Day: 155 | June 3, 2024 | စက်ဘီးနှင့် ကျန်းမာရေး | ဓမ္မပဒ၊ စက္က (ဘီး) | Sustainable Transport
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၈ ပြည့်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့မှာ Hswagata Museum & Private Institute ကို ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်စင် အပေါင်းတို့နဲ့ ဝန်ထမ်းမိသားစုများ အားလုံးပဲ မင်္ဂလာအပေါင်းနဲ့ ပြည့်စုံကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ ကမ္ဘာ့စက်ဘီးနေ့ (World Bicycle Day) လို့ သတ်မှတ်ထားသလို၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ပြတိုက်ကြီးမှာတော့ "အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်များ" ရဲ့ အနာဂတ်အတွက် သန့်ရှင်းတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ကျန်းမာတဲ့ ဘဝတွေကို ဖော်ဆောင်ပေးဖို့ ရည်ရွယ်တဲ့နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ တို့တွေရဲ့ အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်လေးတွေ ဘေးကင်းဖို့ဆိုရင် သူတို့ ရှင်သန်ရမယ့် ကမ္ဘာမြေကြီးဟာလည်း ဘေးကင်းဖို့ လိုတယ် မဟုတ်လား။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ "ကလေးများ ဘေးကင်းပါစေ" လို့ ဆုတောင်းရင်း ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကုသပေးနိုင်တဲ့ "စက်ဘီးနှင့် ကျန်းမာရေး" တရားတော်ကို ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စက်ဘီးစီးတာဟာ ရိုးရှင်းတဲ့ လှုပ်ရှားမှုလေး တစ်ခုလို့ ထင်ရပေမယ့်၊ အဲဒီ ဘီးလိမ့်တဲ့ ဖြစ်စဉ်ထဲမှာ ဓမ္မသဘောတွေ၊ သိပ္ပံသဘောတွေ ဘယ်လောက်တောင် များပြားနေသလဲဆိုတာ ဒီနေ့ အတူတူ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ လောကမှာ အရာရာဟာ လည်ပတ်နေတာပဲ မဟုတ်လား။ ကမ္ဘာကြီးက လည်နေတယ်၊ နာရီလက်တံတွေ လည်နေတယ်၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သံသရာကြီးကလည်း လည်နေတာပဲ။ စက်ဘီးစီးတယ်ဆိုတာ အမှန်တော့ အဲဒီ လည်ပတ်မှုကို တို့တွေက ထိန်းချုပ်ပြီး ကောင်းကျိုးဖြစ်အောင် အသုံးချတာပါ။ ဒီနေရာမှာ မေးစရာ ရှိတာက "တို့ဘဝရဲ့ ဘီးတွေကော ဖြောင့်ဖြောင့်တန်းတန်း လည်နေကြရဲ့လား" ဆိုတာပါပဲ။ စက်ဘီးဘီး ကောက်နေရင် စီးရတာ မချောမွေ့သလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားတွေ ကောက်နေရင်လည်း ဘဝခရီးလမ်းမှာ ပင်ပန်းနေမှာပေါ့။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာ စက်ဘီးစီးရင်း ကျန်းမာရေး ကောင်းအောင် လုပ်သလို၊ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း ဓမ္မဆိုတဲ့ လမ်းပေါ်မှာ ဟန်ချက်ညီညီ လျှောက်လှမ်းနိုင်အောင် ကြိုးစားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ တို့ဘဝဆိုတာ စက်ဘီးတစ်စီးကို နင်းနေရသလိုပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ စက်ဘီးဟာ နင်းနေသရွေ့ (ဝီရိယရှိနေသရွေ့) လဲမကျဘဲ ရှေ့ကို သွားနိုင်သလိုမျိုး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝမှာလည်း ကုသိုလ်တရားတွေကို မပြတ်နင်းနေမှသာ အပါယ်ငရဲဆိုတဲ့ ချောက်ထဲကို လဲမကျမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ နင်းတာ ရပ်လိုက်တာနဲ့ စက်ဘီးက ဟန်ချက်ပျက်ပြီး လဲကျသွားသလိုပဲ၊ တို့တွေ တရားဘာဝနာ ပွားများတာကို ရပ်လိုက်ရင်လည်း ကိလေသာလှိုင်းတွေအောက်မှာ ဘဝဟာ ပြိုလဲသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စက်ဘီးစီးခြင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လေ့ကျင့်ခန်း ဖြစ်သလို၊ စိတ်အတွက်လည်း "သတိ" ကို မြဲစေတဲ့ သင်ခန်းစာတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်နော်။
အခု တရားမနာကြားခင်မှာ တို့တွေ အားလုံးပဲ ခဏလောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ကြည့်ကြရအောင်။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ ဟန်ချက် (Balance) ညီဖို့ လိုသလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးတွေမှာလည်း အစွန်းမရောက်တဲ့ ဟန်ချက်ညီမှု လိုအပ်ပါတယ်။ အခု ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အာရုံစိုက်လိုက်ပါ။ လေကလေး ဝင်လာတာကို သိနေပါ။ လေကလေး ထွက်သွားတာကို သိနေပါ။ ဒီလေဓာတ် (ဝါယောဓာတ်) ဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို လှုပ်ရှားစေတဲ့ မူလစွမ်းအင်ပါပဲ။ စက်ဘီးဘီး လိမ့်ဖို့ လေဖိအား လိုသလိုမျိုး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကြီး လည်ပတ်ဖို့လည်း ဒီအသက်ရှူသံလေးတွေ လိုအပ်ပါတယ်။ ဝင်လေ... သိ၊ ထွက်လေ... သိ။ ဒီလို သိနေတဲ့ ခဏမှာ "ငါ" ရှူနေတာ မဟုတ်ဘဲ သဘာဝတရားက သူ့အလုပ်သူ လုပ်နေတာလို့ နှလုံးသွင်းကြည့်ပါ။ ဒီ အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းဟာ တို့ဘဝ စက်ဘီးကြီးရဲ့ လက်ကိုင် (Handlebar) ကို မြဲမြဲဆုပ်ကိုင်ထားသလိုပါပဲ။ လမ်းကြောင်း မလွဲအောင်၊ အမှားမလုပ်မိအောင် သတိဆိုတဲ့ လက်ကိုင်ကို မြဲမြဲကိုင်ပြီး နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစမ်းပါ။
ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ပြတိုက်ကြီးမှာရှိတဲ့ ဝန်ထမ်းတွေ၊ လာရောက်ဖူးမြော်ကြတဲ့ ဒကာ ဒကာမတွေကို တို့က အမြဲတမ်း တိုက်တွန်းလေ့ရှိပါတယ်။ "စက်ဘီးစီးပြီး လာကြပါ၊ သဘာဝကို ချစ်ပါ" တဲ့။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ စက်ဘီးစီးခြင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ် ကျန်းမာစေရုံတင်မကဘဲ၊ စိတ်ကိုလည်း လွတ်လပ်ပေါ့ပါးစေလို့ပါပဲ။ ဒီနေ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်ရဲ့ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့မှာ တို့တွေဟာ ကမ္ဘာမြေကို ချစ်တဲ့စိတ်၊ ကလေးငယ်တွေကို သနားတဲ့စိတ်နဲ့ စက်ဘီးစီးခြင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို သိပ္ပံနည်းကျရော၊ ဓမ္မနည်းကျပါ အကျယ်တဝင့် လေ့လာသွားကြပါမယ်။ အခုလို သမာဓိလေး ရနေတဲ့ အချိန်မှာ တို့တွေ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာ (Sustainable Transport & Physiology) ရှုထောင့်ကနေ စက်ဘီးစီးခြင်းက ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကို ဘယ်လို ပြုပြင်ပေးသလဲဆိုတာကို အနုစိတ် ဆွေးနွေးကြရအောင်။
ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာ (Physiology) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်မယ်ဆိုရင် စက်ဘီးစီးခြင်းဟာ လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ ခန္ဓာဗေဒ (Anatomy) နဲ့ ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiology) အပေါ်မှာ အင်မတန် ထူးခြားတဲ့ သက်ရောက်မှုတွေ ရှိပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ တို့တွေ စက်ဘီးနင်းလိုက်တဲ့အခါ ခြေထောက်က ကြွက်သားကြီးတွေ ဖြစ်တဲ့ Quadriceps နဲ့ Hamstrings တွေက အလုပ်လုပ်ရပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ နှလုံးခုန်နှုန်း မြန်လာပြီး သွေးလှည့်ပတ်မှု စနစ် (Cardiovascular System) ဟာ ပိုပြီး ထိရောက်လာပါတယ်။ သိပ္ပံပညာအရ စက်ဘီးစီးခြင်းဟာ နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ ရောဂါတွေကို ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချပေးနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ တို့ခန္ဓာကိုယ်ထဲက "အင်ဂျင်" ကို သန့်ရှင်းအောင် လုပ်နေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သွေးကြောတွေဟာ ရေပိုက်လိုင်းတွေနဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ စက်ဘီးမစီးဘဲ ငြိမ်နေရင် ပိုက်ထဲမှာ အနယ်ထိုင်သလိုမျိုး သွေးကြောထဲမှာ အဆီ (Cholesterol) တွေ ပိတ်လာတတ်ပါတယ်။ စက်ဘီးစီးလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ ရေအားနဲ့ ဆေးချလိုက်သလိုမျိုး သွေးတွေက အရှိန်နဲ့ စီးဆင်းသွားပြီး သွေးကြောနံရံတွေကို သန့်ရှင်းစေပါတယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်မယ်ဆိုရင် စက်ဘီးနင်းတာဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သွေးကြောတွေကို ပွတ်တိုက်သန့်စင်ပေးနေတဲ့ "မမြင်ရတဲ့ စုတ်တံ" လေးတွေနဲ့ တူပါတယ်။ သွေးကြောတွေ သန့်ရှင်းနေမှသာ အောက်ဆီဂျင်တွေက ဦးနှောက်ဆီကို ကောင်းကောင်းရောက်ပြီး ဉာဏ်ပညာတွေ ထက်မြက်လာမှာပေါ့။
ဇီဝကမ္မဗေဒအရ တို့တွေ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ ဆဲလ်တွေထဲမှာရှိတဲ့ Mitochondria လို့ ခေါ်တဲ့ "စွမ်းအင်စက်ရုံ" လေးတွေက ATP (Adenosine Triphosphate) လို့ ခေါ်တဲ့ စွမ်းအင်တွေကို ပိုပြီး ထုတ်လုပ်ပေးပါတယ်။ ဒီစွမ်းအင်တွေကမှတစ်ဆင့် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို တက်ကြွ လန်းဆန်းစေတာပါ။ သိပ္ပံပညာမှာ ဒါကို "Metabolic Efficiency" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတာ များတဲ့သူဟာ အစားစားတဲ့အခါ ရရှိလာတဲ့ ကယ်လိုရီတွေကို အဆီအဖြစ် မသိုလှောင်တော့ဘဲ စွမ်းအင်အဖြစ် အမြန်ဆုံး ပြောင်းလဲပစ်နိုင်စွမ်း ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကို "စွမ်းအင်အပြည့်" ရှိတဲ့ စက်ရုံကြီးတစ်ခုလို တည်ဆောက်ပေးတာပါ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ Mitochondria ဆိုတာ စက်ဘီးရဲ့ "ဘတ္ထရီ" လေးတွေနဲ့ တူပါတယ်။ အားသွင်းပေးမှ (လှုပ်ရှားပေးမှ) ဘတ္ထရီက အားအပြည့်ရှိမှာပေါ့။ စက်ဘီးစီးတာဟာ အဲဒီ ဘတ္ထရီလေးတွေကို အားပြန်သွင်းပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အားပြည့်နေတဲ့ စက်ဘီးဟာ ဘယ်လို ကုန်းတက်မျိုးကိုမဆို တက်နိုင်သလိုပဲ၊ စွမ်းအင် ပြည့်ဝနေတဲ့ လူတစ်ယောက်ဟာလည်း ဘဝရဲ့ အခက်အခဲတွေကို အလွယ်တကူ ကျော်လွှားနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စွမ်းအင် မရှိတဲ့သူကတော့ ဘဝရဲ့ လမ်းကလေး နည်းနည်း လျှောက်ရရုံနဲ့တင် မောဟိုက်ပြီး လက်လျှော့လိုက်တော့တာပေါ့။
ဦးနှောက်သိပ္ပံ (Neuroscience) ရှုထောင့်ကနေ ဆက်လေ့လာကြည့်ရင် စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ "Endorphins" နဲ့ "Dopamine" လို့ ခေါ်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှု ဟော်မုန်းတွေတင်မကဘဲ "BDNF" (Brain-Derived Neurotrophic Factor) လို့ ခေါ်တဲ့ ပရိုတင်းဓာတ်တွေ ထွက်လာပါတယ်။ BDNF ဆိုတာ ဦးနှောက်ဆဲလ်တွေ အသစ်ဖြစ်ပေါ်ဖို့နဲ့ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ဖို့အတွက် အင်မတန် အရေးကြီးတဲ့ ဓာတ်တစ်မျိုးပါ။ ဒါကြောင့် စက်ဘီးစီးပြီးရင် စိတ်ထဲမှာ လန်းဆန်းပြီး ပေါ့ပါးသွားတာတင်မကဘဲ မှတ်ဉာဏ် (Memory) တွေလည်း ပိုကောင်းလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) နဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (Depression) ကို တိုက်ဖျက်ပေးတဲ့ သဘာဝ ဆေးစွမ်းကောင်းပါပဲ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ စိုက်ပျိုးရေး ခြံကြီးတစ်ခုလိုပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ BDNF ဆိုတာ အဲဒီခြံထဲကို လောင်းပေးတဲ့ "မြေသြဇာ" ပေါ့။ စက်ဘီးစီးပေးခြင်းအားဖြင့် တို့ဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ခြံထဲမှာ ဉာဏ်ပညာတွေ၊ အေးချမ်းမှုတွေ ရှင်သန်အောင် မြေသြဇာ လောင်းပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ စက်ဘီးမစီးဘဲ ထိုင်နေတာ များရင်တော့ ခြံကြီးက ခြောက်သွေ့ပြီး ပေါင်းပင်တွေ (စိတ်ညစ်မှုတွေ) ပဲ ထွက်လာမှာပေါ့။ ဒါကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို လှုပ်ရှားပေးတာဟာ စိတ်ကို ပြုပြင်ပေးနေတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
