"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၂) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁၁) ရက်နေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှာ "International Day of the Girl Child" (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မိန်းကလေးငယ်များနေ့) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ်မှာ အနာဂတ်ရဲ့ အလင်းတိုင်လေးတွေဖြစ်တဲ့ သမီးငယ်လေးတွေ၊ နှမငယ်လေးတွေရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ချန်လှပ်ထားလို့ မဖြစ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ ပညာရေး၊ သူတို့ရဲ့ စွမ်းရည်ဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးရဲ့ အောင်မြင်မှု (Triumph) ပါပဲ။
ရှေးခေတ်တုန်းကတော့ "မိန်းကလေးဆိုတာ ဘုရားစင်နဲ့ မီးဖိုချောင်ကြားမှာပဲ နေရမယ်"၊ "ဉာဏ်ပညာဆိုတာ ယောက်ျားတွေရဲ့ အရာပဲ" လို့ မှားယွင်းစွာ ယူဆခဲ့ကြဖူးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်ကတော့ ဒီအယူအဆကို လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၅၀၀ ကတည်းက ဖြိုခွင်းခဲ့ပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေလည်း ရဟန္တာ ဖြစ်နိုင်တယ်၊ ပညာရှိ ဖြစ်နိုင်တယ်ဆိုတာကို "ဘိက္ခုနီသာသနာ" (Bhikkhuni Order) ထူထောင်ပြီး သက်သေပြခဲ့ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ပိုပြီးခိုင်မာစေဖို့အတွက် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ထေရီဂါထာပါဠိတော်ထဲက "သောမာထေရီ" ရဲ့ ဂါထာကို ဦးဇင်း ထုတ်နုတ်ပြချင်ပါတယ်။ မာရ်နတ်က "မိန်းမတွေ ဉာဏ်နည်းတယ်၊ နိဗ္ဗာန်မရောက်နိုင်ဘူး" လို့ လာနှောင့်ယှက်တဲ့အခါ သောမာထေရီက ဒီလို ပြန်ဖြေခဲ့တယ်။
"ဣတ္ထိဘာဝေါ နော ကိံ ကယိရာ၊ စိတ္တမှိ သုသမာဟိတေ။
ဉာဏမှိ ဝတ္တမာနမှိ၊ သမ္မာဓမ္မံ ဝိပဿတော။"
ဒီဂါထာရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သေသေချာချာ လေ့လာကြည့်ရအောင်။
စိတ္တမှိ = မိမိ၏ စိတ်သည်။
သုသမာဟိတေ = (သမာဓိဖြင့်) ကောင်းစွာ တည်ကြည်ငြိမ်သက်နေသောအခါ။
ဉာဏမှိ = ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်သည်။
ဝတ္တမာနမှိ = (အရှိန်အဟုန်ဖြင့်) ဖြစ်ပေါ်နေသောအခါ။
သမ္မာဓမ္မံ = သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို။
ဝိပဿတော = ကောင်းစွာ ရှုမြင်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား။
ဣတ္ထိဘာဝေါ = မိန်းမဟူသော အဖြစ်သည်။
ကိံ ကယိရာ = အဘယ်သို့ နှောင့်ယှက်နိုင်အံ့နည်း (ဘာမှ မနှောင့်ယှက်နိုင်)။
ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာမှာ "Gender" (ကျား/မ) က အဓိက မဟုတ်ပါဘူး။ "Citta" (စိတ်) နဲ့ "Panna" (ပညာ) သာ အဓိက ဖြစ်ပါတယ်။
ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ လူမှုဗေဒ (Sociology) မှာ "Social Capital" (လူမှုရင်းနှီးမှု) ဆိုတာ ရှိတယ်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တိုးတက်ဖို့ဆိုရင် လူသားအရင်းအမြစ် (Human Resource) ကို အပြည့်အဝ သုံးရမယ်။ လူဦးရေရဲ့ တစ်ဝက်ဖြစ်တဲ့ အမျိုးသမီးတွေကို ပညာမသင်ပေးဘဲ ထားလိုက်တာဟာ တိုင်းပြည်ရဲ့ စွမ်းအား (Potential) တစ်ဝက်ကို ဖြုန်းတီးလိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဒါကို "Untapped Resource" လို့ ခေါ်တယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့မြင်သာအောင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-Y284 (The Young Translator) အကြောင်း ပြောပြချင်ပါတယ်။
သွာဂတပြတိုက်နားမှာ နေတဲ့ (၁၄) နှစ်သမီးလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်က "မသီတာ" ဆိုပါစို့။ သူက ကျောင်းအားရင် ပြတိုက်ကို လာပြီး ဘုရားဖူးတယ်။ ပြီးရင် ကျောက်စာတွေကို စိတ်ဝင်တစား လိုက်ဖတ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ပတ်ဝန်းကျင်က လူကြီးတချို့က "မိန်းကလေးဆိုတာ အိမ်မှုကိစ္စပဲ နိုင်နင်းရမယ်၊ ဒီလောက် စာတွေ ဖတ်မနေနဲ့၊ ခေါင်းမှူးမယ်" လို့ ပြောကြတယ်။ ကလေးမလေးက အားငယ်ပြီး ဦးဇင်းဆီ လာလျှောက်တယ်။ "ဦးဇင်းဘုရား... တပည့်တော်မက မိန်းကလေးမို့လို့ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင် မဖြစ်နိုင်ဘူးလားဘုရား" တဲ့။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းရဲ့ ခေါင်းထဲမှာ သောမာထေရီရဲ့ ဂါထာ ဝင်လာတယ်။ ဦးဇင်းက သူ့ကို ပြန်မေးလိုက်တယ်။ "သမီး... ပညာဆိုတာ ဦးနှောက်နဲ့ သင်တာလား၊ ကိုယ်ခန္ဓာနဲ့ သင်တာလား။"
"ဦးနှောက်နဲ့ သင်တာပါဘုရား။"
"အေး... ဒါဆို မိန်းကလေးဦးနှောက်နဲ့ ယောက်ျားလေးဦးနှောက်မှာ ဘယ်ဟာက ပိုတော်လဲ။ သိပ္ပံပညာအရတော့ တူတူပဲ။ ဝီရိယရှိတဲ့သူက တော်တာပဲ။"
ဦးဇင်းတို့က Template T215 (Youth Engagement & Mentorship Plan) ကို အသုံးပြုပြီး သူ့အတွက် "Junior Research Volunteer" (အငယ်တန်း သုတေသန စေတနာ့ဝန်ထမ်း) နေရာလေး ဖန်တီးပေးလိုက်တယ်။
ဒါ့အပြင် Policy 5, Article 5.2 (Inclusivity & Equal Opportunity) အရ - "The Museum shall provide equal educational opportunities to all youths regardless of gender, empowering them to become future guardians of heritage." (ပြတိုက်သည် လူငယ်အားလုံးကို ကျား/မ မခွဲခြားဘဲ တန်းတူ ပညာသင်ယူခွင့် ပေးရမည်) ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို ကျင့်သုံးပြီး သူ့ကို အင်္ဂလိပ်စာနဲ့ ရှေးဟောင်းစာပေ သင်တန်းတွေ တက်ခွင့် ပေးခဲ့တယ်။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်လဲဆိုတော့... သုံးနှစ်လောက် ကြာတဲ့အခါ အဲဒီကလေးမလေးက ပြတိုက်ရဲ့ နိုင်ငံခြားဧည့်သည်တွေကို ရှင်းပြနိုင်တဲ့ အတော်ဆုံး Guide လေး ဖြစ်လာတယ်။ သူက ပါဠိစာပေကိုလည်း စိတ်ဝင်စားပြီး၊ နောင်တစ်ချိန်မှာ "အမျိုးသမီး ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်" ဖြစ်ဖို့ ရည်မှန်းချက် ထားနိုင်ခဲ့တယ်။ သူ့ရဲ့ အောင်မြင်မှုက သူ့မိသားစုကိုပါ စီးပွားရေးအရ အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့တယ်။ ဒါဟာ Social Capital မြင့်တက်လာခြင်းပါပဲ။ တစ်ယောက်ကို ပညာသင်ပေးလိုက်တာ၊ မိသားစုတစ်ခုလုံး၊ ရပ်ကွက်တစ်ခုလုံး အလင်းရောင် ရသွားတာ။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့...
ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့အားလုံး ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်က သမီးငယ်လေးတွေ၊ နှမငယ်လေးတွေကို ကြည့်ပြီး စဉ်းစားကြရအောင်။
၁။ Remove Barriers (အတားအဆီးတွေကို ဖယ်ရှားပါ): "မိန်းကလေးမို့လို့ ဒါမလုပ်ရဘူး" ဆိုတဲ့ ခေတ်မမီတော့တဲ့ အစွဲတွေကို ဖယ်ရှားပေးပါ။ သောမာထေရီ ပြောသလို စိတ်တည်ကြည်ရင်၊ ပညာရှိရင် ဘာမဆို ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
၂။ Invest in Education (ပညာရေးမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပါ): သမီးမိန်းကလေးတွေကို ပညာတတ်အောင် သင်ပေးခြင်းဟာ အကောင်းဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု (ROI) ပါပဲ။ ပညာတတ်တဲ့ မိခင်ကနေ ပညာတတ်တဲ့ မျိုးဆက်သစ်တွေ မွေးဖွားလာမှာပါ။
၃။ Provide Role Models (စံပြပုဂ္ဂိုလ်များ ပြသပါ): ဓမ္မနယ်ပယ်မှာ ခေမာထေရီ၊ ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီ၊ ဝိသာခါ တို့လို ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတွေ ရှိခဲ့သလို၊ ခေတ်သစ်မှာလည်း နိုင်ငံခေါင်းဆောင်၊ သိပ္ပံပညာရှင် အမျိုးသမီးတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ သူတို့ကို အားကျအောင် ပြောပြပါ။
သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 5 မှာ "Empowerment through Dhamma" (ဓမ္မဖြင့် စွမ်းရည်မြှင့်တင်ခြင်း) ဆိုတဲ့ အချက်ပါတယ်။ မိန်းကလေးငယ်တွေကို ယဉ်ကျေးလိမ္မာရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှု (Self-Confidence) နဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု (Leadership) ရှိအောင် လေ့ကျင့်ပေးဖို့ ဦးဇင်းတို့ ရည်ရွယ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့...
ဒီကမ္ဘာ့မိန်းကလေးငယ်များနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆုတောင်းပေးကြရအောင်။ မြန်မာပြည်နဲ့ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ရှိတဲ့ သမီးငယ်လေးတွေအားလုံး အဝိဇ္ဇာအမှောင်ကို ခွင်းပြီး ပညာအလင်းရောင်နဲ့ တောက်ပနိုင်ကြပါစေ။ "ဣတ္ထိဘာဝ" (မိန်းမအဖြစ်) ဟာ အားနည်းချက် မဟုတ်ဘဲ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာနဲ့ ပညာကို ပေါင်းစပ်နိုင်တဲ့ စွမ်းအားတစ်ခု (Strength) အဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "မိန်းကလေးငယ်များ၏ အနာဂတ်နှင့် ပညာ" တရားတော်ကို နာယူကြရသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ သားသမီး၊ မြေးမြစ်များကို ပညာရည်နို့ သောက်စို့စေလျက်၊ သာသနာတော်နှင့် နိုင်ငံအတွက် အားထားရသော သားကောင်း သမီးမြတ်များ ဖြစ်ထွန်းအောင် ပြုစုပျိုးထောင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၁၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ ကို Join ကာ တရားတော်နာကြွရောက်ကြပါလို့ဖိတ်ကြားအပ်ပါတယ်။
