Day: 001 | ၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | သမိုင်းဟူသည် (History) | ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန် | Historiography
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်၊ နှစ်သစ်ရဲ့ ပထမဆုံးနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး နှစ်သစ်အစကနေစပြီး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ၊ ကောင်းသော အကြောင်းတရားတွေကို စိုက်ပျိုးပြီး ကောင်းသော အကျိုးတရားတွေ ဆွတ်ခူးနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အချိန်ကာလတွေဆိုတာ ရပ်တန့်မနေဘဲ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲ စီးဆင်းနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ဆိုတဲ့ အတိတ်ဟာ ဒီနေ့မှာ သမိုင်းဖြစ်သွားပြီ ဖြစ်သလို၊ ဒီနေ့ ဆိုတဲ့ ပစ္စုပ္ပန်ဟာလည်း မနက်ဖြန်အတွက် သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်လာဦးမှာပါ။ ဒါကြောင့် အချိန်ရဲ့ တန်ဖိုးကို နားလည်ပြီး တရားဓမ္မနဲ့ နေထိုင်ကြဖို့ အလွန်ပဲ အရေးကြီးလှပါတယ်။
ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ အတိတ်က ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အာရုံတွေဆီ စိတ်မရောက်စေဘဲ၊ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာရှိတဲ့ ဒီဝင်လေထွက်လေလေးပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို ငြိမ်အောင် ထားကြည့်လိုက်ကြပါစို့ နော်။
ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ တခြား ပြင်ပအာရုံတွေ ဝင်လာရင်လည်း မလိုက်သွားဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံဖြစ်တဲ့ လေလေးဆီကိုသာ စိတ်ကို ပြန်ဆွဲယူလာခဲ့ပါ။ သမိုင်းကို လေ့လာဖို့ဆိုရင် ပစ္စုပ္ပန်မှာ တည်ငြိမ်နေတဲ့ စိတ်အစဉ် ရှိဖို့ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ ပစ္စုပ္ပန်မှာ စိတ်မငြိမ်ရင် အတိတ်ကို ဘယ်လိုလုပ် အမှန်အတိုင်း မြင်နိုင်ပါ့မလဲ။ ဒါကြောင့် အခု ဝင်လေထွက်လေလေးကို စူးစိုက်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ စိတ်ကို ရပ်တန့်ထားကြည့်ပါ။
ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် သမာဓိရလာပြီး တရားဓမ္မကို နာယူမှတ်သားတဲ့အခါမှာ ပိုပြီး ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သမိုင်းဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ပညာရပ်ဝန်းတွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ်မှာ သမိုင်းဆိုတဲ့ အရာကို လေ့လာတဲ့အခါ 'Historiography' ဆိုတဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းပြုစုရေး ပညာရပ်နဲ့ စနစ်တကျ လေ့လာကြပါတယ်။ ဒီပညာရပ်ဟာ အတိတ်က ဖြစ်ရပ်တွေကို ဒီအတိုင်း ရိုးရိုးလေး မှတ်တမ်းတင်ရုံသက်သက်၊ ပုံပြင်လေးတွေလို ပြောပြရုံသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီဖြစ်ရပ်တွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်လာသလဲ၊ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုတွေက ဘာတွေလဲဆိုတာကို အထောက်အထားတွေ၊ အချက်အလက်တွေနဲ့ သုတေသနပြုပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတဲ့ ပညာရပ်ဖြစ်ပါတယ်။
