"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၅) ရက်၊ တနင်္လာနေ့ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ကောင်းစွာ အနားယူပြီးလို့၊ တနင်္လာနေ့ ရုံးလုပ်ငန်းခွင်၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းခွင်တွေကို ပြန်လည် ဝင်ရောက်ကြမယ့် အချိန်ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အလုပ်ခွင် ပြန်စတဲ့နေ့မှာ အရေးကြီးဆုံး စိတ်ဓာတ်ခွန်အား တစ်ခုကတော့ "တာဝန်ယူမှု" (Responsibility) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတော်တော်များများက "တာဝန်ယူတယ်" ဆိုရင် "အပြစ်ခံရတော့မယ်" လို့ လွဲမှားစွာ တွေးတတ်ကြတယ်။ တကယ်တော့ တာဝန်ယူမှု ဆိုတာ "အပြစ်" (Guilt) မဟုတ်ပါဘူး။ "အစွမ်းသတ္တိ" (Strength) ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်လုပ်လိုက်တဲ့ အလုပ်တစ်ခု၊ ကိုယ်ချလိုက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုရဲ့ ရလဒ်ကို "ဒါ ငါလုပ်တာ" လို့ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ဝန်ခံရဲတဲ့ စိတ်ဓာတ်ဟာ ခေါင်းဆောင်ကောင်းတို့ရဲ့ လက္ခဏာ ဖြစ်သလို၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှု (Mental Resilience) ရှိသူတွေရဲ့ အမှတ်အသားလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ရင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူခဲ့တဲ့ "ဝိနည်းပိဋကတ်တော်" ကြီး တစ်ခုလုံးဟာ "Accountability" (တာဝန်ခံမှု) ပေါ်မှာ အခြေခံထားတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ရဟန်းတော်များ လိုက်နာရတဲ့ "ပါတိမောက်" (Patimokkha) စည်းမျဉ်းတွေမှာ "အာပတ်" (ပြစ်မှု) ကျူးလွန်မိရင် ကုစားတဲ့ နည်းလမ်းကို ဘုရားရှင်က အလွန် စနစ်တကျ ဟောကြားထားပါတယ်။
ဝိနည်းမဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ ဥပေါသထက္ခန္ဓကမှာ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတွေကို အခုလို မိန့်မှာတော်မူပါတယ်။
"သန္တိကံ အာပတ္တိံ အာဝီကရေယျ၊ အာဝီကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတိ။"
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သေချာ နှလုံးသွင်းကြည့်ရအောင်။
သန္တိကံ - (မိမိသန္တာန်၌) ရှိသော၊ အာပတ္တိံ - အပြစ်ကို၊ အာဝီကရေယျ - (ထိန်ချန်မထားဘဲ) ထင်စွာ ပြုရာ၏ (ဝန်ခံရာ၏)။ ဟိ - အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်၊ အာဝီကတာ - ထိုသို့ ထင်စွာပြု ဝန်ခံလိုက်ခြင်းသည်၊ အဿ - ထိုပုဂ္ဂိုလ်အား၊ ဖာသု - (နောင်တဟူသော ပူပန်မှုကင်း၍) ချမ်းသာခြင်းသည်၊ ဟောတိ - ဖြစ်၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီပါဠိတော်မှာ "ဖာသု ဟောတိ" (ချမ်းသာခြင်း ဖြစ်၏) ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အင်မတန် လေးနက်ပါတယ်။ လူပုထုဇဉ် သဘာဝက အမှားလုပ်မိရင် ဖုံးကွယ်ချင်ကြတယ်။ "သူများသိရင် အဆူခံရမယ်" ဆိုပြီး ကြောက်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီလို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အချိန်မှာ စိတ်ထဲမှာ "ကုက္ကုစ္စ" (နောင်တ) ဆိုတဲ့ မီးတောက်တစ်ခု လောင်နေတယ်။ အိပ်မပျော်ဘူး။ စားမဝင်ဘူး။ ဘုရားရှင်က