"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ယနေ့ကျရောက်သော ကမ္ဘာ့ရုပ်မြင်သံကြားနေ့ (World Television Day) တွင် တယ်လီဖုန်းနှင့် ဆက်သွယ်ရေး နည်းပညာများဖြင့် ဓမ္မအလင်းရောင်ကို ကမ္ဘာအနှံ့ ပို့ဆောင်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် သာသနာပြု ဆက်သွယ်ရေး" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ TV၊ အင်တာနက်၊ လူမှုကွန်ရက် မီဒီယာတွေဟာ လူတွေရဲ့ အမြင်နဲ့ အတွေးအခေါ်ကို လွှမ်းမိုးထားတဲ့ အဓိက လက်နက်ကြီးတွေ ဖြစ်လာပါပြီ။ သာသနာပြုရာမှာ ဒီနည်းပညာတွေကို အသုံးပြုဖို့ လိုအပ်လာပေမယ့်၊ ဘယ်လို စည်းစနစ်နဲ့ သုံးမလဲဆိုတာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ပရိသတ်အကြိုက်ကို လိုက်မလား၊ ဓမ္မအမှန်တရားကို ဦးစားပေးမလား ဆိုတဲ့ မေးခွန်းအတွက် ဘုရားရှင်ရဲ့ ဒေသနာတော်နဲ့ ခေတ်သစ် Mass Communication (လူထုဆက်သွယ်ရေး) သဘောတရားတွေကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့်ရအောင်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ်မှာ လာရှိတဲ့ "ပီယသုတ်" (Piya Sutta) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသုတ်တော်မှာ ဘုရားရှင်က လူချစ်လူခင် များစေတဲ့ အကြောင်းတရားတွေကို ဟောကြားရာမှာ "သီလ၊ သဒ္ဓါ၊ သုတ" တို့နဲ့ ပြည့်စုံသူဟာ လူအများရဲ့ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိတယ်လို့ မိန့်ကြားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရာမှာ အနှစ်သာရရှိဖို့ လိုအပ်ကြောင်းကို "ယံ ပရေသံ ပိယံ၊ တံ အတ္တနော ပိယံ" (သူတစ်ပါးတို့ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်သော တရားသည် မိမိအတွက်လည်း နှစ်သက်မြတ်နိုးဖွယ် ဖြစ်၏) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ သာသနာပြု မီဒီယာသမားတစ်ယောက်ဟာ ပရိသတ်ကို "ဖျော်ဖြေ" (Entertain) ဖို့သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ သူတို့ရဲ့ ဘဝကို "အကျိုးပြု" (Educate & Elevate) ဖို့ ရည်ရွယ်ရပါမယ်။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Mass Communication ပညာရပ်ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Gatekeeping Theory" (တံခါးစောင့် သီအိုရီ) နဲ့ "Signal-to-Noise Ratio" (သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆူညံသံ အချိုးအစား) ဆိုတဲ့ သဘောတရားတွေနဲ့ ကိုက်ညီနေပါတယ်။ မီဒီယာလောကမှာ သတင်းအချက်အလက်တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ အဲဒီအထဲက ဘယ်အရာကို ထုတ်လွှင့်မလဲ၊ ဘယ်အရာကို ဖယ်ချန်မလဲ ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်သူကို "Gatekeeper" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သာသနာပြု Gatekeeper တစ်ယောက်ဟာ "Noise" (အနှစ်မဲ့ ဆူညံသံ/အတုအယောင်များ) ကို လျှော့ချပြီး "Signal" (စစ်မှန်သော ဓမ္မအနှစ်သာရ) ကို ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ ပေးပို့နိုင်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ Views များဖို့အတွက် အမှန်တရားကို ပုံကြီးချဲ့တာ (Sensationalism) တွေ ရှိလာတဲ့အခါ၊ Gatekeeping ကျင့်ဝတ်က ပိုပြီး အရေးကြီးလာပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ လက်တွေ့ဖြစ်ရပ် Case-T325 နဲ့ ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ တစ်ခါက နာမည်ကြီး ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုက သွာဂတပြတိုက်ကို လာပြီး Documentary ရိုက်ကူးခွင့် တောင်းပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာပြုဖို့ အခွင့်အရေးကောင်းမို့ ဦးဇင်းတို့ လက်ခံလိုက်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရိုက်ကူးရေး ဒါရိုက်တာ ရောက်လာတဲ့အခါ ပြဿနာ စပါတယ်။ သူက "ဆရာတော်... ဓာတ်တော်တွေ ဒီအတိုင်းထားရင် ရိုးလွန်းတယ်၊ ပရိသတ် စိတ်မဝင်စားဘူး။ ကွန်ပျူတာ အထူးပြုလုပ်ချက် (CGI) နဲ့ ဓာတ်တော်ကနေ ရောင်ခြည်တော်တွေ ဖြာထွက်နေသလို၊ မီးခိုးတွေ ထွက်နေသလို လုပ်လိုက်ရအောင်။ ဒါမှ Viral ဖြစ်မှာ" လို့ အကြံပေးပါတယ်။
