Day: 158 | June 6, 2024 | မဟာဝင်ကျမ်း (Mahavamsa) | မဟာဝံသ၊ ဝံသကထာ | Chronicles & Historiography
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ သာသနာနှစ် ၂၅၆၈ ပြည့်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့မှာ Hswagata Museum & Private Institute ရဲ့ သမိုင်းသုတေသနခန်းမကြီးအတွင်း စုဝေးရောက်ရှိနေကြတဲ့ ရဟန်းရှင်လူ သူတော်စင်အပေါင်းတို့နဲ့ သမိုင်းပညာရှင်များ အားလုံးပဲ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေကြောင်း ဦးစွာ ပထမ မေတ္တာဝေဖြာအပ်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများနေ့ (World Oceans Day) အကြိုကာလလည်း ဖြစ်တာမို့ "သက်ရှိများ ပေါများပါစေ" လို့ ဦးစွာ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သရင်း၊ ဒီ Hswagata ပြတိုက်ကြီးရဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခုဖြစ်တဲ့ "မဟာဝင်ကျမ်း (Mahavamsa)" နဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများရဲ့ တန်ဖိုးကို ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံ ပေါင်းစပ်ပြီး ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းဆိုတာ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေကို စုစည်းထားတာဖြစ်လို့၊ ဒါဟာ သူတော်ကောင်းတို့ သံဝေဂယူဖို့ အကောင်းဆုံးသော မှန်ချပ်ကြီးတစ်ခုပဲ မဟုတ်လား။ အခု ၂၀၂၄ ခုနှစ်ရဲ့ ဒီနေ့လေးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ဟာ အတိတ်က မင်းကြီးတွေရဲ့ ဘုန်းတန်ခိုးတွေကနေတစ်ဆင့် သင်္ခါရတရားရဲ့ မမြဲပုံကို အနုစိတ် လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
အခု တရားမနာကြားခင်မှာ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးပဲ ခဏလောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်ကြည့်ကြရအောင်နော်။ မျက်စိလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ မိမိရဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို အာရုံပြုကြည့်ပါ။ ဒီအသက်ရှူသံလေးဟာ သူတော်ကောင်းတို့ ဘဝရဲ့ လက်ရှိသမိုင်းကြောင်းလေးပါပဲ။ ရှူလိုက်တဲ့ လေတစ်ချက်က အတိတ်ဖြစ်သွားပြီ၊ အသစ်ဝင်လာတဲ့ လေက ပစ္စုပ္ပန်။ ဒီလိုပဲ သမိုင်းဆိုတာလည်း အခိုက်အတန့်လေးတွေ စုစည်းထားတာပါ။ အခု ဝင်လေလေး ရှူလိုက်တိုင်း "အတိတ်ကို သင်ခန်းစာယူမယ်"၊ ထွက်လေလေး ထွက်တိုင်း "ပစ္စုပ္ပန်မှာ ကောင်းအောင်နေမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ခဏလောက် သမာဓိ တည်ဆောက်ကြရအောင်။ ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "ဆရာတော်... သမိုင်းတွေကို ဘာလို့ ဒီလောက် အားစိုက်ပြီး ဖတ်နေရတာလဲ" ဆိုတာပါပဲ။ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး... လူသားတွေဟာ အတိတ်က အမှားတွေကို မသိရင် အနာဂတ်မှာ အဲဒီအမှားတွေကို ထပ်ကျော့မိနေမှာပေါ့။ သမိုင်းဆိုတာ ဘဝခရီးလမ်းအတွက် "မီးပြတိုက်" ကြီးတစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။
ဒီလို ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်နေတဲ့အခါ စိတ်ကလေးတွေက အတိတ်ကို ပြန်ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ရောက်သွားတဲ့အခါမှာ "ဪ... အတိတ်ဆိုတာ တကယ်တော့ မရှိတော့တဲ့ အရာပဲ၊ မှတ်တမ်းအနေနဲ့ပဲ ကျန်တာ" လို့ သတိကပ်ကြည့်ပါ။ မဟာဝင်ကျမ်းထဲမှာပါတဲ့ မင်းကြီးတွေဟာ တစ်ချိန်က အင်မတန် ဘုန်းကြီးခဲ့ကြပေမယ့် အခုတော့ သူတို့ရဲ့ ရုပ်ခန္ဓာတွေ ဘယ်မှာ ရှိတော့လဲ။ အားလုံးဟာ မြေကြီးထဲ ပြန်ရောက်ကုန်ပြီ။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ အသက်ရှူသံလေးဟာလည်း အဲဒီလိုပဲ ခဏလေးပဲ တည်မြဲတာပါ။ ဝင်လေ... သိ။ ထွက်လေ... သိ။ ဒီလို သိနေတဲ့ ခဏမှာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲထက် "ဖြစ်ပျက်" ဆိုတဲ့ သဘာဝကို ပိုမြင်လာပါလိမ့်မယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ သမိုင်းဆိုတာ ကြည့်နေရတဲ့ ရုပ်ရှင်ကားကြီး တစ်ကားလိုပါပဲ။ ရုပ်ရှင်ပြီးသွားရင် ပိတ်ကားပဲ ကျန်သလိုမျိုး၊ ဘဝတွေ ပြီးသွားတဲ့အခါမှာလည်း "ကံ" ဆိုတဲ့ မှတ်တမ်းလေးတွေပဲ ကျန်ရစ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အခု သမာဓိလေး ရနေတုန်းမှာ အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ကာလသုံးပါးလုံးကို လွှမ်းခြုံပြီး ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်သဘောကို ဆင်ခြင်ရင်း တရားနာကြားဖို့ ပြင်ဆင်ကြရအောင်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ ခေတ်သစ် သမိုင်းသိပ္ပံ (Chronicles & Historiography) ရှုထောင့်ကနေ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေရဲ့ အရေးကြီးပုံကို တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခအဆင့်အထိ အနုစိတ် လေ့လာကြည့်ကြရအောင်နော်။ Historiography ဆိုတာ သမိုင်းကို ဘယ်လို ရေးသားသလဲ၊ ဘယ်လို နည်းလမ်းတွေနဲ့ စိစစ်သလဲဆိုတာကို လေ့လာတဲ့ ပညာရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို စစ်ဆေးတဲ့အခါ "Critical Analysis" လို့ ခေါ်တဲ့ ဝေဖန်ပိုင်းခြားတဲ့ နည်းလမ်းကို သုံးကြပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မဟာဝင်ကျမ်း (Mahavamsa) လို ရှေးဟောင်းကျမ်းစာတွေကို လေ့လာတဲ့အခါမှာ အဲဒီအချိန်က လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ နိုင်ငံရေး နောက်ခံတွေကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရပါတယ်။ ဒါဟာ ဒီပြတိုက်က လုပ်ဆောင်နေတဲ့ "Fact-Checking" လုပ်ငန်းစဉ်ရဲ့ အခြေခံပါပဲ။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာတော့ နည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတာနဲ့အမျှ သမိုင်းကို ရှုမြင်တဲ့ ပုံစံတွေကလည်း ပိုပြီး တိကျလာပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို စစ်ဆေးတာဟာ ဟောင်းနွမ်းနေတဲ့ အဆောက်အဦးကြီးတစ်ခုကို "X-ray" ရိုက်ကြည့်တာနဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အပြင်ပန်းမှာတော့ လှချင်လှမယ်၊ ဒါပေမဲ့ အတွင်းက တိုင်တွေ ဆွေးနေသလား၊ ဘယ်နေရာမှာ အက်ကြောင်းရှိသလဲဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ မှန်ဘီလူးနဲ့ ကြည့်မှ သိရတာပါ။ မဟာဝင်ကျမ်းမှာပါတဲ့ အချက်အလက်တွေကိုလည်း ကျောက်စာတွေ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပြီး "သမိုင်းမှန်" ကို ဖော်ထုတ်ရပါတယ်။ ဒါဟာ အတိတ်ကို ပုံပြင်လို နားထောင်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ အချက်အလက် (Data) အနေနဲ့ စိစစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာအရ သမိုင်းဆိုတာ "Evidence-based narrative" (သက်သေအထောက်အထားအပေါ် အခြေခံတဲ့ ပြောပြချက်) ပဲ ဖြစ်ရပါမယ်။ အထောက်အထားမရှိဘဲ ယုံကြည်တာဟာ "Saddha" (သဒ္ဓါ) မဟုတ်ဘဲ "Blind Faith" (မျက်ကန်းယုံကြည်မှု) သက်သက်သာ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
Historiography မှာ "Source Criticism" ဆိုတာ အင်မတန် အရေးကြီးပါတယ်။ မှတ်တမ်းတစ်ခုကို ဖတ်တဲ့အခါ "ဘယ်သူက ရေးတာလဲ"၊ "ဘာရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ရေးတာလဲ"၊ "အဲဒီအချိန်က ဘယ်သူတွေ လွှမ်းမိုးထားသလဲ" ဆိုတာတွေကို မေးခွန်းထုတ်ရပါတယ်။ ဥပမာ - မဟာဝင်ကျမ်းကို ရေးခဲ့တဲ့ အရှင်မဟာနာမဟာ သာသနာတော် တည်တံ့ပြန့်ပွားဖို့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ရေးခဲ့တာဖြစ်လို့၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေမှာ အင်မတန် တိကျသလို၊ ဘုရင်တွေရဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေကိုလည်း အလေးပေး ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ဓာတ်ခွဲကြည့်ရင် ဒါဟာ "Ideological Perspective" (အယူဝါဒဆိုင်ရာ ရှုထောင့်) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုန်းကြီးတို့ ပြတိုက်မှာတော့ အဲဒီရှုထောင့်တွေကို နားလည်ပြီး၊ အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်နိုင်အောင် ကြိုးစားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ သမိုင်းမှတ်တမ်းဆိုတာ သူတော်ကောင်းတို့ တပ်ထားတဲ့ "ရောင်စုံမျက်မှန်" တွေနဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အနီရောင် မျက်မှန်တပ်ထားတဲ့သူက သမိုင်းကို အနီရောင်ပဲ မြင်သလို၊ အပြာရောင် မျက်မှန်တပ်ထားတဲ့သူကလည်း အပြာပဲ မြင်မှာပေါ့။ သိပ္ပံနည်းကျ သမိုင်းလေ့လာသူဟာ အဲဒီ မျက်မှန်တွေကို ချွတ်ပြီး "အလင်းစစ်" (White Light) နဲ့ ကြည့်ဖို့ ကြိုးစားရပါတယ်။ ဒါမှသာ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေရဲ့ တကယ့် အရောင်အစစ်ကို မြင်ရမှာပါ။ မဟာဝင်ကျမ်းဟာ သီဟိုဠ်ကျွန်းရဲ့ သမိုင်းတင်မကဘဲ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်းကိုပါ ဖော်ပြနေတဲ့ အင်မတန် တန်ဖိုးရှိတဲ့ "ဒေတာဘေ့စ်" (Database) ကြီးတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သိပ္ပံနည်းကျ ဆက်လက်လေ့လာရင် "Chronology" (ရက်စွဲသတ်မှတ်မှု သိပ္ပံ) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဘုန်းကြီးတို့ ပြတိုက်က ဓာတ်တော်တွေနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ရေဒီယိုကာဗွန် ရက်စွဲသတ်မှတ်ခြင်း (Radiocarbon Dating) နည်းလမ်းတွေနဲ့ စစ်ဆေးတဲ့အခါ၊ မဟာဝင်ကျမ်းမှာပါတဲ့ ရက်စွဲတွေနဲ့ ဘယ်လောက်အထိ ကိုက်ညီသလဲဆိုတာကို ကြည့်ရပါတယ်။ အံ့သြစရာကောင်းတာက အများစုဟာ အင်မတန် တိကျနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ ရှေးခေတ်က သမိုင်းပညာရှင်တွေရဲ့ စေ့စပ်သေချာမှုကို ပြသနေတာပါ။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ အတိတ်က လူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ သမိုင်းကို "ကျောက်စာ" ပေါ်မှာ ရေးခဲ့သလို၊ ယနေ့ခေတ် ပညာရှင်တွေကတော့ အဲဒီကျောက်စာတွေကို "အီလက်ထရွန် မှန်ဘီလူး" နဲ့ ပြန်ဖတ်နေတာနဲ့ တူပါတယ်။ နည်းပညာတွေ ပြောင်းသွားပေမယ့် အမှန်တရား (Truth) ကတော့ တစ်ခုတည်းပါပဲ။
