"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုးလက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား၊ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၁၃) ရက်နေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "International Day for Disaster Risk Reduction" (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝဘေးအန္တရာယ် ထိခိုက်မှုလျှော့ချရေးနေ့) ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "အလင်းတိုင်များ၏ အောင်ပွဲ" ခရီးစဉ်မှာ အလင်းရောင်ဆိုတာ အမှောင်ကို ခွင်းရုံသာမက၊ အန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင်မြင်နိုင်ဖို့အတွက်လည်း အရေးကြီးပါတယ်။ မမြင်ရရင် ခလုတ်တိုက်မယ်၊ တွင်းထဲကျမယ်။ မြင်ရရင် ရှောင်နိုင်မယ်။ ဒါဟာ "သတိ" (Mindfulness) နဲ့ "အပ္ပမာဒ" (Heedfulness) ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ပါပဲ။
ဘေးအန္တရာယ်ဆိုတာ မပြောမဆိုဘဲ ရောက်လာတတ်တဲ့အရာပါ။ ရေကြီးတာ၊ မီးလောင်တာ၊ ငလျင်လှုပ်တာတွေဟာ သဘာဝတရားရဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ ဖြစ်ပေမယ့်၊ အဲဒီအရာတွေကြောင့် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှု ကြီးမားရတာကတော့ လူသားတွေရဲ့ "ပေါ့ဆမှု" (Negligence) ကြောင့် များပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဧကနိပါတ်၊ အပ္ပမာဒဝဂ်မှာ "အပ္ပမာဒ" (မမေ့မလျော့ခြင်း) တရားရဲ့ တန်ဖိုးကို ဤသို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
"နာဟံ ဘိက္ခဝေ အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယေန အနုပ္ပန္နာ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ ဝါ အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ယထယိဒံ ဘိက္ခဝေ အပ္ပမာဒေါ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သေသေချာချာ ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။
ဘိက္ခဝေ = ချစ်သားရဟန်းတို့။
ယထယိဒံ အပ္ပမာဒေါ = ဤမမေ့မလျော့ခြင်း 'အပ္ပမာဒ' တရားမှတပါး။
အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ = အခြား တစ်ခုသော တရားကိုမျှ။
နာဟံ သမနုပဿာမိ = ငါဘုရား မြင်တော်မမူ။ (အပ္ပမာဒသည် အစွမ်းအထက်ဆုံး ဖြစ်၏)။
ယေန = အကြင် အပ္ပမာဒတရားကြောင့်။
အနုပ္ပန္နာ ဝါ ကုသလာ ဓမ္မာ = မဖြစ်ပေါ်သေးကုန်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည်လည်းကောင်း (ဘေးကင်းလုံခြုံမှု အပါအဝင်)။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ = ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
ဥပ္ပန္နာ ဝါ အကုသလာ ဓမ္မာ = ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော အကုသိုလ် (ဘေးဒုက္ခ) တရားတို့သည်လည်းကောင်း။
ပရိဟာယန္တိ = ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးကုန်၏။
ဘုရားရှင်က "အပ္ပမာဒ" ဆိုတာ ကုသိုလ်အားလုံးရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်လို့ ဟောပါတယ်။ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "Disaster Risk Reduction (DRR)" သို့မဟုတ် "Risk Management" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ DRR ရဲ့ အခြေခံသဘောတရားက "Prevention is better than Cure" (ကုသခြင်းထက် ကာကွယ်ခြင်းက ပိုကောင်းသည်) ဆိုတာပါပဲ။ ဘေးဖြစ်လာမှ လိုက်ရှင်းတာက "ပမာဒ" (မေ့လျော့ခြင်း)၊ ဘေးမဖြစ်ခင် ကြိုတင်ပြင်ဆင်တာက "အပ္ပမာဒ" (မမေ့လျော့ခြင်း) ပါ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့နားလည်ဖို့အတွက် သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-D286 (The Monsoon Leak Alert) ကို ဦးဇင်း ပြန်ပြောင်း ပြောပြချင်ပါတယ်။
