"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၃) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁၂) ရက်နေ့။
"အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ်မှာ ဦးဇင်းတို့ဟာ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ စိတ်အလင်းရောင်ကနေ စတင်ခဲ့ပြီး၊ မနေ့က လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ ကျေးဇူးတရားအလင်းရောင်အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပါပြီ။ ဒီနေ့မှာတော့ ဒီထက်ပိုပြီး ကျယ်ဝန်းတဲ့ နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ "ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းကူးအလင်း" (Cross-Cultural Light) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးသွားကြပါမယ်။ ဓာတ်တော်များဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအတွက်သာမက ကွဲပြားနေတဲ့ လူမျိုးတွေ၊ ယဉ်ကျေးမှုတွေကို ပေါင်းစည်းပေးနိုင်တဲ့ "သံတမန်" (Diplomat) တစ်ဦးသဖွယ် ဘယ်လို စွမ်းဆောင်နိုင်သလဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေ့လာကြရအောင်။
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးစ အချိန်ကို ပြန်ကြည့်ရင် ဓာတ်တော်မရလို့ ပြည်ထောင်ချင်း စစ်ဖြစ်လုနီးပါး အခြေအနေကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "ဒေါဏ" အမည်ရတဲ့ ပုဏ္ဏားကြီးက ကြားဝင်ဖြန်ဖြေပြီး ညီညွတ်ရေးကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့တယ်။ သူ ရွတ်ဆိုခဲ့တဲ့ ဂါထာဟာ ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင် "Social Integration" (လူမှုသဟဇာတဖြစ်ရေး) အတွက် အကောင်းဆုံး လမ်းညွှန်ချက် ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော်၊ "မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်" လာ ဒေါဏပုဏ္ဏားရဲ့ သံတမန်စကားကို နာယူကြည့်ကြပါစို့။
"သုဏန္တု ဘောန္တော မမ ဧကဝါကျံ၊ အမှာက ဗုဒ္ဓေါ အဟု ခန္တိဝါဒေါ။
န ဟိ သာဓု ယံ ဥတ္တမပုဂ္ဂလဿ၊ သရီရဘင်္ဂေ သိယ သမ္ပဟာရော။"
ဒီဂါထာရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခေတ်သစ် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး (International Relations) ရှုထောင့်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ဖွင့်ဆိုကြည့်မယ်။
ဘောန္တော = အို... အချင်းမင်းတို့။
မမ = အကျွန်ုပ်၏။
ဧကဝါကျံ = တစ်ခွန်းသော စကားကို။
သုဏန္တု = နာယူကြပါကုန်လော့။
အမှာက ဗုဒ္ဓေါ = ငါတို့၏ ဆရာမြတ်စွာဘုရားသည်။
ခန္တိဝါဒေါ = သည်းခံခြင်း 'ခန္တီ' တရားကို ဟောပြောလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ (The Teacher of Tolerance)။
အဟု = ဖြစ်တော်မူခဲ့လေပြီ။
ယံ = အကြင် စစ်မက်ဖြစ်ပွားခြင်းသည်။
ဥတ္တမပုဂ္ဂလဿ = အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့ထက် မြင့်မြတ်တော်မူသော ဘုရားရှင်၏။
သရီရဘင်္ဂေ = ဓာတ်တော်များကို အကြောင်းပြု၍။
သမ္ပဟာရော = လက်နက်ချင်း နှီးနှော၍ စစ်ခင်းရခြင်းသည်။
သိယ = ဖြစ်ရာ၏။
(တံ) = ထိုသို့ စစ်ခင်းရခြင်းသည်။
န ဟိ သာဓု = မကောင်းသည်သာတည်း။ (It is not Diplomatic/Ethical)။
ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီးက "ငါတို့ဆရာက သည်းခံခြင်းကို ဟောခဲ့တာ၊ အခု ဆရာ့အရိုးကို လုပြီး စစ်တိုက်ကြရင် ဆရာ့အလိုနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်မနေဘူးလား" လို့ မေးခွန်းထုတ်လိုက်တာပါ။ ဒါဟာ "Shared Value" (ဘုံတန်ဖိုး) ကို ထောက်ပြပြီး ပဋိပက္ခကို ငြိမ်းအေးစေတဲ့ နည်းလမ်းပါပဲ။
ခေတ်သစ် လူမှုဗေဒ (Sociology) မှာ "Social Integration" (လူမှုပေါင်းစည်းမှု) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိတယ်။ လူမျိုးမတူ၊ ဘာသာမတူတဲ့ လူအုပ်စုတွေကြားမှာ "Third Space" (တတိယနေရာ) တစ်ခု ဖန်တီးပေးလိုက်ရင် သူတို့ဟာ ကွဲပြားမှုတွေကို မေ့ပြီး ပေါင်းစည်းသွားတတ်ကြတယ်။ ပြတိုက်တွေ၊ အနုပညာပြပွဲတွေ၊ အားကစားပွဲတွေဟာ အဲဒီ Third Space တွေပါပဲ။ သွာဂတပြတိုက်ဟာလည်း ဓာတ်တော်တွေကို အကြောင်းပြုပြီး မတူညီတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေကို ပေါင်းကူးပေးရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို သက်သေပြဖို့အတွက် သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-S285 (The Cross-Border Pilgrim Group) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
