"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း (၁၄) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၈) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ စာတတ်မြောက်ရေးနေ့" (International Literacy Day) လည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စာတတ်တယ်ဆိုတာ ရေးတတ်ဖတ်တတ်ရုံ သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ စာပေထဲက အနှစ်သာရကို ယူပြီး ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဒဏ်ရာတွေကို ကုစားနိုင်စွမ်း ရှိခြင်းလို့လည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်လို့ ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "စာပေအသိနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံး" (Bibliotherapy) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံး ညှိုးနွမ်းနေတဲ့အခါ၊ ဆေးဆိုင်က ဆေးဝယ်သောက်စရာ မလိုဘဲ၊ ဓမ္မစာပေ တစ်ပုဒ်ကို ဖတ်ရှုလိုက်ရုံနဲ့ စိတ်အင်အားတွေ ဘယ်လို ပြန်လည် နိုးထလာနိုင်သလဲ ဆိုတာကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ ဒေသနာတော်များ၊ ခေတ်သစ် Bibliotherapy ကုထုံးများနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး ရှင်းလင်း တင်ပြသွားပါမယ်။
ဦးစွာပထမ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝအမြင်ကို စာတစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားစေနိုင်တဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ နှုတ်ကပတ်တော် တစ်ခုကို အာရုံပြု ကြည့်ကြရအောင်။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ယမကဝဂ်၊ ပထမဆုံး ဂါထာမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စိတ်ရဲ့ စွမ်းအားကို ဒီလို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
"မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ။ မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ။ တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ။"
(ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ယမကဝဂ်၊ စက္ခုပါလထေရဝတ္ထု)
ဒီဂါထာတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာကြည့်ရင် -
ဓမ္မာ = နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးတို့သည်။ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ = စိတ်လျှင် ရှေ့သွား ရှိကုန်၏။ (စိတ်က ခေါင်းဆောင်၊ ကျန်တာက နောက်လိုက်လို့ ဆိုလိုတာပါ)။ မနောသေဋ္ဌာ = စိတ်လျှင် အကြီးအမှူး ရှိကုန်၏။ မနောမယာ = စိတ်ဖြင့်သာ ပြီးကုန်၏။ ပဒုဋ္ဌေန = ပြစ်မှားလိုသော။ မနသာ = စိတ်ဖြင့်။ စေ ဘာသတိ ဝါ = အကယ်၍ ပြောလည်း ပြောမိငြားအံ့။ စေ ကရောတိ ဝါ = အကယ်၍ ပြုလည်း ပြုလုပ်မိငြားအံ့။ တတော = ထိုသို့ ပြုလုပ်ပြောဆိုမိခြင်းကြောင့်။ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲသည်။ နံ = ထိုသူသို့။ အနွေတိ = အစဉ်လိုက်၏။ ကိမိဝ = အဘယ်ကဲ့သို့နည်း။ ဝဟတော = ဝန်ကို ရွက်ဆောင်သော နွား၏။ ပဒံ = ခြေရာသို့။ စက္ကံ ဣဝ = လှည်းဘီးသည် အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့ တည်း။
