"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၆) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။ ဩဂုတ်လရဲ့ Theme ဖြစ်တဲ့ "သမာဓိ" နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဒီနေ့မှာတော့ "ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် သက်သေ (အပိုင်း-၆)" ခေါင်းစဉ်ဖြင့်၊ "Evidential Research" (သက်သေအထောက်အထားအခြေပြု သုတေသန) အကြောင်းကို ဆွေးနွေး ဟောကြားလိုပါတယ်။ ဒကာ ဒကာမတို့ရေ... ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ "သဒ္ဓါ" (ယုံကြည်မှု) ဆိုတာ အရေးကြီးပေမယ့်၊ မျက်စိစုံမှိတ် ယုံကြည်တဲ့ "အမုလိက သဒ္ဓါ" မျိုးကို ဘုရားရှင် အားမပေးပါဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ခိုင်လုံမှု၊ သက်သေပြနိုင်မှု ပါဝင်တဲ့ "အာကာရဝတီ သဒ္ဓါ" (ပညာနှင့်ယှဉ်သော ယုံကြည်မှု) ကိုသာ ချီးမွမ်းတော်မူပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဓာတ်တော်မွေတော်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါ "သူများပြောလို့ ယုံတာ" မျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ခိုင်မာတဲ့ မှတ်တမ်း (Registry) နဲ့ သက်သေ (Evidence) တွေ ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို အလေးအနက်ထားဖို့အတွက် မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ဝီမံသကသုတ် မှာ လာရှိတဲ့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ရဲရင့်ပြတ်သားတဲ့ စကားတော်ကို နာယူကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က တပည့်တွေကို ငါဘုရားကိုတောင် စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီးမှ ယုံပါလို့ အခုလို မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။
"ဝီမံသကေန ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခုနော ပရဿ စေတောပရိယာယကုသလေန တထာဂတေ သမန္နာ နှာတဗ္ဗံ 'သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝါ နော ဝါ'တိ ဉာဏာယ။"
အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်ကတော့ -
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့၊ ပရဿ - သူတစ်ပါး၏၊ စေတောပရိယာယကုသလေန - စိတ်အကြံကို ပိုင်းခြားသိခြင်းငှာ မလိမ္မာသော၊ ဝီမံသကေန - စုံစမ်းစစ်ဆေးတတ်သော၊ ဘိက္ခုနော - ရဟန်းသည်၊ တထာဂတေ - မြတ်စွာဘုရား၌၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝါ - အလုံးစုံကို ကိုယ်တိုင်သိသော ဘုရားစစ် ဟုတ်သည် သော်လည်းကောင်း၊ နော ဝါ - ဘုရားစစ် မဟုတ်သည် သော်လည်းကောင်း၊ ဣတိ - ဤသို့၊ ဉာဏာယ - သိခြင်းငှာ၊ သမန္နာ နှာတဗ္ဗံ - (မျက်မြင် ကိုယ်တွေ့) စူးစမ်းရှာဖွေမှု ပြုအပ်ပေ၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဘုရားရှင်က သူ့ကိုတောင် "စစ်ဆေးပါ" လို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ရင်၊ ဦးဇင်းတို့ ကိုင်တွယ်နေတဲ့ ဓာတ်တော်တွေ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို စစ်ဆေးဖို့ ဘာကြောင့် ဝန်လေးနေရမှာလဲ။ စစ်ဆေးတယ် ဆိုတာ မရိုသေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "အမှန်တရား" (Sacca) ကို မြတ်နိုးလို့ စစ်ဆေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် မှုခင်းဆေးပညာ (Forensic