"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၄) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဩဂုတ်လ Theme ဖြစ်တဲ့ "သမာဓိ" ခရီးစဉ်မှာ အလွန်နူးညံ့သိမ်မွေ့ပြီး စိတ်ကို ကြည်နူးစေမယ့် အကြောင်းအရာတစ်ခုကို ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဓာတ်တော်နှင့် အနုပညာဗိသုကာ (အပိုင်း-၄)" ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဗိသုကာပညာရပ်ရဲ့ အသက်ဖြစ်တဲ့ "Aesthetic Symmetry" (အနုပညာဆိုင်ရာ အချိုးညီမှု) နဲ့ သမာဓိ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲ ဆိုတာကို ဟောကြားလိုပါတယ်။ ဒကာ ဒကာမတို့ ဘုရားဖူးသွားတဲ့အခါ ရွှေတိဂုံဘုရားလို၊ ပုဂံအာနန္ဒာလို စေတီကြီးတွေကို မြင်လိုက်ရရင် ဘာကြောင့် စိတ်ထဲမှာ "အေးခနဲ" ဖြစ်သွားရသလဲ။ အဲဒါဟာ အုတ်တွေ၊ သဲတွေကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ အဆောက်အအုံတွေမှာ ပါဝင်တဲ့ "Balance" (ဟန်ချက်ညီမှု) နဲ့ "Symmetry" (အချိုးညီမှု) ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိက မြင်လိုက်တဲ့ အချိုးညီမှုဟာ စိတ်ထဲကို တိုက်ရိုက် စီးဝင်သွားပြီး၊ စိတ်ကိုပါ အချိုးကျ ငြိမ်သက်သွားစေတဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ရင် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော် ဟာ အကောင်းဆုံး သာဓကပါပဲ။ ဝိမာနဝတ္ထု ဆိုတာ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုခဲ့သူတွေ နတ်ပြည်ရောက်တဲ့အခါ သူတို့ရရှိတဲ့ "ဝိမာန်" (Celestial Mansions) တွေအကြောင်း ဖော်ပြထားတဲ့ ကျမ်းပါ။ အဲဒီ ဝိမာန်တွေကို ဘုရားရှင်က ဖွဲ့ဆိုတဲ့အခါ "ပရမ်းပတာ" (Chaotic) ဖြစ်နေတယ်လို့ ဘယ်တော့မှ မဟောပါဘူး။ အမြဲတမ်း စနစ်တကျ၊ အချိုးအစားကျနစွာ ရှိနေပုံကို ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိပါတယ်။
ဥပမာ - ဂုတ္တိလဝိမာနဝတ္ထုမှာ ဝိမာန်ရဲ့ တင့်တယ်ပုံကို ဒီလို ဖော်ကျူးထားပါတယ်။
"သုဝိဘတ္တာ ဘူမိဘာဂါ၊ ပါသာဒါ ဗျ မှာ သုကတာ။"
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကတော့ -
ဘူမိဘာဂါ - မြေအပြင် အပိုင်းအခြားတို့သည်၊ သုဝိဘတ္တာ - (အတိုင်းအတာ ပမာဏအားဖြင့်) ကောင်းစွာ ခွဲဝေစီစဉ်ထားကုန်၏။ (ဘယ်ညာ ယိမ်းယိုင်နေခြင်း မရှိ)။ ပါသာဒါ - ပြာသာဒ်တို့သည်၊ ဗျ မှာ - ကောင်းကင်၌၊ သုကတာ - (ဗိသုကာလက်ရာ မြောက်စွာ) ကောင်းစွာ ဆောက်လုပ်ထားကုန်၏။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... "သုဝိဘတ္တာ" (Well-proportioned/Symmetrical) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သတိပြုပါ။ နတ်ပြည်က အဆောက်အအုံတွေဟာ ဘာကြောင့် အချိုးညီနေတာလဲ။ အဲဒါဟာ အဲဒီနတ်သား၊ နတ်သမီးတွေရဲ့ "စိတ်အစဉ်" (Mental Stream) က ကုသိုလ်ကြောင့် ကြည်လင်ပြတ်သားပြီး ငြိမ်းချမ်းနေလို့ပါပဲ။ စိတ်ငြိမ်ရင် ဖန်တီးလိုက်တဲ့ အရာတွေက အချိုးကျတယ်။ စိတ်ရှုပ်ရင် ဖန်တီးလိုက်တဲ့ အရာတွေက ရှုပ်ထွေးတယ်။ ဒါကြောင့် ဓာတ်တော်တွေကို ထားရှိတဲ့ "ဂန္ဓကုဋိ" (Gandhakuti) တွေ၊ ပြတိုက်တွေဟာ နတ်ပြည်က ဝိမာန်တွေလိုပဲ "Symmetry" ရှိနေမှသာ ဖူးမြော်သူတွေရဲ့ စိတ်ကို "သမာဓိ" ဖြစ်စေမှာပါ။