အဲဒီမီးကို ငြိမ်းစေချင်လို့ "အာဝီကရေယျ" (ဖွင့်ပြောလိုက်ပါ) လို့ လမ်းညွှန်တာပါ။ ဖွင့်ပြောလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ အပြစ်ဒဏ် ခံရနိုင်ပေမယ့်၊ စိတ်ထဲမှာတော့ "ပေါ့သွားပြီ" ဆိုတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု (Mental Release) ကို ချက်ချင်း ရရှိပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ် (Modern Management) မှာ "Psychological Safety" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု) နဲ့ "Extreme Ownership" (အစွန်းရောက် ပိုင်စိုးမှု/တာဝန်ယူမှု) လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ အမေရိကန် ရေတပ် (Navy SEALs) ခေါင်းဆောင်ဟောင်း Jocko Willink က ပြောဖူးတယ်။ "အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ခေါင်းဆောင်က အမှားလုပ်မိရင် 'ဒါ ငါ့အမှားပါ' လို့ ဝန်ခံလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက်၊ သူ့အပေါ်ထားတဲ့ လူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှု (Trust) ဟာ ကျဆင်းမသွားဘဲ မြင့်တက်လာတယ်" တဲ့။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူဟာ "Ego" (အတ္တ) ထက် "Mission" (လုပ်ငန်းတာဝန်) ကို ပိုတန်ဖိုးထားမှန်း သက်သေပြလိုက်လို့ပါပဲ။
ဒီအချက်ကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-A227 (The Broken Relic Stand Incident) ကို ဥပမာပေး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အလယ်လောက်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ ဓာတ်တော်ပြခန်း (Gallery) ကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်တဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အရမ်း ကြိုးစားတယ်။ တစ်ရက်မှာ သူက ဓာတ်တော်ပင့်တဲ့ "မှန်ဘောင်ခုံ" (Glass Stand) တစ်ခုကို သုတ်ရင်းနဲ့ လက်ချော်ပြီး လွတ်ကျသွားတယ်။ "ခွပ်" ခနဲ အသံမြည်ပြီး မှန်ဘောင်ရဲ့ ထောင့်စွန်း ပဲ့သွားတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြခန်းထဲမှာ ဘယ်သူမှ မရှိဘူး။ CCTV ကလည်း အဲဒီထောင့်ကို သိပ်မမိဘူး။ သူသာ မသိချင်ယောင်ဆောင်ပြီး ပြန်တင်ထားလိုက်ရင် ဘယ်သူမှ သိမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် နောက်တစ်နေ့မှာ တခြားဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က အဲဒီခုံကို မသိဘဲ ကိုင်မိပြီး လက်ရှသွားနိုင်တယ်။ သို့မဟုတ် ဓာတ်တော် ပင့်တင်လိုက်တဲ့အခါ ခုံက မခိုင်ဘဲ ပြိုကျပြီး ဓာတ်တော်တွေ မြေခသွားနိုင်တယ်။
ဝန်ထမ်းမလေးက ခဏတော့ ကြောက်သွားတယ်။ "ငါ့လစာ ဖြတ်ခံရမလား၊ အလုပ်ဖြုတ်ခံရမလား" ပေါ့။ ဒါပေမယ့် သူက သွာဂတရဲ့ သင်တန်းတွေမှာ "ပါတိမောက် သဘောတရား" ကို ကြားဖူးထားတော့ သတ္တိမွေးလိုက်တယ်။ ချက်ချင်းပဲ Template T103 (Incident Self-Report & Integrity Log) ကို ယူပြီး ဖြည့်လိုက်တယ်။
T103 ဆိုတာ "အပြစ်ဝန်ခံလွှာ" မဟုတ်ပါဘူး။ "တာဝန်ယူမှု မှတ်တမ်း" ပါ။
အဲဒီ ဇယားထဲမှာ သူရေးတယ် -
၁။ Incident: "မှန်ဘောင်ခုံ အမှတ် G-04 ကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်စဉ် လက်ချော်၍ ထောင့်စွန်း ပဲ့သွားပါသည်"။
