နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အမှန်တရား နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့မှာ ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့ကို ဦးဇင်း ဟောကြားပေးမယ့် တရားတော်ကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်လာ ကာလာမသုတ်ကို အခြေခံပြီး "ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အမှန်တရား" (Scientific Integrity) အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ Hswagata (သွာဂတ) ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်တဲ့အခါ "ယုံကြည်မှု" (Faith) တစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ အဲဒီယုံကြည်မှုဟာ "အသိဉာဏ်" (Wisdom) အပေါ်မှာ အခြေခံမှသာ ခိုင်မာတဲ့ သဒ္ဓါတရား ဖြစ်မှာပါ။ လောကမှာ အရာရာကို မျက်မှိတ်ယုံကြည်တာဟာ အန္တရာယ်ရှိသလို၊ အရာရာကို အစွန်းရောက်ငြင်းပယ်တာဟာလည်း အမှန်တရားနဲ့ ဝေးကွာစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကေသမုတ္တိရွာသား ကာလာမမင်းသားတွေကို ဟောကြားခဲ့တဲ့ လွတ်လပ်စွာ ဆင်ခြင်မှုကို ပေးတဲ့ "ကာလာမသုတ်" ဟာ ယနေ့ခေတ် သုတေသနလောကအတွက်ရော၊ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူတွေအတွက်ပါ အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့ လက်စွဲတော် ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၂) ကာလာမသုတ်လာ ဆင်ခြင်တုံတရား (၁၀) ပါး
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်၊ ကာလာမသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၂-၁၉၄ ခန့်) မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ယုံကြည်မှု" ကို Filter လုပ်ဖို့ နည်းလမ်း (၁၀) ချက်ကို မိန့်ကြားထားပါတယ်။ ဥပမာအားဖြင့် - "မာ အနုဿဝေန" (တစ်ဆင့်စကား ကြားရရုံနဲ့ မယုံနဲ့)၊ "မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန" (မိမိတို့ရဲ့ ကျမ်းစာတွေမှာ ပါရုံနဲ့ မယုံနဲ့)၊ "မာ တက္ကဟေတု" (ကြံဆရုံနဲ့ မယုံနဲ့) စတာတွေပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ "Scientific Integrity" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဆင်ခြင်ကြည့်ရအောင်။ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ယောက်ဟာ အချက်အလက်တစ်ခုကို လက်ခံဖို့အတွက် သက်သေအထောက်အထား (Evidence) ကို အရင်ရှာရသလိုပဲ၊ ဓာတ်တော်သုတေသနမှာလည်း "ကြားဖူးနားဝ" ထက် "ခိုင်လုံတဲ့ သမိုင်းအထောက်အထား" ကို အရင် ဦးစားပေးရပါတယ်။ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူတစ်ယောက်ဟာ "ဘုရားဓာတ်တော်မို့ ယုံကြည်ရမယ်" ဆိုတာထက် "ဘယ်လို အထောက်အထားတွေကြောင့် ဒါဟာ ဘုရားဓာတ်တော် ဖြစ်နိုင်သလဲ" ဆိုတာကို အသိဉာဏ်နဲ့ ရှာဖွေရပါတယ်။
အပိုင်း (၃) သွာဂတပြတိုက်၏ သုတေသန မူဝါဒနှင့် Registry T228
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို Registry T228 နဲ့ မှတ်တမ်းတင်တဲ့အခါ ကာလာမသုတ်လာ နည်းစနစ်တွေကို အသုံးချပါတယ်။ တစ်စုံတစ်ယောက်က ဓာတ်တော်လာလှူတဲ့အခါ "ဒါဟာ ဘယ်ဘုရားရဲ့ ဓာတ်တော်ပါ" လို့ ပြောရုံနဲ့ ချက်ချင်း မှတ်တမ်းမတင်ပါဘူး။ Policy 3, Art 3.3 အရ "Veracity of Records" ကို အရင်စစ်ဆေးပါတယ်။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... ဒါဆိုရင် ဘုရားဟောကိုရော သံသယရှိရမှာလား" လို့။ အေး... မြတ်စွာဘုရားက သံသယရှိဖို့ ပြောတာမဟုတ်ဘူး၊ "အသိဉာဏ်နဲ့ စစ်ဆေးဖို့" ပြောတာပါ။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ပိဋကတ်တော်လာ သုတ်တွေ၊ ဝိနည်းတွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးခြင်း (Canonical Validation) ဟာ ကာလာမသုတ်ရဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့ အသုံးချမှုပါပဲ။ မှားယွင်းတဲ့ အချက်အလက်တွေ (False Data) ကို သဒ္ဓါတရားဆိုတဲ့ အယုံအကြည်တစ်ခုတည်းနဲ့ လက်ခံလိုက်ရင် နောင်တစ်ချိန်မှာ သာသနာအတွက် အန္တရာယ် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
အပိုင်း (၄) အဂတိကင်းသော သုတေသန (Scientific Objectivity)
သိပ္ပံနည်းကျ သုတေသနပြုရာမှာ အရေးကြီးဆုံးက "Objectivity" ခေါ်တဲ့ ဘက်မလိုက်မှုပါ။ ကာလာမသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားက "ငါတို့ ဆရာသမား ပြောလို့" (မာ သမဏော နော ဂရူတိ) ဆိုပြီးတော့တောင် မျက်မှိတ်မယုံဖို့ မိန့်ကြားထားပါတယ်။ ဓာတ်တော်သုတေသန လုပ်တဲ့အခါမှာလည်း "ငါ့ဆရာပေးတာမို့ အစစ်ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲ (Bias) ကင်းဖို့ လိုပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Template-T214 (Root Cause Analysis) ကို သုတေသနမှာ သုံးတဲ့အခါ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ မူလရင်းမြစ်ကို "Why" ငါးဆင့် မေးပြီး ရှာဖွေပါတယ်။ အကယ်၍ အထောက်အထား မခိုင်လုံရင် အဲဒီဓာတ်တော်ကို Registry မှာ "Unverified" သို့မဟုတ် "Classified per Article 3.2" အဖြစ်ပဲ ခေတ္တ ထားရှိပါတယ်။ ဒါဟာ သုတေသနပြုသူတစ်ယောက်ရဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရား (Scientific Integrity) ပါပဲ။ မသိတာကို မသိဘူးလို့ ဝန်ခံရဲခြင်း၊ အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း ဖော်ထုတ်ခြင်းဟာ ဓမ္မရဲ့ လမ်းစဉ်ပါပဲ။
အပိုင်း (၅) ခေတ်သစ် နည်းပညာနှင့် ဓာတ်တော်စစ်ဆေးခြင်း (Forensic Dhamma)
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." ဓာတ်တော်တွေရဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်၊ အရောင်အဆင်းနဲ့ တည်ဆောက်ပုံ (Microscopic Analysis) တွေကို လေ့လာခြင်းဟာ ကာလာမသုတ်ရဲ့ "စစ်ဆေးပြီးမှ လက်ခံခြင်း" ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ သာမန် ကျောက်စရစ်တွေနဲ့ မတူတဲ့ ထူးခြားတဲ့ Physical Properties တွေ ရှိတတ်ပါတယ်။
သွာဂတပြတိုက်မှာ Case-D65 အရ ဓာတ်တော်အချို့ကို နည်းပညာမြင့် မှန်ဘီလူးတွေနဲ့ စစ်ဆေးတဲ့အခါမှာ ကျမ်းဂန်လာ ဖော်ပြချက်တွေနဲ့ တထပ်တည်း ကျနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ "ယုံကြည်လို့ သိတာမဟုတ်ဘဲ၊ သိလို့ ယုံကြည်တာ" (Understanding leads to Faith) ဖြစ်သွားတာပါ။ IT နယ်ပယ်မှာ 'Data Verification' လုပ်သလိုမျိုး၊ ဓာတ်တော်သုတေသနမှာလည်း အချက်အလက်တွေကို Multi-layer စစ်ဆေးခြင်းအားဖြင့် အမှန်တရားကို ပိုမို နီးစပ်စေပါတယ်။
အပိုင်း (၆) အကျိုးနှင့် အပြစ်ကို ကိုယ်တိုင် မြင်အောင်ကြည့်ခြင်း
ကာလာမသုတ်ရဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခုက "ဒီတရားတွေကို ကျင့်သုံးရင် ငါ့အတွက် အကျိုးရှိလား၊ အပြစ်ရှိလား" ဆိုတာကို ကိုယ်တိုင် ဆင်ခြင်ခိုင်းတာပါ။ ဓာတ်တော်တွေကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ခြင်းအားဖြင့် မိမိစိတ်မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေ လျော့နည်းသွားသလား ဆိုတာဟာ အကောင်းဆုံးသော သုတေသန ရလဒ်ပါပဲ။
အကယ်၍ ဓာတ်တော်တွေကို အကြောင်းပြုပြီး မာန်မာနတွေ တက်လာမယ်၊ သူတစ်ပါးကို အထင်သေးမယ်ဆိုရင် အဲဒီကိုးကွယ်မှုဟာ "အကုသိုလ်" ဘက်ကို ရောက်သွားပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတရဲ့ Policy 1, Art 1.2 မှာ "Spiritual Impact Assessment" ဆိုတာ ထည့်ထားပါတယ်။ ဓာတ်တော်ပြပွဲတစ်ခု လုပ်ပြီးတိုင်းမှာ လာရောက်ဖူးမြော်သူတွေရဲ့ စိတ်ဓာတ် ဘယ်လောက် ပြောင်းလဲသွားသလဲ ဆိုတာကို Audit-Y2022 စနစ်နဲ့ ပြန်လည် ဆန်းစစ်ပါတယ်။ အမှန်တရားဆိုတာ စာအုပ်ထဲမှာတင် ရှိတာမဟုတ်ဘဲ လက်တွေ့ဘဝရဲ့ ပြောင်းလဲမှုမှာ ရှိနေတာပါ။