ဒီသဘောတရားကို ခေတ်သစ် ဗိသုကာစိတ်ပညာ (Architectural Psychology) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။ လူသားတွေရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ "Visual Symmetry" (အမြင်အာရုံ အချိုးညီမှု) ကို နှစ်သက်ဖို့ သဘာဝက ပါလာပြီးသားပါ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ညီညာတဲ့ အရာတစ်ခုကို မြင်ရရင် ဦးနှောက်က အလုပ်လုပ်ရတာ သက်သာတယ် (Low Cognitive Load)။ ရှုပ်ပွနေတဲ့၊ စောင်းနေတဲ့ အရာကို မြင်ရရင် ဦးနှောက်က "ဒါ ဘာကြီးလဲ" ဆိုပြီး အဖြေရှာရတဲ့အတွက် ပင်ပန်းတယ် (High Cognitive Load)။ ဒါကြောင့် သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်ကြုတ်တွေကို ဘယ်နဲ့ညာ တိတိကျကျ ချိန်ညှိပြီး ထားတာဟာ အလှသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဧည့်သည်တွေရဲ့ ဦးနှောက်ကို အနားပေးပြီး "သမာဓိ" ရစေမယ့် နည်းပညာ (Technology of Calm) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို လက်တွေ့ သက်သေပြဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-A236 (The Cluttered Shrine Incident) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတုန်းကပါ။ ပြတိုက်ရဲ့ အလှူရှင် ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က သူ့စေတနာနဲ့ သူ ဓာတ်တော်ခန်းမဆောင် တစ်ခုကို ပြင်ဆင် လှူဒါန်းတယ်။ သူ့စေတနာကတော့ သိပ်ကြီးမားတယ်။ ရှိသမျှ ပန်းတွေ၊ ရောင်စုံ မီးသီးတွေ၊ အရုပ်တွေ အကုန် ဝယ်ထည့်တာပဲ။ မီးတွေကလည်း ဈေးဆိုင်က မီးတွေလို တဖျပ်ဖျပ် လက်နေတယ်။ ပန်းတွေကလည်း ပလပ်စတစ်ပန်းတွေ ရော၊ အစစ်တွေ ရော ပြည့်ကြပ်နေတာပဲ။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့... အဲဒီအခန်းကို ဝင်လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေဟာ ဓာတ်တော်ကို မမြင်ရဘဲ၊ ဘေးက အရောင်တွေကြောင့် မျက်စိတွေ ပြာ၊ ခေါင်းတွေ မူးပြီး ၅ မိနစ်တောင် မနေနိုင်ဘဲ ပြန်ထွက်သွားကြတယ်။ တချို့ဆိုရင် "ဦးဇင်း... ဒီအခန်းက ဘုရားခန်းနဲ့ မတူဘဲ ကစားကွင်းနဲ့ တူနေတယ်" လို့ ဝေဖန်ကြတယ်။ ဒကာမကြီးရဲ့ "စေတနာ" ကောင်းပေမယ့်၊ "ဗိသုကာ သမာဓိ" (Aesthetic Samadhi) ပျက်စီးသွားတဲ့အတွက် "ပသာဒ" (ကြည်ညိုစိတ်) မဖြစ်တော့ဘူး။
ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ ဦးဇင်းတို့က Policy 6 (Museum Aesthetics & Display Standards) ရဲ့ Article 6.1 (The Principle of Dignified Symmetry) ကို ကိုင်စွဲလိုက်ရတယ်။ ဒီမူဝါဒက ဘာပြောလဲဆိုတော့ -
"ဓာတ်တော်ပြခန်းများသည် ဗုဒ္ဓ၏ ဂုဏ်တော်နှင့် ညီညွတ်သော ငြိမ်သက်ခြင်း၊ ရှင်းလင်းခြင်း၊ တင့်တယ်ခြင်း ရှိရမည်။ ဧည့်သည်၏ အာရုံကို နှောင့်ယှက်စေမည့် (Distracting) အလှဆင်မှုများကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်" တဲ့။
ဒါနဲ့ ဦးဇင်းတို့ ဝန်ထမ်းတွေက ဒကာမကြီးကို ခွင့်ပန်ပြီး၊ Template T206 (Relic Display & Aesthetic Inspection Log) ကို အသုံးပြုပြီး အခန်းကို ပြန်လည် ပြင်ဆင်ပါတယ်။ T206 ဆိုတာ ပြခန်းရဲ့ အလှအပကို စစ်ဆေးတဲ့ Checklist ပါ။
အဲဒီ ဇယားထဲမှာ ပါတဲ့ အချက်တွေက -
၁။ Symmetry Check: "ဓာတ်တော်ကြုတ်သည် ဗဟိုချက် (Center) တွင် ရှိရဲ့လား? ဘယ်ဘက်နှင့် ညာဘက် အပြင်အဆင် မျှတရဲ့လား?" (ဘုရားဟောတဲ့ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ လမ်းစဉ်လိုပဲ၊ အစွန်းမရောက်ဘဲ ညီမျှရမယ်)။
၂။ Color Palette: "အရောင် (၃) မျိုးထက် ပိုသုံးထားသလား?" (အရောင်များရင် စိတ်ရှုပ်စေတယ်)။
၃။ Lighting: "မီးရောင်သည် ငြိမ်သက်မှု ရှိလား?" (Flashing lights တွေကို ဖယ်ရှားရမယ်)။
၄။ Clutter Index: "မလိုအပ်သော ပစ္စည်းများ (Non-essential items) ရှိနေသလား?"
