Day: 102 | ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ | အပူချိန်နှင့် စိတ် (Temperature and Mind) | အဘိဓမ္မ၊ ဒေါသ (အပူ) | Thermodynamics
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနဲ့တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။ ယနေ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၇ ရက်နေ့မှာ ကြွရောက်လာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်အတက်နေ့ (Thingyan A-tet Day) ကို ရောက်ရှိဖို့ နီးကပ်လာပါပြီ။ နှစ်ဟောင်းက အပူအပင်တွေ၊ အညစ်အကြေးတွေ အားလုံး ကင်းစင်ပြီး နှစ်သစ်မှာ အေးချမ်းတဲ့ မင်္ဂလာတရားတွေနဲ့ ပြည့်စုံကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ တရားမဟောခင်မှာ ရာသီဥတုကလည်း အင်မတန် ပူပြင်းတဲ့အတွက် စိတ်ကလေးကို အေးချမ်းသွားအောင် 'အာပေါကသိုဏ်း' (Water Meditation) သို့မဟုတ် မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင်ဆုံး ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ "ငါ၏ စိတ်နှလုံးသည် ရေကဲ့သို့ အေးမြပါစေ၊ ငါ၏ ခန္ဓာကိုယ်၌ ရှိသော အပူဓာတ်တို့သည် ငြိမ်းအေးပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ သင်္ကြန်ရေရဲ့ အေးမြမှုကို အာရုံပြုပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ကြည်လင်အေးမြတဲ့ ရေကန်ကြီးတစ်ခု ရှိနေတယ်လို့ ပုံဖော်ကြည့်လိုက်စမ်းပါ။ အပြင်မှာ နေပူရှိန် ဘယ်လောက်ပဲ ပြင်းပြင်း၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ရေကန်ကြီးကတော့ အေးမြတည်ငြိမ်နေရမယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အိုးပူပူတစ်လုံးထဲကို ရေအေးအေးလေး လောင်းထည့်လိုက်ရင် "ရှဲ" ခနဲ မြည်ပြီး အပူတွေ ငြိမ်းသွားသလိုမျိုး၊ တို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ အပူတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်း "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ ရေစင်နဲ့ ပက်ဖျန်းလိုက်ရမယ်။ သင်္ကြန်မှာ ရေပက်တာဟာ အပျော်သဘောတင် မဟုတ်ဘူး၊ တစ်နှစ်တာလုံး ပူလောင်ခဲ့သမျှကို ဆေးကြောတဲ့ သဘောဆောင်ပါတယ်။ အခုလည်း ဝင်လေထွက်လေလေးကို အေးအေးဆေးဆေး ရှုမှတ်ရင်း၊ ထွက်လေတိုင်းမှာ ကိုယ့်စိတ်ထဲက အပူဟူသမျှ ပါသွားတယ်လို့ အာရုံပြုလိုက်ကြပါဦး။
စိတ်ကလေး အေးချမ်းသွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ရဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်တဲ့ "အပူချိန်နှင့် စိတ်" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သစ် ရူပဗေဒ၊ အထူးသဖြင့် "အပူသိပ္ပံ" (Thermodynamics) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... Thermodynamics မှာ နိယာမ (Laws) တွေ ရှိတယ်။ အဲဒီထဲက ဒုတိယနိယာမ (Second Law of Thermodynamics) အရ အပူစွမ်းအင် (Heat Energy) ဟာ အပူချိန်မြင့်တဲ့နေရာကနေ အပူချိန်နိမ့်တဲ့နေရာကို အမြဲတမ်း စီးဆင်းလေ့ရှိတယ်။ ဒါကို 'Heat Transfer' လို့ ခေါ်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အခုလို ဧပြီလ နွေရာသီမှာ ပတ်ဝန်းကျင် အပူချိန်က ၄၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်လောက် ရှိနေတယ်။ တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန်က ၃၇ ဒီဂရီလောက်ပဲ ရှိတာ။ အဲဒီတော့ သဘာဝနိယာမအရ အပြင်က အပူတွေက တို့ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို အတင်း ဝင်ရောက်ဖို့ ကြိုးစားတော့တာပဲ။ အဲဒီအခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်က 'Homeostasis' လို့ ခေါ်တဲ့ ညီမျှမှုကို ထိန်းဖို့အတွက် ချွေးတွေ ထွက်ရတယ်၊ နှလုံးခုန် မြန်ရတယ်။ ဒီလို ရုန်းကန်ရတဲ့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ 'Entropy' လို့ ခေါ်တဲ့ မညီမျှမှုတွေ၊ ဖရိုဖရဲဖြစ်မှုတွေ (Disorder) တိုးပွားလာတာပေါ့။
သိပ္ပံပညာအရ အပူချိန် မြင့်တက်လာရင် မော်လီကျူးတွေရဲ့ လှုပ်ရှားမှု (Kinetic Energy) မြန်ဆန်လာတယ်။ စိတ်ပညာ (Psychology) နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင်လည်း ပတ်ဝန်းကျင် ပူပြင်းတဲ့အခါ လူတွေရဲ့ စိတ်ဟာ ပိုပြီး လှုပ်ရှားလွယ်တယ်၊ စိတ်တိုလွယ်တယ်၊ သည်းခံနိုင်စွမ်း (Tolerance) လျော့နည်းလာတယ်လို့ သုတေသနတွေက ဆိုပါတယ်။ 'Heat-Aggression Hypothesis' အရ အပူချိန်မြင့်လေ၊ ရန်လိုမှု များလေပါပဲ။ ဒါဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပူ (Physical Heat) ကနေ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖိစီးမှု (Mental Stress) အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားတဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ ဖြစ်စဉ်ကြီးပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ရာသီဥတုပူတာက သဘာဝလေ၊ စိတ်တိုတာကလည်း သဘာဝပဲ မဟုတ်ဘူးလား" ပေါ့။ သိပ္ပံသဘောအရတော့ ဟုတ်ကောင်း ဟုတ်နိုင်ပေမဲ့၊ တို့ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာတော့ အဲဒီ အပြင်အပူကို အတွင်းအပူ ဖြစ်ခွင့်မပေးဖို့ တာဝန်ရှိပါတယ် ဒကာကြီးရဲ့။ Thermodynamics မှာ 'Insulation' (အပူကာ ပစ္စည်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ အိမ်ကို အပူကာပြား တပ်ထားရင် အပြင်က ဘယ်လောက် ပူပူ၊ အိမ်ထဲမှာ အေးနေသလိုမျိုး၊ တို့ရဲ့ စိတ်ကိုလည်း 'သတိ' (Mindfulness) ဆိုတဲ့ အပူကာပြား တပ်ဆင်ထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အခု သိပ္ပံပညာက ပြတဲ့ အပူစွမ်းအင် စီးဆင်းမှုနဲ့ Entropy သဘောတရားတွေကို နားလည်ထားမှသာလျှင် ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ 'ဒေါသ' နဲ့ 'မနာယတန' (စိတ်) ကို ရှုမှတ်ရမယ့် နည်းစနစ်တွေကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပိုပြီး ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရာသီဥတုပူတိုင်း စိတ်မပူအောင် ဘယ်လို ကျင့်ကြံရမလဲဆိုတာကို ပါဠိတော် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်တွေနဲ့ ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... ရှေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ Thermodynamics အရ အပူစွမ်းအင် ကူးပြောင်းပုံတွေကို ပြောခဲ့ပြီးပြီနော်။ အခု အဲဒီအချက်ကို တို့ဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာတရားတော်နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အနှစ်သာရကို ရှာကြည့်ကြရအောင်။ အဘိဓမ္မာမှာ 'ဒေါသ' (Dosa) ကို 'စန္ဒီလက္ခဏာ' (ကြမ်းတမ်းခြင်း လက္ခဏာရှိ၏)၊ 'ဒုဿနရသ' (မိမိမှီရာ စိတ်ရုပ်ကို ဖောက်ပြန်ပူလောင်စေခြင်း ကိစ္စရှိ၏) လို့ ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဒေါသနဲ့ ယှဉ်တဲ့ ရုပ်တရားတွေမှာ 'တေဇောဓာတ်' (မီးဓာတ်) လွန်ကဲတတ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အပြင်က နေပူတာဟာ 'ဥတုဇရုပ်' (ရာသီဥတုကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ရုပ်) ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီအပူကြောင့် စိတ်တိုတာကတော့ 'ဒေါသ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "အပြင်ပူတာ ရုပ်၊ အတွင်းပူတာ နာမ်" လို့ ခွဲခြားသိမြင်ဖို့ ဆုံးမတော်မူခဲ့တယ်။ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ (၁၁) ပုဒ်မြောက် (Verse 11) ဖြစ်တဲ့ တရားဂုဏ်တော် "သန္ဒိဋ္ဌိကော" (ကိုယ်တိုင်သိမြင်နိုင်သော) ဆိုတာကို ဒီနေရာမှာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမယ်။ "သန္ဒိဋ္ဌိကော" ဆိုတာ အခု ကျင့်ရင် အခု ချက်ချင်း အကျိုးရတာ။ ရာသီဥတု ပူနေတဲ့အချိန်မှာ ဒေါသထွက်လိုက်ရင် ချက်ချင်း ပိုပူသွားတယ် မဟုတ်လား။ ဒါပေမဲ့ "အော်... ဒါ ရုပ်ရဲ့ သဘောပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး စိတ်ကို လျှော့ချလိုက်ရင် ချက်ချင်း အေးသွားတာကိုလည်း လက်တွေ့ (Here and Now) ခံစားရမှာပါ။
ဒါကို နောက်ထပ် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ချဲ့ထွင်ပြရရင်... ရေနွေးအိုး တည်ထားသလိုပါပဲ။ အောက်က မီး (ရာသီဥတု) က ပူနေပေမဲ့၊ ရေနွေးအိုးထဲက ရေ (စိတ်) ကို မဆူပွက်အောင် ထိန်းထားလို့ ရပါတယ်။ ဘယ်လို ထိန်းမလဲ။ 'မနာယတန' (စိတ်တံခါး) ကို စောင့်ကြည့်ပြီး ထိန်းရမှာ။ အဘိဓမ္မာမှာ စိတ် (Citta) ဆိုတာ အာရုံကို သိတတ်တဲ့ သဘောပဲ ရှိတာ။ ပူတာကို သိတာက စိတ်၊ ပူတာကို မကျေနပ်တာက ဒေါသ။ အဲဒီ နှစ်ခုကို မရောထွေးအောင် 'သန္ဒိဋ္ဌိကော' ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြားကြည့်ရမယ်။ "ပူတယ်... သိတယ်" ဆိုတာက သန့်ရှင်းတဲ့ စိတ်။ "ပူလိုက်တာကွာ... စိတ်ညစ်တယ်" ဆိုတာက ဒေါသ ရောသွားတဲ့ စိတ်။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ Verse 11 က ညွှန်ပြတဲ့အတိုင်း "တရားဂုဏ်တော်" ကို ပွားများခြင်းဟာ အကောင်းဆုံး အအေးပေးစက် (Air Conditioner) ပါပဲ။ စိတ်ထဲမှာ "သန္ဒိဋ္ဌိကော... သန္ဒိဋ္ဌိကော" လို့ ရွတ်ဆိုပြီး၊ "ငါ့ရဲ့ သည်းခံခြင်း အကျိုးကို အခုချက်ချင်း မြင်ရစေမယ်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်ပါ။ အဲဒီအခါမှာ ရုပ်ခန္ဓာက ချွေးထွက်နေဦးမှာ ဖြစ်ပေမဲ့၊ နာမ်ခန္ဓာ (စိတ်) ကတော့ ရေခဲတိုက်ထဲ ရောက်နေသလို အေးချမ်းသွားပါလိမ့်မယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို တိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အာရုံက 