စက်ဘီးစီးခြင်းရဲ့ နောက်ထပ် သိပ္ပံနည်းကျ အကျိုးကျေးဇူးကတော့ "Proprioception" နဲ့ "Vestibular System" လို့ ခေါ်တဲ့ ဟန်ချက်ထိန်းစနစ်ကို အားကောင်းစေတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နားထဲမှာရှိတဲ့ အရည်ကြည်လေးတွေက ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ကို ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တည်နေရာနဲ့ ဟန်ချက်ကို အမြဲ အချက်ပြနေတာ။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ အဲဒီ စနစ်က အမြဲတမ်း နိုးကြားနေရပါတယ်။ ဒါကြောင့် စက်ဘီးစီးတဲ့သူတွေဟာ အသက်ကြီးလာတဲ့အခါမှာ ဟန်ချက်ပျက်ပြီး ချော်လဲတာမျိုး၊ အရိုးအဆစ် မခိုင်တာမျိုးတွေ နည်းပါးသွားပါတယ်။ ဒါဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ "သတိ" (Physical Awareness) ကို သိပ္ပံနည်းကျ တည်ဆောက်နေတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ တို့ဘဝဟာ ကြိုးတန်းပေါ်မှာ စက်ဘီးစီးနေရတာနဲ့ တူပါတယ်။ လောကဓံ လှိုင်းတွေက တို့ကို ဘေးကို တွန်းထုတ်နေတာ။ တစ်ခါတလေ ချမ်းသာတယ်၊ တစ်ခါတလေ ဆင်းရဲတယ်။ ဒါပေမဲ့ သတိဆိုတဲ့ ဟန်ချက်ထိန်းတံလေးကို ကိုင်ထားရင်တော့ ဘယ်လောက်ပဲ ယိမ်းယိမ်း လဲမကျဘဲ ရှေ့ကို ဆက်သွားနိုင်မှာပါ။ စက်ဘီးစီးတာဟာ အဲဒီ "ဟန်ချက်ထိန်းနည်း" ကို ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟန်ချက်မရှိတဲ့သူကတော့ လမ်းကလေး နည်းနည်း ကြမ်းတာနဲ့တင် လဲကျပြီး နာကျင်ရတော့တာပေါ့။
ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး (Ecology) နဲ့ Sustainable Transport ရှုထောင့်က ကြည့်ရင်လည်း စက်ဘီးဟာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ မော်တော်ကားတွေလို မီးခိုးမထွက်ဘူး၊ ဆူညံသံ မရှိဘူး။ ကာဗွန်ခြေရာ (Carbon Footprint) လုံးဝ မကျန်ခဲ့ဘူး။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ တို့တွေ ခံစားနေရတဲ့ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုတွေဟာ တို့တွေ စက်သုံးဆီတွေကို အလွန်အကျွံ သုံးစွဲခဲ့လို့ပဲ မဟုတ်လား။ စက်ဘီးစီးတာဟာ တို့တွေ မှီတင်းနေထိုင်တဲ့ ကမ္ဘာမြေကြီးကို "မေတ္တာ" ပို့နေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ တို့တွေ အသက်ရှူနေတဲ့ လေကို မညစ်ညမ်းအောင် စက်ဘီးစီးပြီး ကာကွယ်တာဟာ သတ္တဝါတွေအားလုံး၊ အထူးသဖြင့် အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်တွေ ဘေးကင်းပါစေလို့ လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ စက်ဘီးစီးတာဟာ ကမ္ဘာမြေကြီးရဲ့ အနာရောဂါကို ကုသပေးနေတဲ့ "ဆေးတစ်ပေါက်" လိုပါပဲ။ လူတိုင်း လူတိုင်း စက်ဘီးလေးတွေ စီးကြမယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာကြီးရဲ့ အဖျားရောဂါ (Global Warming) ဟာ တဖြည်းဖြည်း သက်သာလာမှာပေါ့။ ကမ္ဘာကြီး အေးချမ်းမှ တို့တွေလည်း အေးချမ်းမယ်၊ ကလေးငယ်တွေလည်း အေးချမ်းမယ်။ ဒါကြောင့် စက်ဘီးစီးတာဟာ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးတင်မကဘဲ လောကကြီးတစ်ခုလုံးရဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက်ပါ အထောက်အကူပြုတဲ့ မြင့်မြတ်တဲ့ အပြုအမူ ဖြစ်ပါတယ်နော်။
ဇီဝကမ္မဗေဒအရ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အဆုတ် (Lungs) တွေဟာ ပိုပြီး ကျယ်ပြန့်လာပြီး လေထုထဲက အောက်ဆီဂျင်ကို ပိုပြီး စုပ်ယူနိုင်စွမ်း ရှိလာပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ သွေးထဲက ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တွေကို ပိုပြီး ထိရောက်စွာ စွန့်ထုတ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကို "Respiratory Efficiency" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီလို ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဆဲလ်တွေဟာ အမြဲတမ်း သန့်ရှင်း လန်းဆန်းနေတာပါ။ ဒါဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကို "လေဝင်လေထွက် ကောင်းတဲ့ အိမ်ကြီး" တစ်လုံးလို ပြုပြင်ပေးလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အဆုတ်တွေဟာ လေအိတ်ကလေးတွေနဲ့ တူပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ အဲဒီ လေအိတ်ကလေးတွေ အကုန်လုံး ပွင့်သွားပြီး လေကောင်းလေသန့်တွေ ပြည့်သွားတာပေါ့။ အိမ်တစ်အိမ်မှာ ပြတင်းပေါက်တွေ အကုန်ဖွင့်ထားရင် အိမ်ထဲက အနံ့အသက်တွေ ကင်းစင်ပြီး နေလို့ကောင်းသလိုမျိုး၊ စက်ဘီးစီးခြင်းက ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် အိမ်ကြီးကို ပြတင်းပေါက်တွေ အကုန်ဖွင့်ပေးလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကလည်း အလိုလို ကြည်လင် လန်းဆန်းလာပါတော့တယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်အရ နေ့စဉ် မိနစ် ၃၀ ခန့် စက်ဘီးစီးတဲ့သူတွေဟာ စက်ဘီးမစီးတဲ့သူတွေထက် ပျမ်းမျှ သက်တမ်း ၂ နှစ်ကနေ ၅ နှစ်အထိ ပိုပြီး ရှည်ကြာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ "ဇီဝနာရီ" (Biological Clock) ကို နှေးကွေးအောင် လုပ်လိုက်တာပါပဲ။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကို တားဆီးပေးပြီး ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို မြှင့်တင်ပေးပါတယ်။ ဒါကြောင့် စက်ဘီးစီးတာဟာ "နုပျိုခြင်း ဆေးတစ်ခွက်" လို့တောင် ဆိုနိုင်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ စက်ဘီးစီးတာဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် စက်ယန္တရားကြီးကို "ဆီ" အမြဲ လောင်းပေးနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ဆီလောင်းထားတဲ့ စက်ဟာ ချောချောမွေ့မွေ့ လည်ပတ်နိုင်သလို၊ လှုပ်ရှားမှု ရှိတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာလည်း ရောဂါဘယ ကင်းစင်ပြီး သက်တမ်းစေ့ နေနိုင်မှာပေါ့။ စက်ဘီးကို ပစ်ထားရင် သံချေးတက်သလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကိုလည်း မလှုပ်မရှား ပစ်ထားရင် ရောဂါသံချေးတွေ တက်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စက်ဘီးစီးခြင်းဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝကို သံချေးကင်းစင်အောင် လုပ်နေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်နော်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုလို