နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ (မြတ်စွာဘုရားအား ကန်တော့ပါ၏)
နမော ဓမ္မဿ (တရားတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)
နမော သံဃဿ (သံဃာတော်မြတ်အား ကန်တော့ပါ၏)
နမော မာတာပိတုဿ (မိဘနှစ်ပါးအား ကန်တော့ပါ၏)
နမော အာစရိယဿ (ဆရာသမားတို့အား ကန်တော့ပါ၏)။
ဒီကနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း (၁၀) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၁) ရက်နေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ "ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးနှင့် စိတ်၏တံခါး (Cybersecurity & Indriya Saṃvara)" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆွေးနွေးကြရအောင်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်တဲ့အခါ ပြင်ပက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးတင်မကဘဲ ဒစ်ဂျစ်တယ်လောကက အချက်အလက်လုံခြုံရေးဟာလည်း အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါကို ဝိနည်းတော်လာ "ဣန္ဒြေသံဝရ" ဆိုတဲ့ စောင့်စည်းမှုနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။
ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ်ပါဠိတော် (မြန်မာပြန်) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အတွက် ဣန္ဒြေသံဝရသီလ အကြောင်းကို ဟောကြားထားပါတယ်။ "စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ န နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ နာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ" တဲ့။ မျက်စိနဲ့ အဆင်းကို မြင်တဲ့အခါမှာ မိမိစိတ်ကို အကုသိုလ် မဝင်အောင် တံခါးပိတ် စောင့်စည်းရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် Cybersecurity ရဲ့ အခြေခံသဘောတရားဖြစ်တဲ့ "Access Control" (ဝင်ရောက်ခွင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း) နဲ့ အင်မတန် တူညီပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... "ဦးဇင်းဘုရား... ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဆိုတာ ကွန်ပျူတာတွေနဲ့ပဲ ဆိုင်တာမဟုတ်ဘူးလား၊ ဝိနည်းနဲ့ ဘယ်လိုလုပ် ဆက်စပ်မှာလဲ" လို့ပေါ့။ အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ စဉ်းစားကြည့်ရင် Cybersecurity ရဲ့ အဓိက အားနည်းချက်ဟာ နည်းပညာထက် "လူ" (Human Factor) မှာ ပိုရှိပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ all cases studies ထဲက Case-B12 ကို ပြန်ကြည့်ရင် Mr. B ဟာ အထောက်အထား အတုတွေကို သုံးပြီး လူတွေရဲ့ စိတ်တံခါးကို လှည့်စား (Social Engineering) ခဲ့တာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အကယ်၍ ဦးဇင်းတို့ဘက်က ဣန္ဒြေသံဝရ (သတိနဲ့ စောင့်စည်းမှု) အားနည်းခဲ့ရင် အဲဒီအချက်အလက် အမှားတွေကို အမှန်လို့ လက်ခံမိပြီး သာသနာ့အမွေကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ Template-T230 (Evidence Assessment & Verification Record) ကို အသုံးပြုရသလိုပဲ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်မှာလည်း Template-T234 (Key & Access Control Register) ဆိုတာကို ထားရှိရပါတယ်။ ဘယ်သူက ဘယ်အချက်အလက်ကို ကြည့်ပိုင်ခွင့်ရှိသလဲ၊ ဘယ်သူက ဘယ်တံခါးကို ဖွင့်နိုင်သလဲဆိုတာ စနစ်တကျ ရှိရပါမယ်။ ဝိနည်းမှာ တံခါး (၆) ပေါက်ကို စောင့်စည်းသလိုပဲ၊ Cybersecurity မှာလည်း Network တံခါးတွေ၊ Firewall ပေါက်တွေကို သတိနဲ့ ပိတ်ထားရပါတယ်။ ဒါကို ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy Article 3.2 မှာ "Digital Custodianship & Security" အနေနဲ့ ထည့်သွင်းထားပါတယ်။
