နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ရှင်တော်မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် မုံလယ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
၁။ အနာဂတ်ပညာရေးနှင့် အဆုံးမရှိသော သင်ယူမှု (Introduction)
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာ ဒကာမတို့။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အနာဂတ်ပညာရေးနှင့် ဓမ္မအလင်း (Lifelong Learning)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အခုခေတ်မှာ ပညာရေးဆိုတာ ကျောင်းပြီးရင် ဆုံးသွားတာ မဟုတ်တော့ဘူး ဒကာကြီးတို့။ "Lifelong Learning" လို့ခေါ်တဲ့ တစ်သက်တာ သင်ယူမှုဟာ အရှိန်အဟုန်နဲ့ ပြောင်းလဲနေတဲ့ ဒီနေ့ခေတ်ကြီးမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်လာပြီ။ ဒါပေမဲ့ ဒီ "သင်ယူမှု" ရဲ့ အခြေခံ သဘောတရားတွေကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပညာသုတ်မှာ အင်မတန် အနှစ်သာရရှိရှိ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ပညာရေးဆိုတာ အချက်အလက်တွေ (Information) စုဆောင်းတာထက် စဉ်းစားဆင်ခြင်နိုင်စွမ်း (Cognitive Development) တိုးတက်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးရဲ့။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 1, Art. 1.3 မှာလည်း "ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ သမိုင်းနှင့် အနှစ်သာရကို အများပြည်သူတို့ တစ်သက်တာ သင်ယူနိုင်သော ဝန်းကျင် (Lifelong Learning Environment) ဖန်တီးပေးရန်" ဆိုပြီး အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။
၂။ ပညာသုတ်လာ ပညာရရှိကြောင်း အခြေခံ ၄ ချက် (Canonical Foundation)
ဦးဇင်းတို့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ပညာသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပညာမရှိသေးသူမှာ ပညာဖြစ်ပေါ်ဖို့နဲ့ ရှိပြီးသားပညာ တိုးပွားဖို့အတွက် အကြောင်းတရား ၄ ချက်ကို အခုလို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
၁။ ကလျာဏမိတ္တသံသေဝ - ပညာရှိသော သူတော်ကောင်း မိတ်ဆွေကို မှီဝဲခြင်း (Mentorship)။
၂။ ဓမ္မဿဝန - တရားစကား (အသိပညာ) ကို နာယူသင်ယူခြင်း (Active Listening/Studying)။
၃။ ယောနိသောမနသိကာရ - အကြောင်းအကျိုးကို စနစ်တကျ ဆင်ခြင်ခြင်း (Critical Thinking)။
၄။ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ - သင်ယူထားသည့်အတိုင်း လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်း (Experiential Learning)။
ဒါဟာ ခေတ်သစ်ပညာရေးမှာပြောတဲ့ Social Learning, Content Acquisition, Reflective Thinking နဲ့ Practical Application ဆိုတဲ့ အဆင့် ၄ ဆင့်နဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေတာ ဒကာမကြီးတို့။ ပညာဆိုတာ အတန်းပညာသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ဘဝတစ်ခုလုံးကို လင်းထိန်စေမယ့် အလင်းရောင် (ဓမ္မအလင်း) ဖြစ်ဖို့အတွက် ဒီ ၄ ချက်ဟာ အသက်သွေးကြောပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Lifelong Learning: ပညာရေးစိတ်ပညာနှင့် ဓမ္မ (Analytical Analysis)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ဝန်ထမ်းတွေနဲ့ သင်တန်းသားတွေကို လေ့ကျင့်ပေးဖို့ Template-T145 (Learning & Development Profile) ကို သုံးပါတယ်။ ပညာရေးစိတ်ပညာမှာ "Growth