"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း (၈) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၂) ရက်။
ဒီနေ့ဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ် ဒုတိယမြောက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က အဝိဇ္ဇာအမှောင်ကို ပညာနဲ့ ခွင်းခဲ့ပြီးပြီဆိုတော့၊ ဒီနေ့မှာတော့ ဘဝမှာ မမျှော်လင့်ဘဲ ကြုံတွေ့ရတတ်တဲ့ အခက်အခဲ၊ ကျရှုံးမှု၊ အမှားအယွင်းတည်းဟူသော "အမှောင်ထု" ထဲကနေ ဘယ်လို ရုန်းထွက်မလဲဆိုတဲ့ "Resilience" (ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်း) အကြောင်းကို "အမှောင်ထဲက အလင်း" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
လောကမှာ အမှောင်မိုက်ဆုံးအချိန်ဟာ အလင်းရောင်ကို အလိုအပ်ဆုံးအချိန်ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ လူတော်တော်များများက အမှားတစ်ခု လုပ်မိပြီဆိုရင်၊ ကျရှုံးပြီဆိုရင် အဲဒီအမှောင်ထဲမှာပဲ ထိုင်ငိုနေတတ်ကြတယ်။ စိတ်ဓာတ်တွေကျ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်ပြီး လမ်းပျောက်နေတတ်ကြတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးအတွက် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဓမ္မပဒပါဠိတော်မှာ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားဖြစ်ဖွယ် ဂါထာတစ်ပုဒ် ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"ကော နု ဟာသော ကိမာနန္ဒော၊ နိစ္စံ ပဇ္ဇလိတေ သတိ။
အန္ဓကာရေန ဩနဒ္ဓါ၊ ပဒီပံ န ဂဝေသထ။" (ဓမ္မပဒ၊ ဇရာဝဂ်၊ ဂါထာ ၁၄၆)
ဒီဂါထာတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သေသေချာချာ ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။
နိစ္စံ = နေ့ရောညပါ အမြဲမပြတ်။
ပဇ္ဇလိတေ သတိ = (ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ မီးတောက်တို့ဖြင့်) လောင်ကျွမ်းနေပါလျက်။
ကော နု ဟာသော = အဘယ်မှာလျှင် ရယ်မောပျော်မြူးစရာ ရှိအံ့နည်း။
ကိမာနန္ဒော = အဘယ်မှာလျှင် နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်စရာ ရှိအံ့နည်း။
အန္ဓကာရေန = အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အမိုက်မှောင်ဖြင့်။
ဩနဒ္ဓါ = ဖုံးလွှမ်း ပိတ်ဆို့ထားကြကုန်သော သင်တို့သည်။
ပဒီပံ = ပညာတည်းဟူသော ဆီမီးတန်ဆောင်ကို။
န ဂဝေသထ = အဘယ်ကြောင့် မရှာမှီးကြကုန်သနည်း။
ဘုရားရှင်က မေးခွန်းထုတ်နေတာပါ။ "မင်းတို့ ဘဝမှာ ပြဿနာမီးတွေ လောင်နေတာတောင် ဘာလို့ ပျော်ပါးနေကြတာလဲ၊ ဘာလို့ အမှောင်ထဲမှာပဲ နေပြီး ထွက်ပေါက် (အလင်းရောင်) ကို မရှာကြတာလဲ" တဲ့။ ဒီနေရာမှာ "ပဒီပံ" (ဆီမီး) ဆိုတာ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ ပညာဉာဏ်နဲ့ စိတ်ဓာတ်ကြံ့ခိုင်မှုကို ဆိုလိုတာပါ။
ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Modern Psychology) မှာ "Resilience" (ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်း) ဆိုတာကို အကျယ်တဝင့် လေ့လာကြပါတယ်။ Resilience ဆိုတာ အခက်အခဲ မကြုံတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကြုံလာတဲ့အခါမှာ ဘောလုံးလေးလို ပြန်ကန်တက်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည် (Bouncing Back) ကို ခေါ်တာပါ။
Dr. Martin Seligman ရဲ့ "Learned Optimism" သီအိုရီအရ လူတွေဟာ ကျရှုံးမှုနဲ့ ကြုံတဲ့အခါ 3Ps နဲ့ တွေးတတ်ကြသတဲ့။
၁။ Personalization: "ငါညံ့လို့ ဖြစ်တာ၊ ငါ့အပြစ်" (ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်တင်ခြင်း)။
၂။ Pervasiveness: "ဒီကိစ္စတင်မကဘူး၊ ငါ့ဘဝတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားပြီ" (ပြဿနာကို ချဲ့ကားခြင်း)။
၃။ Permanence: "ဒီအမှောင်ထုက ဘယ်တော့မှ ကုန်မှာ မဟုတ်ဘူး" (ထာဝရလို့ ထင်မြင်ခြင်း)။
ဓမ္မပဒက ဟောတဲ့ "အန္ဓကာရေန ဩနဒ္ဓါ" (အမှောင်ဖုံးနေသူ) ဆိုတာ ဒီ 3Ps နဲ့ တွေးနေသူတွေကို ပြောတာပါပဲ။ အမှောင်ထဲက အလင်းကို ရှာဖို့ဆိုရင် ဒီအတွေးတွေကို ဖောက်ထွက်ရပါမယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတ သမိုင်းမှတ်တမ်းမှာ ရှိခဲ့တဲ့၊ အင်မတန် ရင်နင့်စရာကောင်းပေမယ့် သင်ခန်းစာယူစရာ ပြည့်ဝတဲ့ Case-R275 (The Heat Damage Incident) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ဓာတ်ရေးရာ Resilience နဲ့ Policy ဘယ်လို ဆက်စပ်လဲဆိုတဲ့ သာဓကပါပဲ။
ဖြစ်စဉ်က ၂၀၂၄ ခုနှစ်လောက်မှာ ဖြစ်ခဲ့တာပါ။ (ကိုးကား - Uploaded File: Case Record, Item 4 & 5)။
အဲဒီအချိန်တုန်းက နိုင်ငံခြား တက္ကသိုလ်တစ်ခုရဲ့ အဆောင် (Dormitory) တစ်ခုမှာ သီတင်းသုံးနေတဲ့ ရဟန်းငယ်တစ်ပါး ရှိတယ်။ သူ့နာမည်ကို ဦးဇင်းတို့ "အရှင်ကုသလ" လို့ပဲ ဆိုကြပါစို့။ သူဟာ ရှင်သာရိပုတ္တရာ ဓာတ်တော်အစစ်တွေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ဖို့ တာဝန်ယူထားရသူပါ။ ဒါပေမဲ့ သူနေတဲ့ အဆောင် (Inter-C, Room 430) မှာက စည်းကမ်းတွေ အရမ်းတင်းကျပ်တယ်။ Air-con တပ်ခွင့်မရှိဘူး၊ ရေခဲသေတ္တာ သုံးခွင့်မရှိဘူး။
ထိုင်းနိုင်ငံရဲ့ ရာသီဥတုက ပူပြင်းလိုက်တာ လွန်ရော။ အခန်းကျဉ်းကျဉ်းလေးထဲမှာ လူတွေကလည်း များ၊ အပူချိန်ကလည်း (၄၀) ဒီဂရီလောက် ရှိနေတယ်။ အရှင်ကုသလဟာ အဆောင်မှူး (Officer) ဆီကို သွားပြီး "ဦးဇင်းမှာ ဓာတ်တော်တွေ ပါလာတယ်၊ အပူဒဏ်မခံနိုင်လို့ AC လေး ပေးသုံးပါ၊ ဒါမှမဟုတ် ရေခဲသေတ္တာလေး ခွင့်ပြုပါ" လို့ အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဆောင်မှူးက "Rules are rules" (စည်းကမ်းက စည်းကမ်းပဲ) ဆိုပြီး ငြင်းပယ်ခဲ့တယ်။