ဦးဇင်းတို့က T206 အရ မလိုအပ်တဲ့ ပလပ်စတစ်ပန်းတွေ၊ ရောင်စုံမီးတွေကို ဖယ်ရှားလိုက်တယ်။ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို အလယ်တည့်တည့်မှာ ထားပြီး၊ ဘေးကနေ ရိုးရှင်းတဲ့ ကြာပန်းအိုး နှစ်အိုးကို ဘယ်ညာ ယှဉ်ပြီး တင်လိုက်တယ်။ မီးရောင်ကို Warm White (ရွှေရောင်) ပြောင်းလိုက်တယ်။ ချက်ချင်းဆိုသလိုပါပဲ... အခန်းတစ်ခုလုံးရဲ့ လေထု (Atmosphere) က ပြောင်းသွားတယ်။ "ရှုပ်ထွေးမှု" (Chaos) ပျောက်ပြီး "ငြိမ်းချမ်းမှု" (Peace) ရောက်လာတယ်။ ဒကာမကြီး ကိုယ်တိုင် ပြန်မြင်တော့ "ဟာ... ဦးဇင်း၊ တပည့်တော် ပစ္စည်းတွေ အများကြီး ထည့်တုန်းကထက် အခုလို ရှင်းရှင်းလေးက ပိုခန့်ညားပါလား" လို့ အံ့ဩသွားတယ်။ ဧည့်သည်တွေလည်း အဲဒီအခန်းထဲ ရောက်ရင် စကားမပြောကြတော့ဘူး။ အလိုလို ထိုင်ပြီး လက်အုပ်ချီမိကြတယ်။ ဒါဟာ "Silent Preaching" (နှုတ်ဆိတ်၍ တရားဟောခြင်း) ပါပဲ။ ဗိသုကာ လက်ရာက တရားဟောနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ကိုယ့်အိမ်က ဘုရားစင်မှာရော ဘယ်လို အခြေအနေ ရှိနေလဲ။
၁။ Declutter (ရှင်းလင်းပါ): ဘုရားစင်ပေါ်မှာ လှူထားတဲ့ ပစ္စည်းတွေ များလွန်းပြီး ဖုန်တက်နေသလား။ "နည်းလေ ကောင်းလေ" (Less is More) ပါ။ ရှင်းလင်းနေတဲ့ ဘုရားစင်က ရှင်းလင်းတဲ့ စိတ်ကို ဖြစ်စေပါတယ်။
၂။ Create Symmetry (ညီမျှအောင် ညှိပါ): ပန်းအိုးထိုးရင် ဘယ်တစ်အိုး ညာတစ်အိုး ညီအောင် ထိုးပါ။ ဆီမီးခွက် ညီအောင် ထွန်းပါ။ အဲဒီ ညီမျှမှု (Balance) ကို မြင်ရတဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ထဲက မညီမျှမှုတွေ (Imbalances) အလိုလို လျော့ပါးသွားပါလိမ့်မယ်။
၃။ Mindful Arrangement: ဘုရားပန်းအိုး လဲတဲ့အခါ "ပြီးပြီးရော" မလုပ်ဘဲ၊ T206 ကို စိတ်ထဲမှာ မှန်းပြီး "ဒါလေးက ဖြောင့်ရဲ့လား၊ တည့်ရဲ့လား" ဆိုပြီး သတိ (Sati) နဲ့ လုပ်ပါ။ အဲဒါဟာ ဝေယျာဝစ္စ ကုသိုလ်တင် မကဘဲ၊ "ကသိုဏ်း" ယူသလို သမာဓိပါ ရနိုင်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... ဝိမာနဝတ္ထုမှာ လာတဲ့ နတ်ဘုံနတ်နန်းတွေရဲ့ အလှဆိုတာ ရွှေတွေ၊ ကျောက်တွေကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ "သုဝိဘတ္တာ" (ကောင်းစွာ ခွဲဝေစီစဉ်ထားမှု) ကြောင့် ဖြစ်သလို၊ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဘဝနဲ့ စိတ်နှလုံးကိုလည်း "သမာဓိ" ဆိုတဲ့ ဗိသုကာပညာနဲ့ အချိုးညီညီ တည်ဆောက်ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းလှပသော ဘဝဝိမာန်များကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၄ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
