Day: 095 | ၄ ဧပြီ ၂၀၂၃ | မိုင်းအန္တရာယ် (Mine Awareness) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ ပထဝီ (ပျက်) | Mine Action
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလဆန်း ၁၄ ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ အခုဆိုရင် တို့တွေဟာ တန်ခူးလထဲ ရောက်လာကြပြီ၊ သင်္ကြန်အကြို ပြင်ဆင်မှုတွေ လုပ်နေကြတဲ့ ဒီလို အချိန်အခါသမယမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး စိတ်ရောကိုယ်ပါ ငြိမ်းအေးပြီး ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကလေးကို တည်ငြိမ်သွားအောင်၊ သမာဓိလေး ရသွားအောင် 'မရဏနုဿတိ' ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင်ဆုံး ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ဘာဖြစ်လို့ ဒီကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပေးရသလဲဆိုရင် ဒီနေ့ တို့ဟောမယ့် တရားက မြေမြှုပ်မိုင်း အန္တရာယ်အကြောင်း ဖြစ်လို့ပါပဲ။ မိုင်းဆိုတာ မြေကြီးထဲမှာ မြှုပ်ထားတဲ့ "လျှို့ဝှက်သေခြင်းတရား" ပဲ မဟုတ်လား။ အဲဒီတော့ တို့ရဲ့ ဘဝဟာလည်း ဒီလိုပါပဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ ဘယ်အန္တရာယ်နဲ့ ကြုံရမလဲ မသိနိုင်တဲ့အတွက် "ငါသည် သေရအံ့၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် မမြဲ၊ သေခြင်းသည် မြဲ၏" ဆိုတာလေးကို ခဏလောက် နှလုံးသွင်းကြည့်ပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တို့တွေဟာ အခု အသက်ရှူနေရတုန်းမှာ သေခြင်းတရားကို မေ့နေတတ်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ မိုင်းအန္တရာယ်ရှိတဲ့ နယ်မြေမှာ လမ်းလျှောက်နေရသလိုပဲ၊ ခြေလှမ်းတိုင်းဟာ နောက်ဆုံး ဖြစ်သွားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အသိလေးနဲ့ နေထိုင်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ အဲဒီလို နှလုံးသွင်းလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ ရှိတဲ့ မာန်မာနတွေ၊ အာဃာတတွေဟာ မြေကြီးထဲကို နစ်ဝင်သွားသလို ငြိမ်ကျသွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်ကျသွားမှသာလျှင် တရားရဲ့ အနှစ်သာရကို တို့တွေ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခဏလောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နှလုံးသွင်းကြည့်လိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး ကြည်လင်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "မိုင်းအန္တရာယ် (Mine Awareness)" အကြောင်းကို သိပ္ပံနဲ့ နည်းပညာ ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့ဟာ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မိုင်းအန္တရာယ် အသိပေးရေးနေ့" ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ စစ်ပွဲတွေ ပြီးသွားပေမဲ့ မြေကြီးထဲမှာ ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ မြေမြှုပ်မိုင်းတွေကြောင့် နှစ်စဉ် လူပေါင်းများစွာ သေဆုံး ဒဏ်ရာရနေကြရတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ 'Remnants of War' လို့ ခေါ်တဲ့ စစ်ကျန် အန္တရာယ်တွေပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... မြေမြှုပ်မိုင်းဆိုတာ အင်မတန် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ နည်းပညာတစ်ခုပဲ။ ဖိအား (Pressure) နဲ့ ပေါက်ကွဲတာ ရှိသလို၊ ဝိုင်ယာကြိုး (Tripwire) နဲ့ ပေါက်ကွဲတာလည်း ရှိတယ်။ သူက လူကို သေရုံတင် မဟုတ်ဘဲ တစ်သက်လုံး ဒုက္ခိတဖြစ်သွားအောင် ဖန်တီးထားတာ။ သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်မယ်ဆိုရင် မိုင်းတစ်လုံး ပေါက်ကွဲတဲ့အခါ ထွက်လာတဲ့ စွမ်းအင် (Kinetic Energy) ဟာ ရုပ်ခန္ဓာကိုတင်မကဘဲ ပတ်ဝန်းကျင်က မြေကြီး (Pathavi) ကိုပါ ပျက်စီးစေတယ်။ မြေကြီးထဲမှာ ရှိတဲ့ အဏုဇီဝပိုးမွှားလေးတွေကအစ၊ မြေဆီလွှာရဲ့ တည်ဆောက်ပုံ (Soil Integrity) အထိ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
"အရှင်ဘုရား... မိုင်းကို ဘာလို့ ဒီလောက် ကြာကြာခံအောင် လုပ်ထားတာလဲ" ပေါ့။ ဒါဟာ မိုင်းရဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ တည်ဆောက်ပုံကြောင့်ပဲ ဒကာကြီးရဲ့။ မိုင်းအခွံတွေကို ပလတ်စတစ် ဒါမှမဟုတ် သံချေးမတက်တဲ့ ပစ္စည်းတွေနဲ့ လုပ်ထားတဲ့အတွက် မြေကြီးထဲမှာ နှစ်ပေါင်း ၅၀၊ ၆၀ ကြာတဲ့အထိ မပျက်စီးဘဲ ရှိနေနိုင်တယ်။ အဲဒါကြောင့်ပဲ 'Mine Action' လို့ ခေါ်တဲ့ မိုင်းရှင်းလင်းရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ အင်မတန် ခေတ်မီတဲ့ သတ္တုရှာစက် (Metal Detector) တွေ၊ မြေအောက်လှိုင်းဖမ်းစက် (GPR) တွေကို သုံးပြီး ရှာဖွေနေကြရတာပေါ့။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ချဲ့ထွင်ပြရရင်... မြေကြီးထဲမှာ မြှုပ်ထားတဲ့ မိုင်းဆိုတာ အချိန်မရွေး ပေါက်ကွဲနိုင်တဲ့ 'အောင်းနေတဲ့ စွမ်းအင် (Potential Energy)' တစ်ခုပဲ။ စစ်ပွဲတွေ ရပ်သွားပေမဲ့၊ စစ်သားတွေ ပြန်သွားပေမဲ့ အဲဒီ မိုင်းတွေကတော့ မြေကြီးထဲမှာ ကျန်ရစ်ခဲ့တယ်။ ဒါဟာ သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ညှဉ်းပန်းနေတာပဲ။ မိုင်းရှိတဲ့ မြေကြီးမှာ စိုက်ပျိုးလို့ မရဘူး၊ လမ်းလျှောက်လို့ မရဘူး။ မြေကြီး (Pathavi) ဆိုတာ သတ္တဝါအားလုံး မှီခိုရာ ဖြစ်ရမယ့်အစား၊ အခုတော့ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ ထောင်ချောက်ကြီး ဖြစ်သွားရတာဟာ အင်မတန် ဝမ်းနည်းစရာ ကောင်းလှပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
မိုင်းအသိပညာ (Mine Awareness) မှာ အရေးကြီးဆုံးက အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်သိမြင်ဖို့ပဲ။ မိုင်းရှိနိုင်တဲ့ လက္ခဏာတွေ၊ ဥပမာ- တိရစ္ဆာန် သေကောင်တွေ ရှိနေတာ၊ လူမသွားတာ ကြာတဲ့ လမ်းတွေ၊ ဒါမှမဟုတ် မြေကြီး ပုံပျက်နေတာတွေကို သိပ္ပံနည်းကျ စောင့်ကြည့် လေ့လာရတယ်။ ဒီလို အပြင်လောကက မိုင်းတွေကို ကြောက်တတ်သလိုပဲ၊ တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မြှုပ်ထားတဲ့ မိုင်းတွေကိုလည်း တို့တွေ သတိထားမိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်နော်။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ မိုင်းရဲ့ အန္တရာယ်နဲ့ မြေကြီး ပျက်စီးပုံတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ပထဝီ (ပျက်)' သဘောနဲ့ 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ရဲ့ ဒုက္ခတွေကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြေကြီးထဲက မိုင်းထက် ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ စိတ်ထဲက မိုင်းအကြောင်းကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကဲ... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သိပ္ပံနည်းကျ မြေမြှုပ်မိုင်းတွေရဲ့ အန္တရာယ်နဲ့ မြေကြီး (Pathavi) အပေါ် သက်ရောက်မှုတွေကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို ဘုရားရှင်ရဲ့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ ပထဝီ (ပျက်) သဘောတရားတွေနဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က သံယုတ္တနိကာယ်မှာ "ပထဝီဓာတု အနိစ္စာ၊ ဝိပရိဏာမီ၊ အညထာဘာဝီ" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ အနက်ဖွင့်ရရင်တော့ 'ပထဝီဓာတု' ဆိုတဲ့ မြေဓာတ်ဟာ 'အနိစ္စာ' မမြဲပါဘူး၊ 'ဝိပရိဏာမီ' ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘော ရှိပါတယ်၊ 'အညထာဘာဝီ' တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲသွားတတ်တဲ့ သဘော ရှိပါတယ်တဲ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တို့တွေက မြေကြီးဆိုတာ အမြဲတမ်း တည်ငြိမ်နေတယ်၊ ခိုင်ခံ့တယ်လို့ ထင်ကြတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ မြေမြှုပ်မိုင်း တစ်လုံးရဲ့ အောက်မှာ ရှိနေတဲ့ မြေကြီးဟာ ဘယ်အချိန်မှာ ပေါက်ကွဲပြီး လွင့်စင်သွားမလဲ မသိနိုင်တဲ့ 'ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ မြေကြီး' ဖြစ်သွားပြီ။ ပါဠိတော်အရ Nissaya အနက်ဖွင့်ရရင် 'ပထဝီ' ဆိုတာ ခက်ခဲတဲ့ သဘော (ကက္ခဠလက္ခဏာ) ရှိပေမဲ့၊ အဲဒီ ခက်ခဲမှုဟာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် ပျက်စီးသွားတာပါပဲ။ စစ်ပွဲတွေမှာ သုံးတဲ့ မိုင်းတွေဟာ အဲဒီ ပထဝီဓာတ်ကို ဖျက်ဆီးဖို့ ပြုပြင်စီရင်ထားတဲ့ 'သင်္ခါရ' တရားတွေပဲ မဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ စတုတ္ထမြောက်ပုဒ် (Verse 4) ဖြစ်တဲ့ "ဣတိပိ သော ဘဂဝါ လောကဝိဒူ" ဆိုတဲ့ ဂုဏ်တော်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည်ညိုကြည့်ရအောင်။ 'လောကဝိဒူ' ဆိုတာ လောကသုံးပါးကို အကုန်သိတော်မူတဲ့ ဂုဏ်ရှင်ပေါ့။ ဘုရားရှင်ဟာ သတ္တဝါလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ ဩကာသလောက (ကမ္ဘာမြေ) အားလုံးရဲ့ သဘောကို အကုန်သိတယ်။ မြေကြီးထဲမှာ မြှုပ်ထားတဲ့ မိုင်းထက် ကြောက်စရာကောင်းတာဟာ လူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မြှုပ်ထားတဲ့ "အာဃာတမိုင်း" တွေဆိုတာကို ဘုရားရှင်က 'လောကဝိဒူ' ဉာဏ်တော်နဲ့ မြင်တော်မူခဲ့တာပါ။ ဩကာသလောကကြီး ပျက်စီးနေတာဟာ သင်္ခါရလောကထဲက 'စေတနာ' အမှားတွေကြောင့်ဆိုတာကို တို့တွေ သတိထားဖို့ လိုပါတယ်နော်။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ချဲ့ထွင်ပြရရင်... စစ်ပွဲတစ်ခု ပြီးသွားတဲ့အခါ မြေကြီးထဲမှာ မိုင်းတွေ ကျန်ရစ်ခဲ့သလိုပဲ၊ တို့တွေ စိတ်ဆိုးဒေါသဖြစ်ပြီးတဲ့အခါမှာလည်း စိတ်ထဲမှာ "မုန်းတီးမှု အကြွင်းအကျန်" တွေ ကျန်ခဲ့တတ်တယ်။ အဲဒီ အကြွင်းအကျန်တွေကို 'သင်္ခါရ' လို့ ခေါ်တာပဲ။ မိုင်းဆိုတာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ခြေထောက်ကို ဖြတ်နိုင်ပေမဲ့၊ စိတ်ထဲက အာဃာတမိုင်းကတော့ သံသရာတစ်လျှောက်လုံးရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဖြတ်တောက်နိုင်တာ။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က 'လောကဝိဒူ' ဉာဏ်တော်နဲ့ တို့ကို ဒီမိုင်းတွေကို ရှင်းလင်းဖို့ (Mine Action) တရားတွေ ဟောကြားခဲ့တာပေါ့။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ...။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' (Mental Formations Aggregate) ပဲ။ သင်္ခါရဆိုတာ "ပြုပြင်စီရင်ခြင်း" လို့ အနက်ရတယ်။ ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်။ (၂) အာရုံ - မြင်စရာ၊ ကြားစရာ စတာတွေ။ (၃) ဝိညာဉ် - သိစိတ်။ (၄) ဖဿ - တွေ့ထိမှု။ (၅) သင်္ခါရ - စေတနာက ခေါင်းဆောင်ပြီး ပြုပြင်လိုက်တာ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မြေမြှုပ်မိုင်းကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မိုင်းဆိုတာ မြေကြီး (ရုပ်) သက်သက် မဟုတ်ဘူး၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ 'ဒေါသ' နဲ့ 'စေတနာ' က ပေါင်းစပ်ပြီး ဖန်တီးထားတဲ့ သင်္ခါရတရားပဲ။ အဲဒီလိုပဲ တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "သူ့ကိုတော့ မကျေနပ်ဘူး၊ သူနဲ့တွေ့ရင်တော့ ပြောလိုက်ဦးမယ်" ဆိုတဲ့ ပြုပြင်စီရင်မှုတွေဟာ စိတ်ထဲမှာ မြှုပ်ထားတဲ့ မိုင်းတွေပဲ။ ရှုကွက်မှာ ဘယ်လိုရှုရမလဲဆိုတော့... အဲဒီ ပြုပြင်စီရင်တဲ့ စေတနာကလေး ပေါ်လာတိုင်း "ပြုပြင်တယ်... သိတယ်"၊ "ဒေါသဖြစ်တယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ရမယ်။ အဲဒီ သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟာ တစ်ခဏချင်းမှာတင် ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာ။ မိုင်းက ပေါက်ကွဲပြီးရင် မရှိတော့သလိုပဲ၊ စိတ်ထဲက သင်္ခါရတွေဟာလည်း ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်ရတာချည်းပဲဆိုတာကို မြင်အောင် ရှုရပါမယ်။
"အရှင်ဘုရား... မိုင်းနင်းမိလို့ ဒဏ်ရာရနေတဲ့သူက ဘယ်လိုလုပ် သင်္ခါရကို ရှုနိုင်မှာလဲ" ပေါ့။ ဒါဟာ အင်မတန် ခက်ခဲတဲ့ အခြေအနေပဲ ဒကာကြီးရဲ့။ ဒါပေမဲ့ မိုင်းနင်းမိလို့ ခြေထောက်ပြတ်သွားတဲ့ ဒုက္ခထက်၊ "ဘယ်သူက မိုင်းထောင်ထားတာလဲ၊ ငါ သူ့ကို လက်စားချေမယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသသင်္ခါရက ပိုပြီး နှိပ်စက်တတ်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ 'ဒေါသ' ကို ဒေါသမှန်းသိပြီး "ဒါဟာ ငါ မဟုတ်ဘူး၊ သင်္ခါရတရားတွေရဲ့ ပြုပြင်မှုပဲ" လို့ ရှုနိုင်ရင် စိတ်ရဲ့ နာကျင်မှု (Mental Suffering) ကနေ လွတ်မြောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို 'Method #62' အရ ကြောက်စိတ်ကို ကုသိုလ်ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲတဲ့ နည်းလို့ ခေါ်တာပေါ့။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ့မြေ၊ ငါ့နိုင်ငံ၊ ငါ့မိုင်း၊ ငါ့ဒဏ်ရာ" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငါ' လည်း မရှိဘူး၊ 'မိုင်း' လည်း မရှိဘူး။ ရှိတာက ရုပ်ဓာတ်တွေနဲ့ သင်္ခါရဓာတ်တွေ ပေါင်းစပ်နေတာပဲ။ မိုင်းကို ထောင်လိုက်တဲ့ 'ဒေါသ' ကလည်း ငါ မဟုတ်ဘူး၊ မိုင်းနင်းမိလို့ ကြောက်သွားတဲ့ 'ဒေါသ' ကလည်း ငါ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတဲ့ ဓာတ်သဘောတွေပဲ။ အဲဒီ 'ငါ' ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ဖို့အတွက် မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။