သိပ္ပံနည်းကျ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို နားထောင်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ စက်ဘီးစီးတာဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရတင်မကဘဲ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အတွက်ပါ ဘယ်လောက် အကျိုးရှိသလဲဆိုတာ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ပဲ မဟုတ်လား။ ဒါဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတဲ့ ရုပ်ဓာတ်တွေကို အကောင်းဆုံး ပြုပြင်ပြောင်းလဲနေတာပါ။ ဒီ လှုပ်ရှားမှုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာတော့ တို့တွေ မမြင်နိုင်တဲ့ ဓမ္မသဘောတရားတွေ အများကြီး ကိန်းအောင်းနေပါတယ်။ စက်ဘီးဘီး လိမ့်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်ဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သံသရာစက်ဝန်း လည်နေပုံနဲ့ ဘယ်လို တူသလဲ၊ ဝါယောဓာတ်တွေက ဘယ်လို တွန်းကန်နေသလဲ ဆိုတာကို ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားတွေနဲ့အတူ ဆက်လက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
အခု သိပ္ပံနည်းကျ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို သိပြီဆိုရင်တော့ ဒီ လှုပ်ရှားမှုတွေရဲ့ နောက်ကွယ်မှာရှိတဲ့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားတွေနဲ့အတူ တို့တွေ ဆက်လက်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့အတွက် အဓိက အကိုးအကားကတော့ ဓမ္မပဒ၊ ယမကဝဂ်ရဲ့ ပထမဆုံး ဂါထာတော်မှာတင် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ" ဆိုတဲ့ စကားရပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို နိဿယနည်းနဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် စက္ကံ - လှည်းဘီးသည်၊ ဝဟတော - ဝန်ကိုဆောင်သော နွား၏၊ ပဒံ - ခြေရာသို့၊ အနုဝေတိ - အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့ လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "စက္က" (Cakka) ဆိုတဲ့ ပါဠိစကားလုံးဟာ အင်မတန် အဓိပ္ပာယ် နက်နဲပါတယ်နော်။ စက္ကဆိုတာ ဘီး သို့မဟုတ် စက်ဝန်းကို ဆိုလိုတာဖြစ်ပြီး တို့ဘဝမှာ လည်ပတ်နေတဲ့ သံသရာစက်ဝန်း (Samsara-cakka) ကိုလည်း ရည်ညွှန်းပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ စက်ဘီးဘီးဆိုတာ အားစိုက်ပြီး နင်းလိုက်ရင် ရှေ့ကို လိမ့်သွားသလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "စေတနာ" ဆိုတဲ့ အားစိုက်မှု ရှိနေသရွေ့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဘဝခရီးလမ်းဟာလည်း တစ်ဘဝပြီး တစ်ဘဝ လည်ပတ်နေဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ စက်ဘီးဘီးမှာ အချက် (Hub) ရှိတယ်၊ အတိုင် (Spokes) ရှိတယ်၊ အဝန်း (Rim) ရှိတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီ အစိတ်အပိုင်းတွေ အားလုံး စုံညီမှ ဘီးလိမ့်ခြင်းဆိုတဲ့ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာသလိုပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း အာယတနတွေ၊ ဓာတ်တွေ၊ ခန္ဓာတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါင်းစပ်မိမှသာ "ရှင်သန်မှု" ဆိုတဲ့ ဘီးလိမ့်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ စက်ဘီးဘီး လိမ့်နေတာကို ကြည့်ပြီး တို့တွေဟာ "အမြဲတမ်း လည်ပတ်နေတဲ့ သဘာဝတရား" ကို ဆင်ခြင်လို့ ရပါတယ်။
ပိဋကတ်တော်အရ "စက္က" ဆိုတာ လည်ပတ်ခြင်းရဲ့ သင်္ကေတတင် မကဘဲ ဖြတ်တောက်ခြင်းရဲ့ သင်္ကေတလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ စက်ဘီးဘီးဟာ မြေပြင်ပေါ်က ဖုန်မှုန့်တွေကို ဖြတ်သန်းသွားသလိုမျိုး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓမ္မစက် (Dhamma-cakka) ကလည်း ကိလေသာ အညစ်အကြေးတွေကို ဖြတ်တောက်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ word-by-word ဓာတ်ခွဲကြည့်ရင် "စက" ဆိုတာ ဖြတ်တောက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး "က" ဆိုတာ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်လို့ အကုသိုလ်တွေကို ဖြတ်တောက်ပြီး ကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်တာလို့လည်း အနက်ယူနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ စက်ဘီးနင်းတာဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ကယ်လိုရီတွေကို လောင်ကျွမ်းစေသလိုမျိုး၊ တရားဓမ္မကို ကျင့်ကြံတာကလည်း သံသရာမှာ ပါလာတဲ့ အကုသိုလ် အနုသယတွေကို လောင်ကျွမ်းစေတာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ ဘီးတွေက အရှိန်နဲ့ လည်နေမှ လဲမကျဘဲ ရှေ့ကို သွားနိုင်သလို၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သာသနာတော်မှာလည်း တရားဓမ္မတွေ စဉ်ဆက်မပြတ် လည်ပတ်နေမှသာ သတ္တဝါတွေဟာ ဆင်းရဲဒုက္ခကနေ လွတ်မြောက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ပထမဆုံး တရားဦးကိုတောင် "ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်" လို့ ခေါ်တာ မဟုတ်လား။ ဒါဟာ "တရားတည်းဟူသော ဘီးကို စတင် လည်ပတ်စေခြင်း" ပေါ့။ တို့တွေ စက်ဘီးစီးရင်းနဲ့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာလည်း ဓမ္မစက်တွေ လည်ပတ်နေဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ တို့ဘဝဟာ စက်ဘီးတစ်စီးလိုပါပဲ၊ နင်းနေသရွေ့ (ဝီရိယရှိနေသရွေ့) လမ်းမှန်ပေါ်မှာ ရှိနေမှာ ဖြစ်ပြီး၊ နင်းတာ ရပ်လိုက်ရင်တော့ ကိလေသာလှိုင်းတွေကြားမှာ ပြိုလဲသွားမှာပါ။