သမိုင်းပညာရှင်တွေဟာ အတိတ်က ရေးသားခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတွေ၊ ကျောက်စာတွေ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို လေ့လာတဲ့အခါမှာ ဘယ်သူက ရေးခဲ့တာလဲ၊ ဘာရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ရေးခဲ့တာလဲ၊ အဲဒီခေတ်က နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး နောက်ခံအခြေအနေတွေက ဘယ်လိုရှိခဲ့သလဲ ဆိုတာကို ဘက်ပေါင်းစုံကနေ ထည့်သွင်းစဉ်းစားကြပါတယ်။ ပထမတန်းစား အထောက်အထား (Primary Sources) တွေဖြစ်တဲ့ မျက်မြင်သက်သေတွေရဲ့ မှတ်တမ်းတွေနဲ့၊ ဒုတိယတန်းစား အထောက်အထား (Secondary Sources) တွေဖြစ်တဲ့ နောက်လူတွေ ပြန်လည်သုံးသပ်ရေးသားထားတဲ့ စာအုပ်စာတမ်းတွေကို သေချာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကြပါတယ်။ အချက်အလက် တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေရင်တောင် ဘာကြောင့် ဒီလို ကွဲလွဲနေရတာလဲ ဆိုတဲ့ အကြောင်းရင်းကို အသေးစိတ် ရှာဖွေကြပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မှုခင်းစုံထောက် တစ်ယောက်ဟာ လူသတ်မှုတစ်ခုကို စုံစမ်းသလိုပါပဲ။ သွေးကွက်လေး တစ်ကွက် တွေ့ရုံနဲ့ "ဒါ လူသတ်မှုပဲ" လို့ ချက်ချင်း ကောက်ချက်ချလို့ မရပါဘူး။ ဒီသွေးကွက်က ဘယ်သူ့သွေးလဲ၊ ဘယ်အချိန်က ကျန်ခဲ့တာလဲ၊ ဘယ်လို လက်နက်မျိုး သုံးသွားသလဲ ဆိုတာကို ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ အဆင့်ဆင့် စစ်ဆေးရပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ သမိုင်းပညာရှင်တွေဟာ အတိတ်က စာရွက်စာတမ်း အပိုင်းအစလေး တစ်ခုကို တွေ့တာနဲ့၊ အဲဒီစာရွက်ရဲ့ သက်တမ်း (Carbon Dating) ကို စစ်ဆေးရတယ်၊ စာလုံးပေါင်း သတ်ပုံတွေကို ကြည့်ပြီး ဘယ်ခေတ်က အရေးအသားလဲ ဆိုတာကို ခွဲခြားရပါတယ်။ အကြောင်းအကျိုး ယုတ္တိတန်မှု ရှိမရှိကို သေချာ စိစစ်ပြီးမှ သမိုင်းကြောင်း တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား၊ သမိုင်းကို လေ့လာတာဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ အတိတ်ကို ပြန်တူးဆွနေတာ မဟုတ်ဘူးလား၊ အပုပ်ချနေတာ မဟုတ်ဘူးလား၊ ပြီးခဲ့တာတွေ ပြီးသွားပြီပေါ့ ဘုရား' လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ တကယ်တော့ သမိုင်းဆိုတာ အတိတ်က အမှားတွေကို သင်ခန်းစာယူဖို့နဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေကို နားလည်ဖို့ လေ့လာကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကြောင်းတရား တစ်ခုခု ပြောင်းလဲသွားရင် အကျိုးတရားဆိုတဲ့ ရလဒ်တွေ ဘယ်လို ပြောင်းလဲသွားသလဲ ဆိုတာကို ရှာဖွေတာဟာ Historiography ရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အတိတ်က ဖြစ်ရပ်တွေဟာ အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ဘူး၊ တိကျတဲ့ အကြောင်းတရားတွေကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ စနစ်တကျ လေ့လာခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းကို မှန်မှန်ကန်ကန် သိမှသာလျှင် ပစ္စုပ္ပန်မှာ မှန်ကန်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချနိုင်ပြီး၊ အနာဂတ်အတွက် လမ်းပြမြေပုံကောင်း တစ်ခုကို ရရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လောကီပညာရပ် နယ်ပယ်မှာ အတိတ်ကို စနစ်တကျ ပြန်လည်ဆင်ခြင်တဲ့ အလွန်လေးနက်တဲ့ နည်းလမ်းကောင်း တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန်ပါဠိတော်ကြီးရဲ့ စာမျက်နှာ (၁) မှာ 'ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ဉာဏ်' နဲ့ ပတ်သက်ပြီး အကျယ်တဝင့် ဟောကြားတော်မူခဲ့တာ ရှိပါတယ်။ ဒီပါဠိတော်ကို တစ်လုံးချင်းစီ အနက်ဖွင့်ကြည့်မယ်ဆိုရင် 'ပုဗ္ဗေ' ဆိုတာက