မျက်လှည့်ဆရာက လက်ထဲမှာ ဘာမှမရှိဘဲနဲ့ ပေါက်ကွဲသံကြီး ထွက်လာအောင် ပြလိုက်သလိုပဲ၊ 'သင်္ခါရ' ဆိုတဲ့ မျက်လှည့်ဆရာကလည်း မရှိတဲ့ "ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ" ကို ဒေါသတွေ၊ မုန်းတီးမှုတွေနဲ့ ပုံဖော်ပြီး "ငါ့ကို ရန်ပြုတဲ့သူ" ဆိုပြီး ပြနေတာ။ တကယ်တော့ မျက်လှည့်ထဲမှာ တကယ့်ပေါက်ကွဲမှု မရှိသလိုပဲ၊ ပရမတ္ထသဘောအရတော့ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ မရှိပါဘူး။ အဲဒီ လှည့်စားမှုကို ကျော်ပြီး "ဒါဟာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာရဲ့ အလုပ်ပဲ" လို့ သိလိုက်ရင် 'ငါ' ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်သွားမှာပါ။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ဒီမုန်းတီးမှုတွေဟာ ဘယ်တော့မှ မကုန်ဘူး၊ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး ပါသွားမယ်" လို့ ယူတာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို စက္ကန့်နဲ့အမျှ စောင့်ကြည့်ကြည့်ပါ၊ ဒေါသစိတ်ကလေး ပေါ်လာလိုက် ပျောက်သွားလိုက်ပဲ။ မိုင်းပေါက်ကွဲပြီးရင် မီးခိုးတွေ ပျောက်သွားသလိုပဲ၊ သင်္ခါရတွေဟာလည်း ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တာပဲဆိုတာကို မြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ နောက်ပြီး ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "မိုင်းနင်းမိလို့ သေသွားရင် အကုန်ပြီးပြီ" လို့ အပြတ်ယူတာ။ အမှန်တော့ မဟုတ်ဘူး၊ သေခါနီးမှာ ဖြစ်တဲ့ သင်္ခါရ (စေတနာ) က နောက်ဘဝကို အကျိုးပေးဦးမှာပဲ။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... မုန်းတီးမှုတွေ ပေါ်လာတိုင်း "မုန်းတယ်... သိတယ်"၊ "ပြုပြင်တယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ မြေမြှုပ်မိုင်းကို ဒေါသရဲ့ အကြွင်းအကျန်အဖြစ် ရှုမြင်ပြီး ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာလည်း အဲဒီလို မိုင်းတွေ မကျန်ခဲ့အောင် မေတ္တာနဲ့ ရှင်းလင်းပါ။ "သတိသည် အကောင်းဆုံး မိုင်းရှင်းလင်းရေးသမား" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ပေါ်လာတဲ့ ပြုပြင်စီရင်မှုတိုင်းကို သတိနဲ့ အမြဲ စောင့်ကြည့်နေဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်နော်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ သင်္ခါရက္ခန္ဓာရဲ့ ဒုက္ခနဲ့ မိုင်းအန္တရာယ်တွေဟာ စာအုပ်ထဲမှာပဲ ရှိတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လောက်အထိ ထိတ်လန့်စရာကောင်းပြီး ဘယ်လောက်အထိ သင်ခန်းစာရဖို့ ကောင်းသလဲဆိုတာ တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2495 လေးကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ပြောပြပေးချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ကတော့ တို့အဖွဲ့သားတွေ နယ်မြေဒေသတစ်ခုမှာ သမိုင်းဝင် ဓာတ်တော်တိုက်ဟောင်းတစ်ခုကို သွားရောက်လေ့လာရင်း ကြုံခဲ့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးတစ်ခုပေါ့။ အဲဒီဒေသဟာ စစ်ပွဲတွေ ငြိမ်းသွားတာ မကြာသေးတဲ့အတွက် မြေမြှုပ်မိုင်း အန္တရာယ်က အင်မတန် ကြီးမားနေတဲ့ နေရာတစ်ခုပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... တို့အဖွဲ့ကို လမ်းပြပေးတဲ့ ဒေသခံ လူငယ်လေး မောင်ဇော် ဆိုတာ ရှိတယ်။ သူဟာ အင်မတန် ဖျတ်လတ်ပေမဲ့ အဲဒီနေ့ကတော့ သူ့မျက်နှာဟာ သွေးမရှိသလို ဖြူဖျော့နေတာပဲ။ တောလမ်းကလေးအတိုင်း လျှောက်လာရင်းနဲ့ ရုတ်တရက် မောင်ဇော်က "ရပ်လိုက်ကြပါဦး" လို့ အော်ပြောပြီး နေရာမှာတင် တောင့်တောင့်ကြီး ရပ်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ ခြေထောက်အောက်မှာ ထူးဆန်းတဲ့ ဝိုင်ယာကြိုးလေးတစ်ချောင်းကို သူ မြင်လိုက်တာ။ အဲဒီအချိန်မှာ လူတိုင်းရဲ့ ရင်ထဲမှာ "မိုင်း" ဆိုတဲ့ အသိက ဝင်လာပြီး သေခြင်းတရားနဲ့ လက်တစ်လုံးခြား အခြေအနေကို ရောက်သွားကြတော့တာပဲ။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ...။
အဲဒီ စက္ကန့်ပိုင်းကလေးမှာ မောင်ဇော်ရဲ့ မျက်နှာကို ကြည့်လိုက်စမ်းပါ။ သူ့ရဲ့ သင်္ခါရက္ခန္ဓာကြီးက ဘယ်လောက်အထိ ပြင်းထန်တဲ့ ပြုပြင်မှုတွေကို လုပ်နေသလဲဆိုတာ။ သူ့စိတ်ထဲမှာ ကြောက်စိတ်တွေ၊ သောကတွေ၊ "ငါ သေတော့မှာလား" ဆိုတဲ့ အစွဲတွေက တရစပ် ပေါ်နေတာ။ ဒါကို တို့ရဲ့ Policy 13 (Risk Management) နဲ့ Article 13.1 အရ "အန္တရာယ်ကို ဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် တည်ငြိမ်စွာ တုံ့ပြန်ခြင်း" ဆိုတဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဦးပဉ္ဇင်းက လူတွေကို တည်ငြိမ်ဖို့ အရင်ဆုံး သတိပေးလိုက်ရတယ်။
"အရှင်ဘုရား... အဲဒီလို အသက်လုနေရတဲ့ အချိန်မှာ ဘယ်လိုလုပ် တည်ငြိမ်နိုင်မှာလဲ" ပေါ့။ ဒါဟာ အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့ အချက်ပဲ ဒကာကြီးရဲ့။ ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်ဇော်ကို ကြည့်ပြီး "ဒကာလေး... စိတ်ကို လျှော့လိုက်စမ်းပါ။ ခြေထောက်က ဖိအားကိုလည်း မလျှော့နဲ့၊ မမြှင့်နဲ့။ အခု မင်းစိတ်ထဲမှာ ဖြစ်နေတဲ့ ကြောက်စိတ်ကို 'ကြောက်တယ်... ကြောက်တယ်' လို့ပဲ ရှုမှတ်နေစမ်းပါ" လို့ အဝေးကနေ အသံပြုပြီး လမ်းညွှန်ခဲ့ရတယ်။ ဒါဟာ Method #62 အရ 'ကြောက်စိတ်ကို ကုသိုလ်ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲခြင်း' ပဲ။ မောင်ဇော်ဟာ သူ့ရဲ့ သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါမှာ သူ့ရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာက တုန်ယင်နေတာတွေဟာ တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်သက်သွားတာကို တွေ့ရတယ်။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ချဲ့ထွင်ပြရရင်... မိုင်းရှင်းလင်းရေး ကျွမ်းကျင်သူတွေ ရောက်လာပြီး မိုင်းကို ဖြုတ်နေတဲ့ အချိန်မှာ မောင်ဇော်တင် မဟုတ်ဘူး၊ ဘေးက ကြည့်နေတဲ့ သူတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "ဒီမိုင်းကို ဘယ်သူ ထောင်ထားခဲ့တာလဲ၊ အင်မတန် ယုတ်မာလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ ဒေါသ အာဃာတတွေ ပေါ်လာကြတယ်။ စစ်ပွဲက ပြီးသွားပြီ၊ မိုင်းထောင်ခဲ့တဲ့သူလည်း ဘယ်ရောက်နေမှန်း မသိတော့ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ "ဒေါသသင်္ခါရ" ကတော့ မြေကြီးထဲမှာ ကျန်ရစ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီ ဒေါသရဲ့ အကြွင်းအကျန်က အခု လူတွေကို ဒုက္ခပေးနေတာ။ ဒါကို မြင်အောင် ကြည့်စမ်းပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မိုင်းထက် ကြောက်စရာကောင်းတာက အဲဒီ မိုင်းကို ထောင်စေခဲ့တဲ့ "မုန်းတီးမှု သင်္ခါရ" ပဲ မဟုတ်လား။
