"လူမှုတရားမျှတမှုနှင့် သာသနာ - စက္ကဝတ္တိသုတ်မှသည် ကမ္ဘာ့လူမှုတရားမျှတမှုနေ့ဆီသို့"
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကဲ... ရောက်ရှိလာကြတဲ့ ဒကာ၊ ဒကာမတို့ရေ... ဒီနေ့ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ "World Day of Social Justice" လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ "တရားမျှတမှု" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ခဏခဏ ကြားဖူးကြမှာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ တကယ့် လူမှုတရားမျှတမှုဆိုတာ ဘာလဲ? အခွင့်အရေးတွေ တန်းတူရတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ချမ်းသာတဲ့သူက ဆင်းရဲတဲ့သူကို ဝေမျှတာလား။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီဃနိကာယ်၊ စက္ကဝတ္တိသုတ် မှာ တရားမျှတတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ဆောက်ပုံကို အင်မတန် အံ့ဩစရာကောင်းအောင် ဟောကြားထားခဲ့တယ် ဒကာတို့ရဲ့။ စကြာမင်းကြီးဟာ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်တဲ့အခါ "ဓမ္မ" ကိုပဲ အဓိကထားရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ကျမ်းကိုးပါဠိတော်လေးကို ဦးဇင်းတို့ အတူတူ အာရုံပြုကြည့်ရအောင် -
ပါဠိတော်: "ဓမ္မံယေဝ အဿာယ၊ ဓမ္မံ သက္ကရောန္တော ဓမ္မံ ဂရုကရောန္တော... ဓမ္မိကံ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိံ သံဝိဒဟဿု။"
မြန်မာပြန် အနှစ်ချုပ်: "တရားကိုသာ အမှီပြုလော့၊ တရားကိုသာ အရိုအသေပြုလော့၊ တရားကိုသာ အလေးထားလော့။ သတ္တဝါအားလုံးအတွက် တရားနှင့်အညီ စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်းတို့ကို စနစ်တကျ စီမံဆောင်ရွက်လော့" တဲ့။
ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးလိမ့်မယ်... "အရှင်ဘုရား... ဒါက မင်းစိုးရာဇာတွေနဲ့ပဲ ဆိုင်တာမဟုတ်လား၊ ဦးဇင်းတို့လို သာမန်လူတွေနဲ့ လူမှုတရားမျှတမှုက ဘယ်လိုဆိုင်မှာလဲ" လို့။
ဆိုင်တာမှ အင်မတန် ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာကြီးရဲ့။ လူမှုတရားမျှတမှု (Social Justice) ရဲ့ အခြေခံဟာ "Equal Opportunity" (အခွင့်အလမ်း တန်းတူညီမျှမှု) ပဲလေ။ ဘုရားရှင်က အဲဒီသုတ်ထဲမှာပဲ ဆက်ဟောတယ်... "တိုင်းသူပြည်သူတွေထဲမှာ ပစ္စည်းမဲ့ (ဆင်းရဲသား) တွေ ရှိနေရင် သူတို့ကို အရင်းအနှီး (ဓန) မျှဝေပေးရမယ်" တဲ့။ ဒါဟာ ခေတ်သစ်စီးပွားရေးပညာမှာပြောတဲ့ "Wealth Redistribution" နဲ့ "Inclusive Growth" ရဲ့ အစပဲပေါ့။
အခု ဦးဇင်းတို့ The Office Of Siridantamahapalaka ရဲ့ Case-S20 အတွေ့အကြုံလေးကို ပြောပြမယ်။ ဒါက ဒကာတော် အလိုရှိတဲ့အတိုင်း Experience-based Sharing ပေါ့။
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်က ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်စီမံကိန်းမှာ ဒေသခံတွေနဲ့ မြေယာကိစ္စ အငြင်းပွားစရာလေးတွေ ဖြစ်ခဲ့ဖူးတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ တချို့က အာဏာနဲ့ ဖိအားပေးပြီး ရှင်းချင်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းက Institutional Policy 5, Article 5.2 (Social Capital & Community Engagement) ကို အသုံးချဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်။
ဒီ Case-S20 မှာ ဦးဇင်းတို့ ဘာလုပ်ခဲ့သလဲဆိုတော့... အဖွဲ့အစည်းကြီးရဲ့ အကျိုးအမြတ်ထက်၊ ဒေသခံတွေရဲ့ ရပိုင်ခွင့်နဲ့ သူတို့ရဲ့ လူမှုစီးပွား တိုးတက်မှုကို အဓိကထားပြီး ညှိနှိုင်းခဲ့တယ်။ ဒါဟာ ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ "တရားနဲ့အညီ စောင့်ရှောက်ခြင်း" ပဲ။ ရလဒ်ကတော့... အတင်းအဓမ္မ လုပ်တာထက် ပိုပြီး ခိုင်မာတဲ့ ယုံကြည်မှု (Social Capital) ကို ရလိုက်တယ်။ အခုဆိုရင် အဲဒီဒေသခံတွေကပဲ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို အသက်နဲ့လဲပြီး စောင့်ရှောက်ပေးနေကြပြီလေ။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ Template T215 မှာ ဒီ Case ကို "Justice-Based Conflict Resolution" ဆိုပြီး အောင်မြင်မှု မှတ်တိုင်တစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားရတာ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာတို့ရေ။
ဒကာမကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... "အရှင်ဘုရား... ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်တာနဲ့ တရားမျှတမှုက ဘယ်လိုဆိုင်လို့လဲ" လို့။
ဆိုင်တာပေါ့ ဒကာမကြီးရယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေဆိုတာ လူသားအားလုံးရဲ့ ဘုံအမွေအနှစ်လေ။ ချမ်းသာတဲ့သူမှ ဖူးရမယ်၊ ပညာရှိမှ ဖူးရမယ်ဆိုတာမျိုး မရှိရဘူး။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို လူတိုင်း လက်လှမ်းမီအောင် (Access for All) စီစဉ်ပေးတာဟာလည်း Social Justice တစ်မျိုးပါပဲ။
ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို T215 Registry နဲ့ စနစ်တကျ စာရင်းသွင်းတဲ့အခါမှာလည်း "Universal Heritage" ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို ကျင့်သုံးတယ်။ ဒါဟာ Policy 5, Article 5.2 အရ မည်သူမဆို ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်းနဲ့ အနှစ်သာရကို တန်းတူညီမျှ လေ့လာပိုင်ခွင့် ရှိရမယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။
စီမံခန့်ခွဲမှု (Management) ရှုထောင့်က ကြည့်ရင်လည်း အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ Organizational Justice (အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု) ရှိဖို့ လိုအပ်တယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကို ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ကင်းရမယ်။ ဘုရားရှင်က စက္ကဝတ္တိသုတ် မှာ "ဆင်းရဲသားတွေကို ဥစ္စာမပေးခဲ့လို့ တိုင်းပြည်မှာ ခိုးမှုတွေ၊ ရာဇဝတ်မှုတွေ ဖြစ်လာတယ်" လို့ ထောက်ပြခဲ့တယ်။
ဒါကို ခေတ်သစ် Sociology မှာ "Broken Windows Theory" ဒါမှမဟုတ် လူမှုမညီမျှမှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ဆိုးကျိုးတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်နိုင်တာပေါ့။ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum မှာလည်း ဝန်ထမ်းတိုင်းကို သူတို့ရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုအလိုက် ထိုက်တန်တဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ပေးထားတယ်။ ဒါဟာ Work-Life Balance တင်မကဘဲ Social Justice ကို အလုပ်ခွင်ထဲမှာ ဖော်ဆောင်နေတာပါပဲ။
ဒကာတို့လည်း ကိုယ့်ရဲ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ "မျှတမှု" ကို ရှေ့တန်းတင်ကြပါ။ တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် နင်းခြေပြီး တက်တာမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ ဝိုင်းဝန်းဖေးမပြီး တက်လှမ်းတာဟာ ဘုရားရှင် အလိုရှိတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ဒီနေ့ တရားပွဲလေးကို ဝေဝေဆာဆာ အနှစ်ချုပ်ရရင်တော့ -
လူမှုတရားမျှတမှုဆိုတာ ဓမ္မရဲ့ ပြင်ပလက္ခဏာ တစ်ခုပါပဲ။ စက္ကဝတ္တိသုတ် က ပေးတဲ့ သင်ခန်းစာအတိုင်း "တရားကိုသာ အလေးထားပြီး" အားနည်းသူတွေကို ဖေးမကူညီကြပါ။ ဦးဇင်းတို့ Case-S20 မှာ တွေ့ခဲ့ရသလို၊ မျှတမှုရှိမှသာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ အောင်မြင်မှုကို ရမှာပါ။
ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါမှာလည်း "ဘုရားရှင်ဟာ ဇာတ်နိမ့်ဇာတ်မြင့် မခွဲခြားဘဲ အားလုံးကို တရားမျှတစွာ ကယ်တင်ခဲ့တယ်" ဆိုတာကို အောက်မေ့ပြီး ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာလည်း တရားမျှတမှုအလင်းတိုင်ကို ထွန်းညှိကြပါဦး။
အားလုံးပဲ လူမှုတရားမျှတမှုရဲ့ အေးရိပ်အောက်မှာ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ၊ ဓာတ်တော်မြတ်တွေရဲ့ အေးရိပ်အောက်မှာ သာသနာပြုရင်း လောကကြီးကို တရားမျှတတဲ့ ကမ္ဘာကြီးဖြစ်အောင် ဝိုင်းဝန်းတည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးဇင်းက အနုမောဒနာပြုရင်း ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ်ဗျာ။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
Ashin Dhammasami (Dhamma Talk By)
Custodian of the Buddha Tooth Relics
Director, Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
Date: 20 February 2022