ဒီတရားတော်က ဘာကို မီးမောင်းထိုးပြသလဲဆိုတော့... ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အဆိုးအကောင်း မှန်သမျှဟာ "စိတ်" က စတင်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ဖတ်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ စာလုံးတွေက မျက်လုံးကနေတဆင့် ဦးနှောက်ထဲ ရောက်သွားတယ်။ ဦးနှောက်ကနေတဆင့် "မနော" (စိတ်) ကို ပြောင်းလဲပစ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအခါမှာ လူရဲ့ အပြုအမူ၊ ခံစားချက်နဲ့ ကံကြမ္မာပါ ပြောင်းလဲသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို ခေတ်သစ် စိတ်ပညာမှာတော့ "Bibliotherapy" (စာပေဖြင့် ကုစားခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ စိတ်ပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်အရ ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်၊ ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ကို ဖတ်နေတဲ့အချိန်မှာ ဦးနှောက်ထဲက Mirror Neurons တွေက ဇာတ်ကောင်ရဲ့ ခံစားချက်ကို ကိုယ်တိုင် ကြုံတွေ့နေရသလိုမျိုး တုပ ခံစားရစေတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။ ကောင်းတဲ့ စာကို ဖတ်ရင် ကောင်းတဲ့ လမ်းကြောင်း (Neural Pathway) တွေ ပေါ်လာပြီး၊ စိတ်ဒဏ်ရာတွေကို သက်သာစေပါတယ်။
ဒီသီအိုရီတွေ၊ ပါဠိတော်တွေကို လက်တွေ့ ဘယ်လို အသက်သွင်းမလဲ ဆိုတာကို သိမြင်နိုင်ဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မကြာသေးမီက ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-B251 အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ကတော့ စာပေရဲ့ ကုစားနိုင်စွမ်းကို သက်သေပြခဲ့တဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခုပါပဲ။ ဖြစ်စဉ်ပိုင်ရှင်ကတော့ "ဒေါ်အေး" (အမည်လွှဲ) လို့ ခေါ်တဲ့ အသက် (၆၀) အရွယ် ဒကာမကြီး တစ်ယောက်ပါ။ ဒေါ်အေးဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ (၃) လလောက်က သူ့ရဲ့ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သူကို ယာဉ်မတော်တဆမှုနဲ့ ဆုံးရှုံးလိုက်ရတယ်။ သားကို လွမ်းလွန်းလို့ အစားမစား၊ အိပ်မပျော်ဘဲ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ Depression (စိတ်ဓာတ်ကျရောဂါ) ဝင်လာတယ်။ ဆရာဝန်တွေဆီ သွားပြတော့ ဆေးတွေ ပေးတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်ထဲက "ဘာလို့ ငါ့သားမှ ဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဘယ်ဆေးကမှ မဖြေရှင်းပေးနိုင်ဘူး။
တစ်နေ့တော့ ဒေါ်အေးက ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ကို ရောက်လာတယ်။ သူက ဘုရားဖူးဖို့ လာတာ မဟုတ်ဘူး။ သေချင်စိတ်တွေ ပေါက်နေလို့ စိတ်ပြေလက်ပျောက် လျှောက်သွားရင်း ရောက်လာတာ။ ဦးဇင်းက သူ့ပုံစံကို ကြည့်ပြီး ပုံမှန် ဧည့်သည် မဟုတ်မှန်း သိလိုက်တယ်။ သူ့မျက်လုံးတွေက ခြောက်သွေ့နေပြီး မျှော်လင့်ချက်မဲ့နေတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းက Policy 2, Article 2.1 (Dhamma Education & Library Services) အရ ပြတိုက်ရဲ့ စာကြည့်တိုက်မှူး တာဝန်ခံကို အချက်ပြလိုက်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Template T202 (Dhamma Prescription Log) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဒါက ဆေးခန်းမှာ ဆေးစာ (Prescription) ရေးပေးသလိုမျိုး၊ လူနာရဲ့ စိတ်ရောဂါနဲ့ ကိုက်ညီမယ့် "စာအုပ်" သို့မဟုတ် "သုတ်တော်" ကို ရွေးချယ် ညွှန်းဆိုပေးတဲ့ စနစ် ဖြစ်ပါတယ်။
စာကြည့်တိုက်မှူးက ဒေါ်အေးကို မေးမြန်းစရာ မလိုဘဲ၊ သူ့ရဲ့ အခြေအနေကို အကဲခတ်ပြီး "ကိသာဂေါတမီ ထေရီမ ဝတ္ထု" ပါတဲ့ စာအုပ်လေး တစ်အုပ်ကို ကမ်းပေးလိုက်တယ်။ "အဒေါ်... ဒီစာအုပ်လေးကို ဒီနေရာမှာပဲ ခဏလောက် ထိုင်ဖတ်ကြည့်ပါလား" လို့ မေတ္တာရပ်ခံလိုက်တယ်။ ဒေါ်အေးက အစပိုင်းမှာတော့ မဖတ်ချင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အားနာတာနဲ့ စာအုပ်ကို ဖွင့်လိုက်တယ်။ ကိသာဂေါတမီ ဆိုတာ သားသေလို့ ရူးမတတ် ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့ မိခင်တစ်ယောက်။ မြတ်စွာဘုရားက သူ့ကို မုန်ညင်းစေ့ ရှာခိုင်းပြီး "သေခြင်းတရားဟာ ငါတစ်ယောက်တည်း ဆိုင်တာ မဟုတ်ပါလား" ဆိုတဲ့ အသိတရား ရသွားစေခဲ့တဲ့ ဇာတ်လမ်းပေါ့။
နာရီဝက်လောက် ကြာတော့ ဒေါ်အေး ဆီက ရှိုက်သံ သဲ့သဲ့ ကြားရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီတစ်ခါ ငိုတာက အရင်ကလို ပူလောင်ပြီး ငိုတာ မဟုတ်ဘူး။ "သောက" (Sorrow) ကနေ "ဉာဏ်" (Wisdom) ကို ကူးပြောင်းသွားလို့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ မျက်ရည်တွေ။ သူက ဦးဇင်းကို လာလျှောက်တယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် ထင်နေတာ တပည့်တော်လောက် ကံဆိုးတဲ့သူ မရှိဘူးလို့။ ဒီစာအုပ်ကို ဖတ်လိုက်မှ တပည့်တော်ထက် ဆိုးတဲ့သူတွေ အများကြီး ရှိပါလား၊ သေခြင်းတရားဆိုတာ ရှောင်လွှဲမရပါလား ဆိုတာ နှလုံးသွင်းမိသွားတယ်" တဲ့။ အဲဒီနေ့ကစပြီး ဒေါ်အေးဟာ နေ့တိုင်းလိုလို ပြတိုက်ကို လာပြီး ဓမ္မစာအုပ်တွေ ဖတ်တယ်၊ တရားထိုင်တယ်။ အခုဆိုရင် သူဟာ တခြား သားသမီး ဆုံးရှုံးရတဲ့ မိခင်တွေကိုတောင် ပြန်ပြီး နှစ်သိမ့်ပေးနေတဲ့ "ဓမ္မမိတ်ဆွေ" (Dhamma Peer Counselor) တစ်ယောက် ဖြစ်နေပါပြီ။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် "စာပေ" ဆိုတာ မှင်နဲ့ စက္ကူ သက်သက် မဟုတ်ဘူး ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 2 မှာ "စာကြည့်တိုက်သည် စာအုပ်ထားရာ ဂိုဒေါင် မဟုတ်၊ စိတ်ဝိညာဉ် ဆေးရုံ (Spiritual Hospital) ဖြစ်သည်" လို့ ခံယူထားပါတယ်။ T202 Template ကို အသုံးပြုပြီး လူတစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ "Pain Point" (နာကျင်မှု အချက်) နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ "Dhamma Content" ကို ချိတ်ဆက်ပေးခြင်းဟာ ခေတ်သစ် Bibliotherapy ရဲ့ အနှစ်သာရကို လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်ခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေကလည်း ပြောကြတယ်။ စာဖတ်ခြင်း (Reading) ဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Cognitive Reserve" (အသိဉာဏ် သိုလှောင်မှု) ကို မြှင့်တင်ပေးသလို၊ စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချရာမှာ သီချင်းနားထောင်တာ၊ လမ်းလျှောက်တာထက်တောင် ပိုထိရောက်တယ် ဆိုပဲ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ စာဖတ်နေတဲ့ အချိန်မှာ ဦးနှောက်က တခြား အာရုံတွေကို ပိတ်ထားပြီး၊ စာထဲက အကြောင်းအရာ တစ်ခုတည်းအပေါ်မှာ "ဧကဂ္ဂတာ" (One-pointedness) စိုက်ထားရလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သမထ ဘာဝနာ တစ်မျိုးပါပဲ။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ နိုင်ငံတကာ စာတတ်မြောက်ရေးနေ့မှာ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ကို တိုက်တွန်းချင်တာ တစ်ခုရှိပါတယ်။ "စာတတ်တာ" (Literacy) ကို "ဘဝတတ်တာ" (Life Skill) အဖြစ် ပြောင်းလဲကြပါ။ နေ့စဉ် မနက်တိုင်း သို့မဟုတ် ညအိပ်ရာမဝင်ခင်မှာ ဖုန်းပွတ်မယ့်အစား၊ ဓမ္မစာပေ တစ်မျက်နှာ၊ သို့မဟုတ် အားတက်စရာ စာကောင်းပေမွန် တစ်ပုဒ်ကို ဖတ်ရှုတဲ့ အလေ့အကျင့် (Reading Habit) ကို မွေးမြူကြပါ။ စာအုပ်ဆိုတာ အသံတိတ် ဆရာသမား ဖြစ်သလို၊ စိတ်ညစ်ချိန်မှာ အကောင်းဆုံး မိတ်ဆွေစစ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ" ဆိုတဲ့အတိုင်း၊ စိတ်ကို ဦးဆောင်နိုင်ဖို့၊ စိတ်ကို ကုစားနိုင်ဖို့အတွက် "စာပေ" ဆိုတဲ့ ဆေးစွမ်းကောင်းကို မှီဝဲသုံးဆောင်ကြပါလို့ တိုက်တွန်းရင်း၊ ဒေါ်အေးလိုပဲ သောကမီးတွေ ငြိမ်းအေးပြီး ဓမ္မအသိဉာဏ်တွေ ကိန်းဝပ်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၈) ရက်
