Day: 166 | June 14 | Hematology & Upayasa | Jataka, Lohitadana | Hematology
Day: 166 | June 14 | Hematology & Upayasa | Jataka, Lohitadana | Hematology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ယနေ့ဟာ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၄) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကမ္ဘာ့သွေးလှူရှင်နေ့ (World Blood Donor Day)" ဖြစ်သလို၊ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မူဝါဒတွေအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း "ဇီဝဒါန" (Bio-Donation) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လေးလေးနက်နက် ဆင်ခြင်ရမယ့် နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့မှာ တို့အဖွဲ့သားတွေနဲ့ တရားနာပရိသတ်အပေါင်းတို့ဟာ နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်နေကျဖြစ်တဲ့ ပလ္လင်ဖွင့် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သမှုကို အရင်ဆုံး ပြုလုပ်ကြရအောင်။ "သဲကန္တာရ... စိမ်းလန်းစိုပြေပါစေ" ဆိုတဲ့အတိုင်း ခြောက်သွေ့ပူလောင်နေတဲ့ လူသားတွေရဲ့ နှလုံးသား သဲကန္တာရကြီးထဲမှာ မေတ္တာရေစင်၊ သွေးရေစင်တွေ စီးဆင်းပြီး အသက်ရှင်သန်မှု သစ်ပင်လေးတွေ ပြန်လည် စိမ်းလန်းလာကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်း မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။ သွေးလှူတယ်ဆိုတာ သေမင်းရဲ့ ကန္တာရထဲမှာ အိုအေစစ် (Oasis) တစ်ခု တည်ဆောက်ပေးလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် အကြောင်းအရာက "သွေး" (Blood) ဆိုတဲ့ ဇီဝအရည်နဲ့ "ဥပါယာသ" (Upayasa) ဆိုတဲ့ စိတ်ရဲ့ ခြောက်သွေ့ပူလောင်မှု အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာ သွေးလှည့်ပတ်မှု ကောင်းရင် ကျန်းမာတယ်။ စိတ်မှာတော့ "ဥပါယာသ" ဝင်လာရင် သွေးတွေ ပူပြီး ခြောက်ခန်းသွားတတ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ခေတ်မီ သွေးဗေဒ (Hematology) ရှုထောင့်ကနေ သွေးရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံကို လေ့လာပြီး၊ ဘုရားလောင်းတွေရဲ့ သွေးလှူခဲ့တဲ့ ပါရမီကို အတုယူကာ၊ စိတ်ရဲ့ ပူလောင်မှုတွေကို ဘယ်လို ကုစားမလဲ ဆိုတာ ဆွေးနွေးကြမယ်။
တရားမဟောကြားမီ၊ တရားမနာကြားမီမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင်၊ သွေးသား ကြည်လင်အောင် အရင်ဆုံး လုပ်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကတော့ အာနာပါနဿတိ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့မှာတော့ "စီးဆင်းမှု" (Flow) ကို အာရုံပြုပြီး ရှုမှတ်ပါမယ်။ ဝင်လေ ဝင်လာတိုင်း ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သွေးကြောလေးတွေထဲမှာ သွေးတွေ ညီညွတ်မျှတစွာ စီးဆင်းသွားတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။
မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ခါးကို ဆန့်ဆန့်ထားပါ။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ရေပိုက်လေးတွေ၊ မြောင်းလေးတွေ ယှက်သန်းနေတဲ့ မြို့တော်ကြီး တစ်ခုလို့ သဘောထားပါ။ နှလုံးခုန်သံ "ဒုတ်... ဒုတ်..." ကို သတိထားမိရင် အဲဒါဟာ မြို့တော်ရဲ့ ရေစက်ကြီး မောင်းနှင်နေတာပါပဲ။ ဝင်လေ... အေးချမ်းတဲ့ မေတ္တာဓာတ်တွေ ဝင်လာတယ်။ ထွက်လေ... ပူလောင်တဲ့ ဒေါသဓာတ်တွေ ပါသွားတယ်။ သွေးကြောတွေထဲမှာ "ငါ" မရှိဘူး။ ဓာတ်အရည်တွေပဲ စီးနေတာပါလားလို့ နှလုံးသွင်းပြီး တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်...။
