"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၆) ရက်၊ စနေနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ စနေ၊ တနင်္ဂနွေ ရုံးပိတ်ရက် ရောက်လာပြီဆိုတော့ တစ်ပတ်တာ ပင်ပန်းခဲ့သမျှကို အနားယူဖို့ အကောင်းဆုံး အချိန်ပါပဲ။ ဒါပေမယ့် ဒီခေတ်ကြီးမှာ လူတော်တော်များများက "အနားယူတယ်" ဆိုတာကို "အပြစ်ရှိတယ်" (Guilty) လို့ ခံစားနေရတတ်တယ်။ "သူများတွေ ကြိုးစားနေတုန်း ငါက နားနေလို့ ဖြစ်ပါ့မလား" ဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် နှိပ်စက်ပြီး အလုပ်တွေ ဇွတ်လုပ်တတ်ကြတယ်။ တချို့ကျတော့လည်း "စနေ၊ တနင်္ဂနွေပဲကွာ" ဆိုပြီး ဘာမှ မလုပ်ဘဲ လုံးဝ ပစ်ထားလိုက်ပြန်တယ်။ ဒီလို အစွန်းနှစ်ဖက် ရောက်နေတဲ့ အခြေအနေကို ကုစားဖို့အတွက် ဒီနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဟန်ချက်ညီသော အားထုတ်မှု" သို့မဟုတ် "Work-Life Equilibrium" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ရင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီး ဟောကြားခဲ့တဲ့ အင်မတန် ကျော်ကြားတဲ့ သုတ္တန်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဆက္ကနိပါတ်မှာ လာရှိတဲ့ "သောဏသုတ်" ပါပဲ။ ဇာတ်လမ်းက ဒီလို။ အရှင်သောဏ ဆိုတဲ့ ရဟန်းတစ်ပါး ရှိတယ်။ သူက လူဘဝတုန်းက သူဌေးသား၊ အင်မတန် နူးညံ့သိမ်မွေ့တယ်။ ခြေဖဝါးမှာတောင် အမွေးနုလေးတွေ ပေါက်တဲ့အထိ နူးညံ့သူပေါ့။ သူက ရဟန်းဝတ်ပြီးတဲ့အခါ တရားကို အပြင်းအထန် အားထုတ်တယ်။ စင်္ကြံလျှောက်လွန်းအားကြီးလို့ နူးညံ့တဲ့ ခြေဖဝါးတွေ ပေါက်ပြဲပြီး သွေးတွေထွက်၊ စင်္ကြံလမ်းတစ်ခုလုံး သားသတ်ရုံလို ရဲရဲတောက်နေသတဲ့။ ဒါပေမယ့် တရားထူးက မရဘူး။ အဲဒီတော့ သူက စိတ်ဓာတ်ကျပြီး "ငါ လူထွက်ပြီး အလှူပဲ ပေးတော့မယ်" လို့ ကြံစည်မိတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွလာပြီး "စောင်းဥပမာ" (The Lute Analogy) နဲ့ တရားဟောပါတယ်။ ဒီပါဠိတော်လေးကို သေချာ နာယူကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က မေးတယ်။
"ကိန္တိ တေ သောဏ စိတ္တေ ဟောတိ၊ ယဒါ တေ ဝီဏာယ တန္တိယော အစ္စာယတာ ဟောန္တိ၊ အပိ နု တေ ဝီဏာ တသ္မိံ သမယေ သရဝတီ ဝါ ဟောတိ ကမ္မညာ ဝါ။"
အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ကြည့်ရအောင်။