၂။ Immediate Action: "ကွဲစများကို ချက်ချင်း သိမ်းဆည်းပြီး၊ 'အသုံးမပြုရ' (Do Not Use) ဆိုင်းဘုတ် ချိတ်ထားပါသည်"။
၃။ Prevention: "နောက်နောင် သန့်ရှင်းရေး လုပ်လျှင် ခုံကို ကြမ်းပြင်ပေါ် ချပြီးမှ လုပ်ပါမည်"။
သူ အဲဒီစာရွက်ကို ဦးဇင်းဆီ လာတင်တဲ့အခါ လက်တွေ တုန်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းက သူ့ကို အပြစ်မပေးပါဘူး။ သာဓု ခေါ်လိုက်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူက Policy 8 (Professional Conduct) ရဲ့ Article 8.2 (Non-Punitive Reporting of Unintentional Errors) ကို လိုက်နာခဲ့လို့ပါပဲ။ ဒီမူဝါဒက ဘာပြောလဲဆိုတော့ "မရည်ရွယ်ဘဲ ဖြစ်သော အမှားများကို မိမိသဘောအလျောက် (Voluntarily) လာရောက် ဝန်ခံပါက၊ အပြစ်ပေးခြင်း မပြုရ။ ထိုဝန်ထမ်း၏ ရိုးသားမှုကို ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်း တင်ရမည်" တဲ့။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲ။ အဲဒီ မှန်ဘောင်ခုံကို ချက်ချင်း ပြင်လိုက်နိုင်တဲ့အတွက် နောက်ထပ် ဖြစ်လာမယ့် အန္တရာယ် (Safety Risk) ကို တားဆီးနိုင်ခဲ့တယ်။ ဝန်ထမ်းမလေးလည်း စိတ်ထဲမှာ "ငါ လိမ်မထားဘူး" ဆိုတဲ့ သတ္တိကြောင့် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပိုပြီး ယုံကြည်မှု ရှိလာတယ်။ တခြား ဝန်ထမ်းတွေကလည်း "ဩော်... အမှန်အတိုင်း ပြောရင် အလုပ်မဖြုတ်ပါလား" ဆိုတာ သိသွားပြီး၊ ပြဿနာရှိတိုင်း ဖွင့်ပြောလာကြတယ်။ ဒါဟာ "Culture of Accountability" (တာဝန်ယူမှု ယဉ်ကျေးမှု) ထွန်းကားလာခြင်းပါပဲ။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ကိုယ့်ဘဝ၊ ကိုယ့်အလုပ်ခွင်မှာလည်း ဒီ "ပါတိမောက် စိတ်ဓာတ်" ကို မွေးမြူပါ။ အမှားတစ်ခု လုပ်မိတိုင်း ဒီအဆင့် (၃) ဆင့်နဲ့ ကျင့်သုံးပါ -
၁။ Own It (ပိုင်ဆိုင်လိုက်ပါ): "သူ့ကြောင့်၊ မိုးရွာလို့၊ ကားပိတ်လို့" လို့ အပြစ်မတင်ပါနဲ့။ "ကျွန်တော် နောက်ကျသွားပါတယ်၊ ဒါ ကျွန်တော့် တာဝန်ပါ" လို့ ပြောလိုက်ပါ။
၂။ Fix It (ပြင်ဆင်ပါ): ဝန်ခံရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ "ဒါကို ပြန်ကောင်းအောင် ကျွန်တော် ဘာလုပ်ပေးရမလဲ" လို့ မေးပါ။ T103 လိုမျိုး ဖြေရှင်းချက် (Solution) ပါ ပါရပါမယ်။
၃။ Learn It (သင်ခန်းစာယူပါ): နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် ဘာလုပ်မလဲ ဆိုတဲ့ စနစ် (System) ကို ပြင်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... "တာဝန်ယူမှု" ဆိုတာ ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုး မဟုတ်ပါဘူး။ "လွတ်မြောက်မှု" ပါ။ လိမ်ညာခြင်း၊ ဖုံးကွယ်ခြင်းဆိုတဲ့ လေးလံတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကို ချလိုက်ပြီး၊ အမှန်တရားဆိုတဲ့ ပေါ့ပါးမှုကို ရယူခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အာဝီကတာ ဟိဿ ဖာသု ဟောတိ" ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ ရိုးသားစွာ ဝန်ခံခြင်း၊ တာဝန်ယူခြင်းဖြင့် စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ဘဝ၏ တိုးတက်ခိုင်မာမှုတို့ကို ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၁၅ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