(တရားထိုင်ချိန် ပြီးဆုံးသည်ဟု မှတ်ယူပါ)
ကဲ... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ Hematology (သွေးဗေဒ) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သိပ္ပံပညာရပ်တွေကို ဘုန်းကြီးတို့ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာမှာ သွေး (Blood) ဆိုတာ အနီရောင် အရည်သက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ သူက "အရည်အသွေးမြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်" (High-Tech Liquid Logistics System) ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ သွေး ၅ လီတာလောက် ရှိပါတယ်။ အဲဒီ သွေးထဲမှာ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ၄ ခု ပါဝင်ပါတယ်။
ပထမဆုံးက Red Blood Cells (RBC) (သွေးနီဥများ) ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့က ကုန်တင်ကားကြီးတွေ (Trucks) နဲ့ တူပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ တာဝန်က အဆုတ်ကနေ အောက်ဆီဂျင် (Oxygen) ကို သယ်ပြီး တစ်ကိုယ်လုံးက ဆဲလ်တွေကို လိုက်ပို့ပေးတာပါ။ သွေးနီဥ တစ်လုံးမှာ ဟေမိုဂလိုဘင် (Hemoglobin) မော်လီကျူး သန်း ၂၇၀ လောက် ပါပါတယ်။ အဲဒီ ဟေမိုဂလိုဘင်မှာ ပါတဲ့ သံဓာတ် (Iron) ကြောင့် သွေးက အနီရောင် ဖြစ်နေတာပါ။ သူတို့က အသက် ၄ လလောက် နေရင် သေဆုံးသွားကြတယ်။ သေသွားရင် ဘေလုံး (Spleen) ကနေ ပြန်လည် သန့်စင်ပေးရပါတယ်။
ဒုတိယက White Blood Cells (WBC) (သွေးဖြူဥများ) ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ကတော့ စစ်တပ် (Defense Force) ပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ရောဂါပိုး (Bacteria/Virus) ဝင်လာတာနဲ့ သူတို့က ချက်ချင်း တိုက်ခိုက်ပါတယ်။ သူတို့က အရေအတွက် နည်းပေမယ့် အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။
တတိယက Platelets (သွေးဥမွှားများ) ဖြစ်ပါတယ်။ သူတို့ကတော့ လမ်းပြင်အဖွဲ့ (Repair Crew) ပါ။ သွေးကြော ပေါက်သွားတာနဲ့ ချက်ချင်း သွားပိတ်ပြီး သွေးတိတ်အောင် လုပ်ပေးတယ်။
စတုတ္ထက Plasma (ပလာစမာ) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကတော့ သွေးရဲ့ ၅၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိတဲ့ အဝါရောင် အရည်ကြည်ပါ။ ခုနက သွေးဥတွေ အားလုံး ဒီအရည်ထဲမှာ မျောပါသွားကြတာပါ။ ပရိုတင်းတွေ၊ ဟိုမုန်းတွေ၊ အာဟာရတွေ အားလုံး ဒီပလာစမာထဲမှာ ပါပါတယ်။
သွေးကြောဆိုတာ အဝေးပြေး လမ်းမကြီးနဲ့ တူပါတယ်။ သွေးနီဥတွေက ဆန်အိတ် (အောက်ဆီဂျင်) တင်လာတဲ့ ကုန်ကားတွေ။ သွေးဖြူဥတွေက လုံခြုံရေး ရဲကားတွေ။ သွေးဥမွှားတွေက လမ်းပျက်ရင် ပြင်တဲ့ အင်ဂျင်နီယာကားတွေ။ ပလာစမာကတော့ ကားတွေ မောင်းလို့ရအောင် ခင်းပေးထားတဲ့ ကတ္တရာလမ်း (သို့မဟုတ်) ရေလမ်းကြောင်းကြီးပါပဲ။ ဒီစနစ်ကြီး ရပ်သွားတာနဲ့ မြို့တော် (ခန္ဓာကိုယ်) ကြီး ငတ်မွတ်ပြီး ပျက်စီးသွားမှာပါ။ သွေးလှူတယ် ဆိုတာ ကိုယ့်မြို့မှာ ပိုနေတဲ့ ကုန်ကားတွေကို ကုန်ကား လိုနေတဲ့ တခြားမြို့ဆီ ပို့ပေးလိုက်တာပါပဲ။ ကိုယ့်ဆီမှာ ကုန်ကားတွေ ထပ်ထုတ်တဲ့ စက်ရုံ (ရိုးတွင်းခြင်ဆီ - Bone Marrow) ရှိပြီးသားမို့ မပူပါနဲ့။ လှူလိုက်လေ၊ အသစ်ထပ်ထွက်လေ ဖြစ်ပြီး ပိုတောင် ကျန်းမာလာပါသေးတယ်။
နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားစရာက "သွေးအမျိုးအစား" (Blood Types) ပါ။ A, B, AB, O ဆိုပြီး ရှိကြတယ်။ အထူးသဖြင့် Type O Negative (O-) သမားတွေကို "Universal Donor" (စကြာဝဠာ အလှူရှင်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့သွေးကို ဘယ်သူ့ကိုမဆို လှူလို့ ရပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ သွေးနီဥ မျက်နှာပြင်မှာ Antigens (အတားအဆီး) တွေ မရှိလို့ပါပဲ။ ဓမ္မသဘောနဲ့ ပြောရင် "မာန" မရှိတဲ့ သွေးပေါ့။ "ငါ့သွေးက ရွေးတယ်" ဆိုတာ မရှိဘဲ၊ ဘယ်သူနဲ့မဆို တည့်အောင် ပေါင်းနိုင်တဲ့ မေတ္တာဓာတ်ခံ ရှိတဲ့ သွေးမျိုးလို့ တင်စားနိုင်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
သော့နဲ့ သော့ခလောက် လိုပါပဲ။ တချို့သော့တွေ (Type A) က A ခလောက်ပဲ ဖွင့်လို့ရတယ်။ တချို့ (Type B) က B ခလောက်ပဲ ရတယ်။ Type O သော့ကတော့ Master Key ပါပဲ။ ခလောက်တိုင်းကို ဖွင့်လို့ရတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကိုလည်း Type O လို ဖြစ်အောင် ကျင့်ယူရပါမယ်။ "ငါနဲ့ အဆင်ပြေမှ ကူညီမယ်" မဟုတ်ဘဲ၊ ဒုက္ခရောက်နေသူ မှန်သမျှ (ရန်သူမိတ်ဆွေ မရွေး) ကူညီနိုင်တဲ့ Master Key စိတ်ဓာတ် မွေးမြူရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ ဓမ္မမော်ကွန်းတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ အဆုံးအမတွေဘက်ကို အာရုံညွှတ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ခုနက သိပ္ပံပညာပိုင်းမှာ Type O သွေးပိုင်ရှင်တွေကို "Universal Donor" (စကြာဝဠာ အလှူရှင်) လို့ ခေါ်ကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပါရမီတော် ခရီးလမ်းမှာလည်း ဘုရားလောင်းဟာ သွေးကို လှူဒါန်းခြင်းအားဖြင့် "ဒါနပရမတ္ထပါရမီ" (အသက်သွေးကို စွန့်လွှတ်လှူဒါန်းခြင်း) ကို ဖြည့်ကျင့်ခဲ့ရပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားကတော့ ဇာတက (ငါးရာ့ငါးဆယ်) ထဲက ဘုရားလောင်းရဲ့ "လောဟိတဒါန" (သွေးလှူဒါန်းခြင်း) ဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဘုရားလောင်းဟာ ဘဝပေါင်းများစွာမှာ မျက်လုံးကို လိုချင်သူအား မျက်လုံးကို၊ အသားကို လိုချင်သူအား အသားကို၊ သွေးကို လိုချင်သူအား သွေးကို မတွန့်မတို လှူဒါန်းခဲ့ပါတယ်။ သွေးလှူတယ် ဆိုတာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး စွမ်းအင် (Life Force) ကို သူတစ်ပါးအတွက် ခွဲဝေပေးလိုက်တာပါ။ ဒါဟာ "ငါ" ဆိုတဲ့ အတ္တကို ဓားနဲ့ ခွဲပြီး "သူတစ်ပါး" ဆိုတဲ့ အနတ္တ လယ်ကွင်းထဲကို မေတ္တာရေ သွင်းပေးလိုက်တာနဲ့ တူပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဓမ္မပဒ ဂါထာတော် (Verse 75) မှာ မြတ်စွာဘုရားက လာဘ်လာဘ လိုချင်လို့ လုပ်တာနဲ့ နိဗ္ဗာန်လိုချင်လို့ လုပ်တာ မတူကြောင်း ခွဲခြားပြထားပါတယ်။
"အညာ ဟိ လာဘူပနိသာ၊ အညာ နိဗ္ဗာနဂါမိနီ။