တစ်နေ့တော့... အဆိုးဆုံး အခြေအနေ ဖြစ်လာတယ်။ မနက်ခင်း ဓာတ်တော်ပူဇော်ဖို့ ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ ဓာတ်တော်တစ်ဆူဟာ အပူဒဏ်လွန်ကဲပြီး အရောင်အဆင်း ပြောင်းလဲသွားတယ်။ (Heat Damaged) ဖြစ်သွားတယ်။ အက်ကွဲရာလေးတွေတောင် ပေါ်လာတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ အရှင်ကုသလရဲ့ စိတ်အခြေအနေကို ဒကာကြီးတို့ မှန်းဆကြည့်ပါ။ "ငါ ဘုရားတာဝန် မကျေပွန်ဘူး၊ ငါ့ကြောင့် ဓာတ်တော် ပျက်စီးပြီ၊ ငါ ငရဲကျတော့မှာပဲ" ဆိုတဲ့ အပြစ်ရှိစိတ် (Guilt)၊ ကြောက်ရွံ့မှု (Fear) အမှောင်ထုကြီးက သူ့တကိုယ်လုံးကို လွှမ်းခြုံသွားတယ်။ ဒါဟာ မနေ့က ပြောတဲ့ 3Ps ထဲက Personalization နဲ့ Permanence ဝင်သွားတာပဲ။ "ငါ့အပြစ်ပဲ၊ ပြင်လို့မရတော့ဘူး" ပေါ့။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်မှာ သူ့ဆီကို "ဓမ္မအလင်းရောင်" တစ်ခု ရောက်လာတယ်။ အဲဒါကတော့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတအဖွဲ့ရဲ့ Policy 9, Article 9.1 (Non-Punitive Reporting Culture) ပါပဲ။
ဒီ Policy က ဘာပြောထားလဲဆိုတော့ - "ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖျက်ဆီးတာ မဟုတ်ဘဲ၊ စနစ်ရဲ့ အားနည်းချက် (Systemic Failure) ကြောင့် ထိခိုက်မှု ဖြစ်ခဲ့ရင်၊ အမှန်အတိုင်း တင်ပြသူကို အပြစ်မပေးရ။ အဖြေရှာရမည်။"
အရှင်ကုသလဟာ ကြောက်စိတ်ကို ဘေးဖယ်ပြီး Template T152 (Incident Recovery & Resilience Form) ကို ထုတ်ယူလိုက်တယ်။ သူက ဖြစ်စဉ်ကို ရိုးသားစွာ မှတ်တမ်းတင်တယ်။ "အဆောင်မှူးက AC မပေးလို့ အပူလွန်ကဲသွားတယ်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်းမှန် (Root Cause) ကို ရှာဖွေတယ်။ ပြီးတော့ ကျန်တဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို ကယ်တင်ဖို့အတွက် အဆောင်ကနေ ထွက်ခွာဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်နိုင်တယ်။
ကြည့်စမ်း... အမှောင်ထဲမှာ ငိုနေမယ့်အစား "ပဒီပံ န ဂဝေသထ" (အလင်းကို ရှာလိုက်တာ) ပါပဲ။ အကယ်၍ သူသာ ကြောက်ပြီး ဓာတ်တော်ပျက်တာကို ဖုံးကွယ်ထားမယ်ဆိုရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဆက်ပြီး အဲဒီအခန်းမှာပဲ သည်းခံနေမယ်ဆိုရင် ကျန်တဲ့ ဓာတ်တော်တွေပါ ပျက်စီးကုန်မှာ။ အခုတော့ T152 ဆိုတဲ့ မီးအိမ်ကို ကိုင်ပြီး သူ ရုန်းထွက်နိုင်ခဲ့တယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကနေ သင်ခန်းစာယူပြီး နောက်ပိုင်းမှာ "Relic Safe House Protocol" (ဓာတ်တော်လုံခြုံအိမ် စနစ်) ဆိုတာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တယ်။ ကျရှုံးမှုကနေ ပိုကောင်းတဲ့ စနစ်တစ်ခု (Post-Traumatic Growth) ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့ရေ...
