"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၁) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁၀) ရက်နေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာ "World Mental Health Day" (ကမ္ဘာ့စိတ်ကျန်းမာရေးနေ့) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ်မှာ မနေ့က အဘိဓမ္မာအခါတော်နေ့အဖြစ် ဉာဏ်ပညာအလင်းကို ပူဇော်ခဲ့ကြပြီးပါပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် အကောင်းဆုံးဆေးတစ်လက်ဖြစ်တဲ့ "ကျေးဇူးသိတတ်ခြင်း" (Gratitude) ရဲ့ စွမ်းအားအကြောင်းကို ဆွေးနွေးသွားကြပါမယ်။
လူတစ်ယောက် စိတ်ချမ်းသာဖို့၊ စိတ်ကျန်းမာဖို့ဆိုတာ ငွေကြေးဓနတွေ၊ ရာထူးတွေထက် ပိုအရေးကြီးတာက ကိုယ့်ဘဝမှာ ရရှိထားတဲ့အရာတွေအပေါ် "ကျေးဇူးတင်တတ်တဲ့စိတ်" ရှိဖို့ပါပဲ။ ဒီအကြောင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ ပုဂ္ဂလဝဂ်မှာ "ကတညုသုတ်" အနေနဲ့ ဟောကြားထားတာ ရှိပါတယ်။ လောကမှာ အင်မတန် ရှားပါးတဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးအကြောင်း ဘုရားရှင် မိန့်မှာထားတဲ့ ပါဠိတော်လေးကို အတူတကွ နှလုံးသွင်းကြည့်ရအောင်။
"ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ ဒုလ္လဘာ လောကသ္မိံ။ ကတမေ ဒွေ။ ယော စ ပုဗ္ဗကာရီ၊ ယော စ ကတညူ ကတဝေဒီ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာကြည့်မယ်။
ဘိက္ခဝေ = ချစ်သားရဟန်းတို့။
လောကသ္မိံ = ဤလောက၌။
ဒွေ ပုဂ္ဂလာ = ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်မျိုးတို့သည်။
ဒုလ္လဘာ = ရခဲလှကုန်၏။
ကတမေ ဒွေ = အဘယ်နှစ်မျိုးတို့နည်းဟူမူ။
ယော စ ပုဗ္ဗကာရီ = အကြင်သူသည် သူတစ်ပါးတို့က မိမိအား မတောင်းဆိုရဘဲ ရှေးဦးစွာ ကျေးဇူးပြုလေ့ရှိ၏ (This is the Initiator of Help)။
ယော စ ကတညူ ကတဝေဒီ = အကြင်သူသည် သူတစ်ပါးပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို သိတတ်၏ (ကတညူ)၊ သိပြီးသည်ကို တုံ့ပြန်တတ်၏၊ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုတတ်၏ (ကတဝေဒီ)။
ဒီနေရာမှာ "ကတညူ" (Knowing) နဲ့ "ကတဝေဒီ" (Reciprocating) ဆိုတဲ့ စကားလုံးနှစ်ခု တွဲနေတာကို သတိပြုပါ။ ကျေးဇူးရှိမှန်း စိတ်ထဲက သိရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ "ကျေးဇူးတင်ပါတယ်" လို့ နှုတ်က ထုတ်ပြောတာ၊ ဒါမှမဟုတ် လက်တွေ့ တုံ့ပြန်လုပ်ဆောင်တာပါ ပါဝင်မှသာ ပြည့်စုံတဲ့ Gratitude ဖြစ်မှာပါ။
ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Positive Psychology) နယ်ပယ်မှာ ဒေါက်တာ Robert Emmons တို့လို ပညာရှင်တွေက Gratitude အကြောင်းကို နက်နက်နဲနဲ သုတေသနပြုခဲ့ကြတယ်။ သူတို့ တွေ့ရှိချက်အရ ကျေးဇူးတင်တတ်တဲ့သူတွေရဲ့ ဦးနှောက်မှာ "Dopamine" နဲ့ "Serotonin" လို့ခေါ်တဲ့ ပျော်ရွှင်စေတဲ့ ဓာတ်တွေ ပိုထွက်သတဲ့။ ဒါ့အပြင် Stress Hormone ဖြစ်တဲ့ Cortisol ကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင်တယ်။ ဒါဟာ ဘုရားရှင် ဟောခဲ့တဲ့ "စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်း" ကို သိပ္ပံနည်းကျ သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လိုအသုံးချသလဲဆိုတာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-G283 (The Invisible Broom Case) ကို ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။
သွာဂတပြတိုက်မှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း (Volunteer) လုပ်နေတဲ့ "ဒေါ်မြ" ဆိုတဲ့ အဘွားတစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက မနက် ၄ နာရီဆို ရောက်လာပြီး ဓာတ်တော်တိုက်ရဲ့ ကြမ်းခင်းတွေကို ပြောင်လက်နေအောင် တိုက်လေ့ရှိတယ်။ သူက စကားနည်းတယ်။ ဘယ်သူနဲ့မှလည်း သိပ်မပြောဘူး။ သူ့အလုပ်သူ လုပ်ပြီး ပြန်သွားတတ်တယ်။
တစ်နေ့တော့ Management အဖွဲ့သစ် ရောက်လာတယ်။ လူငယ်တွေဆိုတော့ "Efficiency" (စွမ်းဆောင်ရည်) ကို ဦးစားပေးတယ်။ သူတို့က ဝန်ထမ်းတွေကို KPI (Key Performance Indicator) တွေနဲ့ တိုင်းတာတယ်။ ဒေါ်မြကတော့ စာရင်းဇယားထဲမှာ မပါဘူး။ လူငယ်တွေက သူ့ကို "အဘွားကြီးတစ်ယောက် သန့်ရှင်းရေးလုပ်နေတာပဲ" ဆိုပြီး အလေးမထားကြဘူး။ ကျေးဇူးတင်စကား ပြောဖို့ နေနေသာသာ၊ တခါတလေ သူ တံမြက်စည်းလှည်းနေတာကို ကွေ့ရှောင်ပြီးတောင် မသွားကြဘူး။
ကြာလာတော့ ဒေါ်မြ ပျောက်သွားတယ်။ တစ်ရက်၊ နှစ်ရက်၊ တစ်ပတ်။
အဲဒီတော့မှ ပြဿနာ စတက်တော့တာပဲ။ ကြမ်းခင်းတွေက အရင်လို မပြောင်တော့ဘူး။ ဖုန်တွေ တက်လာတယ်။ အရေးကြီးဆုံးက ဓာတ်တော်တိုက်ရဲ့ "Atmosphere" (လေထု) က ခြောက်ကပ်ကပ် ဖြစ်သွားတယ်။ အရင်က ဒေါ်မြ ရှိတုန်းက မေတ္တာဓာတ်နဲ့ သန့်ရှင်းနေတဲ့ ခံစားချက်မျိုး မရတော့ဘူး။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Template T160 (Appreciation & Gratitude Log) ကို ထုတ်ပြီး သုံးသပ်ကြည့်တယ်။ T160 မှာ "Hidden Assets" (ဖုံးကွယ်နေသော ပိုင်ဆိုင်မှုများ) ဆိုတဲ့ ကဏ္ဍပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ စစ်ဆေးလိုက်တော့မှ သိလိုက်ရတယ် - ဒေါ်မြဟာ ကြမ်းတိုက်ရုံသက်သက် မဟုတ်ဘူး။ သူ ကြမ်းတိုက်ရင်း "ဘုရားရှင်... တပည့်တော်မရဲ့ ကုသိုလ်ကြောင့် လာသမျှလူတွေ စိတ်ချမ်းသာပါစေ" လို့ မေတ္တာပွားနေတာ။ အဲဒီ "Spiritual Energy" က ပြတိုက်တစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံထားခဲ့တာ။
ဦးဇင်းတို့ အမှားကို သိလိုက်ရပြီ။ ဒါဟာ "ကတညူ ကတဝေဒီ" တရား ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းပဲ။ Management အဖွဲ့က ဒေါ်မြအိမ်ကို လိုက်သွားတယ်။ ဒေါ်မြက စိတ်ဆိုးနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ "အဘွား နေမကောင်းလို့ပါ" လို့ ပြောပေမယ့်၊ သူ့မျက်ဝန်းထဲမှာ "ငါ့ကို ဘယ်သူမှ တန်ဖိုးမထားပါဘူး" ဆိုတဲ့ ဝမ်းနည်းရိပ်ကို တွေ့ရတယ်။
အဖွဲ့သားတွေက ဒေါ်မြကို လက်အုပ်ချီပြီး တောင်းပန်ကြတယ်။ "အဘွားရဲ့ ကျေးဇူးကို သားတို့ မမြင်ခဲ့မိဘူး။ အဘွား မရှိမှ အဘွားတန်ဖိုးကို သိရပါတယ်" လို့ ဝန်ခံကြတယ်။ ပြီးတော့ Policy 10, Article 10.5 (Recognition of Volunteers & Community Contributors) အရ ဒေါ်မြကို "Senior Guardian of Cleanliness" (သန့်ရှင်းမှုဆိုင်ရာ ဝါရင့်အစောင့်အရှောက်) ဆိုတဲ့ ဂုဏ်ပြုလွှာနဲ့ လက်ဆောင်ပစ္စည်းတွေ ပေးအပ်ခဲ့တယ်။
အဲဒီနေ့ကစပြီး ပြတိုက်ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှု (Culture) တစ်ခု ပြောင်းသွားတယ်။ အပတ်စဉ် အစည်းအဝေးတိုင်းမှာ "Gratitude Circle" ဆိုတာ လုပ်တယ်။ တစ်ပတ်တာအတွင်း ကိုယ့်ကို ကူညီခဲ့တဲ့သူ တစ်ယောက်ယောက်ကို ထုတ်ဖော်ပြီး ကျေးဇူးတင်စကား ပြောရတယ်။
ရလဒ်က အံ့မခန်းပါပဲ။ ဝန်ထမ်းတွေကြားမှာ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ လျော့ကျသွားတယ်။ "ငါ့လုပ်ရပ်ကို တန်ဖိုးထားမယ့်သူ ရှိပါတယ်" ဆိုတဲ့ အသိက "Psychological Safety" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု) ကို ပေးတယ်။ ဒါဟာ Positive Psychology မှာပြောတဲ့ "Gratitude Intervention" ပါပဲ။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့...
