Day 264
Sept 21
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
"နမော ဗုဒ္ဓဿ" - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော ဓမ္မဿ" - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော သံဃဿ" - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော မာတာပိတုဿ" - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
"နမော အာစရိယဿ" - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် (၁၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၂၁) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနေ့" (International Day of Peace) ဖြစ်ပါတယ်။ "ငြိမ်းချမ်းရေး" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို လူတိုင်း ကြိုက်ကြပေမယ့်၊ လက်တွေ့မှာတော့ ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ဖို့ အခက်ခဲဆုံးအချိန်ဟာ "ပဋိပက္ခ" (Conflict) ဖြစ်နေတဲ့အချိန်ပါပဲ။ အေးဆေးနေတဲ့အချိန်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးအကြောင်း ပြောရတာ လွယ်ပေမယ့်၊ တစ်ဖက်လူက ကိုယ့်ကို ရန်လိုလာတဲ့အချိန်၊ တိုက်ခိုက်လာတဲ့အချိန်မှာ "ငါ ဘယ်လို တုံ့ပြန်မလဲ" ဆိုတာကမှ တကယ့် စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ International Buddhist Studies College မှာ Peace Studies ကို လေ့လာနေတဲ့ Candidate တစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့အားလျော်စွာ
ဒီနေ့မှာတော့ ဦးဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ အမြဲရွတ်ဆိုနေကြတဲ့ မေတ္တသုတ် (Metta Sutta) ထဲက အခက်ခဲဆုံး အပိုင်းကို ခေတ်သစ် Conflict Psychology (ပဋိပက္ခဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မနေ့တစ်နေ့ကမှ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းခဲ့ရတဲ့ အကဲဆတ်သော ပဋိပက္ခဖြစ်စဉ် Case-P264 ကို အခြေခံကာ ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးစွာပထမ မေတ္တသုတ်တော်လာ ဂါထာတစ်ပုဒ်ကို အာရုံပြုကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က မေတ္တာထားရာမှာ ရန်သူကိုပါ မကျန် ချစ်ခင်ရမယ်လို့ ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"န စ ခွဒ္ဒံ သမာစရေ ကိဉ္စိ၊ ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပဝဒေယျုံ။ သုခိနော ဝါ ခေမိနော ဟောန္တု၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။ ... ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည၊ နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ။"
(ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ သုတ္တနိပါတ်၊ မေတ္တသုတ်)
အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို "Conflict Resolution" (ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းရေး) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်ရအောင် -
- န စ ခွဒ္ဒံ သမာစရေ ကိဉ္စိ = တခြား ပညာရှိတွေ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်လောက်မယ့် အသေးအဖွဲသော အပြစ် (Micro-aggression) ကိုမျှ မပြုလုပ်ရ။ (ဒါဟာ ပဋိပက္ခကို မီးမွှေးနိုင်တဲ့ အသေးအမွှား ရန်စမှုတွေကို ရှောင်ရှားခြင်းပါ)။
- ဗျာရောသနာ = ကိုယ်၊ နှုတ်တို့ဖြင့် ထိပါးပုတ်ခတ်လိုခြင်း ကြောင့်လည်းကောင်း။ (Physical/Verbal Aggression)။
- ပဋိဃသည = စိတ်၌ ခိုက်ရန်ဖြစ်လိုသော အမှတ်သညာ (Anger/Resentment) ကြောင့်လည်းကောင်း။
- နာညမညဿ ဒုက္ခမိစ္ဆေယျ = တစ်ယောက်သောသူသည် အခြားတစ်ယောက်သောသူ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကို အလိုမရှိရာ။ (Do not wish harm to another)။