အခုခေတ် IT နယ်ပယ်က လူငယ်တွေအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်စို့။ ဒေတာတွေကို ခိုးယူဖို့ (Data Breach) ဆိုတာ တစ်ခါတလေကျရင် Phishing Link လေးတစ်ခုကို သတိမထားဘဲ နှိပ်လိုက်မိတာကနေ စတာပါ။ ဒါဟာ ဣန္ဒြေသံဝရ ပျက်စီးသွားတာပါပဲ။ "မြင်လိုက်တာနဲ့ နှိပ်ချင်တယ်၊ သိချင်တယ်" ဆိုတဲ့ လောဘစိတ်ကို မထိန်းနိုင်လို့ အချက်အလက်တွေ ဆုံးရှုံးရတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Template-T232 (Risk & Impact Assessment Sheet) မှာ ဖော်ပြထားသလိုပဲ၊ သေးငယ်တဲ့ ပေါ့ဆမှု (Negligence) တစ်ခုဟာ သာသနာတော်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကိုပါ ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ၅ နှစ်တာ အစီရင်ခံစာ (5 Years Reports) ထဲက ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာမှာ "Commitment to Truth" ဆိုတဲ့ ကတိကဝတ်ကို ထည့်ထားပါတယ်။ ဆိုက်ဘာလောကမှာ သတင်းအမှား (Deepfakes / AI-generated misinformation) တွေ ပေါများလာတဲ့အခါ ဦးဇင်းတို့က Template-T233 (Official Communication Verification Log) ကို သုံးပြီး အစစ်အမှန်ကိုပဲ ထုတ်ပြန်ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဣန္ဒြေသံဝရကို အဖွဲ့အစည်းအဆင့် ကျင့်သုံးတာပါ။ စိတ်တံခါးကို လုံအောင်ပိတ်ထားမှသာ အမှန်တရား (Truth) ကို စောင့်ရှောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာမကြီးတို့ မိသားစုဘဝမှာလည်း ဆင်ခြင်ကြည့်ကြစို့။ သားသမီးတွေ အင်တာနက်သုံးတဲ့အခါ သူတို့ရဲ့ စိတ်တံခါးကို ဘယ်လိုလုံအောင် သင်ပေးမလဲ။ ဒါဟာ ၁၂ လစာ အနုမောဒနာ Theme ထဲက "လူငယ်နှင့် သာသနာ" အပိုင်းမှာ ပါတဲ့အတိုင်း "Digital Discipline" သင်ပေးဖို့ လိုတာပါ။ အမြင်အာရုံတွေနောက်ကို သတိမပါဘဲ လိုက်မသွားဖို့၊ အစစ်အမှန်မဟုတ်တဲ့ အရာတွေကို ခွဲခြားတတ်ဖို့ (Discernment) လိုပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်တဲ့အခါ Template-T239 (Secure Storage Inspection Checklist) နဲ့ နေ့စဉ်စစ်ဆေးသလိုမျိုး၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်တံခါးကိုလည်း "သတိ" နဲ့ နေ့စဉ် စစ်ဆေးကြပါ။ "ငါ့စိတ်ထဲကို အကုသိုလ်တွေ ဝင်နေပြီလား၊ ငါဟာ သတင်းအမှားတွေနောက် လိုက်နေမိပြီလား" ဆိုတာ ဆန်းစစ်ရပါမယ်။ Cybersecurity ဆိုတာ Software သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး၊ အသိဉာဏ်နဲ့ယှဉ်တဲ့ စောင့်စည်းမှု (Mindful Security) ပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောရရင် ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်တာဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံရုံတင် မကဘဲ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်လောကမှာပါ အမှန်တရားကို စောင့်ရှောက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့လည်း မိမိတို့ရဲ့ စိတ်တံခါးကို ဝိနည်းနဲ့အညီ စောင့်စည်းခြင်းဖြင့် ဘဝရဲ့ လုံခြုံရေးကို တည်ဆောက်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းလိုပါတယ်။ စိတ်တံခါး လုံခြုံမှသာလျှင် သာသနာ့အမွေဟာလည်း ဘေးအန္တရာယ်ကင်းကင်းနဲ့ တောက်ပနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးနှင့် စိတ်၏တံခါး တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကံ စေတနာအပေါင်းတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားအပ်တဲ့ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ မြန်ဆန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ_မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ_ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု_တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၁) ရက်။
