"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမိသားစုများ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဒီနေ့ဟာ ရုံးပိတ်ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ ဖြစ်တဲ့အတွက် အများစုကတော့ အိမ်မှာ အနားယူနေကြမယ်လို့ ယူဆပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့အတွက် ဦးဇင်းတို့ ရွေးချယ်ထားတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကတော့ "စိတ်၏ အနားယူမှုနှင့် တရားဘာဝနာ" (Rest, Meditation and Stress Recovery) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒကာ ဒကာမတို့ရေ... "အနားယူတယ်" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို လူတော်တော်များများက အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုတာ လွဲနေတတ်ကြတယ်။ တချို့က ကုတင်ပေါ်မှာ လှဲနေတာကို အနားယူတယ် ထင်တယ်။ တချို့က ဖုန်းပွတ်ပြီး ရုပ်ရှင်ကြည့်နေတာကို အနားယူတယ် ထင်တယ်။ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ် ငြိမ်နေပေမယ့် စိတ်က အလုပ်ရှုပ်နေရင် အဲဒါ အနားယူတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "Battery Drain" (စွမ်းအင် ယိုစိမ့်မှု) ဖြစ်နေတာပါပဲ။ စစ်မှန်တဲ့ အနားယူခြင်း ဆိုတာ "သမာဓိ" နဲ့ ယှဉ်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု ဖြစ်မှသာ စိတ်ရောကိုယ်ပါ ပြန်လည် လန်းဆန်းလာနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ရင် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ သုခဝဂ် မှာ လာရှိတဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ တရားတော်ကို အရင်ဆုံး နှလုံးသွင်း ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ချမ်းသာသုခ (Happiness) အမျိုးမျိုးကို ခွဲခြားပြတဲ့အခါ "ကာမဂုဏ်၌ မှီသော ချမ်းသာ" နဲ့ "ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်သော ချမ်းသာ"၊ "စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် ယှဉ်သော ချမ်းသာ" နဲ့ "ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် ယှဉ်သော ချမ်းသာ" ဆိုပြီး ယှဉ်တွဲ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"ဒွေမာနိ ဘိက္ခဝေ သုခါနိ။ ကတမာနိ ဒွေ? သာမိသဉ္စ သုခံ နိရာမိသဉ္စ သုခံ... ဧတဒဂ္ဂံ ဘိက္ခဝေ ဣမေသံ ဒွိန္နံ သုခါနံ ယဒိဒံ နိရာမိသံ သုခံ။"
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကတော့ -
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့၊ ဣမာနိ သုခါနိ - ဤချမ်းသာတို့သည်၊ ဒွေ - နှစ်ပါးကုန်၏။ ကတမာနိ ဒွေ - အဘယ်နှစ်ပါးတို့နည်း ဟူမူကား၊ သာမိသဉ္စ သုခံ - (ကာမဂုဏ်အာရုံ အဆင်း အနံ့ အရသာတို့၌) ကပ်ငြိသော အာမိသနှင့် တကွသော ချမ်းသာသည် လည်းကောင်း၊ နိရာမိသဉ္စ သုခံ - (ထိုအာရုံတို့မှ ကင်းလွတ်၍) ငြိမ်းအေးသော အာမိသကင်းသော ချမ်းသာသည် လည်းကောင်း၊ (နှစ်ပါးတို့တည်း)။
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့၊ ဣမေသံ ဒွိန္နံ သုခါနံ - ဤချမ်းသာ နှစ်ပါးတို့တွင်၊ ယဒိဒံ နိရာမိသံ သုခံ - အကြင် အာမိသကင်းသော (တရားဘာဝနာဖြင့် ရအပ်သော) ချမ်းသာသည် ရှိ၏၊ ဧတဒဂ္ဂံ - ဤချမ်းသာသည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ပေ၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဘာကြောင့် ဘုရားရှင်က "နိရာမိသ သုခ" ကို အမြတ်ဆုံးလို့ ဟောတာလဲ။ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ဒကာကြီးတို့ အရက်သောက်လို့၊ ပါတီပွဲသွားလို့ ပျော်တဲ့အပျော် (သာမိသ သုခ) က ပင်ပန်းပါတယ်။ ရယ်ရလွန်းလို့ မောတယ်၊ ကခုန်ရလွန်းလို့ ညောင်းတယ်။ အဲဒီအပျော် ပြီးသွားရင် လူက နွမ်းကျန်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် တရားထိုင်ပြီး ရလာတဲ့ "ပဿဒ္ဓိ" (ကိုယ်စိတ် ငြိမ်းအေးမှု) ကျတော့ အဲဒီလို မဟုတ်ဘူး။ သူက စွမ်းအင်ကို ကုန်ခမ်းစေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ စွမ်းအင်ကို ပြန်ဖြည့်ပေးတာ (Recharge) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ခေတ်သစ် ဆေးပညာနဲ့ "Stress Recovery" (စိတ်ဖိစီးမှုမှ ပြန်လည်နာလန်ထူခြင်း) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရင် ပိုပြီး ရှင်းလင်းပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ "Autonomic Nervous System" (အလိုအလျောက် အာရုံကြောစနစ်) ဆိုတာ ရှိတယ်။ အဲဒီမှာ မောင်းတံ (၂) ခု ပါတယ်။