ခေတ်သစ် စိတ်ပညာမှာ "Fundamental Attribution Error" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ တစ်ဖက်သားက ကိုယ့်ကို ရန်လုပ်ရင် "သူက လူဆိုးမို့လို့" (Personality) လို့ ထင်တတ်ပြီး၊ ကိုယ်က ရန်လုပ်ရင်တော့ "အခြေအနေက တွန်းပို့လို့" (Situation) လို့ ဆင်ခြေပေးတတ်တဲ့ သဘောသဘာဝပါ။ မေတ္တာဆိုတာ အဲဒီ "အမြင်စောင်းမှု" (Bias) ကို ဖယ်ရှားပြီး၊ "သူလည်း ဒုက္ခရောက်နေလို့ ငါ့ကို ရန်လုပ်တာပါလား" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသီအိုရီကို လက်တွေ့ ဘယ်လို သုံးခဲ့သလဲ။ Case-P264 (The Rival Claim Conflict) ကို ပြောပြပါမယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလို။ စက်တင်ဘာ (၂၁) ရက်၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနေ့ မနက်ခင်းမှာ ပြတိုက်ရှေ့ကို လူတစ်စု ရောက်လာတယ်။ သူတို့က "သာသနာ့အလင်းရောင်" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ အသင်းအဖွဲ့က။ သူတို့က ဦးဇင်းတို့ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ ဓာတ်တော်တချို့ဟာ သူတို့ ဆရာတော်ဆီကနေ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာက ပါသွားတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် ပြန်ပေးရမယ်လို့ လာပြီး တောင်းဆိုကြတယ်။ သူတို့ လက်ထဲမှာ ဆိုင်းဘုတ်တွေ၊ စာရွက်စာတမ်းတွေ ပါလာပြီး အသံကုန် အော်ဟစ်ကြတယ်။ "ငါတို့ ပစ္စည်း ပြန်ပေး၊ သွာဂတက ခိုးထားတာ" ဆိုပြီး စွပ်စွဲကြတယ်။
အခြေအနေက တင်းမာသွားတယ်။ ပြတိုက် ဝန်ထမ်းတွေကလည်း ဒေါသထွက်ပြီး ပြန်အော်ဖို့ ပြင်ကြတယ်။ လုံခြုံရေးတွေက တုတ်တွေ ကိုင်ကုန်ပြီ။ "အကြမ်းဖက်မှု" (Violence) ဖြစ်ဖို့ လက်တစ်ကမ်း အလိုပါပဲ။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းက Policy 10, Article 10.5 (De-escalation & Neutrality) အရ "Emergency Crisis Team" ကို ရုံးခန်းထဲ ခေါ်လိုက်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ လက်နက်ကတော့ တုတ်ဓား မဟုတ်ပါဘူး။ Template T160 (Peace & Conflict Impact Assessment - PCIA) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
The Crisis Room Session (အခန်းတွင်း ဖြေရှင်းခန်း):
၁။ Situational Analysis (အခြေအနေ သုံးသပ်ခြင်း):
T160 မေးခွန်း: "သူတို့ ဘာလိုချင်တာလဲ (Position)၊ သူတို့ တကယ် လိုအပ်နေတာ ဘာလဲ (Interest)။"
ဦးဇင်းတို့ သုံးသပ်လိုက်တော့ - သူတို့ "လိုချင်တာ" (Position) က ဓာတ်တော်။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ "တကယ် လိုအပ်နေတာ" (Interest) က "အသိအမှတ်ပြုခံရမှု" (Recognition) နဲ့ "ဂုဏ်သိက္ခာ" (Dignity)။ သူတို့အသင်းက လူသိနည်းနေတော့ ဒီလို လုပ်ပြီး နာမည်ကြီးချင်တာလည်း ပါနိုင်တယ်။
၂။ Applying Metta (မေတ္တာဖြင့် ရှုမြင်ခြင်း):
"ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည" (စိတ်၌ ခိုက်ရန်ဖြစ်လိုခြင်း) ကို ဖယ်ရှားပြီး ကြည့်လိုက်တော့၊ သူတို့ဟာ ရန်သူတွေ မဟုတ်ဘူး။ သာသနာကို ချစ်လွန်းလို့၊ ဒါမှမဟုတ် အထင်လွဲနေလို့ ပူလောင်နေတဲ့ "ဒုက္ခသည်" တွေပဲ။ ဦးဇင်းက ဝန်ထမ်းတွေကို မှာလိုက်တယ်။ "ဘယ်သူမှ ပြန်မအော်ရဘူး။ ရေအေးအေးလေး ကမ်းပြီး ပြုံးပြပါ။"
၃။ Dialogue (တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခြင်း):
ဦးဇင်းက သူတို့ ခေါင်းဆောင် (၃) ယောက်ကို ရုံးခန်းထဲ ဖိတ်လိုက်တယ်။ အဲဒီအခန်းထဲမှာ ဘုရားပုံတော်နဲ့ ပန်းတွေ ထိုးထားတော့ အေးချမ်းနေတယ်။
ဦးဇင်းက မေတ္တာသုတ် လာတဲ့အတိုင်း "သုခိနော ဝါ ခေမိနော ဟောန္တု" (ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေ) လို့ နှုတ်ဆက်ပြီး၊ "ဒကာကြီးတို့ လိုလားချက်ကို ပြောပါ။ ဦးဇင်းတို့ နားထောင်ပါမယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
