ထိန်းညှိမှုစနစ်တွေဟာ Carbon Footprint နည်းနိုင်သမျှ နည်းအောင် စီမံထားပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်တာက ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဘာဆိုင်လို့လဲ" လို့။ အေး... အင်မတန် ဆိုင်တာပေါ့။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ သဘာဝရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေ ဖြစ်သလို၊ သူတို့ ကိန်းဝပ်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်က သန့်ရှင်းအေးမြမှသာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ ကြာရှည်တည်တံ့မှု (Preservation) ကို အထောက်အကူပြုမှာပါ။ Policy 6, Art 6.4 အရ "Responsible Stewardship" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ တို့တွေဟာ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်ရင်းနဲ့ တို့ရဲ့ ကမ္ဘာမြေကိုလည်း စောင့်ရှောက်ရမယ့် တာဝန် ရှိပါတယ်။
အပိုင်း (၄) Case-W110 နှင့် အပူချိန် ဖောက်ပြန်မှု၏ အကျိုးဆက်
Case-W110 အရ သွာဂတမှာ ဓာတ်တော်တွေကို သိုလှောင်တဲ့ အခန်းတစ်ခုရဲ့ Ventilation စနစ် ချို့ယွင်းသွားတဲ့အခါ၊ ပြင်ပက အပူဓာတ် (တေဇော) တွေ အတင်းဝင်ရောက်လာပြီး ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေမှာ Condensation (အစိုဓာတ်ပြန်ခြင်း) တွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းညှိမှု (T208 Standards) ပျက်ယွင်းသွားတဲ့အတွက် ဖြစ်ရတာပါ။
ဒါကို ဓမ္မနည်းအရ ကြည့်ရင် "တေဇောဓာတ် ဖောက်ပြန်ခြင်း" ကြောင့် ရုပ်ဝတ္ထုတွေ ပျက်စီးရတာပါပဲ။ အဲဒီအချိန်မှာ တို့ရဲ့ ဝန်ထမ်းတွေဟာ Root Cause Analysis (T214) ကို သုံးပြီး အပူစွမ်းအင် စီးဆင်းမှုကို ပြန်လည် ထိန်းညှိခဲ့ရပါတယ်။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်တော့ Thermodynamics နိယာမတွေပါပဲ။ စွမ်းအင်ဆိုတာ ဖန်တီးလို့ မရဘူး၊ ဖျက်ဆီးလို့ မရဘူး၊ အသွင်ပြောင်းရုံပဲ ရှိတယ်။ တို့ရဲ့ လောဘ တေဇောတွေကနေ ထွက်လာတဲ့ စွမ်းအင်တွေဟာ ကမ္ဘာကြီးကို ပူလောင်စေတဲ့ အသွင်ပြောင်းသွားတာကို သတိပြုဖို့ လိုပါတယ်။
အပိုင်း (၅) လောဘတေဇောနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ် (စာမျက်နှာ ၄၂) မှာ "အဂ္ဂိ" (မီး) သုံးမျိုးအကြောင်း ပါပါတယ်။ လောဘဂ္ဂိ (လောဘမီး)၊ ဒေါသဂ္ဂိ (ဒေါသမီး)၊ မောဟဂ္ဂိ (မောဟမီး) တို့ပါပဲ။ လူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လောဘမီးတွေ တောက်လောင်လာတဲ့အခါ "ပိုရချင်တယ်၊ ပိုသုံးချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ သဘာဝတောတောင်တွေကို ဖျက်ဆီးကြတယ်၊ ရေထုကို ညစ်ညမ်းစေကြတယ်။
[Image showing a forest fire or industrial pollution contrasted with a serene forest]
သိပ္ပံပညာက Environmental Degradation လို့ ခေါ်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် ယိုယွင်းမှုကို ရှင်းပြပေမယ့်၊ မြတ်စွာဘုရားကတော့ အဲဒီ ယိုယွင်းမှုရဲ့ အရင်းအမြစ် (Root Cause) ဟာ "လောဘ" ဖြစ်တယ်လို့ ဟောကြားခဲ့တာပါ။ Policy 6, Art 6.4 မှာ "Eco-Dhamma" ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ထည့်သွင်းထားပါတယ်။ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူဟာ လောဘကို ထိန်းချုပ်နိုင်မှသာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ရေရှည်တည်တံ့အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၆) အာဟာရနှင့် စွမ်းအင် ချွေတာခြင်း (Energy Conservation)
ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ် (ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဆေးဝါးတွေ၊ အစားအသောက်တွေကို အလေအလွင့် မရှိအောင် သုံးစွဲဖို့ စနစ်တကျ ပြဌာန်းထားပါတယ်။ ဒါဟာ ယနေ့ခေတ် Sustainability မှာ ပြောနေတဲ့ "Reduce, Reuse, Recycle" ဆိုတဲ့ သဘောတရားတွေပါပဲ။