ရှေး၌ (အတိတ်ကာလ၌)၊ 'နိဝါသ' ဆိုတာက နေခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို၊ 'အနုဿတိ' ဆိုတာက အစဉ်သတိရခြင်း၊ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း လို့ အနက်အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ရှေးဘဝပေါင်းများစွာက နေထိုင်ဖြတ်သန်းခဲ့တဲ့ ခန္ဓာအစဉ်ကြီးကို အကြွင်းမဲ့ အမှန်အတိုင်း ပြန်လည် ဆင်ခြင်ကြည့်ရှုနိုင်တဲ့ ဉာဏ်တော်ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဉာဏ်တော်ကြီးဟာ သာမန်လူတွေ အတိတ်ကို ပြန်တွေးသလို၊ မနေ့က ဘာဟင်းစားခဲ့သလဲ ဆိုတာမျိုး ပြန်တွေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အလွန်ကို ရှင်းလင်းပြတ်သားပြီး အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုတွေကို ထိုးထွင်းသိမြင်တဲ့ ဉာဏ်တော်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပါဠိတော်ရဲ့ ဆိုလိုရင်းကို ခေတ်သစ် Historiography ပညာရပ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် အလွန်ပဲ အံ့သြစရာ ကောင်းပါတယ်။ သမိုင်းပညာရှင်တွေက အပြင်ဘက်က ရုပ်ဝတ္ထုတွေ၊ အထောက်အထားတွေကို လေ့လာပြီး သမိုင်းကြောင်းကို ရှာဖွေကြပေမယ့်၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကတော့ မိမိရဲ့ အတွင်းခန္ဓာအစဉ် အဆက်ဆက် ပြောင်းလဲလာခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ထိုးထွင်းပြီး သိမြင်တော်မူတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လောကီ သမိုင်းပညာရှင်တွေက ရှေးဟောင်း ကျောက်စာတွေ၊ ရွှေပေလွှာတွေကို ဖတ်ပြီး "ဒီမင်းကြီးကတော့ ဒီခုနှစ်မှာ နန်းတက်တယ်၊ ဒီခုနှစ်မှာ စစ်တိုက်တယ်" ဆိုပြီး မှတ်တမ်းတင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်ကတော့ အဲဒီလို ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အနေနဲ့၊ "ငါ" အနေနဲ့ မြင်တော်မူတာ မဟုတ်ဘူး။ ဟိုးအရင်ဘဝက ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတွေ ဘယ်လို အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့တယ်၊ အဲဒီခန္ဓာငါးပါး ဘယ်လိုချုပ်ငြိမ်းသွားပြီး နောက်ထပ် ခန္ဓာသစ်တစ်ခု ဘယ်လို အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်လာတယ် ဆိုတဲ့ ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကိုသာ တိုက်ရိုက် သိမြင်တော်မူတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ထပ်မေးစရာ ရှိလာပြန်တယ်။ "အရှင်ဘုရား၊ ဒါဆိုရင် အတိတ်ကြောင်းကို ပြန်သတိရတာဟာ သမိုင်းကြောင်းကို ပြန်ပြောနေတာ မဟုတ်ဘူးပေါ့ နော်" တဲ့။ မှန်ပါတယ်။ အတိတ်ကြောင်းကို ပြန်ပြောင်းသတိရတယ် ဆိုတာဟာ "ငါ့သမိုင်း" ကို ပြန်ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာအစဉ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပုံ သမိုင်းကြောင်းကို ပိုင်းခြားပြီး သိမြင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလို မှန်ကန်စွာ သတိရခြင်းဟာ အမြတ်ဆုံးသော 'သတိပဋ္ဌာန်' ကျင့်စဉ်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် ပီဋကတ်တော်မှာ အတိအကျ ဟောကြားထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခန္ဓာရဲ့ အတိတ်သမိုင်းကို မှန်မှန်ကန်ကန် သိမှသာ ပစ္စုပ္ပန်မှာ အမှားကင်းကင်းနဲ့ နေထိုင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ခန္ဓာဖြစ်စဉ်ကြီးကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို ရှုမှတ်မလဲဆိုတာ ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံ (၆) ပါးနဲ့ ဒွါရ (၆) ပါး တိုက်ခိုက်ပြီး သိစိတ် ဝိညာဏ်တွေ အမြဲတမ်း ပေါ်နေပါတယ်။ ဒွါရ ၆ ပါးဆိုတာက မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ တံခါးပေါက်ကြီး ၆ ခုပါ။ အာရုံ ၆ ပါးဆိုတာက အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မာရုံ တွေပါ။ ဒီတံခါးပေါက်တွေကနေ အာရုံတွေ အမြဲ ဝင်နေတာကို သေချာ ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြစို့။
ဥပမာ- မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ဆိုတဲ့ အကြည်ဓာတ်လေးနဲ့ အဆင်း (ရူပါရုံ) တိုက်ခိုက်လိုက်တဲ့အခါ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) ဆိုတာ ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီသုံးပါး ဆုံမိတာကို 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖဿဖြစ်လာပြီ ဆိုတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ ဘာဆက်ဖြစ်သလဲဆိုတော့ ခံစားမှု 'ဝေဒနာ' ဆိုတာ ချက်ချင်း ဖြစ်လာပါတယ်။ အဆင်းလှလှလေးကို မြင်ရင် သာယာတဲ့ သုခဝေဒနာ၊ ရုပ်ဆိုးဆိုး အဆင်းကို မြင်ရင် မသာယာတဲ့ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ သာမန်အဆင်းဆိုရင် ဥပေက္ခာဝေဒနာတွေ ပေါ်လာပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို သေချာ ခန္ဓာဖွဲ့ကြည့်မယ်ဆိုရင် မျက်စိအကြည်ရုပ် (စက္ခုပသာဒ) နဲ့ အဆင်းရုံ (ရူပါရုံ) တွေက ရုပ်တရားဖြစ်လို့ 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ ခံစားမှု (ဝေဒနာ) က 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ "ဒါကတော့ လှတယ်၊ ဒါကတော့ မလှဘူး" လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ "လှတဲ့အရာလေးကို ထပ်လိုချင်တယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း... မြင်လိုက်တဲ့ တစ်ခဏလေးအတွင်းမှာတင် ခန္ဓာငါးပါးစလုံး အပြည့်အဝ အလုပ်လုပ်သွားတာကို တွေ့ရပါမယ်။ ဒါဟာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အဏုစိတ် သမိုင်းဖြစ်စဉ်လေးတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို ပိုင်းခြားသိဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ "ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ ဒုက္ခပရိညာ" လို့ ဆိုတဲ့အတိုင်း ဒီအကြောင်းအကျိုး စက်ဝန်းကြီး လည်ပတ်နေတာဟာ တကယ်တော့ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီးပါလားလို့ ရှုမှတ်ရပါမယ်။ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်လာတယ်။ အဝိဇ္ဇာဆိုတဲ့ မသိမှုကြောင့် သင်္ခါရဆိုတဲ့ ပြုပြင်စီရင်မှုတွေ ဖြစ်တယ်၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာ ဖြစ်တယ် ဆိုတဲ့ သမိုင်းကြောင်းကြီးဟာ ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အချိန်တိုင်း စက္ကန့်တိုင်း လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ" လုပ်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းတရားက အကျိုးတရားကို တွန်းပို့နေတာ သက်သက်ပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ခန္ဓာအစဉ်ကြီးကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့်မြွေကြီး၊ အကောင်အထည်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ တကယ့် ဃနသညာ ဖုံးလွှမ်းသွားတာပါ။ အဲဒီလိုပဲ အမြန်နှုန်းနဲ့ ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးကို "ငါ မြင်သည်၊ ငါ ကြားသည်၊ ငါ့သမိုင်း" လို့ ထင်နေတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။