သောဏ - ချစ်သား သောဏ၊ တေ - သင်၏၊ စိတ္တေ - စိတ်၌၊ ကိန္တိ ဟောတိ - အဘယ်သို့ အောက်မေ့သနည်း။ ယဒါ - အကြင်အခါ၌၊ တေ - သင်၏၊ ဝီဏာယ - စောင်း၏၊ တန္တိယော - ကြိုးတို့သည်၊ အစ္စာယတာ - အလွန် တင်းကုန်သည်၊ ဟောန္တိ - ဖြစ်ကုန်၏။ တသ္မိံ သမယေ - ထိုအခါ၌၊ တေ - သင်၏၊ ဝီဏာ - စောင်းသည်၊ သရဝတီ ဝါ - သာယာသော အသံရှိသည်သော် လည်းကောင်း၊ ကမ္မညာ ဝါ - အမှုကိစ္စ (တီးမှုတ်ခြင်း) ငှာ ခံ့သည်သော် လည်းကောင်း၊ ဟောတိ နု - ဖြစ်နိုင်ပါ၏လော။
အရှင်သောဏက ပြန်ဖြေတယ်။ "နော ဟေတံ ဘန္တေ" - မဖြစ်နိုင်ပါ ဘုရား။ (ကြိုးတင်းလွန်းရင် ပြတ်သွားမှာပေါ့)။
ဘုရားက ဆက်မေးတယ်။ "ယဒါ... အတိသိထိလာ ဟောန္တိ" - ကြိုးတွေက အလွန် လျော့ရဲနေရင်ကော အသံထွက်မလား။
အရှင်သောဏက "နော ဟေတံ ဘန္တေ" - မထွက်ပါ ဘုရား။ (ကြိုးလျော့ရင် အသံက တိုးတိုးလေးပဲ မြည်မှာပေါ့)။
နောက်ဆုံး ဘုရားရှင်က အဖြေပေးတယ်။ "ယဒါ... နစ္စာယတာ ဟောန္တိ နာတိသိထိလာ၊ သမေ ဂုဏေ ပတိဋ္ဌိတာ" - ချစ်သား သောဏ... ကြိုးတွေက အရမ်းလည်း မတင်း၊ အရမ်းလည်း မလျော့ဘဲ ညီမျှတဲ့ အနေအထား (Same Gune) မှာ တည်မှသာ စောင်းသံဟာ သာယာငြိမ့်ညောင်းပြီး နားထောင်လို့ ကောင်းတာ မဟုတ်လား။ ထို့အတူပါပဲ... ဝီရိယ လွန်ကဲရင် "ဥဒ္ဓစ္စ" (ပျံ့လွင့်မှု) ဖြစ်တတ်တယ်။ ဝီရိယ လျော့နည်းရင် "ကောသဇ္ဇ" (ပျင်းရိမှု) ဖြစ်တတ်တယ်။ ဒါကြောင့် "ဣန္ဒြိယသံ သမတံ" - ဣန္ဒြေတို့ရဲ့ ညီမျှခြင်းကို ထူထောင်လော့ လို့ ဆုံးမတော်မူပါတယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ရေ... ဒီသောဏသုတ်ဟာ ဒီနေ့ခေတ် လုပ်ငန်းခွင်အတွက် အကောင်းဆုံး "Management Guide" ပါပဲ။ ခေတ်သစ် စကားလုံးတွေဖြစ်တဲ့ "Burnout" (စိတ်ကုန်ခမ်းခြင်း) နဲ့ "Quiet Quitting" (တိတ်တဆိတ် အလုပ်နားခြင်း) ဆိုတာ ဘုရားဟောတဲ့ "ကြိုးတင်းခြင်း" နဲ့ "ကြိုးလျော့ခြင်း" ပါပဲ။ အလုပ်ကြိုးစားတာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အိပ်ရေးပျက်ခံ၊ ထမင်းမစားခံပြီး ကြိုးစားတာဟာ "ကြိုးတင်း" သွားတာပါ။ အဲဒီအခါ ဘာဖြစ်လဲ။ စောင်းကြိုး ပြတ်သလိုပဲ၊ ဦးနှောက်သွေးကြော ပြတ်မယ်၊ နှလုံးရောဂါ ရမယ်၊ စိတ်ကျရောဂါ (Depression) ဝင်မယ်။ ရလဒ် (Result) ကောင်း မထွက်တော့ဘူး။
ဒီအချက်ကို ပိုပြီး ထင်ရှားစေဖို့အတွက် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းဟောင်း Case-E218 (Excessive Effort Case) ကို ဥပမာပေးပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတုန်းကပါ။ သုတေသနဌာန (Research Dept) က လူငယ်ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အရမ်း တော်တယ်။ ဓာတ်တော်တွေအကြောင်း သုတေသနစာတမ်း (Research Paper) တစ်စောင်ကို အချိန်မီ အပြီးသတ်ချင်လွန်းလို့ (၃) ရက်ဆက်တိုက် ညမအိပ်ဘဲ လုပ်တယ်။ သူ့စေတနာက "ငါ့အလုပ် မြန်မြန်ပြီးရင် သာသနာအတွက် ကောင်းမယ်" ဆိုတဲ့ ကုသိုလ်စိတ်ပါ။ ဒါပေမယ့် သူ့ခန္ဓာကိုယ်က လက်မခံတော့ဘူး။