မိုးရာသီ တစ်ရက်မှာ မိုးတွေသည်းကြီးမည်းကြီး ရွာနေတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဓာတ်တော်တိုက် ခေါင်မိုးက နည်းနည်းဟောင်းနေပြီ။ ပုံမှန်အားဖြင့်တော့ ဘာမှမဖြစ်ပေမယ့်၊ အဲဒီနေ့က လေပြင်းလည်းတိုက်၊ မိုးကလည်းရွာတော့ မျက်နှာကြက်ကနေ ရေစက်ကလေးတွေ စကျလာတယ်။ ပြဿနာက အဲဒီရေစက်ကျတဲ့ နေရာက ရှေးဟောင်း ပေရွက်စာမူတွေ သိမ်းထားတဲ့ ဗီဒိုရဲ့ အပေါ် တည့်တည့်ဖြစ်နေတာပါပဲ။
ကံကောင်းတာက ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Policy 8, Article 8.5 (Disaster Preparedness & Emergency Response) အရ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ "Risk Monitoring Team" (အန္တရာယ် စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့) ရှိတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့က ဝန်ထမ်းလေးတစ်ယောက်က Template T140 (Emergency Drill & Site Inspection Log) ကို ကိုင်ပြီး ပုံမှန် လှည့်လည်စစ်ဆေးနေတာ။
သူက ရေစက်လက်တစ်ဆစ်လောက် ကျတာကို မြင်လိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်း "Code Yellow" (အဝါရောင် အဆင့် သတိပေးချက်) ထုတ်ပြန်လိုက်တယ်။ ဝန်ထမ်းတွေ ချက်ချင်း ရောက်လာပြီး ပေစာတွေကို ဘေးကင်းရာ ရွှေ့တယ်၊ ရေခံတယ်၊ ခေါင်မိုးပြင်တဲ့အဖွဲ့ကို ခေါ်တယ်။
တစ်နာရီလောက်ကြာတော့ မျက်နှာကြက်တစ်ခုလုံး ပြိုကျမတတ် ရေတွေ ဒလဟော ကျလာတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်မှာ ပေစာတွေက လုံခြုံတဲ့နေရာ ရောက်နေပြီ။ ဘာပစ္စည်းမှ မပျက်စီးလိုက်ဘူး။
စဉ်းစားကြည့်ပါ ဒကာကြီးတို့။ အကယ်၍သာ အဲဒီဝန်ထမ်းလေးက "မိုးနည်းနည်း ယိုတာပဲ၊ မနက်မှ ပြောမယ်" ဆိုပြီး ပေါ့ပေါ့ဆဆ (ပမာဒ) နေလိုက်ရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ နှစ်ပေါင်းရာချီ သက်တမ်းရှိတဲ့ ပေစာတွေ ရေစိမ်ခံရပြီး အကုန် ပျက်စီးသွားမှာပေါ့။
အဲဒီဝန်ထမ်းလေးရဲ့ "သတိ" (Alertness) ဟာ ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ "အပ္ပမာဒ" ပါပဲ။ သူက ဘေးမရောက်ခင် ကြိုမြင်တယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ "Early Warning System" လို့ ခေါ်တယ်။
Template T140 မှာ ပါတဲ့ Checklist တွေဟာ သာမန်ကြည့်ရင် ပျင်းစရာကောင်းတယ်လို့ ထင်ရပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း အရေးကြုံလာရင် အသက်ကယ်ဆေးတွေ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 8.5 မှာ အတိအကျ ပြဋ္ဌာန်းထားတာ ရှိပါတယ်။
"The preservation of relics includes the preservation of their environment. Custodians must proactively identify hazards (fire, water, theft, structural failure) and have tested plans to mitigate them." (ဓာတ်တော်များကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ထိန်းသိမ်းသူများသည် ဘေးအန္တရာယ်များကို ကြိုတင်ဖော်ထုတ်ပြီး၊ လက်တွေ့စမ်းသပ်ထားသော အစီအမံများ ရှိရမည်)။