Historiography အရ သမိုင်းဆိုတာ "Linear" (မျဉ်းဖြောင့်) မဟုတ်ဘဲ "Cyclical" (သံသရာ) ဖြစ်တယ်လို့ အချို့က ယူဆကြပါတယ်။ ဒါဟာ ဘုရားရှင်ဟောတဲ့ "သံသရာ" သဘောတရားနဲ့ အင်မတန် ဆင်တူပါတယ်။ အောင်မြင်မှုတွေ ပြီးရင် ကျရှုံးမှုတွေ လာမယ်၊ တက်ကြွမှုတွေ ပြီးရင် ငြိမ်သက်မှုတွေ လာမယ်။ မဟာဝင်ကျမ်းထဲက မင်းကြီးတွေရဲ့ ဘဝကို ကြည့်ရင် ဒါကို အထင်အရှား မြင်နိုင်ပါတယ်။ မင်းကြီးတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးကြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ သေခြင်းတရားကို မလွန်ဆန်နိုင်ပါဘူး။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ သမိုင်းဆိုတာ သူတော်ကောင်းတို့ နင်းနေတဲ့ စက်ဘီးဘီး လည်နေသလိုမျိုးပါပဲ။ အမှတ်တစ်ခုက အပေါ်ရောက်လိုက်၊ အောက်ရောက်လိုက်နဲ့ အမြဲတမ်း လည်ပတ်နေတာ။ ဒီပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 20, Art 20.3) အရ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို ထိန်းသိမ်းတာဟာ အဲဒီ "လည်ပတ်မှု" တွေကို မှတ်တမ်းတင်ပြီး နောင်မျိုးဆက်တွေအတွက် သင်ခန်းစာ ထားခဲ့ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
သမိုင်းကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာခြင်းရဲ့ နောက်ထပ် အကျိုးကျေးဇူးကတော့ "Pattern Recognition" (ပုံစံတူ ဖြစ်ရပ်များကို မှတ်မိခြင်း) ပါပဲ။ သမိုင်းမှာ အဖြစ်အပျက်တွေဟာ ပုံစံတူ ထပ်ဖြစ်လေ့ရှိပါတယ်။ "History repeats itself" ဆိုတဲ့ စကားလိုပေါ့။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒီ Pattern တွေကို လေ့လာပြီး အနာဂတ်မှာ ဘာဖြစ်လာနိုင်သလဲဆိုတာကို ခန့်မှန်းကြပါတယ်။ ဥပမာ - သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့တဲ့ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုတွေဟာ နောက်ဆုံးမှာ ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့ရတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါကို သင်ခန်းစာယူပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှာ ဘုန်းကြီးတို့က သဘာဝကို ထိန်းသိမ်းရမယ်ဆိုတဲ့ အသိကို ရလာတာပါ။ ဒါဟာ သမိုင်းက ပေးတဲ့ ဉာဏ်ပညာပါပဲ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ သမိုင်းဆိုတာ ကားမောင်းတဲ့အခါ ကြည့်ရတဲ့ "နောက်ကြည့်မှန်" (Rear-view mirror) နဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ရှေ့ကို ဆက်သွားဖို့အတွက် နောက်ကို တစေ့တစောင်း ကြည့်ရသလိုမျိုးပေါ့။ နောက်ကြည့်မှန် မပါဘဲ ကားမောင်းရင် အန္တရာယ် များသလို၊ သမိုင်းကို မသိဘဲ အနာဂတ်ကို တည်ဆောက်ရင်လည်း အမှားတွေ ကြုံရနိုင်ပါတယ်။ မဟာဝင်ကျမ်းလို မှတ်တမ်းတွေဟာ ဘုန်းကြီးတို့အတွက် အင်မတန် ကြည်လင်ပြတ်သားတဲ့ နောက်ကြည့်မှန်ကြီးတွေပါပဲ။ အဲဒီမှန်ထဲမှာ အတိတ်က ပုံရိပ်တွေကို ကြည့်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်မှာ သတိရှိရှိနဲ့ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာက ပြောနေတဲ့ သမိုင်းလေ့လာမှု နည်းလမ်းတွေဟာ အမှန်တော့ "သစ္စာတရား" ကို ရှာဖွေနေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေပါပဲ။ သမိုင်းအမှန်ကို သိမှ အယူအဆအမှန် (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ဖြစ်မှာ။ အယူအဆ မှန်မှ အကျင့်မှန်မှာ။ အခု ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သိပ္ပံနည်းကျ အမြင်တွေကို သိပြီဆိုရင်တော့၊ ဒီ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေက ပိဋကတ်တော်လာ အနှစ်သာရတွေနဲ့ ဘယ်လို ချိတ်ဆက်နေသလဲ၊ အတိတ်က ဖြစ်ရပ်တွေကနေ "ဘဝ" ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ဘယ်လို ရှုမြင်ရမလဲ ဆိုတာကို အဘိဓမ္မာ နည်းကျကျ ဆက်လက် လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက ပိဋကတ်တော် အကိုးအကား ဖြစ်တဲ့ မဟာဝင်ကျမ်း (Mahavamsa) လာ အနှစ်သာရတွေနဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေရဲ့ သဘောတရားကို အဘိဓမ္မာ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲ ထည့်ပြီး ဆက်လက် လေ့လာကြည့်ကြရအောင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မဟာဝင်ကျမ်းဆိုတာ သီဟိုဠ်ကျွန်းရဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်ပေမယ့်၊ ဒီကျမ်းရဲ့ အခန်းတိုင်း အခန်းတိုင်းရဲ့ အဆုံးမှာ အရှင်မဟာနာမ မထေရ်မြတ်က "သုဇနပ္ပသာဒ သံဝေဂတ္ထာယ ကတေ မဟာဝံသေ" ဆိုပြီး အမြဲတမ်း နိဂုံးချုပ်လေ့ ရှိပါတယ်။ ဒီပါဠိဂါထာလေးကို Nissaya နည်းနဲ့ ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် သုဇန - သူတော်ကောင်းတို့၏၊ ပသာဒ - စိတ်ကို ကြည်လင်စေခြင်းငှာ လည်းကောင်း၊ သံဝေဂ - သံဝေဂရစေခြင်းငှာ လည်းကောင်း၊ အတ္ထာယ - အကျိုးငှာ၊ ကတေ - ပြုစီရင်အပ်သော၊ မဟာဝံသေ - မဟာဝင်ကျမ်းသည် လို့ အနက်ယူနိုင်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "သံဝေဂ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ သမိုင်းလေ့လာခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ သမိုင်းကျမ်းတစ်စောင်ကို ဖတ်တယ်ဆိုတာ "သုသာန်" တစ်ခုကို ဖြတ်လျှောက်သွားရတာနဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ သုသာန်ထဲမှာ အုတ်ဂူတွေကို ကြည့်ပြီး "ဪ... ဒီလူတွေလည်း တစ်ချိန်က ရှင်သန်ခဲ့ကြတာပါလား၊ အခုတော့ မြေကြီး ဖြစ်ကုန်ပါရောလား" လို့ နှလုံးသွင်းမိသလိုမျိုး၊ မဟာဝင်ကျမ်းထဲက အသောကမင်းကြီးတို့၊ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီးတို့ရဲ့ အကြောင်းကို ဖတ်ပြီး သူတို့ရဲ့ ဘုန်းတန်ခိုးတွေ ဘယ်လောက်ကြီးကြီး နောက်ဆုံးမှာ သေခြင်းတရားကို မလွန်ဆန်နိုင်ခဲ့ဘူး ဆိုတာကို ဆင်ခြင်မိရင် အဲဒါ "သံဝေဂ" ဉာဏ် ရတာပါပဲ။ သိပ္ပံပညာက သမိုင်းကို Data (အချက်အလက်) အနေနဲ့ ကြည့်ပေမယ့်၊ ဓမ္မကတော့ သမိုင်းကို "အနိစ္စ တရားပြပွဲ" (Exhibition of Impermanence) အနေနဲ့ ကြည့်ပါတယ်။
ပါဠိတော်မှာ "ဝံသ" (Vamsa) ဆိုတာ "မျိုးရိုးအစဉ်အဆက်" ကို ဆိုလိုတာပါ။ ဝါးပင်ရဲ့ အဆစ်တွေလို တစ်ဆစ်ပြီး တစ်ဆစ် ဆက်နေတဲ့ သဘောပေါ့။ "ကထာ" (Katha) ဆိုတာကတော့ ပြောဆိုခြင်း သို့မဟုတ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်းပါ။ ဒါကြောင့် ဝံသကထာ ဆိုတာ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ဖြစ်ပျက်ခဲ့ပုံတွေကို ပြောပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ကြည့်ရင်တော့ ဒီ "မျိုးရိုး" ဆိုတာ ပုဂ္ဂိုလ်တွေရဲ့ မျိုးရိုး မဟုတ်ပါဘူး။ "ခန္ဓာအစဉ်" (Khandha-santana) တွေရဲ့ မျိုးရိုးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ မင်းကြီး တစ်ပါး နတ်ရွာစံတယ် ဆိုတာ ခန္ဓာဟောင်း ချုပ်ပြီး ခန္ဓာသစ် ပြောင်းသွားတာပါ။ သမိုင်းဆိုတာ အမှန်တော့ ရုပ်နာမ် ဓမ္မတွေရဲ့ ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတဲ့ ရုပ်ရှင်ကားကြီး တစ်ကားမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ မြစ်ရေစီးဆင်းနေတာနဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဘုန်းကြီးတို့က "ဧရာဝတီမြစ်" လို့ နာမည်တပ်ပြီး ခေါ်ပေမယ့်၊ တကယ်တမ်း စီးဆင်းနေတာက ရေမော်လီကျူး (Water Molecules) လေးတွေပါ။ ရှေ့က ရေတွေက ပင်လယ်ထဲ ရောက်သွားပြီ၊ နောက်က ရေတွေက အသစ်လာနေတယ်။ အဲဒီလိုပဲ "မြန်မာ့သမိုင်း"၊ "သီဟိုဠ်သမိုင်း" လို့ ခေါ်ပေမယ့် တကယ်တမ်း ရှိနေတာက ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် စေတနာတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ရုပ်နာမ် အစဉ်အတန်းကြီးသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ ရုပ်နာမ် အစဉ်အတန်းကို "ငါ" လို့ သွားစွဲလိုက်တဲ့အခါမှာ သမိုင်းဆိုတာ "မာန်မာန" (Pride) ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။ ဝိပဿနာ ရှုသူကတော့ သမိုင်းကို ကြည့်ပြီး "ဖြစ်ပျက်" ကိုသာ မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။
မဟာဝင်ကျမ်းမှာ ထူးခြားတာက မင်းကြီးတွေရဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု (Punna) ကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ စေတီတည်တာ၊ ကျောင်းဆောက်တာတွေကို စာရင်းလုပ်ထားတယ်။ ဒါဟာ "ကမ္မသတ္တိ" (Kamma Energy) ကို မီးမောင်းထိုးပြတာပါ။ လူက သေသွားပေမယ့် သူပြုခဲ့တဲ့ ကံတွေက သမိုင်းမှာ ကျန်ရစ်သလို၊ သံသရာမှာလည်း အကျိုးပေးဖို့ ကျန်ရစ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ "Conservation of Information" ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ သတင်းအချက်အလက်တွေဟာ ပျောက်ပျက်မသွားဘူး၊ ပုံစံပြောင်းသွားရုံပဲ လို့ ဆိုပါတယ်။ ဓမ္မမှာလည်း လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝဇာတ်ကြောင်း (Life Story) ဟာ ကံစွမ်းအင်အနေနဲ့ နောင်ဘဝအထိ ပါသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သမိုင်းကို လေ့လာတာဟာ "ကံ၊ ကံ၏ အကျိုး" ကို လေ့လာတာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ သမိုင်းမှတ်တမ်းဆိုတာ "မျိုးစေ့တိုက်" (Seed Bank) ကြီးတစ်ခုနဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အတိတ်က လူတွေ စိုက်ပျိုးခဲ့တဲ့ မျိုးစေ့တွေ (ကံတွေ) ကို ဒီမှတ်တမ်းထဲမှာ သိမ်းထားတာ။ အချို့မျိုးစေ့တွေက အဆိပ်ပင် (အကုသိုလ်) တွေ ဖြစ်လာပြီး၊ အချို့ကတော့ ဆေးဖက်ဝင်အပင် (ကုသိုလ်) တွေ ဖြစ်လာကြတယ်။ ဘုန်းကြီးတို့က သမိုင်းကို ပြန်ဖတ်တဲ့အခါ အဲဒီ မျိုးစေ့တွေရဲ့ အကျိုးပေးပုံကို ကြည့်ပြီး "ဪ... ကောင်းတာလုပ်ရင် ကောင်းကျိုးပေးပါလား၊ မကောင်းတာလုပ်ရင် ဒုက္ခရောက်ပါလား" ဆိုတာကို လက်တွေ့ သင်ခန်းစာ ယူရမှာပါ။
အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေကြတဲ့ ဝိပဿနာ ယန္တရားကြီးရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံကို အနုစိတ် ဝင်ကြည့်ကြရအောင်နော်။ ဒီနေ့မှာတော့ "သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် (၅)" အနေနဲ့ "ဘဝ" (Becoming) ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါမယ်။ ဘဝဆိုတာ ကမ္မဘဝ (Kamma-bhava) နဲ့ ဥပပတ္တိဘဝ (Upapatti-bhava) ဆိုပြီး နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းတစ်ခုကို ဖတ်လိုက်တဲ့အခါ ဘုန်းကြီးတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဘာတွေ ဖြစ်ပေါ်လာသလဲ။ ပထမဆုံး မျက်စိက စာလုံးကို မြင်တယ် (ဖဿ)။ ပြီးတော့ "ဒါက ငါတို့ဘုရင်ကြီးပဲ" ဆိုတဲ့ မှတ်သားမှု (သညာ) နဲ့အတူ ဂုဏ်ယူတဲ့ ခံစားမှု (သောမနဿ ဝေဒနာ) ဖြစ်လာတယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာနောက်မှာ "ငါတို့ လူမျိုးကွ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) ကပ်ပါလာတယ်။ အဲဒီ ဥပါဒါန်ကြောင့်ပဲ စိတ်ထဲမှာ အားတက်လာပြီး "ငါလည်း ဒီလို လုပ်မယ်" ဆိုတဲ့ စေတနာ (ကမ္မဘဝ) တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ဘဝဆိုတာ စာအုပ်ရေးသလိုပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "ကမ္မဘဝ" ဆိုတာ စာရေးနေတဲ့ လုပ်ရပ် (Action) ပါ။ "ဥပပတ္တိဘဝ" ဆိုတာ ရေးပြီးသား စာအုပ်ထွက်လာတာ (Result) ပါ။ ဘုန်းကြီးတို့က သမိုင်းကို ဖတ်ပြီး စိတ်ထဲမှာ ဂုဏ်ယူလိုက်၊ ဝမ်းနည်းလိုက် ဖြစ်နေတာဟာ စာအုပ်အဟောင်းကို ဖတ်ပြီး စာအုပ်အသစ် တစ်အုပ် (ဘဝသစ်တစ်ခု) ကို ထပ်ရေးနေတာနဲ့ တူပါတယ်။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ အဲဒီ စာရေးနေတဲ့ လက် (စေတနာ) ကို သတိနဲ့ ကြည့်ပြီး "ဪ... ရေးနေပြန်ပြီ၊ ပြုပြင်နေပြန်ပြီ (သင်္ခါရ)" လို့ သိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဘိဓမ္မာ နည်းအရ "ဘဝ" ဖြစ်ပေါ်ဖို့အတွက် "ဥပါဒါန်" က အဓိက အကြောင်းရင်းပါပဲ။ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို ဖတ်တဲ့အခါ "ငါ့မင်း၊ ငါ့နိုင်ငံ" ဆိုတဲ့ ဥပါဒါန် အားကောင်းလေလေ၊ ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတဲ့ ကမ္မစွမ်းအင်တွေ အားကောင်းလေလေပါပဲ။ ဒါကို ကောင်းတဲ့ဘက်က သုံးရင် "ပါရမီ" ဖြစ်နိုင်ပေမယ့်၊ မာန်မာနဘက်က သုံးရင်တော့ "သံသရာရှည်ကြောင်း" ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သမိုင်းကို လေ့လာတဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ခွာပြီး "အကြောင်းအကျိုး" (Causal Relation) သက်သက်အဖြစ်သာ ရှုမြင်ရပါမယ်။ ဒါမှသာ သမိုင်းကပေးတဲ့ သံဝေဂကို ရရှိမှာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ရုပ်ရှင်ကြည့်သူနဲ့ ရုပ်ရှင်ရိုက်သူ ကွာခြားပုံလိုပါပဲ။ ရုပ်ရှင်ကြည့်သူ (ပုထုဇဉ်) က ဇာတ်လမ်းထဲမှာ စီးမျောပြီး ငိုလိုက် ရယ်လိုက် ဖြစ်နေတယ်။ ရုပ်ရှင်ရိုက်သူ (ဝိပဿနာ ရှုသူ) ကတော့ "ဒီနေရာမှာ မီးအလင်းအမှောင် ဘယ်လိုသုံးထားလဲ၊ ကင်မရာ ဘယ်လိုရိုက်လဲ" ဆိုတဲ့ နည်းပညာ (Process) ကိုပဲ မြင်တယ်။ သမိုင်းကို ကြည့်တဲ့အခါမှာလည်း "ဘုရင်ကြီး ဘာလုပ်ခဲ့လဲ" ဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်း (Story) ထက်၊ "ဘယ်လို ကံတွေကြောင့် ဘယ်လို အကျိုးပေးခဲ့သလဲ" ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ် (Process) ကို မြင်အောင် ကြည့်ရပါမယ်။
အခု ဝိပဿနာ ရှုကွက် ဖြစ်တဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ခြင်း" (Ditthi Removal) အပိုင်းကို ဆက်သွားရအောင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ သမိုင်းနဲ့ ပတ်သက်ရင် "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" (Sakkaya Ditthi) က အင်မတန် ကပ်ငြိလွယ်ပါတယ်။ "ငါတို့ရဲ့ သမိုင်း" ဆိုတဲ့ အစွဲပေါ့။ တကယ်တော့ သမိုင်းဆိုတာ ဘယ်သူ့ပိုင်ဆိုင်မှုမှ မဟုတ်ပါဘူး။ အကြောင်းတရားတွေ ပေါင်းစုံပြီး ဖြစ်ပျက်သွားတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုပါပဲ။ အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ထဲမှာ "ငါ" မရှိပါဘူး။ မဟာဝင်ကျမ်းထဲက ဘုရင်တွေဟာလည်း သူတို့ခေတ် သူတို့အခါမှာ "ငါ့တိုင်းပြည်" လို့ စွဲခဲ့ကြမှာပဲ။ အခုတော့ အဲဒီ "ငါ" တွေ ဘယ်ရောက်ကုန်ပြီလဲ။ ဘာမှ မရှိတော့ဘူး။ ဒါကို ဆင်ခြင်ပြီး လက်ရှိ ခန္ဓာပေါ်မှာ စွဲနေတဲ့ "ငါ" ကို ဖြုတ်ချရပါမယ်။