(၃) ရက်မြောက်တဲ့နေ့ မနက်မှာ အရေးကြီးတဲ့ အစည်းအဝေး ရှိတယ်။ သူက အချက်အလက်တွေ (Data Presentation) တင်ပြရမယ့်သူ။ အစည်းအဝေး စတာနဲ့ သူက စကားတွေ ဗလုံးဗထွေး ဖြစ်နေတယ်။ သူပြင်ဆင်ထားတဲ့ PowerPoint မှာလည်း စာလုံးပေါင်းတွေ မှား၊ ဂဏန်းတွေ လွဲနေတယ်။ နောက်ဆုံး သူ ဘာဖြစ်သွားလဲဆိုတော့ စကားပြောနေရင်း မိုက်ကရိုဖုန်း ကိုင်လျက်သား မူးလဲကျသွားတယ်။ ဆေးရုံ ပို့လိုက်ရတယ်။ ဆရာဝန်က "Exhaustion" (အင်အားကုန်ခမ်းခြင်း) လို့ ပြောတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်မှာ ဝန်ထမ်းလေးဟာ "အရှင်သောဏ" လိုပဲ စေတနာ မှန်ပေမယ့် နည်းစနစ် မှားသွားတာပါ။ သူက ဝီရိယ (Energy) ကိုပဲ နင်းကန် တင်လိုက်ပြီး၊ သမာဓိ (Calmness) နဲ့ ပဿဒ္ဓိ (Rest) ကို လျစ်လျူရှုလိုက်တယ်။ ကြိုးတင်းပြီး ပြတ်သွားတာပေါ့။ သူ့ကြောင့် အစည်းအဝေးလည်း ပျက်၊ သူ့ကျန်းမာရေးလည်း ထိခိုက်၊ ရုံးလုပ်ငန်းလည်း နှောင့်နှေးသွားရတယ်။
ဒီလို အဖြစ်ဆိုးမျိုးတွေ မကြုံရအောင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မူဝါဒတစ်ခု ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ အဲဒါကတော့ Policy 7 (Staff Wellbeing) ရဲ့ Article 7.2 (Sustainable Exertion Protocol) ပါပဲ။ ဒီမူဝါဒမှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့ -
"မည်သည့် ဝန်ထမ်းမဆို (၂) ရက်ဆက်တိုက် ညဉ့်နက်သည်အထိ အချိန်ပို ဆင်းခြင်းကို ခွင့်မပြု။ အလုပ်ပြီးမြောက်မှုထက် ဝန်ထမ်း၏ ရေရှည် ကျန်းမာရေး (Sustainability) ကို ဦးစားပေးရမည်။ အနားယူခြင်းသည် အလုပ်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း (Part of the Job) ဖြစ်သည်" လို့ အတိအလင်း ဆိုထားပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ဝန်ထမ်းတွေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် "ကြိုးတင်းနေလား၊ လျော့နေလား" စစ်ဆေးနိုင်ဖို့ Template T152 (Personal Energy & Burnout Audit) ကို အသုံးပြုစေပါတယ်။ T152 ဆိုတာ မော်တော်ကား ဒိုင်ခွက် (Dashboard) လိုပါပဲ။ ကိုယ့်ရဲ့ "RPM" (စိတ်လည်ပတ်မှုနှုန်း) ကို စစ်ဆေးတဲ့ ဇယားပါ။
အဲဒီ ဇယားထဲမှာ မေးခွန်းတွေ ပါတယ်။
"ဒီရက်ပိုင်း အိပ်ပျော်ရဲ့လား?" (Sleep Quality)
"အသေးအမွှားကိစ္စလေးတွေနဲ့ စိတ်တိုနေသလား?" (Irritability)