သူတို့က အထောက်အထားတွေ ပြတယ်။ တကယ်တမ်း စစ်ဆေးလိုက်တော့ (Template T230 အရ) သူတို့ ပြောတဲ့ ဓာတ်တော်က ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ မရှိပါဘူး။ တခြားနေရာ ရောက်သွားတာ။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ ရှိတာက ပုံစံတူပေမယ့် မူလရင်းမြစ် မတူဘူး။
၄။ Outcome (ရလဒ်):
ဦးဇင်းတို့က စာရွက်စာတမ်း အထောက်အထား (Provenance Record) တွေကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် ပြလိုက်တော့ သူတို့ သဘောပေါက်သွားတယ်။ အစက ရန်လုပ်မလို့ လာတဲ့သူတွေဟာ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှု" နဲ့ "လေးစားမှု" (Respect) ကြောင့် ရှက်ပြီး ပြန်တောင်းပန်သွားကြတယ်။
"အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်တို့ မှားသွားတယ်။ အရှင်ဘုရားတို့က ဒီလောက် စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းထားတာ မသိလို့ပါ" ဆိုပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြန်သွားကြတယ်။
ဒီ Case-P264 မှာ ဦးဇင်းတို့ အနိုင်ရလိုက်တာက "အငြင်းအခုံ" (Argument) မဟုတ်ပါဘူး။ "လူ" (People) ကို အနိုင်ရလိုက်တာပါ။ Conflict Psychology အရ လူတွေဟာ "Facts" (အချက်အလက်) ထက် "Feelings" (ခံစားချက်) ကို ပိုတုံ့ပြန်ကြတယ်။ ဦးဇင်းတို့က သူတို့ကို "ရန်သူ" လို့ မသတ်မှတ်ဘဲ "ဧည့်သည်" လို့ သတ်မှတ်လိုက်တဲ့အချိန်မှာ၊ သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက "Defense Mechanism" (ကာကွယ်ရေး စနစ်) လျော့ကျသွားပြီး "Reasoning" (ဆင်ခြင်တုံတရား) ပြန်ပေါ်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့... ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ စစ်ပွဲမရှိတာကို ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပဋိပက္ခကြားထဲမှာတောင် မေတ္တာတရား မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်းကို ဆိုလိုတာပါ။
မေတ္တသုတ်မှာ "မာတာ ယထာ နိယံ ပုတ္တံ" (မိခင်သည် သားကို ကာကွယ်သကဲ့သို့) လို့ ဟောထားတာဟာ ကိုယ့်မိတ်ဆွေကိုမှ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ကို ရန်လုပ်လာတဲ့ သူကိုပါ ကိုယ့်သားသမီး အမိုက်လေး တစ်ယောက်လို သဘောထားပြီး သည်းခံခွင့်လွှတ်ပေးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနေ့မှာ အားလုံးကို တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။
၁။ Pause (ရပ်တန့်ပါ): တစ်ယောက်ယောက်နဲ့ ရန်ဖြစ်ခါနီးရင် (၃) စက္ကန့်လောက် အသက်ရှူပြီး ရပ်လိုက်ပါ။
၂။ Assess (ဆန်းစစ်ပါ): "သူ ဘာကြောင့် ဒီလို ဖြစ်နေတာလဲ" လို့ T160 လို မေးခွန်းထုတ်ပါ။
၃။ Wish (ဆုတောင်းပါ): "န စ ခွဒ္ဒံ သမာစရေ" (အသေးဖွဲသော အပြစ်ကို မလုပ်မိပါစေနဲ့) လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတိပေးပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့... ကမ္ဘာကြီး ငြိမ်းချမ်းဖို့ဆိုတာ လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ စိတ်နှလုံး ငြိမ်းချမ်းမှ ဖြစ်နိုင်မှာပါ။ "အတွင်းစိတ်သန္တိ" (Inner Peace) မရှိဘဲ "အပြင်လောက ငြိမ်းချမ်းရေး" (World Peace) မရနိုင်ပါဘူး။ အားလုံးသော ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့သည် မေတ္တာတရားကို လက်နက်သဖွယ် စွဲကိုင်ပြီး၊ မိမိတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ငြိမ်းချမ်းရေးနယ်မြေ (Zone of Peace) အဖြစ် ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု...။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
Ph.D(Peace Studeis)Candidate,M.A(Pali)
The Office Of Siridantamahapalaka
Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၂၁) ရက်