ဒုတိယက "သဿတဒိဋ္ဌိ" (Sassata Ditthi) ပါ။ "သမိုင်းဆိုတာ အမြဲ တည်တံ့နေမယ့် အရာ" လို့ ထင်တာမျိုးပေါ့။ ကျောက်စာတွေက နှစ်ထောင်ချီ ခံတယ်ဆိုပေမယ့် တစ်နေ့ကျရင် ပျက်စီးရမှာပါပဲ။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်တောင်မှ ၅၀၀၀ ဆိုပြီး အပိုင်းအခြား ရှိတယ် မဟုတ်လား။ အရာရာဟာ အနိစ္စပါ။ မင်းကြီးတွေရဲ့ နန်းတော်ကြီးတွေ ဘယ်လောက် ခမ်းနားခဲ့ခဲ့၊ အခုတော့ မြေမှုန်တွေ ဖြစ်ကုန်ပြီ။ ဒီ အနိစ္စသဘောကို မဟာဝင်ကျမ်းက တရားဟောနေတာပါ။ "မမြဲပါလား၊ မမြဲပါလား" လို့ ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် သဿတဒိဋ္ဌိကို ပယ်ရှားရပါမယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ကမ်းခြေက သဲနန်းတော်တွေလိုပါပဲ။ ကလေးတွေက သဲနန်းတော် ဆောက်ပြီး ပျော်နေကြပေမယ့်၊ ရေလှိုင်းပုတ်လိုက်ရင် ပျောက်သွားတာပဲ။ တို့ရဲ့ ဘဝ၊ တို့ရဲ့ သမိုင်းဆိုတာလည်း သံသရာ ရေလှိုင်းအောက်မှာ ပျောက်ပျက်သွားမယ့် သဲနန်းတော်တွေပါပဲ။
တတိယက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" (Uccheda Ditthi) ပါ။ "သေရင် ပြတ်တာပဲ၊ သမိုင်းက ဘာလုပ်လို့ရမှာလဲ" ဆိုတဲ့ အယူမျိုးပေါ့။ ဒါဟာ မှားပါတယ်။ ရုပ်ခန္ဓာ ပျက်သွားပေမယ့် "သမိုင်း" (History) နဲ့ "ကံ" (Kamma) က ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီး သေသွားပေမယ့် သူတည်ခဲ့တဲ့ စေတီတော်ကြီးတွေ ကျန်ရစ်သလို၊ သူပြုခဲ့တဲ့ ကုသိုလ်ကံတွေက သူ့ကို တာဝတိံသာ နတ်ပြည် ရောက်စေခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်း (Cause) ပျက်သွားပေမယ့် အကျိုး (Effect) က ဆက်လက် ဖြစ်ထွန်းနေတာကို မြင်အောင် ကြည့်ပြီး ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို ပယ်ရှားရပါမယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ပဲ့တင်သံ (Echo) လိုပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အသံပေးလိုက်တဲ့ လူက ထွက်သွားပြီ၊ ဒါပေမဲ့ ပဲ့တင်သံက ဟိုဘက်တောင်နံရံမှာ ရိုက်ခတ်ပြီး ကျန်နေသေးတယ်။ အဲဒီလိုပဲ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ သေဆုံးသွားပေမယ့် သူတို့ရဲ့ လုပ်ရပ်တွေက ပဲ့တင်သံအဖြစ် သမိုင်းမှာရော၊ သံသရာမှာရော ကျန်ရစ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "ပြတ်တယ်" လို့ ယူလို့ မရသလို၊ "မြဲတယ်" လို့လည်း ယူလို့ မရပါဘူး။ "အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်တယ်" ဆိုတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နည်းလမ်းမှန်နဲ့သာ ရှုမြင်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ "အလုပ်ပေးရှုကွက်" အနေနဲ့ "သံဝေဂဉာဏ်" ကို အခြေခံပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ ကိုယ့်ရဲ့ အတိတ်ကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ငယ်ငယ်က အဖြစ်အပျက်တွေ၊ ပျော်ခဲ့တာတွေ၊ ငိုခဲ့တာတွေ အခု ဘယ်မှာလဲ။ ဘာမှ မရှိတော့ဘူး။ "မှတ်ဉာဏ်" (Memory) ဆိုတဲ့ နာမ်တရား အနေနဲ့ပဲ ကျန်တော့တာ။ အဲဒီ မှတ်ဉာဏ်လေးတွေ ပေါ်လာတိုင်း "ပျက်သွားပြီ... ပျက်သွားပြီ" လို့ ရှုမှတ်ပါ။ အတိတ်ကို ပြန်မတူးပါနဲ့။ အတိတ်ဆိုတာ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ "ရုပ်နာမ်ဟောင်း" တွေပါပဲ။ လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စိတ်ကလေးကိုသာ "မမြဲဘူး" လို့ သိနေပါ။ ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် သမိုင်း (Personal History) ကို ဝိပဿနာ တင်လိုက်တာပါပဲ။
သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို ဖတ်ရှုပြီး သံဝေဂယူပါ။ မင်းကြီးတွေ ဘယ်လောက် ဘုန်းကြီးကြီး အကုန်သေကုန်ပြီ ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းပါ။ အဲဒီ သံဝေဂစိတ်ကနေတစ်ဆင့် "ငါလည်း တစ်နေ့ ဒီလိုပဲ သွားရမှာပါလား" ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ မာန်မာနတွေကို လျှော့ချပါ။ သမိုင်းကို သိခြင်းဟာ ဉာဏ်ပညာကို တိုးပွားစေသလို၊ သံသရာကို ကြောက်လန့်တဲ့ ဘယဉာဏ်ကိုလည်း ရရှိစေပါတယ်။ ဒါဟာ မဟာဝင်ကျမ်းက ပေးတဲ့ တကယ့် ဓမ္မလက်ဆောင်ပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေရာမှာ ဒီပြတိုက်ရဲ့ သမိုင်းသုတေသနဌာနက ဝါရင့်ဝန်ထမ်းတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ဒေါ်ခင်သန္တာရဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေးတစ်ခုကို "Case-2558" အနေနဲ့ ပြောပြချင်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒေါ်ခင်သန္တာဟာ ရှေးဟောင်းပုရပိုက်တွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့နေရာမှာ အင်မတန် ကျွမ်းကျင်ပြီး၊ သမိုင်းရာဇဝင်တွေကိုလည်း အလွတ်ရနေသူ တစ်ယောက်ပါ။ သူဟာ အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်း ဘုရားသမိုင်းတစ်ခုကို