ဒါဟာ Mass Comm သဘောအရ ပြောရင် "Noise" (အတုအယောင်) ကို ထည့်ပြီး "Signal" (အမှန်တရား) ကို ဖျောက်ဖျက်တာပါပဲ။ ပရိသတ်ကို လိမ်ညာပြီး Views ရှာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 2, Article 2.1 (Media Engagement & Representation) ကို ချက်ချင်း ကိုင်စွဲလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ဓာတ်တော်များကို မီဒီယာတွင် ဖော်ပြရာ၌ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အရှိတရားကို လွန်ကဲစွာ ပြုပြင်ခြင်း (Over-dramatization) မပြုလုပ်ရ" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
ဦးဇင်းက ဒါရိုက်တာကို Template T205 (Media/Filming Request & Agreement) ထုတ်ပေးပြီး လက်မှတ်ထိုးခိုင်းပါတယ်။ T205 မှာ "Authenticity Clause" (အမှန်တရား လက်ခံမှု စည်းကမ်းချက်) ပါဝင်ပါတယ်။ "ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်က အမှန်ကိုပဲ ပြချင်တယ်။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ သူ့သဘောအတိုင်း တည်ငြိမ်နေတာက ပိုပြီး ကြည်ညိုစရာ ကောင်းပါတယ်။ အတုတွေ လုပ်ပြရင် ကြာလာရင် လူတွေက သာသနာကို မျက်လှည့်ပွဲလို့ ထင်သွားလိမ့်မယ်" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။ ဒါရိုက်တာက အစပိုင်းမှာ မကျေနပ်ပေမယ့်၊ T205 စာချုပ်အတိုင်း လိုက်နာပြီး ရိုးရိုးရှင်းရှင်း၊ ခံ့ခံ့ညားညား ရိုက်ကူးသွားပါတယ်။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်သလဲ။ အဲဒီ Documentary ထွက်လာတဲ့အခါ ပရိသတ်တွေက "အပိုအလိုမရှိ၊ ငြိမ်းချမ်းလိုက်တာ" ဆိုပြီး အများကြီး ကြိုက်နှစ်သက်ကြပါတယ်။ Viral ဖြစ်တဲ့ ပုံစံမဟုတ်ပေမယ့်၊ ကြည်ညိုတဲ့သူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှု (Trust) ကို ရေရှည်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ Gatekeeper ကောင်းတစ်ယောက်က Noise ကို ဖယ်ပြီး Signal အစစ်ကို ပေးလိုက်နိုင်လို့ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ခေတ်မီနည်းပညာတွေ၊ ရုပ်မြင်သံကြားတွေကို သုံးတဲ့အခါ "သစ္စာ" (Truth) ကို အခြေခံပါ။ Like တွေ၊ Share တွေ များဖို့အတွက် မဟုတ်မမှန်တာတွေ၊ ပုံကြီးချဲ့တာတွေ မလုပ်ပါနဲ့။ ပီယသုတ်မှာ ဟောသလို အမှန်တရားနဲ့ ပြည့်စုံမှသာ ရေရှည်မှာ လူအများ နှစ်သက်မြတ်နိုးတဲ့ "ပီယ" ပုဂ္ဂိုလ်၊ "ပီယ" မီဒီယာ ဖြစ်လာမှာပါ။ နည်းပညာဆိုတာ ပိုက်လိုင်းနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီပိုက်လိုင်းထဲမှာ ရေကြည် (ဓမ္မ) စီးမလား၊ ရေနောက် (အတုအယောင်) စီးမလားဆိုတာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ "သတိ" နဲ့ "ပညာ" အပေါ်မှာပဲ မူတည်ပါတယ်။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် သာသနာပြု ဆက်သွယ်ရေး' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် နည်းပညာဖြင့် ဓမ္မအသံကို ကမ္ဘာအနှံ့ ပို့ဆောင်နိုင်ကြပါစေ၊ မီဒီယာအသုံးပြုရာတွင် အမှားနှင့် အမှန်၊ အတုနှင့် အစစ်ကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ သစ္စာတရားကို အခြေခံသော ဆက်သွယ်ရေးဖြင့် သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက် (ကမ္ဘာ့ရုပ်မြင်သံကြားနေ့)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။