Mindset" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ငါဟာ အမြဲတမ်း သင်ယူနေရမယ်ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ပေါ့။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." လူ့ဦးနှောက်ဟာ အသက်ကြီးသွားပေမယ့် သင်ယူမှုအသစ်တွေ လုပ်နေရင် Neuroplasticity အရ Neural Pathways အသစ်တွေ အမြဲ ဖြစ်ပေါ်နေနိုင်ပါတယ်။ ပညာသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က "သက္ကစ္စံ သုဏာတိ" (ရိုသေစွာ နာယူခြင်း) လို့ ဟောခဲ့တာဟာ အာရုံစူးစိုက်မှု (Attention control) ကို မြှင့်တင်ဖို့ ပြောခဲ့တာပါ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 1 အရ ပညာရေးဆိုတာ ဓာတ်တော်အကြောင်း သိရုံတင် မဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီအသိကနေ ကိုယ့်ဘဝကို ဘယ်လို ကောင်းအောင် ပြုပြင်မလဲဆိုတဲ့ "လက်တွေ့ပညာ" ဖြစ်ဖို့ကို ပိုပြီး ဦးစားပေးပါတယ်။
၄။ Case-E147: သွာဂတမှ တစ်သက်တာ သင်ယူသူ (Extended Narrative)
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတမှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case-E147 လေး အကြောင်း ပြောပြမယ်။ သက်ကြီးရွယ်အို ဒကာကြီးတစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အသက် ၇၀ ကျော်မှ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်က ဓာတ်တော်သုတေသန သင်တန်းကို လာတက်တယ်။ "ဦးဇင်း... ကျွန်တော်ကတော့ အိုပါပြီ၊ ဘာသင်နိုင်ဦးမှာလဲ" လို့ သူကိုယ်တိုင်လည်း သံသယရှိခဲ့ဖူးတယ်။
ဦးဇင်းက သူ့ကို Template-T145 နဲ့အတူ ပညာသုတ်ကို ရှင်းပြလိုက်တယ်။ "ဒကာကြီး... ပညာရေးမှာ အသက်က အကန့်အသတ် မဟုတ်ဘူး၊ 'ယောနိသောမနသိကာရ' (မှန်မှန်ကန်ကန် ဆင်ခြင်မှု) ရှိရင် ဘယ်အချိန်မဆို ပညာရနိုင်ပါတယ်" လို့ တိုက်တွန်းခဲ့တယ်။ အဲဒီဒကာကြီးဟာ ဝီရိယစိုက်ပြီး သင်ယူလိုက်တာ၊ ၆ လအကြာမှာ ဓာတ်တော်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို လူငယ်တွေထက်တောင် ပိုပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်လာတယ်။ ဒါဟာ Policy 1, Art. 1.3 မှာပါတဲ့ Lifelong Learning ရဲ့ သက်သေပါပဲ။ ပညာဆိုတာ စိတ်အားထက်သန်မှု (Chanda) ရှိရင် အမြဲတမ်း ပွင့်လင်းနေတဲ့ တံခါးကြီးတစ်ခုပါပဲ ဒကာကြီးတို့။
၅။ Modern AI နှင့် ဓမ္မပညာရေး (Modern Analogy)
အခုခေတ်မှာ AI (Artificial Intelligence) တွေက အချက်အလက် (Knowledge) တွေကို ခဏချင်း ရှာပေးနိုင်နေပြီ ဒကာမကြီးတို့။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီး တစ်ယောက်က မေးဦးမယ်..."၊ "အရှင်ဘုရား... AI ရှိရင် ပညာသင်နေစရာ လိုဦးမလား" ပေါ့။ အေး... AI က "သုတမယပညာ" (ကြားနာမှုမှရသော အသိ) အဆင့်ကိုတော့ ကူညီနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ "ဘာဝနာမယပညာ" လို့ခေါ်တဲ့ လက်တွေ့ကျင့်ကြံပြီး ရလာတဲ့ အသိဉာဏ် (Wisdom) ကိုတော့ AI က ဘယ်တော့မှ မပေးနိုင်ဘူး။ ပညာသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က "ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ" (လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု) ကို အလေးထားခဲ့တာဟာ AI က ပေးနိုင်တဲ့ Knowledge ထက် ကျော်လွန်တဲ့ Wisdom ကို ရစေချင်လို့ပါ။ အနာဂတ်ပညာရေးမှာ နည်းပညာကို သုံးရမယ်၊ ဒါပေမဲ့ "နှလုံးသားနဲ့ ဆင်ခြင်တဲ့ပညာ" ကတော့ လူသားတွေဆီမှာပဲ ရှိနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၆။ Policy 1, Art. 1.3 နှင့် သွာဂတ၏ ပညာဒါန မူဝါဒများ