'မနာယတန' (စိတ်အကြည်/စိတ်တံခါး) ကို အသုံးပြုပြီး အပူဒဏ်ကို ရှုမှတ်ဖို့ပဲ။ သင်္ကြန်ကာလ အပူရှိန်ပြင်းတဲ့အချိန်မှာ ဒါဟာ အကောင်းဆုံး ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ရှုကွက်မှာ အဆင့် (၅) ဆင့် ရှိတယ်။ (၁) ဒွါရ - မနဒွါရ (စိတ်)။ (၂) အာရုံ - ဓမ္မာရုံ (အပူ၊ အအေး၊ ခံစားမှု)။ (၃) ဝိညာဉ် - မနောဝိညာဉ် (သိစိတ်)။ (၄) ဖဿ - စိတ်နှင့် အာရုံ ထိတွေ့မှု။ (၅) ဝေဒနာ - ပူလောင်မှု/အေးမြမှု ခံစားချက်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... နေပူထဲ ထွက်ရတဲ့အခါ "ငါ ပူတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်လိုက်ရင် 'ငါ' (Atta) ပါသွားလို့ ပိုပူပါတယ်။ ဘယ်လို မှတ်မလဲ။
၁။ ကာယဒွါရ (ကိုယ်) မှာ အပူထိရင် "ပူတယ်... သိတယ်" (ဒါက ရုပ်ကို သိတာ)။
၂။ မနဒွါရ (စိတ်) မှာ မကျေနပ်မှု ဖြစ်လာရင် "မကျေနပ်ဘူး... သိတယ်" (ဒါက နာမ်ကို သိတာ)။
အဲဒီလို ခွဲခြားလိုက်ပါ။ အပြင်က အပူ (Thermodynamics Heat) ကို ခန္ဓာကိုယ်က လက်ခံနေရတာကို တားလို့ မရဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အပူကို စိတ်ထဲ ဆွဲသွင်းပြီး "ဒေါသ" (Mental Heat) အဖြစ် မပြောင်းလဲအောင် တားလို့ ရပါတယ်။ "အပြင်ပူတာ ရုပ်၊ အတွင်းပူတာ နာမ်" ဆိုတဲ့ ဆောင်ပုဒ်ကို ရွတ်ပါ။ စိတ်ကို ခန္ဓာကိုယ်ကနေ ခွဲထုတ်လိုက်သလို (Detachment) သဘောထားပါ။
ဒီနေရာမှာ မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... ပူလွန်းလို့ သည်းမခံနိုင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ" ပေါ့။ အဲဒီ "သည်းမခံနိုင်ဘူး" ဆိုတဲ့ စိတ်ကို ပြန်ရှုပါ ဒကာကြီး။ "သည်းမခံနိုင်ဘူးလို့ ထင်နေတာပါလား... သိလိုက်တယ်"။ ပြီးတော့ "အပူဆိုတာ တေဇောဓာတ် လွန်ကဲတာပဲ၊ ငါ မဟုတ်ဘူး" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အပူကို ရန်သူလို မမြင်ဘဲ၊ ရှုစရာ အာရုံ (Object of Meditation) တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါ။ အပူရှိန် မြင့်တက်လာတိုင်း ကိုယ့်ရဲ့ သတိအားလည်း မြင့်တက်လာပါစေ။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ဟောစဉ်ကို ဆက်ကြည့်ရအောင်။ လူတွေမှာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုတာ အမြဲ ကပ်ပါနေတယ်။ "ငါ ပူတယ်၊ ငါ မခံနိုင်ဘူး" ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဒိဋ္ဌိပဲ။ တကယ်တော့ 'ငါ' လည်း မရှိဘူး၊ 'ပူတဲ့သူ' လည်း မရှိဘူး။ ရှိတာက တေဇောဓာတ် (ရုပ်) နဲ့ ဝေဒနာ (နာမ်) တို့ရဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုပဲ။
မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို သုံးကြည့်စို့။ မျက်လှည့်ဆရာက မီးဝိုင်းထဲကနေ လွတ်မြောက်အောင် ပြသလိုမျိုး၊ 'ပညာ' ဆိုတဲ့ မျက်လှည့်ဆရာကလည်း တေဇောမီးတွေကြားထဲကနေ စိတ်ကို လွတ်မြောက်အောင် (Escape) ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်။ တကယ်တော့ အပူဆိုတာ စွမ်းအင် (Energy) သက်သက်ပါ။ အဲဒီ စွမ်းအင်ကို "ငါ" လို့ သွားစွဲလမ်းလိုက်မှ လောင်ကျွမ်းသွားတာ။ အဲဒီ စွဲလမ်းမှုကို ဖြတ်လိုက်ရင် အပူဟာ သူ့သဘောသူဆောင်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွားမှာပါ။ ဒါကို မြင်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ဒီအပူကြီးက ဘယ်တော့မှ ပြီးမှာ မဟုတ်ဘူး" လို့ ထင်တာ။ ဒါပေမဲ့ အပူချိန်ဆိုတာ ပြောင်းလဲနေတာပဲ။ မနက် ပူမယ်၊ ညနေ အေးမယ်။ ခဏနေရင် မိုးရွာမယ်။ မမြဲတဲ့ သဘော (Anicca) ကို မြင်ရင် သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဆိုတာကတော့ "ပူရင် ပူသလို နေလိုက်မယ်၊ ဘာမှ မထူးဘူး" လို့ ပေါ့ဆတာ။ မဟုတ်ဘူး... ပူတာကို အကြောင်းပြုပြီး ဖြစ်လာတဲ့ ဒေါသကံတွေက နောက်ဘဝအထိ ပါသွားမှာ။ အကြောင်းအကျိုးကို သိရင် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
အလုပ်ပေး ရှုကွက်အနေနဲ့ ပြောရရင်... "ရာသီဥတုပူတိုင်း စိတ်မပူအောင် ကျင့်"။ ရေချိုးရင်လည်း "အေးတယ်... သိတယ်"၊ နေပူထဲသွားရင် "ပူတယ်... သိတယ်"။ အပူအအေး (Temperature) ကို စိတ်ခံစားမှု (Emotion) နဲ့ မရောပါနဲ့။ သာမိုမီတာ (Thermometer) လိုပဲ နေပါ။ သာမိုမီတာက အပူချိန်ကို တိုင်းပြတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူက ဒေါသ မထွက်ဘူး။ တို့စိတ်ကိုလည်း သာမိုမီတာလိုပဲ "သိရုံသက်သက်" (Just Knowing) ထားရှိကြပါစို့။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု ဦးပဉ္ဇင်း ဟောခဲ့တဲ့ အပူချိန်နဲ့ စိတ်အကြောင်း တရားတွေကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချရမလဲဆိုတာ ပိုပြီး မျက်စိထဲ မြင်သွားအောင် တို့ Hswagata ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Case-2502 (Template T115) လေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ဧပြီလ နွေရာသီ အပူဆုံးရက်တွေမှာ ပြတိုက်ရဲ့ အဲကွန်းစနစ် (HVAC System) ပျက်ယွင်းသွားတုန်းက ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပေါ့။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အဲဒီနေ့က အပြင်အပူချိန် ၄၂ ဒီဂရီလောက် ရှိတယ်။ ပြတိုက်ထဲမှာလည်း ဧည့်သည်တွေ ပြည့်နေတယ်။ ရုတ်တရက် အဲကွန်းစက်ကြီး ချို့ယွင်းပြီး ရပ်သွားရော။ ၁၀ မိနစ်လောက် အတွင်းမှာပဲ ပြတိုက်ခန်းမကြီးက ပေါင်းအိုး (Sauna) လို ပူလာတယ်။ ဧည့်သည်တွေက ယပ်တောင်တွေ ခတ်၊ ညည်းတွား၊ တချို့က ဝန်ထမ်းတွေကို "ပိုက်ဆံပေးထားတာ ဘာလို့ အဲကွန်းမဖွင့်တာလဲ" ဆိုပြီး ရန်တွေ့ကြတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း ပူတာရယ်၊ အဆူခံရတာရယ် ပေါင်းပြီး စိတ်တွေ တို၊ အချင်းချင်း အပြစ်တင် (Blame Game) ဖြစ်ကုန်ကြတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုလုံး Thermodynamics ရဲ့ Entropy (ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု) တွေ မြင့်တက်ကုန်တာပေါ့။
ဒီနေရာမှာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ Policy 12 (Environmental Control) နဲ့ Article 12.1 ဖြစ်တဲ့ "အပူချိန် ထိန်းညှိခြင်းနှင့် အရေးပေါ် လေဝင်လေထွက် စနစ်" (Temperature Standards & Emergency Ventilation) ဆိုတဲ့ မူဝါဒကို အသက်သွင်းရမယ့် အချိန်ပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်း ရောက်သွားတော့ အခြေအနေက တော်တော် ဆိုးနေပြီ။ ဦးပဉ္ဇင်းက ဝန်ထမ်းတွေကို အရင်ဆုံး ခေါ်လိုက်တယ်။ "ဒကာတို့... အပြင်က စက်ပျက်တာကို တို့ ချက်ချင်း မပြင်နိုင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ မင်းတို့ စိတ်ထဲက အဲကွန်းကိုတော့ ချက်ချင်း ဖွင့်လို့ရတယ်" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... "မင်းတို့ စိတ်တိုနေရင် ပိုပူလိမ့်မယ်။ အခု ဧည့်သည်တွေကို မေတ္တာထားပြီး ရေအေးလေးတွေ လိုက်တိုက်လိုက်ပါ။ ပြတင်းပေါက်တွေကို ဖွင့်၊ ပန်ကာတွေကို ထုတ်၊ လေဝင်လေထွက် ကောင်းအောင် လုပ်ပါ။ အဓိကက မင်းတို့ မျက်နှာတွေက 'အေး' နေဖို့ လိုတယ်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်တယ်။ ဦးပဉ္ဇင်း ကိုယ်တိုင်လည်း ဧည့်သည်တွေကို "သည်းခံခြင်းသည် အမြတ်ဆုံး အဲကွန်းပါ" လို့ တရားချပြရတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေက ဒေါသကို လျှော့ပြီး (Reducing Internal Heat)၊ လုပ်စရာ ရှိတာကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် လုပ်လိုက်တော့မှ ဧည့်သည်တွေလည်း စိတ်ပြေပြီး အခြေအနေကို နားလည်သွားကြတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ တို့ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့... စက်ပစ္စည်းတွေ ပျက်လို့ ပူတာက ပြင်လို့ ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ စိတ်တွေ ပျက်လို့ ပူတာကတော့ ကိုယ်တိုင် ပြင်မှ ရမယ်။ ရာသီဥတု ပူပြင်းတဲ့အချိန်၊ အခက်အခဲတွေ ကြုံတဲ့အချိန်မှာ "အပူချိန်နှင့် စိတ်" ကို ခွဲခြားနိုင်ဖို့ အရေးကြီးတယ်။ ပြဿနာ (Heat) ကို ဒေါသ (Dosa) နဲ့ မဖြေရှင်းဘဲ၊ ပညာ (Panna) နဲ့ ဖြေရှင်းနိုင်မှသာ "သန္ဒိဋ္ဌိကော" ဆိုတဲ့ လက်တွေ့ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ပြီး ခြုံငုံကြည့်ကြရအောင်။
ရာသီဥတု ပူပြင်းမှု၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ပူလောင်ဆင်းရဲမှုတွေဟာ 'ဒုက္ခသစ္စာ' ပဲ။
အဲဒီ အပူကို မခံနိုင်ဘဲ စိတ်တိုတာ၊ အေးတာကိုပဲ တပ်မက်နေတာတွေဟာ 'သမုဒယသစ္စာ' ပဲ။
အပူအအေး လောကဓံကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ပြီး၊ စိတ်ထဲမှာ အေးချမ်းတည်ငြိမ်နေတာ၊ ကိလေသာအပူ ငြိမ်းသွားတာကတော့ 'နိရောဓသစ္စာ' ပေါ့။
အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုကို ရဖို့အတွက် မနာယတနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန် ပွားများခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ဟာ 'မဂ္ဂသစ္စာ' ပဲ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း သင်္ကြန်အတက်နေ့မှာ ရာသီဥတု ပူပြင်းပေမဲ့ စိတ်မပူအောင် ကျင့်ကြံကြပါ။ "အပြင်ပူတာ ရုပ်၊ အတွင်းပူတာ နာမ်" လို့ ခွဲခြားသိမြင်ပြီး၊ နှစ်သစ်မှာ အေးချမ်းသော စိတ်နှလုံးဖြင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်များ ပြုလုပ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ အပူဒဏ်၊ အအေးဒဏ် ခံနိုင်ရည်ရှိကြပါစေ။ မကောင်းမှုဟူသမျှ ကင်းစင်ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