Science) မှာ "Chain of Custody" (သက်သေခံပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းမှု ကွင်းဆက်) ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူသတ်မှုတစ်ခုမှာ တွေ့တဲ့ ဓားတစ်ချောင်းကို ဘယ်သူကောက်ရလဲ၊ ဘယ်သူ့လက်ထဲရောက်လဲ၊ ဘယ်သူ စစ်ဆေးလဲ ဆိုတာကို တိတိကျကျ မှတ်တမ်းမတင်ရင် တရားရုံးက လက်မခံပါဘူး။ ထို့အတူပါပဲ... ဓာတ်တော်တစ်ဆူကိုလည်း "ဒါ ဘုရားဓာတ်တော်ပါ" လို့ ပြောရုံနဲ့ မရဘဲ၊ ဘယ်ကရလဲ၊ ဘယ်ပုံစံရှိလဲ၊ ဘာနဲ့ စစ်ဆေးထားလဲ ဆိုတာကို မှတ်တမ်းတင်ထားမှ နောင်တစ်ချိန်မှာ "သမိုင်းသက်သေ" ဖြစ်လာမှာပါ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့မြင်သာစေဖို့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-R228 (The Floating Relic Mystery) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေး တစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတုန်းကပါ။ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က အလွန်ဝမ်းသာအားရနဲ့ ရောက်လာတယ်။ သူ့လက်ထဲမှာ ကြုတ်လေးတစ်လုံး ပါတယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် ရေပေါ်ပျံတဲ့ ဓာတ်တော် (Floating Relic) ရလာလို့ လာလှူတာပါ၊ ဒါ တန်ခိုးပြနေတာပါ" ဆိုပြီး ပြောတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရှေ့မှာပဲ ရေခွက်တစ်ခွက် ယူ၊ အဲဒီ ဓာတ်တော်လုံးလေးကို ထည့်လိုက်တော့ တကယ်ပဲ ရေပေါ်မှာ ပေါလောပေါ်နေတယ်။ ဘေးက ဒကာ ဒကာမတွေက "သာဓု... သာဓု" နဲ့ အံ့ဩကုန်ကြတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 1 (Mission & Identity) ရဲ့ Article 1.1 (Duty to Authentic Preservation) ကို သတိရလိုက်တယ်။ ဒီမူဝါဒက "သာသနာ့ဝန်ထမ်းများသည် အမှန်တရားကိုသာ စောင့်ရှောက်ရမည်။ သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ ကိစ္စရပ်များကို သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးရမည်" လို့ ညွှန်ကြားထားပါတယ်။ လူတွေက "တန်ခိုး" (Miracle) ကို အာရုံစိုက်နေချိန်မှာ၊ ဦးဇင်းတို့က "သဘောတရား" (Nature) ကို အာရုံစိုက်ရပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က ဓာတ်တော်ကို လက်ခံလိုက်ပေမယ့်၊ ချက်ချင်း ပြခန်းမတင်ဘဲ Template T102 (Relic Intake & Authentication Form) ကို အသုံးပြုပြီး စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ပါတယ်။ T102 ဆိုတာ ဓာတ်တော်အသစ် ဝင်လာရင် အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်တဲ့ ဇယားပါ။
အဲဒီမှာ ဖြည့်ရတဲ့ အချက်တွေက -
၁။ Physical Description: (အရောင်၊ အရွယ်အစား၊ အလေးချိန်)။
၂။ Specific Gravity: (ရေထက် ပေါ့သလား၊ လေးသလား)။
၃။ Microscopic Observation: (မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုချက်)။
ဦးဇင်းတို့ သုတေသနအဖွဲ့က အဲဒီ "ရေပေါ်ပျံ ဓာတ်တော်" ကို အဏုကြည့်မှန်ဘီလူး (Macro Lens) နဲ့ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ အဖြေက ရှင်းသွားတယ်။ အဲဒီ အလုံးလေးရဲ့ မျက်နှာပြင်မှာ သေးငယ်တဲ့ အပေါက်လေးတွေ (Micro-pores) အများကြီး ရှိနေတယ်။ ဒါဟာ ဇီဝရုပ် (အရိုး) မဟုတ်သလို၊ ကျောက်မျက်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ "Pumice Stone" (မီးတောင်ချော်ကျောက်) အမျိုးအစား ဖြစ်နေပါတယ်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲတဲ့အခါ ဖြစ်လာတဲ့ ကျောက်တွေက လေခိုပေါက်တွေ ပါတဲ့အတွက် ရေထက် သိပ်သည်းဆ (Density) နည်းပြီး ရေပေါ် ပေါ်တတ်ပါတယ်။