အဲဒီ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည်ကြီးကပဲ မနေ့ကလည်း ရှိတယ်၊ ဒီနေ့လည်း ရှိတယ်၊ မနက်ဖြန်လည်း အမြဲတမ်း ခိုင်မာတည်မြဲနေမယ်လို့ ထင်တာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး၊ သေရင် ပြီးတာပဲ လို့ အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို သိသွားသလိုပါပဲ။ ကြိုးက ကြိုးသဘာဝ၊ မျက်လှည့်က မျက်လှည့်သဘာဝလို့ သိလိုက်ရင် မြွေဆိုတဲ့ အထင်အမြင် မှားယွင်းမှုတွေ ပျောက်သွားသလို၊ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ သဘောကို အမှန်အတိုင်း မြင်ရင် "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း ဒိဋ္ဌိတွေ အကုန် ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။
ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဥပမာ- ခြေထောက်မှာ နာကျင်မှုလေးတစ်ခု ပေါ်လာတယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒါကို "ငါ နာတယ်၊ ငါ့ခြေထောက် နာတယ်" လို့ လုံးဝ မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝင်သွားပါပြီ။ "နာကျင်မှု ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။ အဲဒီ နာကျင်မှုလေးဟာ အကြောင်းကြောင့် (ဥပမာ- ကြာကြာထိုင်ခြင်းကြောင့်) ဖြစ်လာပြီး၊ အကြောင်းကုန်ရင် ပျက်သွားမယ့် သဘောလေးပါ။ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ပါတယ်။
ပျက်သွားပေမယ့် အဲဒီနေရာမှာ နောက်ထပ် ရုပ်နာမ်အသစ်တစ်ခုက အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်လာတာကို ထပ်မြင်ရပါမယ်။ နာတာလေး ပျောက်သွားပြီး ကျင်တာလေး ပေါ်လာမယ်။ အဲဒီလို အစားထိုး ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် "ဘာမှ မရှိတော့ဘူး" ဆိုတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ် အကြောင်းအကျိုး သက်သက်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အကောင်အထည် မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိလည်း အလိုလို ကွာကျသွားပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အတိတ်ကြောင်းကို ပြန်တွေးတဲ့အခါမှာလည်း ဒီတိုင်းပါပဲ။ အတိတ်က ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို တွေးလိုက်တဲ့အခါ "ငါ အဲဒီတုန်းက ဘယ်လိုလုပ်ခဲ့တာ" လို့ မတွေးဘဲ၊ "သညာက္ခန္ဓာလေး ပေါ်လာတယ်... ပြီးတော့ ပျက်သွားတယ်" လို့ ရှုမှတ်ရပါမယ်။ ဒါကြောင့် အတိတ်ကြောင်းကို ပြန်ပြောင်းသတိရတယ် ဆိုတာဟာ "ငါ့သမိုင်း" ကို ပြန်တွေးပြီး လွမ်းဆွတ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ ရှုမှတ်နေခြင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ရှုမှတ်နိုင်မှသာ သမိုင်းကို လေ့လာခြင်းရဲ့ အမြင့်ဆုံး အသီးအပွင့်ဖြစ်တဲ့ ဉာဏ်ပညာကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ အခုလိုပဲ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်၊ နှစ်သစ်ကူး မနက်ခင်းလေးပါ။ ဆောင်းရာသီရဲ့ နေခြည်နုနုလေးတွေက ပြတိုက်ရဲ့ မှန်ပြတင်းပေါက်တွေကနေ တိုးဝင်လာနေပါတယ်။ အဲဒီပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း စွယ်တော်မြတ်နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ မှတ်တမ်းဟောင်းတွေကို ထိန်းသိမ်းရတဲ့ အဖွဲ့လေး တစ်ဖွဲ့ ရှိပါတယ်။ အဲဒီအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်တဲ့ တာဝန်ခံ ဒကာကြီးက ဦးစံလင်း လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သူဟာ အလုပ်ကို အလွန် ကြိုးစားပြီး သမိုင်းအထောက်အထားတွေကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းတတ်သူပါ။