အင်မတန် စွဲလမ်းပါတယ်။ "ဒီဘုရားကို အသောကမင်းကြီး ကိုယ်တိုင် တည်ခဲ့တာ၊ ဒါဟာ ငါတို့ရဲ့ ဂုဏ်ယူစရာပဲ" ဆိုပြီး အမြဲတမ်း ပြောလေ့ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ လပိုင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ခေတ်မီ ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ အဲဒီဘုရားရဲ့ ဌာပနာတိုက်က ရရှိတဲ့ အုတ်ခဲတချို့ကို သိပ္ပံနည်းကျ ရေဒီယိုကာဗွန် (Radiocarbon Dating) နဲ့ စစ်ဆေးလိုက်တဲ့အခါမှာ၊ အဖြေက အသောကခေတ် မဟုတ်ဘဲ၊ နောက်ပိုင်း ခေတ်နှောင်းတစ်ခုမှ တည်ထားတာ ဖြစ်ကြောင်း အဖြေထွက်လာခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီအခါမှာ ဒေါ်ခင်သန္တာတစ်ယောက် အကြီးအကျယ် စိတ်ဒုက္ခ ရောက်ပါတော့တယ်။ သူ ယုံကြည်သက်ဝင်ခဲ့တဲ့၊ သူ ဂုဏ်ယူခဲ့တဲ့ သမိုင်းတစ်ခုက မှားနေတယ်ဆိုတာကို လက်မခံနိုင်ဖြစ်ပြီး၊ "ဒီစက်တွေ မှားတာပါ၊ သိပ္ပံပညာက ရှေးစကားကို မမီပါဘူး" ဆိုပြီး ဒေါသတွေထွက်၊ ထမင်းမစား ဟင်းမစားနဲ့ စိတ်ဆင်းရဲနေရှာတယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ဒေါ်ခင်သန္တာဟာ သူစီးနေတဲ့ လှေကြီး ပေါက်နေတာကို သိရက်နဲ့ "ငါ့လှေ မပေါက်ဘူး" ဆိုပြီး အတင်း ငြင်းဆန်ရင်း ရေနစ်လုနီးပါး ဖြစ်နေတာနဲ့ တူပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ သူ့ရဲ့ "ဥပါဒါန်" (စွဲလမ်းမှု) က အမှန်တရား (Sacca) ကို ဖုံးကွယ်ထားလိုက်တာပါ။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းက ဒေါ်ခင်သန္တာကို ခေါ်ပြီး Hswagata Museum Policy 20, Article 20.3 ကို ရှင်းပြခဲ့ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် 'ယုံကြည်မှု' (Faith) နှင့် 'အမှန်တရား' (Fact) ကို ခွဲခြားရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သိပ္ပံနည်းကျ တွေ့ရှိချက်အသစ်များကို လက်ခံခြင်းသည် သာသနာကို ဖျက်ဆီးခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ သစ္စာတရားကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်" လို့ ပြဌာန်းထားပါတယ်။ ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်တော့ ရွှေစစ် မစစ်ကို မီးနဲ့ စမ်းသပ်သလိုပါပဲ။ ရွှေစစ်ရင် မီးကို မကြောက်ပါဘူး။ ဘုန်းကြီးတို့ ကိုးကွယ်တဲ့ ဓမ္မက အမှန်တရား ဖြစ်တဲ့အတွက် သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးမှုကို ကြောက်စရာ မလိုပါဘူး။ ခေတ်နှောင်းမှ တည်တာ ဖြစ်ပါစေဦး၊ အဲဒီ ဘုရားအပေါ်ထားတဲ့ ကြည်ညိုစိတ်က အဓိက မဟုတ်လား။
ဦးပဉ္ဇင်းက ဒေါ်ခင်သန္တာကို ဆက်ပြီး ဆုံးမတယ်။ "ဒကာမကြီး... မဟာဝင်ကျမ်းကို ရေးတဲ့ အရှင်မဟာနာမက နိဂုံးချုပ်တိုင်း 'သံဝေဂ' ရဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တာနော်။ မင်းကြီးတွေ ဘယ်လောက် ဘုန်းကြီးကြီး သေသွားကြတာပဲ။ အခု ဘုရားသမိုင်းက ခေတ်လွဲနေတာဟာ ဘာကို ပြသလဲဆိုရင် 'သမိုင်းဆိုတာတောင် မမြဲပါလား' ဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကို ပြတာပဲ။ ဒကာမကြီးက သမိုင်းကို စွဲလမ်းနေတာ (တဏှာ) လား၊ ဒါမှမဟုတ် သမိုင်းကပေးတဲ့ တရားကို လိုချင်တာလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။ အဲဒီတော့မှ ဒေါ်ခင်သန္တာဟာ သတိဝင်လာပြီး မျက်ရည်တွေ ကျလာတယ်။ "မှန်ပါဘုရား... တပည့်တော်မက 'ငါ့အယူအဆ' ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိကို ဖက်တွယ်ထားမိလို့ ပူလောင်နေရတာပါ" လို့ ဝန်ခံရှာတယ်။
အဲဒီနောက်ပိုင်း ဒေါ်ခင်သန္တာဟာ အဲဒီ တွေ့ရှိချက်အသစ်ကို ပြတိုက်မှတ်တမ်းမှာ ကိုယ်တိုင် ပြင်ဆင်ရေးသားခဲ့ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ မျက်နှာမှာ အရင်ကလို မာန်မာနတွေ မရှိတော့ဘဲ၊ အမှန်တရားကို လက်ခံလိုက်တဲ့ သူတော်ကောင်းတစ်ယောက်ရဲ့ အေးချမ်းမှုကို တွေ့လာရတယ်။ ဒါဟာ Policy 20, Art 20.3 ရဲ့ အောင်မြင်မှု ဖြစ်သလို၊ သမိုင်းကို ဝိပဿနာတင်လိုက်တဲ့ အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။ ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်တော့ ဒေါ်ခင်သန္တာဟာ သူ့လက်ထဲက ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ "အမှား" ဆိုတဲ့ မီးခဲကြီးကို လွှတ်ချလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။ မီးခဲကို လွှတ်ချလိုက်တဲ့အခါ လက်က အေးသွားသလို၊ အယူမှားကို စွန့်လိုက်တဲ့အခါ စိတ်က အေးသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒေါ်ခင်သန္တာရဲ့ ဖြစ်ရပ်ကနေ ဘုန်းကြီးတို့ သင်ခန်းစာ ယူရမှာက "သမိုင်း" ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ မာန်မာန (Ego) ကို ဖြည့်ဆည်းဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ သံသရာရဲ့ အပြစ်ကို မြင်ဖို့ (Samvega) အတွက်သာ ဖြစ်တယ် ဆိုတာပါပဲ။ အတိတ်က ဖြစ်ရပ်တွေအပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ၊ ငါတို့ဟာ" လို့ စွဲလမ်းနေသရွေ့ ဒုက္ခရောက်နေဦးမှာပါပဲ။ အဲဒီ သမိုင်းကြောင်းတွေကို "အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်စဉ်" သက်သက်လို့ ရှုမြင်နိုင်မှသာ လွတ်မြောက်မှု ရမှာပါ။ ဒါကြောင့် မဟာဝင်ကျမ်းကို ဖတ်ရင် မင်းကြီးတွေရဲ့ ဘုန်းတန်ခိုးကို အားကျတာထက်၊ သူတို့တောင် မလွန်ဆန်နိုင်ခဲ့တဲ့ သေခြင်းတရားကို ဆင်ခြင်ပြီး ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေ ပြုလုပ်ကြဖို့ တိုက်တွန်းချင်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ရဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချုပ်ကြည့်ရအောင်။ သမိုင်းအမှားတွေကို စွဲလမ်းပြီး ပူလောင်နေရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို စွဲလမ်းအောင် တွန်းပို့နေတဲ့ "ငါ့လူမျိုး၊ ငါ့သမိုင်း" ဆိုတဲ့ တဏှာနဲ့ ဒိဋ္ဌိဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အမှန်တရားကို သိမြင်ပြီး စွဲလမ်းမှု ကင်းသွားတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီ အမှန်တရားကို သိဖို့အတွက် Fact-Checking လုပ်ခြင်း၊ ဝိပဿနာ ရှုခြင်းတွေဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။ ဒါကြောင့် သမိုင်းကို လေ့လာတာဟာလည်း မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို လျှောက်လှမ်းနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့အတွက် ဒီနေ့ "အလုပ်ပေးရှုကွက်" (Work Assignment) လေး တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်နော်။ ဒီနေ့ အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ကိုယ့်ဘဝရဲ့ အတိတ်က အမှတ်တရ ပစ္စည်းလေးတစ်ခု (ဥပမာ- ဓာတ်ပုံဟောင်း၊ ဒိုင်ယာရီဟောင်း) ကို ထုတ်ကြည့်ပါ။ ကြည့်ရင်းနဲ့ "ဒီအချိန်တုန်းက ငါ ဒီလို ဖြစ်ခဲ့တယ်၊ အခုတော့ မရှိတော့ပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ ဝမ်းနည်းတာ၊ ဝမ်းသာတာ မဖြစ်စေဘဲ "ပျက်သွားပြီ" ဆိုတဲ့ အနိစ္စသဘောကိုသာ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် မဟာဝင်ကျမ်းကို ဖတ်ပြီး တရားအားထုတ်တာပါပဲ။
သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် (၅)
ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့၊ မဟာဝင်ကျမ်းနဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအကြောင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်အရ သမိုင်းကို ဖတ်ရှုရာမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ခံစားမှု၊ ဂုဏ်ယူမှု၊ စွဲလမ်းမှုတွေဟာ "ဘဝ" (Bhava) အသစ်တွေကို ဖန်တီးနေပုံကို ရှုမှတ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ရှုကွက်အနှစ်သာရ - သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေကို ဖတ်ပြီး "ငါတို့ဘုရင်၊ ငါတို့လူမျိုး၊ ငါတို့နိုင်ခဲ့တာ" လို့ ဂုဏ်ယူလိုက်တဲ့အခါ (သို့မဟုတ်) ဝမ်းနည်းလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ "ဥပါဒါန်" (စွဲလမ်းမှု) ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ စွဲလမ်းမှုကြောင့် "ငါလည်း ဒီလို လုပ်မယ်၊ ငါ့သမိုင်းကို ကာကွယ်မယ်" ဆိုတဲ့ စေတနာတွေ၊ လှုပ်ရှားမှုတွေ ဖြစ်လာတာကို "ဘဝ" (ကမ္မဘဝ - Kamma Bhava) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သမိုင်းဆိုတာ အတိတ်က လူတွေရဲ့ "ဘဝ" (ပြုလုပ်မှု) တွေကို မှတ်တမ်းတင်ထားတာပါ။ ကိုယ်တိုင်လည်း သမိုင်းကို ဖတ်ရင်း စိတ်လှုပ်ရှားပြီး "ဘဝသစ်" တွေကို ထပ်မံ တည်ဆောက်နေမိတတ်ပါတယ်။
သစ္စာအဓိဋ္ဌာန် (၅) ပြုပုံ - "သမိုင်းအကြောင်းအရာများကို ဖတ်ရှုရာတွင် စိတ်လှုပ်ရှားမှု၊ ဂုဏ်ယူမှု၊ ဝမ်းနည်းမှုတို့ကြောင့် 'ဘဝ' (ကမ္မဘဝ - Kamma Bhava) အသစ်များ မဖြစ်ပေါ်စေရန် သတိပြုပါမည်။ အတိတ်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ကံ (Action) များသည် 'ဘဝ' ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး၊ ထိုဘဝများသည် ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီ ဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ပါမည်။ အတိတ်သမိုင်းကို သင်ခန်းစာ (သံဝေဂ) အဖြစ်သာ ယူပြီး၊ သံသရာဘဝသစ်များကို မပြုလုပ်တော့ရန် (တဏှာ, မာန မဖြစ်စေရန်) သစ္စာပြုပါ၏။"
ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများနေ့ အကြိုမှာ သက်ရှိသတ္တဝါများ ပေါများကြွယ်ဝသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာလည်း သံဝေဂဉာဏ်နဲ့ ဝိပဿနာဉာဏ်များ ပေါများကြွယ်ဝကြပါစေ။ အတိတ်သမိုင်းကို သင်ခန်းစာယူပြီး ပစ္စုပ္ပန်ကို အကောင်းဆုံး တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆုတောင်းပေးရင်း၊ ဒီနေ့ရဲ့ "မဟာဝင်ကျမ်းနှင့် သမိုင်းမှန်ကန်ရေး" တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