အပိုင်း (၇) သုတေသနပြုသူ၏ စိတ်ဓာတ်သန့်စင်မှု
သုတေသနတစ်ခုရဲ့ ရလဒ်ဟာ သုတေသနပြုသူရဲ့ "စိတ်ဓာတ်စင်ကြယ်မှု" အပေါ်မှာ အများကြီး မူတည်ပါတယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သတ္တကနိပါတ် (စာမျက်နှာ ၁၀) မှာ ပါတဲ့ "ပညာဗလ" ရှိသူဟာ အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း မြင်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူဟာ လာဘ်လာဘကို မျှော်ကိုးပြီး ဓာတ်တော်တွေကို သုတေသနလုပ်မယ်ဆိုရင် ရလဒ်တွေဟာ လွဲချော်သွားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သွာဂတမှာ သုံးတဲ့ Template-T225 (Leadership & Ethics) အရ သုတေသနအဖွဲ့ဝင်တွေဟာ "Non-bias Declaration" ကို လက်မှတ်ထိုးရပါတယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံလောကမှာ သုံးတဲ့ 'Conflict of Interest Disclosure' နဲ့ အတူတူပါပဲ။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ အမှန်တရားကို ရှာဖွေသူဟာ ကိုယ်တိုင်ကလည်း အမှန်တရားကို မြတ်နိုးသူ (Truth-seeker) ဖြစ်နေဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၈) နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကာလာမသုတ်ကို သုံးစွဲနည်း
ဒကာ၊ ဒကာမတို့လည်း သတင်းပေါင်းစုံ၊ အချက်အလက်ပေါင်းစုံ ကြားနေရတဲ့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကာလာမသုတ်ကို လက်တွေ့ သုံးကြည့်ပါ။
၁။ သတင်းတစ်ခုကြားရင် "ဘယ်သူပြောတာလဲ၊ ဘာသက်သေရှိလဲ" လို့ အရင်မေးပါ (Verification)။
၂။ ကိုယ့်ရဲ့ အစွဲတွေ (Bias) ကို ဖယ်ပြီး အချက်အလက်ကို ကြည့်ပါ (Objectivity)။
၃။ အဲဒီအရာက ကိုယ့်စိတ်ကို အေးချမ်းစေသလား၊ ပူလောင်စေသလား စစ်ဆေးပါ (Pragmatic Test)။
"ဒီနေရာမှာ ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... အရာရာကို လိုက်စစ်နေရင် ယုံကြည်မှု (သဒ္ဓါ) ပျက်မသွားဘူးလား" လို့။ အေး... စစ်ဆေးလို့ ရလာတဲ့ အမှန်တရားပေါ်မှာ တည်ဆောက်တဲ့ သဒ္ဓါတရားဟာ "အဝေစ္စပသာဒ" - ဘယ်သူမှ ဖျက်လို့မရတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ယုံကြည်မှု ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို အသိဉာဏ်နဲ့ သုတေသနပြုခြင်းဟာ သဒ္ဓါတရားကို ပိုမို ခိုင်မာစေတဲ့ နည်းလမ်းကောင်းပါပဲ။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဓာတ်တော်သုတေသနနှင့် အမှန်တရား" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - ကာလာမသုတ်ဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု ပြယုဂ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို စောင့်ရှောက်ရာမှာရော၊ ဘဝခရီးကို လျှောက်လှမ်းရာမှာရော အသိဉာဏ်နဲ့ စစ်ဆေးပြီးမှ လက်ခံခြင်းဟာ အမှန်တရားဆီကို သွားတဲ့ တစ်ခုတည်းသော လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း အသိဉာဏ်နှင့် ယှဉ်သော သဒ္ဓါတရားဖြင့် အမှန်တရားကို ရှာဖွေနိုင်ကြပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်မြတ်များနှင့် တရားတော်မြတ်များ၏ အနှစ်သာရကို အပြည့်အဝ ခံစားနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော ဓမ္မဒါန ကုသိုလ်ကမ္မ၊ နာယူကြသော ဓမ္မဿဝန ကုသိုလ်ကမ္မ အစုစုတို့ကြောင့် မိမိတို့ လိုလားတောင့်တအပ်သော မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ နိဗ္ဗာန်မြတ်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်၊ လျင်မြန်သော အသိဉာဏ်တို့ဖြင့် ရရှိပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၂ ရက် (Day 102)