အဲဒီနေ့ မနက်မှာပဲ သူတို့ဆီကို ရှေးဟောင်း အထောက်အထား မှတ်တမ်းတစ်ခု (Case-2401) ရောက်လာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီမှတ်တမ်းက လွယ်လွယ်ကူကူ ဖတ်လို့ရတဲ့ မှတ်တမ်း မဟုတ်ပါဘူး။ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်နေပြီး ဘယ်ခေတ်ကလဲ ဆိုတာ သေချာ မသိရဘူး။ စာရွက်တွေကလည်း ဟောင်းနွမ်း ဆွေးမြေ့နေပြီး ဖတ်ရတာ အလွန် ခက်ခဲနေပါတယ်။ တချို့စာလုံးတွေက မှေးမှိန်နေပြီ။ ဦးစံလင်းဟာ ဒီအထောက်အထားကို မြင်လိုက်တဲ့အခါ သူ့ရင်ထဲမှာ အတိတ်ရဲ့ အရိပ်အယောင်တွေကို ခံစားလိုက်ရပါတယ်။ ရှေးလူဟောင်းကြီးတွေ ဒီစာကို ဘယ်လိုများ ရေးခဲ့ကြမလဲ ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်တွေ သူ့ခေါင်းထဲမှာ ဝင်လာတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ မူဝါဒတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ သမိုင်းကြောင်း ခြေရာကောက်ခြင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒ (Policy 20) ပါပဲ။ ဒီမူဝါဒအရ အထောက်အထားတွေကို စနစ်တကျ ပြန်လည် စုစည်းရမယ်၊ အချိန်ကာလ အစီအစဉ်အတိုင်း တိတိကျကျ မှတ်တမ်းတင်ရမယ် ဆိုတဲ့ သတ်မှတ်ချက် ရှိပါတယ်။ ဦးစံလင်းက သူ့ရဲ့ အဖွဲ့သားတွေကို စားပွဲဝိုင်းမှာ စုခေါ်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ တည်ငြိမ်တဲ့ အသံနဲ့ ပြောတယ်။
"ကဲ... အဖွဲ့သားတို့။ ငါတို့ရှေ့မှာ ရောက်နေတာက ရိုးရိုး စာရွက်ဆွေးတွေ မဟုတ်ဘူး။ အတိတ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းတွေပဲ။ ဒီမှတ်တမ်းလေးတွေကို ဒီအတိုင်း ကြည့်နေလို့တော့ အဖြေထွက်မှာ မဟုတ်ဘူး။ ငါတို့ ရှေးဇာတ်ကြောင်းကို ပြန်ပြီး စနစ်တကျ ခြေရာကောက်ကြရအောင်။ ဘယ်လို အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ဒီမှတ်တမ်းတွေ ဒီနေရာကို ရောက်လာသလဲ၊ ဘယ်ခေတ်က ဘယ်လို အဖြစ်အပျက်တွေနဲ့ ဆက်စပ်နေသလဲ ဆိုတာကို အပိုင်းအစလေး တစ်ခုချင်းစီကနေ စပြီး ဆက်စပ် ကြည့်ကြရမယ်" လို့ လမ်းညွှန်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အသံက တည်ငြိမ်ပြီး စိတ်ရှည်သည်းခံမှု အပြည့် ရှိနေပါတယ်။
အဖွဲ့သားတစ်ယောက်က မေးတယ်။ "ဆရာ... ဒီစာရွက်တွေက အရမ်း ပြတ်တောက်နေတာပဲ။ တချို့အပိုင်းတွေဆိုရင် ပျောက်တောင် ပျောက်နေပြီ။ ဘယ်လိုလုပ် အချိန်ကာလ အစီအစဉ်အတိုင်း (Art 20.1: Verification of chronological timeline) ပြန်စီနိုင်ပါ့မလဲ" လို့ ညည်းတွားပါတယ်။ အဲဒီအခါ ဦးစံလင်းက ပြုံးပြီး ပြန်ဖြေတယ်။ "ငါတို့က ဒီစာရွက်တွေကို 'ငါတို့ ရှာတွေ့တဲ့ အရာ' လို့ မမြင်ဘဲ၊ 'အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုရဲ့ ရလဒ်' လို့ မြင်ကြည့်ရအောင်။ စာရွက်ရဲ့ သားရေပြား သဘောတရား၊ မှင်ရဲ့ သက်တမ်း၊ အဲဒီခေတ်က ရေးဟန်... ဒီအချက်အလက်တွေကို T101 Template အရ စနစ်တကျ ဇယားဆွဲပြီး တစ်ခုချင်းစီ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးကြမယ်"။