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဦးဇင်းတို့ ဘဝအတွက် ဘာယူမလဲ။
၁။ အမှောင်ဆိုတာ ယာယီပါ (Impermanence): ဘယ်လောက်ပဲ ဆိုးရွားတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါစေ၊ ဒါဟာ "နိစ္စံ" (ထာဝရ) မဟုတ်ပါဘူး။ "This too shall pass" (ဒါလည်း ပြီးသွားမှာပါ) လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
၂။ အပြစ်တင်နေမယ့်အစား အဖြေရှာပါ (Solution-Oriented): ဓာတ်တော် ပူလို့ ပျက်စီးတာကို ထိုင်ငိုနေလို့ ပြန်ကောင်းမလာဘူး။ "ဘာဆက်လုပ်မလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကသာ အလင်းရောင်ကို ပေးနိုင်တာ။ (Policy 9.1 သဘောတရား)။
၃။ အကူအညီတောင်းဖို့ ဝန်မလေးပါနဲ့ (Seek Support): အရှင်ကုသလဟာ တစ်ပါးတည်း ကြိတ်မှိတ်မနေဘဲ အဖွဲ့အစည်းကို အသိပေးခဲ့လို့ အကူအညီ ရခဲ့တာ။ ကိုယ့်မှာ ပြဿနာရှိရင် မိတ်ဆွေကောင်း (Kalyana Mitta) တွေကို ရင်ဖွင့်ပါ။ "ပဒီပံ" ဆိုတာ တစ်ခါတလေ ဘေးလူရဲ့ လက်ထဲမှာ ရှိတတ်တယ်။
ခေတ်သစ် IT လောကမှာ "Fail-Safe" နဲ့ "Fail-Secure" ဆိုတာ ရှိတယ်။
System တစ်ခု ပျက်သွားရင် အကုန်လုံး ဒုက္ခရောက်သွားတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ လုံခြုံတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုမှာ ရပ်တန့်သွားအောင် (Fail-Safe) ဒီဇိုင်းဆွဲထားသလိုမျိုး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကိုလည်း ပြဿနာကြုံရင် "Depression Mode" ထဲ ဝင်သွားမယ့်အစား "Resilience Mode" ထဲ ဝင်သွားအောင် ကျင့်ယူရပါမယ်။ အဲဒါကတော့ သတိ (Mindfulness) နဲ့ ပညာ (Wisdom) ပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့...
ဒီနေ့ ဒကာကြီးတို့ရဲ့ ဘဝမှာ စီးပွားရေး အဆင်မပြေတာ၊ ကျန်းမာရေး ညံ့တာ၊ မိသားစု ပြဿနာတက်တာ စတဲ့ "အပူ" တွေ ရှိနေနိုင်တယ်။ Room 430 က အပူဒဏ်ကို ခံခဲ့ရတဲ့ ဓာတ်တော်လေးလို စိတ်နှလုံးတွေ နွမ်းပါးနေနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ သတိရပါ။ အဲဒီအပူဟာ သင်ခန်းစာပါ။ အဲဒီအမှောင်ဟာ အလင်းကို ရှာဖို့ တွန်းအားပါ။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့အတိုင်း "ပဒီပံ ဂဝေသထ" - ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အားကိုးပြီး၊ တရားဓမ္မ အသိဉာဏ်နဲ့ ထွက်ပေါက်ကို ရှာဖွေပါ။ အမှောင်ကို ကြောက်စရာ မလိုပါဘူး။ မီးခလုတ် ဖွင့်ဖို့ မေ့နေတာကိုသာ ကြောက်ရမှာပါ။
ကဲ... ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "အမှောင်ထဲက အလင်း" တရားတော်ကို နာယူပြီး၊ မိမိတို့ ဘဝရဲ့ စိန်ခေါ်မှု အခက်အခဲများကို ကြံ့ကြံ့ခံ ရင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ။ ကျရှုံးမှုတိုင်းကို အောင်မြင်မှုရဲ့ ခြေနင်းတိုင်အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