သွာဂတပြတိုက်မှာ လျှပ်စစ်မီးတွေကို မလိုအပ်ဘဲ မဖွင့်ဖို့၊ ရေကို ချွေတာသုံးဖို့ စတဲ့ 'Green Practices' (T208) တွေကို ဝန်ထမ်းတိုင်း လိုက်နာရပါတယ်။ ဒါဟာ သာမန် ချွေတာတာတင် မဟုတ်ဘဲ "ဓမ္မဝေယျာဝစ္စ" တစ်ခုပါပဲ။ အရင်းအမြစ်တွေကို အကျိုးရှိရှိ သုံးစွဲခြင်းဟာ တေဇောဓာတ်ကို အကျိုးပြုတဲ့ဘက်မှာ အသုံးချတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တို့ရဲ့ အသုံးအဆောင်တွေကြောင့် တခြား သတ္တဝါတွေရဲ့ နေစရာ ပတ်ဝန်းကျင် မပျက်စီးအောင် ဆင်ခြင်ခြင်းဟာ "ကရုဏာ" တရား တစ်မျိုးပါပဲ။
အပိုင်း (၇) ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ အေးမြမှုနှင့် သဘာဝတရား
ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါ ဓာတ်တော်တွေဆီကနေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ အေးမြတဲ့ ရောင်ခြည်တော် (Radiant Peace) ကို ခံစားကြည့်ပါ။ ဒါဟာ "နိဗ္ဗာန်" ရဲ့ အငွေ့အသက်ပါပဲ။ နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ မီးတွေ ငြိမ်းအေးရာ ဖြစ်သလို၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အေးမြဖို့ဆိုတာလည်း တို့ရဲ့ စိတ်မီးတွေ ငြိမ်းအေးဖို့ လိုပါတယ်။
သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Audit-Y2022 အရ တို့ရဲ့ Preservation စနစ်တွေဟာ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်ဖို့ ကြိုးစားပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် တို့ဟာ သဘာဝတရားကို ရိုသေလေးစားဖို့ သင်ယူကြရပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေဟာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီအောင် တည်တံ့နေတာဟာ သဘာဝနဲ့ ညီညွတ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြလို့ပါပဲ။ တို့တွေလည်း ဓာတ်တော်တွေဆီကနေ "တည်ငြိမ်ခြင်း" နဲ့ "အေးမြခြင်း" ကို သင်ယူပြီး တို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြန်လည် အေးမြအောင် လုပ်ဆောင်ကြရပါမယ်။
အပိုင်း (၈) ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် Practical Feedback
ဒကာ၊ ဒကာမတို့လည်း ဒီနေ့ကစပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဓမ္မနည်းကျကျ အောက်ပါအတိုင်း စောင့်ရှောက်ကြည့်ကြပါ -
၁။ "စွမ်းအင် Filter တပ်ပါ" - မလိုအပ်တဲ့ မီးတွေ၊ စက်ပစ္စည်းတွေကို ပိတ်ထားခြင်းဖြင့် ပြင်ပ တေဇောဓာတ် မလွန်ကဲအောင် ကူညီပါ (Energy Conservation)။
၂။ "အမှိုက်ကို ဓမ္မနည်းကျ စီမံပါ" - မလိုအပ်တဲ့ အမှိုက်တွေ မထွက်အောင် ခြွေတာပါ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကို မညစ်ညမ်းစေပါနဲ့ (T208 Waste Management Style)။
၃။ "စိတ်မီးကို အရင်ငြိမ်းပါ" - ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသတွေ တောက်လောင်လာရင် "ဒါဟာ ကမ္ဘာကြီးကိုပါ ပူလောင်စေတယ်" လို့ ဆင်ခြင်ပြီး သတိနဲ့ ငြိမ်းအေးအောင် လုပ်ပါ (Policy 6 Application)။
ဒါဟာ တို့ဘဝရဲ့ System ကို "Eco-friendly" ဖြစ်အောင် Upgrade လုပ်လိုက်တာပါပဲ။ ပတ်ဝန်းကျင် ကျန်းမာမှ လူသားတွေ ကျန်းမာမှာ ဖြစ်သလို၊ လူသားတွေရဲ့ စိတ်ကျန်းမာမှသာ ပတ်ဝန်းကျင်ဟာလည်း ရေရှည်တည်တံ့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့မှု" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - တေဇောဓာတ်ရဲ့ သဘောကို သိမြင်ပြီး၊ တို့ရဲ့ စိတ်မီးတွေကို ငြိမ်းအေးစေခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာမြေကြီးကိုပါ ပြန်လည် အေးမြစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်ခြင်းနဲ့အတူ တို့ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း စောင့်ရှောက်ခြင်းဟာ အမြင့်မြတ်ဆုံးသော သာသနာပြုခြင်းပါပဲ။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို တန်ဖိုးထား စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပြီး၊ အေးမြသော စိတ်နှလုံး၊ အေးမြသော ပတ်ဝန်းကျင်တို့ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတိုင်အောင် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၀ ရက် (Day 110)