ဒီနေရာမှာ တိပိဋက အလိုအရ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းမှာ "ငါ" မရှိဘူးဆိုတာကို အလေးပေးထားပါတယ်။ "စက္ကံ" ဆိုတဲ့ ဘီးဟာ သူ့ဘာသာသူ လည်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ နင်းတဲ့သူရဲ့ အားစိုက်မှု၊ မြေပြင်ရဲ့ ပွတ်တိုက်မှု၊ လေရဲ့ ဖိအား စတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းစပ်မှ လည်တာပါ။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လှုပ်ရှားနေတာဟာလည်း စိတ်ရဲ့ စေခိုင်းမှု (စိတ္တဇရုပ်) ကြောင့်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာက Physiological signals တွေလို့ ခေါ်ပေမယ့်၊ ပါဠိတော်မှာတော့ "ဝါယောဓာတ်" ရဲ့ ထောက်ပံ့မှုလို့ ခေါ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စက်ဘီးစီးခြင်းဟာ အမှန်တော့ "ရုပ်ခန္ဓာ စက်ရုပ်" ကြီးတစ်ခုကို "နာမ်ခန္ဓာ" ကနေ မောင်းနှင်နေတာနဲ့ တူပါတယ်။
အခု တို့တွေ ဝိပဿနာ ယန္တရားကြီးထဲကို အနုစိတ် ဝင်ကြည့်ကြရအောင်နော်။ ဝိပဿနာ ရှုကွက် မှာ တို့တွေ အဓိကထားပြီး ရှုရမှာက "ဝေဒနာ" (ခံစားမှု ဖြစ်ပေါ်လာပုံ) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခြေဖဝါးနဲ့ စက်ဘီးနင်းတံ (Pedal) နဲ့ ထိတွေ့မှု (ဖဿ) ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ထိတွေ့မှုကနေတစ်ဆင့် "ခံစားမှု" (ဝေဒနာ) ဆိုတာ တန်းပြီး ဖြစ်လာတာပဲ။ စစချင်းမှာတော့ လန်းလန်းဆန်းဆန်းနဲ့ သုခဝေဒနာ ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်မယ်။ ဒါပေမဲ့ ကုန်းတက်ကို နင်းရတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် အကြာကြီး နင်းတဲ့အခါမှာတော့ ခြေထောက်က ညောင်းလာတယ်၊ နာလာတယ်၊ ဒါဟာ "ဒုက္ခဝေဒနာ" ဖြစ်ပေါ်လာတာပါပဲ။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ဝေဒနာဆိုတာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ပြသနေတဲ့ "အပူချိန်တိုင်း ကိရိယာ" (Thermometer) လိုပါပဲ။ ရုပ်ခန္ဓာက ဖောက်ပြန်လာရင် ဝေဒနာက အချက်ပြပါတယ်။
ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ အဲဒီ အချက်ပြမှုကို "ငါ နာတယ်" လို့ မယူဘဲ "ဪ... ဒါဟာ ဝေဒနာတရား သက်သက်ပဲ၊ သူ့သဘောသူ ဆောင်နေတာပဲ" လို့ သိနေတာကို ဆိုလိုတာပါ။ စက်ဘီးစီးရင်းနဲ့ ခြေထောက်က ညောင်းလာတဲ့အခါ အဲဒီ ညောင်းတဲ့ သဘောလေးကို "ညောင်းတယ်... ညောင်းတယ်" လို့ မှတ်နေတာဟာ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်စဉ်ပါပဲ။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို "မှန်" တစ်ချပ်လို ထားရမှာပါ။ ညောင်းတဲ့ ပုံရိပ်က မှန်ထဲမှာ လာပေါ်ပေမယ့် မှန်က ညောင်းသွားတာ မဟုတ်ဘူး မဟုတ်လား။ အဲဒီလိုပဲ ဝေဒနာက ဖြစ်ပေါ်လာပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်က အဲဒီဝေဒနာနဲ့ ထပ်တူကျပြီး ဆင်းရဲမနေဖို့ လိုပါတယ်။
အဘိဓမ္မာ နည်းအရ ကြည့်ရင်တော့ စက်ဘီးစီးတဲ့ ဖြစ်စဉ်မှာ ဒွါရ ၆ ပါးစလုံး အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ မျက်စိက လမ်းကို ကြည့်တယ်၊ နားက ပတ်ဝန်းကျင် အသံကို ကြားတယ်၊ ကိုယ်က လှုပ်ရှားမှုကို ခံစားရတယ်။ အဲဒီ ဒွါရတွေနဲ့ အာရုံတွေ ဆုံမိတဲ့ခဏတိုင်းမှာ ဖဿ (Contact) ဖြစ်တယ်၊ ဝေဒနာ (Feeling) ဖြစ်တယ်၊ သညာ (Perception) က မှတ်သားတယ်၊ သင်္ခါရ (Volition) က ဆက်နင်းဖို့ စေခိုင်းတယ်၊ ဝိညာဉ် (Consciousness) က သိတယ်နော်။ ဒါဟာ ခန္ဓာငါးပါး အလုပ်လုပ်နေတာပါ။ ဒီနေရာမှာ "ငါ စက်ဘီးစီးနေတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ပြီး "ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပျက်နေတယ်" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ စက်ဘီးတစ်စီးကို အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြုတ်လိုက်ရင် "စက်ဘီး" ဆိုတာ မရှိတော့သလိုမျိုးပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုလည်း ဓာတ်ခွဲကြည့်လိုက်ရင် "ငါ" ဆိုတာ ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။
ဝိပဿနာ ရှုကွက်မှာ အာယတန (၁၂) ပါး ဖြစ်ပေါ်ပုံကိုလည်း သတိထားရပါမယ်။ ကိုယ်ဒွါရ (Kaya-ayatana) နဲ့ အတွေ့အထိ (Photthabba-ayatana) ဆုံတဲ့အခါ "ကာယဝိညာဉ်" ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ လေတိုးတဲ့ အထိအတွေ့၊ ထိုင်ခုံနဲ့ ထိတဲ့ အထိအတွေ့၊ နင်းတံနဲ့ ထိတဲ့ အထိအတွေ့တွေဟာ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေတာ။ တစ်ခုပြီးမှ တစ်ခု ဖြစ်တာ။ ဒါကို "အမြဲတမ်း ငါ ထိနေတယ်" လို့ မထင်ဘဲ "ထိမှု... သိမှု... ချုပ်မှု" ဆိုတဲ့ ဖြစ်ပျက်မှုကို မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ စက်ဘီးဘီး လိမ့်နေတဲ့အခါ မြေပြင်နဲ့ ထိတဲ့ အမှတ်ကလေးဟာ စက္ကန့်တိုင်းမှာ ပြောင်းနေသလိုမျိုးပေါ့။ အမှတ်ဟောင်းက ကွာသွားမှ အမှတ်သစ်က ရောက်လာတာ မဟုတ်လား။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အာရုံတွေ၊ ခံစားမှုတွေဟာလည်း တစ်ခုပြီးမှ တစ်ခု အစားထိုး ဝင်လာနေတာပါ။
ဒီနေရာမှာ တို့တွေ သညာ (Perception) ကိုလည်း သတိထားကြည့်ရအောင်။ လမ်းဘေးက ဆိုင်းဘုတ်ကို မြင်လိုက်တဲ့အခါ "ဒါဟာ ဘယ်မြို့ကို သွားတဲ့လမ်း" လို့ မှတ်သားလိုက်တာဟာ သညာရဲ့ အလုပ်ပါ။ အဲဒီ သညာကတစ်ဆင့် "ငါ လမ်းမှန်ပေါ်မှာ ရှိနေပြီ" ဆိုတဲ့ စိတ်ချမ်းသာမှု ဝေဒနာ ဖြစ်လာတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝိပဿနာ ရှုတဲ့သူကတော့ အဲဒီ သညာလေးဟာလည်း ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာပဲလို့ သိရပါမယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ ပုံရိပ်တွေက ဓာတ်ပုံရိုက်သလို ခဏလေး ပေါ်လာပြီး ပျောက်သွားတာပါ။ အဲဒီ ပုံရိပ်ဟောင်းတွေကို ဆွဲကိုင်မထားဘဲ အသစ်အသစ် ဖြစ်နေတဲ့ အမှန်တရားကိုသာ သိနေဖို့ လိုပါတယ်။