ဦးစံလင်းတို့ အဖွဲ့ဟာ မှတ်တမ်းရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း ရှာဖွေရင်းနဲ့၊ နေ့တွေ ညတွေ မအိပ်မနား အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ တစ်ခါတလေ သဲလွန်စတွေ ပျောက်သွားတတ်ပေမယ့် သူတို့ လက်မလျှော့ခဲ့ပါဘူး။ အပိုင်းအစ တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်သွားတဲ့အခါတိုင်း သူတို့ရဲ့ ကြိုးစားမှုတွေက အရာထင်လာပါတယ်။ နောက်ဆုံးတော့ ဒီမှတ်တမ်းလေးဟာ အတိတ်က စေတီတော်ကြီး တစ်ဆူမှာ ကိန်းဝပ်ခဲ့တဲ့ ဓာတ်တော်တွေ၊ စွယ်တော်မြတ်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အလွန် အရေးကြီးတဲ့ အထောက်အထား ဖြစ်နေတာကို တွေ့လိုက်ရပါတယ်။ ဒီအထောက်အထားတွေဟာ ခေတ်အဆက်ဆက် ဘယ်လို ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့တယ်၊ ဘယ်သူတွေက ထိန်းသိမ်းခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုတွေကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိမြင်သွားကြပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီး ဦးစံလင်းတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်ဟာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အကြောင်းနဲ့ အကျိုး ဆက်စပ်ပုံကို လက်တွေ့ အသုံးချလိုက်တာပါပဲ။ သူတို့ဟာ မှတ်တမ်းတွေကို လေ့လာတဲ့အခါ "ဒါ ငါတို့ ရှာတွေ့တဲ့ အထောက်အထားပဲ၊ ငါတို့ရဲ့ အောင်မြင်မှုပဲ" လို့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဓမ္မရဲ့ အကြောင်းအကျိုး သမိုင်းကြောင်းကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး အများအကျိုးအတွက်၊ သာသနာတော် အဓွန့်ရှည်တည်တံ့ရေးအတွက် စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲသွားတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အတိတ်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး မှန်မှန်ကန်ကန် ဆင်ခြင်နိုင်ခြင်းဟာ ပစ္စုပ္ပန်အတွက်ရော၊ အနာဂတ်အတွက်ပါ ကြီးမားတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို ဖြစ်ထွန်းစေပါတယ် ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ ကျွန်ုပ်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထဲမှာ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်ပြီး အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေရဲ့ သမိုင်းကြောင်း၊ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက် ဆိုတာ အမှန်တကယ်တော့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်တဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီရုပ်နာမ်တွေပေါ်မှာ "ဒါက ငါ့သမိုင်းပဲ၊ ငါ့အတိတ်ပဲ၊ ငါ့ရဲ့ ဖြစ်တည်မှုပဲ" ဆိုပြီး တပ်မက်စွဲလမ်းနေတာ၊ အတိတ်ကို လွမ်းဆွတ်နေတာ၊ အနာဂတ်ကို မျှော်လင့်နေတာတွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ခန္ဓာအစဉ်ကြီး ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အခြေအနေဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ချုပ်ငြိမ်းဖို့အတွက် အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ "ငါ" မဟုတ်ဘဲ ခန္ဓာအစဉ် ဖြစ်ပျက်နေပုံ သက်သက်ကို သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ နှစ်သစ်မှာ စိတ်သစ် လူသစ်နဲ့ ကောင်းသော အကြောင်းတရားများကို ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ၊ သမိုင်းရဲ့ သင်ခန်းစာတွေကို ရယူပြီး ခန္ဓာရဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာစွာဖြင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ပြီး ကံကောင်းခြင်းများ ရရှိကြပါစေ၊ ပညာရှိမှု တိုးပွားကြပါစေ၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