ဒီနေရာမှာ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရှင်တွေ သုံးတဲ့ "Murphy's Law" ကိုလည်း သတိရစေချင်တယ်။ "မှားစရာရှိရင် မှားကိုမှားလိမ့်မယ်" (Anything that can go wrong will go wrong) တဲ့။ ဒါကြောင့် "ငါတို့ဘုရားက တန်ခိုးကြီးပါတယ်၊ မီးမလောင်ပါဘူး" ဆိုပြီး ကံကိုချည်း ပုံချထားလို့ မရပါဘူး။ ကံကို ယုံပေမယ့် ဆူးငြောင့်ခလုတ်ကိုတော့ မျက်စိဖွင့် ကြည့်ရပါမယ်။
ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဝိနည်းတော်မှာ ကျောင်းဆောက်ရင် ဘယ်လိုနေရာ ရွေးရမယ်၊ မီးဘေးအတွက် ဘယ်လို ကာကွယ်ရမယ် ဆိုတာတွေ အသေးစိတ် ပညတ်ခဲ့တာ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ DRR Concept ပါပဲ။
ဒကာကြီး၊ ဒကာမကြီးတို့ရဲ့ ဘဝမှာရော... ဘယ်လို "ဘေး" တွေ ရှိနေနိုင်သလဲ။
၁။ Physical Risks: အိမ်မှာ လျှပ်စစ်ဝါယာကြိုးတွေ ဟောင်းနေပြီလား။ ဆေးသေတ္တာ ဆောင်ထားရဲ့လား။ ဒါတွေ စစ်ဆေးတာဟာ "အပ္ပမာဒ" ပါ။
၂။ Mental Risks (အရေးကြီးဆုံး): ဦးဇင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ မီးလောင်စာတွေ စုပုံနေပြီလား။ အာရုံတစ်ခုခု (မီးပွား) လာထိလိုက်တာနဲ့ ပေါက်ကွဲဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်နေသလား။
သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများတယ်ဆိုတာ စိတ်ရဲ့ "Fire Drill" (မီးဘေးဇာတ်တိုက် လေ့ကျင့်ခန်း) လုပ်နေတာပါပဲ။ ဒေါသဖြစ်ချင်လာရင် "သတိထား၊ သတိထား" ဆိုပြီး Early Warning System က အချက်ပေးလိုက်ရင်၊ ပါးစပ်က ကြမ်းတမ်းတဲ့စကား မထွက်ခင် ထိန်းချုပ်နိုင်လိမ့်မယ်။ အဲဒါ "Risk Reduction" အစစ်ပါပဲ။
ကမ္ဘာကြီးမှာ သဘာဝဘေးတွေ များလာတာဟာ လူတွေရဲ့ လောဘကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးလို့ (Climate Change) ဖြစ်ရတာလို့ ပညာရှင်တွေ ပြောကြတယ်။ ဓမ္မအမြင်အရ ပြောရရင်တော့ လူတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ်တွေ ပူလောင်လာလို့ ကမ္ဘာကြီး ပူလောင်လာတာပါ။ အပြင်မီးကို ရေနဲ့ ငြှိမ်းရသလို၊ အတွင်းမီးကိုတော့ မေတ္တာ၊ ကရုဏာနဲ့ ငြှိမ်းရပါမယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့...
ဒီကမ္ဘာ့သဘာဝဘေး လျှော့ချရေးနေ့မှာ ဦးဇင်း တိုက်တွန်းချင်တာက - "မဖြစ်ခင်က ကြိုကာကွယ်ပါ"။
အိမ်မှာ မီးဘေး၊ ရေဘေးအတွက် ပြင်ဆင်သလို၊ သံသရာဘေးအတွက်လည်း "ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ" ဆိုတဲ့ အသက်ကယ်လှေတွေကို ကြိုတင် တည်ဆောက်ထားကြပါ။ သွာဂတပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေကို T140 နဲ့ ကာကွယ်သလို၊ ဒကာကြီးတို့ကလည်း ကိုယ့်ဘဝကို "အပ္ပမာဒ" တရားနဲ့ စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော "ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးနှင့် သတိတရား" တရားတော်ကို နာယူကြရသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ပြင်ပဘေး၊ အတွင်းဘေး အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးကြပြီး၊ မမေ့မလျော့သော သတိတရားဖြင့် ဘဝခရီးကို လုံခြုံစိတ်ချစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု (၃) ကြိမ်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၃၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂၀၂၂။
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
တရားတော်များကိုနေ့စဥ်နာယူနိုင်ပါရန် Facebook Group https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ ကို Join ကာ တရားတော်နာကြွရောက်ကြပါလို့ဖိတ်ကြားအပ်ပါတယ်။