တစ်ခါတုန်းက ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသတစ်ခုမှာ လူမျိုးရေး တင်းမာမှုတွေ ဖြစ်နေတဲ့ ကာလပေါ့။ တစ်ဖက်နဲ့တစ်ဖက် သံသယတွေ ဝင်နေကြတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ နယ်စပ်တစ်ဖက်စီက လူငယ်အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ဟာ သွာဂတပြတိုက်ကို သီးခြားစီ ရောက်လာကြတယ်။
ပထမတော့ သူတို့ဟာ ပြတိုက်ထဲမှာ တွေ့ဆုံမိတဲ့အခါ တစ်ဖွဲ့နဲ့တစ်ဖွဲ့ မျက်နှာချင်း မဆိုင်ချင်ကြဘူး။ လေထုက တင်းမာနေတယ်။ သူတို့က "သူတို့လူမျိုးက ငါတို့လူမျိုးကို နှိမ်တယ်" ဆိုတဲ့ သမိုင်းအာဃာတ (Historical Trauma) တွေကို သယ်ဆောင်လာကြတာကိုး။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းက သူတို့နှစ်ဖွဲ့လုံးကို ဓာတ်တော်တိုက် (Relic Chamber) ထဲကို တစ်ပြိုင်နက် ဖိတ်ခေါ်လိုက်တယ်။ အခန်းထဲရောက်တော့ သပ္ပါယ်လှတဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို မြင်လိုက်ရတဲ့အခါ သူတို့ရဲ့ စိတ်ထဲက ဒေါသတွေ လျော့ကျသွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ သံသယက မကုန်သေးဘူး။
"ဒီဓာတ်တော်တွေက ဘယ်က ရတာလဲ၊ စစ်မှန်ရဲ့လား" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ထွက်လာတယ်။ ဒီနေရာမှာ ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ဖို့ Template T230 (Evidence Assessment & Verification Record) ကို အသုံးပြုရတော့တာပဲ။
ဦးဇင်းက T230 ပါ အချက်အလက်တွေအတိုင်း ရှင်းပြတယ်။ "ဒီဓာတ်တော်က သီရိလင်္ကာက ကြွလာတာ၊ ဒီဓာတ်တော်က မြန်မာပြည်က၊ ဒီဓာတ်တော်က ထိုင်းနိုင်ငံက... ကြည့်ပါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဓာတ်တော်တွေဟာ နိုင်ငံပေါင်းစုံ၊ လူမျိုးပေါင်းစုံရဲ့ လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းမှုကြောင့် ဒီနေ့ ဒီနေရာကို ရောက်လာတာပါ။ ဘုရားရှင်ဟာ အိန္ဒိယမှာ မွေးပေမယ့် ကမ္ဘာ့သား ဖြစ်ပါတယ်။"
အဲဒီစကားကို ကြားလိုက်ရတဲ့အခါ လူငယ်တွေရဲ့ မျက်လုံးထဲမှာ အလင်းရောင် တစ်မျိုး ပေါ်လာတယ်။ "Shared Heritage" (ဘုံအမွေအနှစ်) ဆိုတဲ့ အသိ ဝင်လာတယ်။ ဓာတ်တော်တွေဟာ မြန်မာပိုင်၊ ထိုင်းပိုင် မဟုတ်ဘဲ "လူသားအားလုံးပိုင်" ဆိုတာကို သဘောပေါက်သွားကြတယ်။
အဲဒီနောက်မှာတော့ သူတို့ဟာ အတူတကွ ဒူးထောက်ပြီး ဓာတ်တော်တွေကို ရှိခိုးကြတယ်။ ဘာသာစကား မတူပေမယ့် "နမော တဿ" ဆိုတဲ့ ပါဠိသံစဉ်ကတော့ တစ်သံတည်း ထွက်လာတယ်။ အဲဒီ အခိုက်အတန့်မှာ သူတို့ကြားက နယ်နိမိတ်မျဉ်းတွေ ပျောက်ကွယ်သွားတယ်။ ဒါဟာ Cultural Diplomacy (ယဉ်ကျေးမှု သံတမန်ရေး) ရဲ့ စွမ်းအားပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်မှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 6, Article 6.1 (Inter-community Harmony & Peace Building) က အသက်ဝင်ပါတယ်။ ဒီ Policy မှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့ -
"The Museum shall serve as a neutral ground for peace. Cultural and ethnic diversity is respected, and the unifying power of the Dhamma shall be used to bridge divides." (ပြတိုက်သည် ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဘက်လိုက်မှုမရှိသော မြေနေရာ ဖြစ်ရမည်။ ဓမ္မ၏ ပေါင်းစည်းနိုင်သော စွမ်းအားကို အသုံးပြု၍ ကွဲပြားမှုများကို ပေါင်းကူးပေးရမည်)။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒါကို "Contact Hypothesis" လို့ ခေါ်တယ်။ မတူညီတဲ့ အုပ်စုတွေဟာ တူညီတဲ့ ရည်မှန်းချက် (Common Goal) တစ်ခုအတွက် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်တဲ့အခါ အစွဲ (Prejudice) တွေ လျော့နည်းသွားလေ့ရှိတယ် တဲ့။ Case-S285 မှာတော့ "ဘုရားဖူးခြင်း" ဆိုတာ Common Goal ဖြစ်သွားတာပေါ့။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့...