"အလုပ်သွားရမှာ ပျင်းနေသလား?" (Motivation Level)
တကယ်လို့ "အိပ်မပျော်ဘူး၊ စိတ်တိုလွယ်တယ်" ဆိုရင် ဒါဟာ "အစ္စာယတာ" (ကြိုးတင်းနေပြီ) လို့ သိလိုက်ရမယ်။ ဒါဆိုရင် ချက်ချင်း "ဘရိတ်" အုပ်ရမယ်။ အလုပ်ကို ခဏ လျှော့၊ ခွင့်ယူ၊ တရားမှတ်၊ သီချင်းနားထောင်။
တကယ်လို့ "အလုပ်သွားရမှာ ပျင်းတယ်၊ ဘာလုပ်လုပ် စိတ်မပါဘူး" ဆိုရင် ဒါဟာ "အတိသိထိလာ" (ကြိုးလျော့နေပြီ) လို့ သိလိုက်ရမယ်။ ဒါဆိုရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ပြီး "Motivation" တင်ရမယ်။ ဘုရားရှိခိုး၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေနဲ့ တိုင်ပင်၊ အလုပ်သစ်တွေ ရှာကြံလုပ်။ အဲဒီလို ညှိယူတာကို ဗုဒ္ဓက "ဣန္ဒြေညှိခြင်း" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးမယ်။ "အရှင်ဘုရား... ဣန္ဒြေညှိတယ် ဆိုတာ တရားထိုင်မှ ရတာလား" တဲ့။ မဟုတ်ပါဘူး။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အမြဲ လုပ်ရမယ့် အလုပ်ပါ။ ဥပမာ - ကားမောင်းနေရင် စတီယာရင်ကို ဘယ်ဘက် ရောက်သွားရင် ညာဘက် ပြန်ဆွဲ၊ ညာဘက် ရောက်ရင် ဘယ်ဘက် ပြန်ဆွဲပြီး တည့်တည့်မောင်းရသလိုပါပဲ။
အလုပ် အရမ်းများနေတဲ့ရက်ဆိုရင် ညဘက်မှာ ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ငြိမ်ငြိမ်လေး နေလိုက်ပါ။ (Balance with Rest).
တစ်နေကုန် ထိုင်ပြီး ငြိမ်နေတဲ့ရက်ဆိုရင် ညနေဘက် လမ်းလျှောက်ထွက်လိုက်ပါ။ (Balance with Activity).
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ မှာကြားချင်တာကတော့... မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ လမ်းစဉ်ဟာ "မဇ္ဈိမပဋိပဒါ" (အလယ်အလတ် လမ်းစဉ်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားက သူ့သားတော်တွေကို ပင်ပန်းဆင်းရဲပြီး ရောဂါရစေချင်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျန်းမာရွှင်လန်းပြီး တက်ကြွတဲ့ စိတ်နဲ့ ကုသိုလ်ပြုစေချင်တာပါ။ ဒါကြောင့် ယနေ့ စနေနေ့မှာ Template T152 လေးကို စိတ်ထဲမှာ ပုံဖော်ပြီး ကိုယ့်ရဲ့ "ဘဝစောင်းကြိုး" လေးတွေကို ပြန်ပြီး "Tune" လုပ်ကြည့်ကြပါ။ တင်းလွန်းရင် လျှော့ပါ၊ လျော့လွန်းရင် တင်းပါ။ ဒါမှသာ သာယာငြိမ့်ညောင်းတဲ့ ဘဝတေးသွားကို တီးခတ်နိုင်ပြီး၊ လောကီ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာသော အကျိုးစီးပွားကို ဟန်ချက်ညီညီ ရယူပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၆ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂