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 1, Art. 1.3 (Education for All) မှာ "အသိပညာသည် လူတိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရမည်။ ဓာတ်တော်မြတ်များနှင့် ပတ်သက်သော သုတေသန ရလဒ်များကို နည်းပညာမျိုးစုံ အသုံးပြု၍ လူတန်းစားမရွေး သင်ယူနိုင်အောင် ဖြန့်ဝေရမည်" လို့ ဆိုထားပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ Template-T145 အရ Online သင်တန်းတွေ၊ Podcast တွေနဲ့ ဓမ္မအလင်းကို ဖြန့်ဝေနေတာပါ။ ပညာဆိုတာ သိမ်းထားရင် သိုးသွားတဲ့ ရေလိုပဲ၊ မျှဝေလိုက်မှသာ ပိုပြီး ကြည်လင်တောက်ပလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ဓာတ်တော်ဖူးမြော်သူတိုင်းဟာ ဉာဏ်အလင်း တစ်ခုခု ရသွားစေဖို့ (Educational Experience) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ ကိုယ့်ဘဝကို စဉ်ဆက်မပြတ် သင်ယူခြင်း (Practical Insight)
ဒကာ ဒကာမတို့... ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် "ကျောင်းသား" တစ်ယောက်လို သဘောထားကြည့်ပါ။
နေ့စဉ် ကြုံတွေ့ရတဲ့ လောကဓံတွေကို သင်ခန်းစာ (Lesson) အဖြစ် ယူတတ်အောင် ကြိုးစားပါ။
"ငါ အကုန်သိပြီ" ဆိုတဲ့ မာန (Fixed Mindset) ကို ပယ်ဖျက်ပြီး၊ အသစ်သစ်သော တရားတွေကို နာယူ (ဓမ္မဿဝန) ကြပါ။
ပညာသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က "ပညာရှိသူကို မှီဝဲပါ" လို့ ဟောခဲ့တာဟာ အနာဂတ်မှာ အရေးကြီးတဲ့ Networking ရဲ့ အခြေခံပါပဲ။ ကိုယ့်ထက် ပညာရှိတဲ့သူဆီက သင်ယူဖို့ ဝန်မလေးပါနဲ့။ ပညာရှိသူဟာ အမှောင်ထဲမှာ ဆီမီးကိုင်ထားသူနဲ့ တူပါတယ်၊ သူနဲ့ နီးစပ်ရင် ကိုယ်လည်း အလင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၈။ အနှစ်ချုပ်နှင့် တိုက်တွန်းချက် (Summary & Application)
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ အနာဂတ်ပညာရေးနှင့် ဓမ္မအလင်း တရားတော်ကို နာယူကြတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေအနေနဲ့ -
၁။ တစ်သက်တာ သင်ယူမှု (Lifelong Learning) စိတ်ဓာတ်ကို မွေးမြူပြီး ပညာသုတ်လာ အချက် ၄ ချက်နဲ့အညီ နေထိုင်ပါ။
၂။ နည်းပညာသစ်တွေကို သင်ယူသလိုပဲ မိမိရဲ့ စိတ်ကို ဆုံးမတဲ့ "ဓမ္မပညာ" ကိုလည်း နေ့စဉ် လေ့ကျင့်ပါ။
၃။ ဓာတ်တော်မြတ်များ၏ အနန္တဉာဏ်တော်ကို အာရုံပြုခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝကိုလည်း အသိပညာအလင်းရောင်ဖြင့် ပြည့်စုံအောင် တည်ဆောက်ပါ။
ပညာဆိုတာ မပျောက်ပျက်တဲ့ တစ်ခုတည်းသော အမွေအနှစ် ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီးတို့။
၉။ သာဓုခေါ်ခြင်းနှင့် အမျှပေးဝေခြင်း
ကဲ... ဒီနေ့ ဟောကြားအပ်တဲ့ "အနာဂတ်ပညာရေးနှင့် ဓမ္မအလင်း" တရားတော်ကို နာယူကြည်ညိုကြတဲ့ အကျိုးအားကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ သန္တာန်၌ ဉာဏ်ပညာအလင်းရောင်များ အမြဲ လင်းထိန်ကြပါစေ၊ အမှားအမှန်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်သို့ လွယ်ကူစွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
မိမိတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကုသိုလ်အစုစုတို့ကို အနန္တောအနန္တ ငါးပါးနှင့်တကွ (၃၁) ဘုံ၌ ရှိကြကုန်သော ဝေနေယျသတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှ... အမျှ... အမျှ ပေးဝေလိုက်ကြပါကုန်။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက်။ (ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်)