သင်္ခါရ (Mental Formations) အပိုင်းမှာတော့ "နင်းမယ်" ဆိုတဲ့ စေတနာကို ကြည့်ပါ။ အဲဒီ စေတနာကမှတစ်ဆင့် ဝါယောဓာတ်ကို နှိုးဆွပြီး ခြေထောက်ကို လှုပ်ရှားစေတာပါ။ ဒီ စေတနာဟာ တို့ဘဝ စက်ဘီးကြီးရဲ့ "ကွင်း" (Chain) လိုပါပဲ။ စေတနာ ပြတ်သွားရင် ဘဝခရီး ရပ်သွားမှာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ စေတနာဟာလည်း "ငါ့စေတနာ" မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ဖြစ်လာတဲ့ နာမ်တရားမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ကားတစ်စီးရဲ့ အင်ဂျင်ထဲမှာ ပေါက်ကွဲမှုတွေ ဖြစ်လို့ ဘီးလိမ့်သလိုမျိုး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ စေတနာတွေ ဖြစ်ပေါ်နေလို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး လှုပ်ရှားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိညာဉ် (Consciousness) အပိုင်းကတော့ အရာရာကို သိနေတဲ့ သဘောပါ။ ညောင်းတာကို သိတယ်၊ လမ်းကို သိတယ်၊ လေတိုးတာကို သိတယ်။ အဲဒီ သိစိတ်ကလေးတွေဟာလည်း ဒွါရတစ်ခုချင်းစီမှာ တစ်လှည့်စီ ဖြစ်ပေါ်နေတာ။ မျက်စိမှာ မြင်သိစိတ် ဖြစ်နေတုန်း နားမှာ ကြားသိစိတ် မဖြစ်ပါဘူး။ အင်မတန် မြန်လွန်းလို့သာ တို့က တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်နေတယ်လို့ ထင်နေတာ။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ လျှပ်စစ်မီးလုံးလေးတွေ တစ်လုံးပြီး တစ်လုံး အစီအရီ လင်းသွားရင် အလင်းတန်းကြီး ပြေးနေသလို ထင်ရသလိုမျိုးပေါ့။ တကယ်တော့ မီးလုံးတစ်လုံးချင်းစီက သူ့နေရာမှာ သူ ပွင့်ပြီး ပျက်သွားတာပဲ မဟုတ်လား။ အဲဒီလိုပဲ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သိစိတ်ကလေးတွေဟာလည်း တစ်ခဏချင်းစီမှာ ဖြစ်ပြီး ပျက်နေတာပါ။
အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက် ဖြစ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိဖြုတ်တဲ့ အပိုင်းကို ဆက်သွားရအောင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ လူတွေမှာ အမြဲတမ်း ကပ်ပါလာတတ်တာက "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ပါပဲ။ "ငါ စက်ဘီးစီးနေတယ်၊ ငါ့ခြေထောက်၊ ငါ့စက်ဘီး" ဆိုတဲ့ အစွဲပေါ့။ ဒီအစွဲကို ဖြုတ်ဖို့ကတော့ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ ရုပ်နာမ် ဓာတ်ခွဲမှုကို အသုံးချရပါမယ်။ စက်ဘီးစီးနေတဲ့ ဖြစ်စဉ်မှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အကောင်အထည် ဘယ်မှာ ရှိသလဲလို့ ရှာကြည့်ပါ။ ခြေထောက်မှာ ရှိသလား၊ စိတ်ထဲမှာ ရှိသလား။ ခြေထောက်ကလည်း ရုပ်၊ စိတ်ကလည်း နာမ်။ ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းစပ်နေတာကိုသာ "ငါ" လို့ အမှတ်မှားနေကြတာပါ။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ သဲပုံကြီး တစ်ပုံကို "ပုံ" လို့ ခေါ်ပေမယ့်၊ သဲတစ်ပွင့်ချင်းစီကို ဖြန့်ချလိုက်ရင် "ပုံ" ဆိုတာ ပျောက်သွားသလိုမျိုးပေါ့။
နောက်တစ်ခုက "သဿတဒိဋ္ဌိ" (Sassata Ditthi) ပါ။ "ငါဟာ အမြဲတမ်း စက်ဘီးစီးနိုင်သူ၊ ငါ့ကျန်းမာရေးက အမြဲကောင်းနေမယ်" လို့ ထင်တာမျိုးပေါ့။ အရာရာဟာ အနိစ္စပါ။ စက်ဘီးစီးနေတဲ့ ခဏမှာတောင် ဆဲလ်တွေက ပျက်စီးနေတာ၊ အိုမင်းနေတာ (ဇရာ)။ အခု နင်းလိုက်တဲ့ အဟုန်ဟာ နောက်တစ်ခဏမှာ မရှိတော့ပါဘူး။ အမြဲတည်နေတဲ့ အရာ ဘာမှ မရှိဘူးဆိုတာကို စက်ဘီးဘီး လိမ့်နေတဲ့ ဖြစ်စဉ်မှာ "အသစ် အသစ်တွေ အမြဲဖြစ်နေတာ" ကို ကြည့်ပြီး သဿတဒိဋ္ဌိကို ပယ်ဖျက်ရပါမယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ စီးဆင်းနေတဲ့ မြစ်ရေလိုပါပဲ၊ အဟောင်း ပျက်လို့ အသစ် အစားထိုးနေတာကို မြင်အောင် ရှုရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (Uccheda Ditthi) ကိုလည်း သတိထားရပါမယ်။ "စက်ဘီးစီးပြီး သေသွားရင် အကုန်ပြီးတာပဲ၊ ဘာမှ ကျန်မှာ မဟုတ်ဘူး" လို့ ထင်တာမျိုးပါ။ ဒါဟာလည်း မှားပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ တို့ ရရှိလိုက်တဲ့ ကျန်းမာရေး အကျိုးကျေးဇူးတွေ၊ စိတ်ချမ်းသာမှု ကုသိုလ်တွေဟာ အကျိုးတရား (Effect) အနေနဲ့ ကျန်ရစ်ခဲ့တာပါ။ အကြောင်းတရား (Cause) ရှိရင် အကျိုးတရားကတော့ မလွဲမသွေ ဖြစ်လာမှာပဲ။ အခု စက်ဘီးစီးတဲ့ ဝီရိယဟာ နောင်မှာ ကျန်းမာတဲ့ ဘဝကို ရစေမယ့် မျိုးစေ့ ဖြစ်သွားတာပါ။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ စက်ဘီးနင်းလိုက်တဲ့ အရှိန် (Momentum) ဟာ တို့ နင်းတာ ရပ်လိုက်ရင်တောင် ခဏလောက် ဆက်သွားနေသလိုမျိုးပေါ့။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်တဲ့နေရာမှာ အင်မတန် ထိရောက်တာကတော့ "အာနာပါန" (ဝင်လေ ထွက်လေ) ကို အသုံးချတာပါပဲ။ စက်ဘီးစီးရင်းနဲ့ အမောခံနိုင်ဖို့ အသက်ရှူရသလိုမျိုး၊ တို့တွေလည်း ဘဝခရီးမှာ အမောပြေဖို့ အသက်ရှူသံကို သတိကပ်ရပါမယ်။ ဝင်လေ ရှူလိုက်တိုင်း "ရုပ်" တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်၊ ထွက်လေ ထွက်သွားတိုင်း "ရုပ်" တွေ ချုပ်ပျက်သွားတယ်။ ဒါကို သိနေတဲ့ "နာမ်" ကလည်း ဖြစ်ပျက်နေတယ်။ ဒီ ဖြစ်ပျက်မှုကို မြင်သွားရင် "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်းဟာ တဖြည်းဖြည်း နည်းပါးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ အသက်ရှူသံဟာ တို့ဘဝ စက်ဘီးကြီးရဲ့ "လေဖိအား" လိုပါပဲ၊ လေရှိမှ ဘီးက လိမ့်လို့ရသလိုမျိုး၊ အသက်ရှူသံရှိမှ တို့တွေ ဝိပဿနာ ရှုလို့ရတာပါ။
ဝိပဿနာ ရှုကွက်မှာ "ဓာတ်" တွေကို သိမြင်ဖို့ကလည်း အရေးကြီးပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတာဟာ ဝါယောဓာတ် (Motion) ရဲ့ အားကောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်သလို၊ စက်ဘီးရဲ့ မာကျောမှုဟာ ပထဝီဓာတ် (Solidity)၊ နင်းတဲ့အခါ ထွက်လာတဲ့ အပူဟာ တေဇောဓာတ် (Heat)၊ ချွေးထွက်လာတာဟာ အာပေါဓာတ် (Fluidity) ပါပဲ။ ဒီ ဓာတ်ကြီး ၄ ပါးရဲ့ ဖောက်ပြန် လှုပ်ရှားမှုကိုသာ "စက်ဘီးစီးခြင်း" လို့ တို့က ခေါ်ဝေါ်နေကြတာပါ။ ဒါကို ဓာတ်ခွဲမြင်နိုင်ရင် ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ နင်းနေတာ" မဟုတ်ဘဲ "ဓာတ်တွေ ဖောက်ပြန်နေတာ" လို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အမြင် ရလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ကားတစ်စီး မောင်းနေသလိုပါပဲ၊ အင်ဂျင်ထဲမှာ ပေါက်ကွဲမှုတွေ ဖြစ်တယ်၊ ဘီးတွေ လည်တယ်၊ ဒါဟာ စက်မှုပညာ သဘောတရားတွေပဲ မဟုတ်လား။ တို့က အဲဒီ ကားကြီးကို "ငါ" လို့ မခေါ်သလိုမျိုးပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကိုလည်း ဓာတ်တွေရဲ့ စက်ယန္တရားကြီးလို့ မြင်တတ်ရပါမယ်။
ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ အစွန်းနှစ်ပါး (သဿတ နဲ့ ဥစ္ဆေဒ) ကို လွတ်အောင် ရှုပြီး လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်ပေါ်မှာ "သတိ" နဲ့ ယှဉ်ပြီး အမှန်ကို သိနေတာပါပဲ။ စက်ဘီးစီးခြင်းဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်ထဲမှာ အကြောင်းနဲ့ အကျိုးတွေသာ ရှိနေတာပါ။ စိတ်က လိုချင်တယ်၊ ရုပ်က လှုပ်ရှားတယ်၊ ဘီးက လည်တယ်။ ဒါဟာ အကြောင်းအကျိုး (Cause and Effect) တွေရဲ့ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်မှုမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို သိမြင်သွားရင် "ငါ" မရှိဘူးဆိုတဲ့ အနတ္တ သဘောကို လက်ခံနိုင်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဟာ အင်မတန် ပေါ့ပါးသွားပြီး၊ သံသရာစက်ဝန်းရဲ့ လည်ပတ်မှုကို ဉာဏ်ပညာနဲ့ ရပ်တန့်နိုင်မယ့် လမ်းစကို တွေ့ရှိသွားပါလိမ့်မယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Hswagata Museum က ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့ ကိုအောင်နိုင်ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေးတစ်ခုကို "Case-2555" အနေနဲ့ ပြောပြချင်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ကိုအောင်နိုင်ဟာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ဧည့်ကြိုဌာနမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့သူပေါ့။ သူဟာ အသက် ၄၀ ကျော်လာတဲ့အခါမှာ ခန္ဓာကိုယ်က ဝလာတယ်၊ သွေးတိုးရောဂါ အခံရှိလာပြီး အမြဲတမ်း စိတ်တိုလွယ်၊ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ များနေတဲ့သူ တစ်ယောက်ပါ။ အလုပ်မှာလည်း ဧည့်သည်တွေကို ပြုံးပြုံးရွှင်ရွှင် မဆက်ဆံနိုင်တော့ဘဲ မျက်နှာက အမြဲတမ်း ညှိုးငယ်နေတတ်တယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ကိုအောင်နိုင်ဟာ အားနည်းနေတဲ့ အင်ဂျင်အိုကြီးတစ်လုံးလို ဖြစ်နေတာပေါ့။ အင်ဂျင်က ပူနေတော့ စက်သံတွေ ဆူညံပြီး ဘေးကလူတွေပါ စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ရသလိုမျိုး၊ သူ့ရဲ့ ကျန်းမာရေး မကောင်းမှုက သူ့ရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားကိုပါ လာပြီး ထိခိုက်နေတာပါ။
တစ်နေ့တော့ တို့ပြတိုက်မှာ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် "Hswagata Museum Policy 7, Article 7.1" ကို စတင် အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒက ဘာလဲဆိုရင် "ပြတိုက်ဝန်ထမ်းများ အားလုံးသည် မိမိတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် နေ့စဉ် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုကို ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ စက်ဘီးစီး၍ အလုပ်လာသော ဝန်ထမ်းများကို 'ကျန်းမာရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စောင့်ရှောက်သူ' အဖြစ် အထူးဂုဏ်ပြု ချီးမြှင့်မည်" ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေကို သန့်ရှင်းအောင် ထားသလိုမျိုးပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာဆိုတဲ့ 'ဓာတ်တော်တိုက်' ကြီးကိုလည်း လေ့ကျင့်ခန်းဆိုတဲ့ တံမြက်စည်းနဲ့ အမြဲ သန့်ရှင်းနေအောင် လုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုအောင်နိုင်ဟာ ဒီမူဝါဒအရ စက်ဘီးတစ်စီး ဝယ်ပြီး အလုပ်ကို စက်ဘီးစီးလာပါတော့တယ်။
ပထမပိုင်းမှာတော့ သူ အရမ်းပင်ပန်းတာပေါ့။ "ငါ ဘာလို့ ဒီလောက် ပင်ပန်းခံနေရတာလဲ" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ်တွေ၊ ဒုက္ခဝေဒနာတွေ ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ အဲဒီအခါမှာ တို့က သူ့ကို တရားဓမ္မနဲ့ လမ်းညွှန်ပေးခဲ့ပါတယ်။ "ကိုအောင်နိုင်... မင်း စက်ဘီးနင်းလို့ ညောင်းလာတဲ့အခါ၊ ပင်ပန်းလာတဲ့အခါမှာ အဲဒီ ဝေဒနာကို ငါ့ဝေဒနာလို့ မယူဘဲ၊ ဝေဒနာဟာ ဝေဒနာရဲ့ အလုပ်ကို လုပ်နေတာလို့ ရှုကြည့်စမ်းပါ" လို့ သင်ပေးလိုက်တယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ကိုအောင်နိုင်ဟာ သူ့ရဲ့ စက်ဘီးစီးခြင်းကို 'လမ်းဘေးက တရားပွဲ' တစ်ခုလို ပြောင်းလဲလိုက်တာပါ။ ခြေထောက်က ညောင်းလာရင် "ညောင်းတယ်... ညောင်းတယ်" လို့ သိနေလိုက်တယ်။ အရင်ကဆိုရင် ညောင်းတာနဲ့ စိတ်တိုတတ်ပေမယ့်၊ အခုတော့ "ဪ... ဝါယောဓာတ်က သူ့အလုပ်သူ လုပ်နေတာပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းတတ်လာတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "စက်ဘီးစီးတာနဲ့ တရားအားထုတ်တာ ဘာဆိုင်လို့လဲ" ဆိုတာပါပဲ။ တကယ်တော့ ဆိုင်တာမှ အင်မတန် ဆိုင်ပါတယ်နော်။ စက်ဘီးစီးတဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပင်ပန်းမှု (ဝေဒနာ) ကို သည်းခံပြီး ရှုမှတ်တာဟာ "သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်" လုပ်နေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ကိုအောင်နိုင်ဟာ စက်ဘီးစီးရင်းနဲ့ ဝေဒနာနုပဿနာကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးလာခဲ့ပါတယ်။ လအနည်းငယ် ကြာတဲ့အခါမှာ ကိုအောင်နိုင်ရဲ့ သွေးတိုးရောဂါက သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားပြီး ခန္ဓာကိုယ်ကလည်း ပေါ့ပါးလာခဲ့ပါတယ်။ ဒါတင်မကဘဲ သူ့ရဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားကလည်း အင်မတန် အေးချမ်းသွားပြီး ဧည့်သည်တွေကိုလည်း မေတ္တာအပြည့်နဲ့ ကြိုဆိုနိုင်တဲ့ ဝန်ထမ်းကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်လာပါတော့တယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ကိုအောင်နိုင်ဟာ စက်ဘီးဘီးတွေကို ဖြောင့်အောင် လုပ်ရင်းနဲ့ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲက 'ကောက်နေတဲ့ ဘီး' တွေကိုလည်း တည့်အောင် ပြင်လိုက်တာပါပဲ။ စက်ဘီးစီးခြင်းဆိုတဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုကနေတစ်ဆင့် ဝေဒနာကို သိတဲ့ 'ဉာဏ်' ဆိုတာ ဖြစ်လာတာဟာ Policy 7, Art 7.1 ရဲ့ တကယ့် အောင်မြင်မှုပါပဲ။ ကိုအောင်နိုင်က ပြောပြတယ်... "ဆရာတော်... တပည့်တော် အခုဆိုရင် စက်ဘီးစီးရတာကို အရမ်းပျော်နေပါပြီ။ စက်ဘီးနင်းနေတဲ့ အချိန်ဟာ တပည့်တော်အတွက်တော့ ဝိပဿနာ ရှုနေတဲ့ အချိန်ပါပဲ။ ခြေထောက်က ညောင်းတာကို သိနေတဲ့ စိတ်ကလေးက အင်မတန် ငြိမ်သက်နေပါတယ်" တဲ့။ ဒါဟာ တို့ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဘဝကို ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံ ပေါင်းစပ်ပြီး ဘယ်လို ပြောင်းလဲပေးနေသလဲဆိုတာရဲ့ သက်သေပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ပြီး တို့တွေ သင်ခန်းစာ ယူရမှာက "အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်တွေ" အတွက် တို့တွေ ဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲ ဆိုတာပါပဲ။ ကိုအောင်နိုင်ဟာ စက်ဘီးစီးခြင်းအားဖြင့် သူ့ကိုယ်သူ ကျန်းမာအောင် လုပ်သလို၊ လေထုကို မညစ်ညမ်းအောင် လုပ်ပြီး ကလေးငယ်တွေ ရှူရှိုက်မယ့် လေကို သန့်ရှင်းအောင် ကာကွယ်ပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လက်တွေ့ကျတဲ့ မေတ္တာကျင့်စဉ်ပါပဲ။ တို့တွေရဲ့ အသေးအဖွဲ လှုပ်ရှားမှုလေးတွေဟာ လောကကြီးတစ်ခုလုံးကို လွှမ်းမိုးနေတာပါ။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ရေကန်ထဲကို ခဲတစ်လုံး ပစ်ချလိုက်ရင် ရေလှိုင်းတွေက ကန်ဘောင်အထိ ပျံ့နှံ့သွားသလိုမျိုး၊ တို့တွေ စက်ဘီးစီးပြီး သဘာဝကို စောင့်ရှောက်တာဟာ ကမ္ဘာတစ်ဖက်ခြမ်းမှာရှိတဲ့ ကလေးငယ်တွေရဲ့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကိုပါ ကူညီပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုအောင်နိုင်ရဲ့ ဇာတ်လမ်းဟာ တို့ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒတွေဟာ ဓမ္မနဲ့ ဘယ်လောက်အထိ လိုက်လျောညီထွေ ရှိသလဲဆိုတာကို ပြသနေတာပါ။ Policy 7 ဆိုတာ အပေါ်ယံ စည်းကမ်း မဟုတ်ပါဘူး၊ လူသားတွေရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မျှခြေကို ထိန်းညှိပေးတဲ့ "ဓမ္မလမ်းညွှန်" တစ်ခုပါပဲ။ ကိုအောင်နိုင်က အခုဆိုရင် သူ့သားသမီးလေးတွေကိုလည်း စက်ဘီးစီးသင်ပေးနေပါပြီ။ "ကလေးများ ဘေးကင်းပါစေ" ဆိုတဲ့ ဆုတောင်းကို သူဟာ လက်တွေ့ လုပ်ဆောင်ချက်နဲ့ ဖြည့်ဆည်းနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မျိုးဆက်တစ်ခုကနေ တစ်ခုကို လက်ဆင့်ကမ်းလိုက်တဲ့ "အေးမြတဲ့ အမွေအနှစ်" တစ်ခုပဲ မဟုတ်လား။
သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် (၂)
ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့၊ ကမ္ဘာ့စက်ဘီးနေ့မှာ စက်ဘီးစီးခြင်း (သို့မဟုတ်) ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားခြင်း ပြုလုပ်ရာမှာ ပေါ်လာတဲ့ "ခံစားမှု" တွေကို ရှုမှတ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ရှုကွက်အနှစ်သာရ - စက်ဘီးနင်းလိုက်တဲ့အခါ ခြေထောက်နဲ့ နင်းတံ ထိတွေ့မှုကြောင့်၊ လေတိုးမှုကြောင့် "ဖဿ" ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီနောက်မှာ "ဝေဒနာ" (ခံစားမှု) တွေ ပေါ်လာပါတယ်။
အေးမြလို့ သာယာရင် "သုခဝေဒနာ"။
ညောင်းညာလို့ ပင်ပန်းရင် "ဒုက္ခဝေဒနာ"။
ဘာမှမထူးခြားရင် "ဥပေက္ခာဝေဒနာ"။ ဒီဝေဒနာ ၃ မျိုးကို "ငါ ခံစားတယ်" လို့ မယူဘဲ၊ ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ အလုပ်သဘောမျှသာလို့ ရှုမြင်ရပါမယ်။
သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် (၂) ပြုပုံ - "ဤခန္ဓာကိုယ်၌ လှုပ်ရှားမှုတိုင်းတွင် သုခ၊ ဒုက္ခ၊ ဥပေက္ခာ ဟူသော 'ဝေဒနာ' (၃) မျိုး သည် အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပေါ်ချုပ်ငြိမ်းလျက် ရှိ၏။ စက်ဘီးစီး၍ ညောင်းညာသည် ဖြစ်စေ၊ သက်သာသည် ဖြစ်စေ 'ငါ နာသည်၊ ငါ ကောင်းသည်' ဟု မစွဲလမ်းဘဲ၊ 'ဝေဒနာ၏ သဘောသဘာဝမျှသာ ဖြစ်သည်' ဟု သိမြင်ရပါလို၏။ ဤမှန်ကန်သော သစ္စာစကားကြောင့် ခံစားမှုနောက်သို့ တပ်မက်မှု (တဏှာ) မလိုက်ပါစေဘဲ သတိတရား တိုးပွားပါစေ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ရဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချုပ်ကြည့်ရအောင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ခန္ဓာကိုယ် ညောင်းညာတာ၊ ရောဂါဖြစ်တာ၊ စိတ်ဖိစီးတာတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ဖန်တီးနေတဲ့ သက်သောင့်သက်သာ နေချင်တဲ့ သမုဒယ၊ အပျင်းဓာတ်တွေဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ စက်ဘီးစီးခြင်းနဲ့ ဝိပဿနာ ရှုခြင်းအားဖြင့် ရရှိလာတဲ့ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကျန်းမာငြိမ်းချမ်းမှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှုဆီ ရောက်အောင် သတိ၊ ဝီရိယ၊ ပညာတို့နဲ့ ကျင့်ကြံနေတာဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။ ဒါကြောင့် စက်ဘီးစီးတာဟာ ရုပ်ခန္ဓာ ကျန်းမာဖို့တင် မကဘဲ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့အတွက် ဒီနေ့ "အလုပ်ပေးရှုကွက်" (Work Assignment) လေး တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ အိမ်ပြန်တဲ့အခါ စက်ဘီးစီးလို့ရရင် စက်ဘီးစီးပြီး ပြန်ကြည့်ပါ။ စက်ဘီးစီးနေစဉ်မှာ ခြေထောက်က ညောင်းတဲ့သဘောလေး (ဝေဒနာ) ကို သတိနဲ့ ကြည့်ပါ။ "ငါ ညောင်းတာမဟုတ်၊ ဝေဒနာ ဖြစ်နေတာ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ အကယ်၍ စက်ဘီးမစီးဖြစ်ရင်လည်း လမ်းလျှောက်တဲ့အခါမှာ ခြေလှမ်းတိုင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်တဲ့ အထိအတွေ့နဲ့ ခံစားမှုကို ရှုမှတ်ကြည့်ပါ။ ဒီလို ရှုမှတ်ခြင်းအားဖြင့် တို့ဘဝရဲ့ သံသရာစက်ဝန်း (Samsara-cakka) ကို ဉာဏ်ပညာနဲ့ ရပ်တန့်နိုင်အောင် ကြိုးစားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပြစ်မဲ့ကလေးငယ်များ အကြမ်းဖက်ခံရမှု ကင်းဝေးပြီး၊ သန့်ရှင်းတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ကျန်းမာပျော်ရွှင်စွာ ကြီးပြင်းနိုင်ကြပါစေ။ တို့တွေရဲ့ စက်ဘီးဘီးတွေ လိမ့်နေသရွေ့ ကမ္ဘာမြေကြီး အေးချမ်းပါစေ၊ ကလေးငယ်များအားလုံး ဘေးကင်းပါစေလို့ ဆုတောင်းရင်း ဒီနေ့ရဲ့ တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