၁။ Sympathetic Nervous System: ဒါက "Fight or Flight" (တိုက်မလား ပြေးမလား) စနစ်။ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ၊ စိတ်လှုပ်ရှားတဲ့အခါ၊ ဒေါသထွက်တဲ့အခါ ဒီစနစ်က အလုပ်လုပ်တယ်။ နှလုံးခုန် မြန်တယ်၊ သွေးတိုးတယ်။
၂။ Parasympathetic Nervous System: ဒါက "Rest and Digest" (အနားယူခြင်းနှင့် အစာချေခြင်း) စနစ်။ တရားထိုင်တဲ့အခါ၊ အိပ်ပျော်တဲ့အခါ ဒီစနစ်က အလုပ်လုပ်တယ်။ ဒါမှသာ ခန္ဓာကိုယ်က ပျက်စီးသွားတဲ့ ဆဲလ် (Cells) တွေကို ပြန်ပြင်ဆင်နိုင်တယ်။
ပြဿနာက ဒီနေ့ခေတ် လူတွေဟာ အနားယူနေပါတယ် ဆိုရင်တောင် ဖုန်းကြည့်နေ၊ သတင်းဆိုးတွေ ဖတ်နေတော့ ဦးနှောက်က "Sympathetic Mode" ကနေ မဆင်းနိုင်ဘူး။ အမြဲတမ်း "On" နေတယ်။ အဲဒါကြောင့် အိပ်ရာထလည်း မလန်းဆန်းဘူး။ နုံးနေတယ်။ တကယ်တမ်း "Parasympathetic" စနစ် အလုပ်လုပ်ဖို့ဆိုရင် အာရုံခံစားမှု (Sense Inputs) တွေကို လျှော့ချပြီး၊ ထွက်သက်ဝင်သက်ကို မှတ်တဲ့ "အာနာပါန" လိုမျိုး Deep Relaxation လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို သက်သေပြဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-R226 (The Burnout Monk) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ပြတိုက်မှာ "ဦးဝါယမ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ သက်တော်ကြီး ရဟန်းတစ်ပါး ရှိတယ်။ ဘွဲ့နာမည်နဲ့ လိုက်အောင်ပဲ အင်မတန် ဝီရိယ ကောင်းတယ်။ ဓာတ်တော်တိုက် သန့်ရှင်းရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ဧည့်ခံ အကုန်လုပ်တယ်။ မနက် ၄ နာရီထ၊ ည ၁၁ နာရီမှ အိပ်တယ်။ နေ့ခင်းဘက်မှာ တစ်မှေးမှ မအိပ်ဘူး။ "နားတာက ပျင်းတဲ့သူတွေ အလုပ်" လို့တောင် သူက ခံယူထားတယ်။
ဒါပေမယ့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလလောက်မှာ ပြဿနာ တက်ပါလေရော။ တစ်နေ့မှာ သူက တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ဓာတ်တော်ကြုတ်တစ်ခုကို ပင့်ဆောင်လာရင်း၊ ရုတ်တရက် မိုက်ခနဲ ဖြစ်ပြီး ခလုတ်တိုက် လဲကျမလို ဖြစ်သွားတယ်။ ကံကောင်းလို့ ဘေးက ကိုရင်လေးက ဝင်ထိန်းလိုက်လို့ ကြုတ်တော် မကွဲသွားတာ။ အဲဒီအချိန်မှာ သူ့လက်တွေ တုန်နေတာ၊ မျက်နှာ ဖြူဖပ်ဖြူရော် ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ ဆရာဝန် ပြလိုက်တော့ "Chronic Fatigue" (နာတာရှည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း) တဲ့။ သူ့ရဲ့ သွေးပေါင်ချိန်က အတက်အကျ ကြမ်းနေပြီ။
အဲဒီကျမှ ဦးဇင်းတို့က Policy 9 (Health & Safety Standards) ရဲ့ Article 9.1 (Mandatory Rest Periods) ကို အတင်းအကြပ် ကျင့်သုံးရတော့တယ်။ ဒီမူဝါဒက ဘာပြောလဲဆိုတော့ "ပြတိုက် ဝန်ထမ်း/သံဃာများသည် (၄) နာရီ ဆက်တိုက် အလုပ်လုပ်ပြီးတိုင်း၊ အနည်းဆုံး (၁၅) မိနစ် နားရမည်။ တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး (၁) ရက် လုံးဝ အနားယူရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဦးဝါယမကြီးကို ဦးဇင်းက အလုပ်နားခိုင်းပြီး၊ Template T158 (Recovery & Rest Log) ကို ပေးလိုက်တယ်။ T158 ဆိုတာ အိပ်ချိန်မှတ်တဲ့ စာအုပ် မဟုတ်ပါဘူး။ "အရည်အသွေးမီ အနားယူခြင်း" (Quality Rest) ကို တိုင်းတာတဲ့ ကိရိယာပါ။
အဲဒီ ဇယားထဲမှာ ဖြည့်ရတာက -
၁။ Type of Rest: "ဒီနေ့ ဘယ်လို နားခဲ့လဲ?" (အိပ်တာလား၊ တရားထိုင်တာလား၊ လမ်းလျှောက်တာလား)။
၂။ Digital Detox: "နားနေတဲ့အချိန် ဖုန်းပိတ်ထားရဲ့လား?"