ဒီအဖြေထွက်လာတော့ အခက်အခဲက စလာတယ်။ အလှူရှင် ဒကာကြီးကို ဘယ်လို ပြောမလဲ။ သူက "ဘုရားတန်ခိုး" လို့ ယုံကြည်နေတာ။ ဦးဇင်းတို့က "ဒါ ကျောက်ခဲပါ" လို့ ပြောလိုက်ရင် သူ့သဒ္ဓါတရား ပျက်သွားမလား။ ဒါပေမယ့် Policy 1.1 အရ အမှန်ကို ပြောရမယ်။ ဦးဇင်းက ဒကာကြီးကို ခေါ်ပြီး T102 မှတ်တမ်းကို ပြတယ်။ မှန်ဘီလူးထဲက ပုံကို ပြတယ်။
"ဒကာကြီး... ဒီဓာတ်တော်က ရေပေါ်ပေါ်တာ တန်ခိုးကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (လေခိုပေါက်) ကြောင့် ဖြစ်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒကာကြီး လှူချင်တဲ့ စေတနာကတော့ အစစ်ပါပဲ။ ပစ္စည်း မစစ်ပေမယ့် စေတနာ စစ်ရင် ကုသိုလ်ရပါတယ်" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။
ဒကာကြီးက ပထမတော့ မျက်နှာပျက်သွားတယ်။ ဒါပေမယ့် သူက သဘောပေါက်တယ်။ "မှန်ပါတယ်ဘုရား... တပည့်တော်က ထူးဆန်းတာ လိုက်ရှာရင်း အမှန်ကို မမြင်ခဲ့ဘူး။ အခုလို ရှင်းပြတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်" လို့ ဝန်ခံတယ်။ အဲဒီ ဓာတ်တော်ကိုတော့ ဦးဇင်းတို့က "Educational Collection" (ပညာပေး ပြခန်း) မှာ ထားလိုက်တယ်။ "ယုံကြည်မှုနဲ့ ပညာ တွဲဖက်ထားဖို့ လိုအပ်ပုံ" ကို ပြသတဲ့ သင်ခန်းစာ အနေနဲ့ပေါ့။
ဒီ Case Study ကနေ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ကို ပေးချင်တဲ့ သတိပေးချက်ကတော့ "သုတေသန စိတ်ဓာတ်" (Research Mindset) ပါပဲ။
၁။ Verify before you Amplify: တစ်ခုခုကို "ထူးဆန်းတယ်၊ တန်ခိုးပဲ" လို့ မယုံကြည်ခင်၊ "ဒါ ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ" လို့ အကြောင်းရင်းကို အရင်ရှာပါ။ T102 လိုမျိုး စနစ်တကျ မေးခွန်းထုတ်ပါ။
၂။ Truth brings Stability: အမှား သို့မဟုတ် အတုအယောင် ပေါ်မှာ တည်ဆောက်ထားတဲ့ သဒ္ဓါတရားက မခိုင်မြဲပါဘူး။ သိပ္ပံနည်းကျ၊ သမိုင်းနည်းကျ ခိုင်လုံတဲ့ အမှန်တရားပေါ်မှာ တည်ဆောက်ထားတဲ့ သဒ္ဓါကသာ တုန်လှုပ်မှု မရှိတဲ့ သမာဓိကို ပေးနိုင်ပါတယ်။
၃။ Document Everything: ကိုယ့်အိမ်မှာ ဓာတ်တော်ရှိရင်လည်း "ဘယ်သူပေးတာ၊ ဘယ်တော့ရတာ" ဆိုတာကို စာအုပ်လေးနဲ့ မှတ်ထားပါ။ ဒါဟာ နောင်တစ်ချိန် သားစဉ်မြေးဆက်အတွက် ခိုင်လုံတဲ့ သက်သေ (Evidence) ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဧဟိပဿိကော" (လာလှည့် ရှုလှည့်ဟု ဖိတ်ခေါ်ထိုက်သော) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်ဟာ "စမ်းသပ်ခံနိုင်ရည် ရှိခြင်း" ကို ဆိုလိုပါတယ်။ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွေဟာ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုတွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ တိကျခိုင်မာမှု၊ သက်သေအထောက်အထား (Evidence) တွေနဲ့ တည်ဆောက်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိတို့ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ပညာဖြင့် ထိန်းကျောင်းပြီး၊ အမှန်တရားကို မြတ်နိုးသူများ ဖြစ်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၁၆ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