မောင်ဇော် နင်းမိမလို ဖြစ်ခဲ့တဲ့ မိုင်းကို ဘေးကင်းကင်းနဲ့ ဖြုတ်နိုင်ခဲ့တဲ့အခါမှာ အားလုံး သက်ပြင်းချနိုင်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်ဇော်ကို ဆက်ပြီး ဆုံးမရတယ် "ဒကာလေး... မြေကြီးထဲက မိုင်းကတော့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ဖြုတ်ပေးလို့ ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ မင်းစိတ်ထဲမှာ ဒီနေ့ ဖြစ်သွားတဲ့ 'ကြောက်စိတ်' နဲ့ 'မုန်းတီးမှု' မိုင်းတွေကိုတော့ မင်းကိုယ်တိုင် ဉာဏ်နဲ့ ဖြုတ်ရမယ်" လို့။ အဲဒီ ဝမ်းနည်းစရာ ကောင်းတဲ့ စစ်ကျန် မုန်းတီးမှုတွေကို စိတ်ထဲမှာ ဆက်ပြီး မြှုပ်ထားရင်၊ မင်းဟာ အချိန်မရွေး ပေါက်ကွဲနိုင်တဲ့ စိတ်မိုင်းကြီးကို သယ်ထားရသလို ဖြစ်နေမှာပဲလို့ ရှင်းပြလိုက်ရတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... တို့ရဲ့ လောကကြီးမှာ မြေမြှုပ်မိုင်းတွေ ရှိနေတာဟာ လူတွေရဲ့ သင်္ခါရက္ခန္ဓာမှာ ဒေါသတွေ ပြုပြင်စီရင်မှုတွေ လွန်ကဲခဲ့လို့ပဲ။ စစ်ပွဲပြီးပေမဲ့ မုန်းတီးမှုတွေ ကျန်ရစ်တတ်တယ်ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာ။ တို့တွေဟာ မြေပြင်က မိုင်းတွေကို ရှင်းလင်းဖို့ (Mine Action) ကြိုးစားသလိုပဲ၊ တို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲက မုန်းတီးမှု မိုင်းတွေကိုလည်း ရှင်းလင်းဖို့ (Heart Action) အင်မတန် လိုအပ်ပါတယ်နော်။ ဒါဟာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ Policy 13 အရ အန္တရာယ်ကင်းရုံတင် မဟုတ်ဘဲ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုံခြုံမှု (Psychological Safety) ကိုပါ ဖော်ဆောင်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။ မြေကြီးထဲက မိုင်းအန္တရာယ်တွေ၊ စိတ်ထဲက ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ နာကျင်မှုတွေဟာ 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။ အဲဒီ မိုင်းတွေကို ဖြစ်စေခဲ့တဲ့၊ မုန်းတီးမှုကို ဖြစ်စေခဲ့တဲ့ ဒေါသနဲ့ တဏှာတွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။ အဲဒီ မုန်းတီးမှုတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး စိတ်ထဲမှာရော၊ မြေပြင်မှာပါ ငြိမ်းအေးသွားတာကတော့ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။ အဲဒီ နိရောဓသစ္စာကို ရောက်အောင် 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲစိတ်ပြီး "သတိ" ဆိုတဲ့ မိုင်းရှာစက်နဲ့ ကိုယ့်စိတ်ကို အမြဲ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဘဝလမ်းကို လျှောက်တဲ့အခါ မိုင်းအန္တရာယ်ကို သတိထားသလိုပဲ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ပြုပြင်စီရင်မှု သင်္ခါရတွေကိုလည်း အမြဲ သတိထားကြပါ။ သင်္ကြန်အကြို ကာလမှာ စိတ်သစ်လူသစ်နဲ့ အာဃာတမိုင်းတွေကို နှလုံးသားထဲကနေ အမြစ်ပြတ် ရှင်းလင်းနိုင်ကြပါစေ။ ကိုယ့်ရဲ့ ခြေလှမ်းတိုင်းဟာ ဘေးကင်းလုံခြုံပြီး ငြိမ်းချမ်းမှုတွေနဲ့ ပြည့်စုံနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့ကြပါစေ၊ မိုင်းအန္တရာယ် အပေါင်းမှ ကင်းဝေးကြပါစေ၊ သစ္စာတရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီး ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၄ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