၃။ Mental State After Rest: "နားပြီးတော့ စိတ်ကြည်လား၊ လေးလံနေတုန်းလား?"
ဦးဝါယမကြီးက ပထမတော့ T158 ကို ဖြည့်ရတာ ရှက်တယ်။ "ဘုန်းကြီးလုပ်ပြီး အိပ်စာရင်း ပြနေရသလား" ပေါ့။ ဒါပေမယ့် သူ ဖြည့်ရင်းနဲ့ သတိထားမိလာတယ်။ သူက "နားနေတယ်" လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ ကုတင်ပေါ်မှာ လှဲရင်း "မနက်ဖြန် ဘာလုပ်ရမလဲ" ဆိုတာ တွေးနေမှန်း သိလာတယ်။ T158 မှာ "Mental State: Still Worrying" (စိတ်အခြေအနေ - ပူပန်နေဆဲ) ဆိုတာကို မြင်လိုက်ရတော့မှ သူ သဘောပေါက်သွားတယ်။ "ဩော်... ငါ ခန္ဓာကိုယ်ပဲ နားပြီး စိတ်မနားပါလား" ဆိုတာကိုပေါ့။
နောက်ပိုင်းမှာ သူက နည်းလမ်းပြောင်းလိုက်တယ်။ နားချိန် (၁၅) မိနစ်ရရင် လှဲမနေတော့ဘဲ၊ ကုလားထိုင်မှာ ခါးမတ်မတ်ထိုင်၊ မျက်လုံးမှိတ်ပြီး ဝင်လေထွက်လေကိုပဲ မှတ်တော့တယ်။ ဘာအလုပ်အကြောင်းမှ မတွေးတော့ဘူး။ အဲဒီလို "နိရာမိသ သုခ" (အာမိသကင်းတဲ့ အနားယူခြင်း) ကို လုပ်လိုက်မှ သူ့ရဲ့ သွေးပေါင်ချိန်တွေ မှန်လာတယ်။ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါမှာလည်း အမှားကင်းပြီး ပိုသွက်လက်လာတယ်။ အရင်က ၁၀ နာရီ လုပ်မှ ပြီးမယ့်အလုပ်က အခု ၆ နာရီနဲ့ ပြီးသွားတယ်။
ဒါကြောင့် ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ကိုလည်း မှာကြားချင်ပါတယ်။
၁။ Rest is a Responsibility: အနားယူခြင်းဆိုတာ "ပျင်းတာ" မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်အလုပ်ခွင်အတွက် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် "ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း" (Maintenance) လုပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စက်တစ်လုံးတောင် မရပ်ဘဲမောင်းရင် ပျက်စီးတတ်သလို၊ လူလည်း နားဖို့ လိုပါတယ်။
၂။ Choose Niramisa Rest: အနားယူတဲ့အခါ ဖုန်းကြည့်တာ၊ TV ကြည့်တာ (သာမိသ အနားယူခြင်း) ကို လျှော့ပါ။ တရားထိုင်တာ၊ သစ်ပင်လေးတွေ ကြည့်တာ၊ ငြိမ်ငြိမ်လေး နေတာ (နိရာမိသ အနားယူခြင်း) ကို ဦးစားပေးပါ။
၃။ Use the 4-7-8 Breathing: စိတ်ဖိစီးမှု အရမ်းများလာရင် နှာခေါင်းကနေ (၄) စက္ကန့် ရှူသွင်း၊ (၇) စက္ကန့် အောင့်ထား၊ ပါးစပ်ကနေ (၈) စက္ကန့် မှုတ်ထုတ်လိုက်ပါ။ ဒါဟာ Parasympathetic စနစ်ကို ချက်ချင်း မောင်းနှင်ပေးတဲ့ ခလုပ်တစ်ခုပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်လည်း နေ့ခင်းဘက်မှာ "ဒိဝါဝိဟာရ" (နေ့သန့်စင်ခြင်း) အနေနဲ့ ခေတ္တ အနားယူလေ့ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ပုထုဇဉ်တွေအတွက် စံနမူနာပါပဲ။ ယနေ့ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ကို စစ်မှန်သော "ဓမ္မအနားယူခြင်း" ဖြင့် ပြန်လည် အားဖြည့်ပြီး၊ လာမယ့် သီတင်းပတ်အတွက် အားအင်သစ်များ မွေးမြူနိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၁၄ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