ဒီကနေ့ Mental Health Day မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးကြည့်ပါ။
"ငါ့ဘဝမှာ ငါ့ကို တိတ်တဆိတ် ကူညီနေတဲ့ 'ဒေါ်မြ' တွေ ဘယ်နှစ်ယောက် ရှိသလဲ။"
မနက်အိပ်ရာထတိုင်း ကော်ဖီဖျော်ပေးတဲ့ ဇနီးသည်၊ ကျောင်းစာ ကြိုးစားနေတဲ့ သားသမီး၊ ရုံးမှာ ကိုယ့်အမှားကို ပြင်ပေးတဲ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်... သူတို့တွေဟာ "ပုဗ္ဗကာရီ" (ရှေးဦးစွာ ကျေးဇူးပြုသူ) တွေ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်မယ်။ သူတို့အပေါ်မှာ ကိုယ်ကရော "ကတဝေဒီ" (တုံ့ပြန်သူ) ဖြစ်ရဲ့လား။
ဘုရားရှင်က "သပ္ပုရိသဘူမိ" (သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ မြေစာ) ဆိုတာ ကျေးဇူးသိတတ်ခြင်းပဲလို့ ဟောတယ်။ ကျေးဇူးကန်းတဲ့သူဟာ မြေသြဇာမကောင်းတဲ့ မြေနဲ့ တူတယ်။ ဘယ်လောက် ကောင်းတဲ့ မျိုးစေ့ (ကုသိုလ်) စိုက်စိုက်၊ အပင်မပေါက်ဘူး။ ကျေးဇူးသိတဲ့သူကျတော့ ရေလောင်းပေါင်းသင်စရာ မလိုဘဲ အလိုလို ကြီးပွားတိုးတက်တတ်တယ်။
ခေတ်သစ်သိပ္ပံကလည်း ပြောတယ် - ကျေးဇူးတင်တတ်တဲ့သူတွေဟာ အိပ်ပျော်စားဝင်တယ်၊ ရောဂါကင်းတယ်၊ လူမှုဆက်ဆံရေး (Social Capital) ကောင်းမွန်တယ် တဲ့။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ကစပြီး လေ့ကျင့်ခန်းလေးတစ်ခု လုပ်ကြည့်ရအောင်။
ညအိပ်ရာမဝင်ခင်တိုင်း ဒီနေ့တရက်တာအတွက် ကျေးဇူးတင်စရာ (၃) ခုကို စာအုပ်ထဲမှာ ရေးမှတ်ပါ။ (Template T160 ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ပါပဲ)။
၁။ ထမင်းစားကောင်းခဲ့လို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
၂။ မိတ်ဆွေတစ်ယောက် ဖုန်းဆက်မေးလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
၃။ ဒီတရားကို နာခွင့်ရလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
ဒီလို ရေးမှတ်ခြင်းအားဖြင့် ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်ကို "Negativity Bias" (အဆိုးမြင်စိတ်) ကနေ "Gratitude Focus" (ကျေးဇူးမြင်စိတ်) ဆီကို ပြောင်းလဲပေးနိုင်ပါလိမ့်မယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... သွာဂတပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေကို ထိန်းသိမ်းတယ်ဆိုတာလည်း ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း တစ်မျိုးပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကျွန်တော်တို့ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲက လွတ်ဖို့ တရားတွေ ဟောခဲ့တယ်။ အဲဒီကျေးဇူးကို ဆပ်တဲ့အနေနဲ့ ကိုယ်စားတော် ဓာတ်တော်များကို ရိုသေစွာ စောင့်ရှောက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကျေးဇူးတရားကို နားလည်ခြင်းသည်သာ စိတ်ကျန်းမာရေးရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်ကြောင်း သိမှတ်၍၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ "ကျေးဇူးပါ" ဆိုတဲ့ စကားလေးကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် သုံးစွဲနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "ကျေးဇူးသိတတ်ခြင်း၏ စွမ်းအား" တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သူတစ်ပါး၏ ကျေးဇူးကို သိမြင်တုံ့ပြန်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြလျက်၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၀၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website:
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group