ခေတ်သစ်ကမ္ဘာကြီးမှာ လူမျိုးရေး၊ ဘာသာရေး ပဋိပက္ခတွေ များပြားလာတာဟာ "ငါနဲ့ သူ မတူဘူး" ဆိုတဲ့ အမြင် (Othering) ကြောင့်ပါပဲ။ ဓာတ်တော်တွေက ကျွန်တော်တို့ကို သင်ပေးနေတဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ "မတူတာတွေ ပေါင်းစပ်မှ အလှတရား ဖြစ်တယ်" ဆိုတာပါပဲ။
ပုတီးတစ်ကုံးမှာ ပုတီးစေ့တွေက အရွယ်အစား မတူနိုင်ဘူး၊ အရောင်မတူနိုင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီပုတီးစေ့တွေကို "ကြိုး" တစ်ချောင်းတည်းက သီကုံးထားလို့ ပုတီးကုံးအဖြစ် လှပနေတာပါ။ အဲဒီကြိုးကတော့ "မေတ္တာ" နဲ့ "သည်းခံခြင်း" (ခန္တီ) ပါပဲ။
ဒေါဏပုဏ္ဏားကြီး ပြောခဲ့သလို "အမှာက ဗုဒ္ဓေါ အဟု ခန္တိဝါဒေါ" - ငါတို့ဘုရားက သည်းခံခြင်းကို ဟောခဲ့တာပါဆိုတဲ့ စကားကို နှလုံးသွင်းပြီး...
၁။ Find Common Ground (တူညီသောအချက်ကို ရှာပါ): လူအချင်းချင်း တွေ့ရင် မတူတာကို အရင်မရှာဘဲ၊ တူတာကို အရင်ရှာပါ။ (ဥပမာ - အားလုံးက စိတ်ချမ်းသာချင်ကြသူတွေပါလား)။
၂။ Respect Diversity (ကွဲပြားမှုကို လေးစားပါ): ပန်းဥယျာဉ်ထဲမှာ ပန်းတစ်မျိုးတည်း ပွင့်နေရင် မလှပါဘူး။ အရောင်စုံမှ လှတာပါ။ လူ့လောကလည်း ဒီလိုပါပဲ။
၃။ Be a Bridge (ပေါင်းကူးတံတား ဖြစ်ပါစေ): ကိုယ်ရောက်လေရာ အရပ်မှာ ရန်တိုက်ပေးသူ မဖြစ်ဘဲ၊ မိတ်ဆက်ပေးသူ၊ စေ့စပ်ပေးသူ ဖြစ်အောင် ကြိုးစားပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... သွာဂတပြတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ဓာတ်တော်တွေဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ ကမ္ဘာကြီးရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အသံတိတ် တရားဟောနေတဲ့ သံတမန်တော်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒကာကြီးတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးဟာလည်း အမုန်းတရားတွေ ကင်းစင်ပြီး မေတ္တာအလင်းရောင်နဲ့ ကမ္ဘာကြီးကို ဆက်သွယ်ပေးနိုင်တဲ့ "ပေါင်းကူးတံတား" များ ဖြစ်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "ဓာတ်တော်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းကူးအလင်း" တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ဒေါဏပုဏ္ဏား၏ ဆုံးမစကားကို နှလုံးသွင်းလျက်၊ ကွဲပြားမှုများကို သည်းခံခြင်း၊ ညီညွတ်ခြင်းတို့ဖြင့် ကျော်လွှားကာ ငြိမ်းချမ်းသော လူ့ဘောင်လောကကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၂၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ ကို Join ကာ တရားတော်နာကြွရောက်ကြပါလို့ဖိတ်ကြားအပ်ပါတယ်။