ဧဝမေတံ အဘိညာယ၊ ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော။"
ဒီဂါထာတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း (Word-by-word) ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် - "လာဘူပနိသာ" - လာဘ်ရခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော အကျင့်သည်၊ "အညာ ဟိ" - တစ်ခြားသာလျှင်တည်း။ "နိဗ္ဗာနဂါမိနီ" - နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော အကျင့်သည်၊ "အညာ" - တစ်ခြားသာလျှင်တည်း။ "ဧတံ" - ဤသဘောကို၊ "အဘိညာယ" - ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍၊ "ဗုဒ္ဓဿ သာဝကော" - ဘုရားရှင်၏ တပည့်သား ရဟန်းသည် (လာဘ်လာဘ၌ မသာယာရာ)။
ဒီဂါထာက သွေးလှူရှင်တွေအတွက် အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။ သွေးလှူတာဟာ ပိုက်ဆံရချင်လို့ (လာဘ်) ရောင်းစားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း (နိဗ္ဗာနဂါမိနီ) ပါရမီဖြည့်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သွေးတစ်ပုလင်း လှူလိုက်တိုင်း "ငါ့သွေး" ဆိုတဲ့ တပ်မက်မှု (တဏှာ) တစ်ခု ပြုတ်ကျသွားတယ်။ "ငါ့ခန္ဓာ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု (ဥပါဒါန်) လျော့ကျသွားတယ်။ ဒါဟာ နိဗ္ဗာန်လမ်းကို လျှောက်လှမ်းနေတာပါပဲ။
ရေကန်ကြီး တစ်ကန်မှာ ရေတွေ ပြည့်လျှံနေတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ ရေတွေကို ပိတ်လှောင်ထားရင် ကြာရင် ပုပ်သွားမယ်။ ဒါပေမဲ့ ရေမြောင်းဖောက်ပြီး လယ်ကွင်းတွေကို စီးဆင်းစေလိုက်ရင် အဲဒီရေဟာ အသက်ကယ်တဲ့ ရေစင် ဖြစ်သွားတယ်။ လယ်ကွင်းတွေလည်း စိမ်းလန်းမယ်၊ ရေကန်လည်း ရေသစ်ဝင်ပြီး ကြည်လင်မယ်။ ထို့အတူပါပဲ... "လောဘ" နဲ့ သိမ်းထားတဲ့ သွေးဟာ ပုပ်မယ့်သွေး (Mortal Blood) ပါ။ "ဒါန" နဲ့ လှူလိုက်တဲ့ သွေးကတော့ မသေတဲ့သွေး (Immortal Merit) ဖြစ်သွားပါတယ်။ သွေးလှူရှင်ဟာ မိမိသွေးကို နိဗ္ဗာန်ပို့ကုန် (Export to Nibbana) အဖြစ် တန်ဖိုးမြှင့်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "သွေး" နဲ့ "ပူပန်မှု" ကို အခြေခံပြီး ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရှုကွက်ကတော့ "ဥပါယာသ" (Upayasa) သို့မဟုတ် ပြင်းစွာ ပူပန်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာမှာ "သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသ" ဆိုပြီး ဒုက္ခ ၅ မျိုး လာပါတယ်။ "ဥပါယာသ" ဆိုတာ နောက်ဆုံးအဆင့်ပါ။
၁။ သောက = အိုးထဲက ရေ ပူလာတာ။
၂။ ပရိဒေဝ = ရေတွေ ဆူပွက်ပြီး လျှံကျလာတာ (ငိုတာ)။
၃။ ဥပါယာသ = ရေတွေ ခန်းခြောက်သွားပြီး အိုးကွဲမတတ် ခြောက်ကပ် ပူလောင်နေတာ (Despair)။
သွေးဗေဒ (Hematology) သဘောအရ ကြည့်ရင် လူတစ်ယောက် စိတ်ဖိစီးမှု အရမ်းများပြီး "ဥပါယာသ" ဖြစ်တဲ့အခါ သွေးကြောတွေ ကျုံ့သွားတယ်။ သွေးဖိအား (Blood Pressure) တွေ တက်လာတယ်။ သွေးထဲမှာ Stress Hormone တွေ များပြီး သွေးပျစ်လာတယ်။ ဒါဟာ စိတ်က သွေးကို လောင်ကျွမ်းပစ်လိုက်တာပါပဲ။ "သွေးပျက်တယ်" "သွေးဆူတယ်" ဆိုတာ ဒီသဘောပါပဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ ဒီ "ဥပါယာသ" ကို "အာပေါဓာတ်" (Water Element/Liquidity) နဲ့ ကုစားရပါမယ်။
ပထမ အဆင့်အနေနဲ့ "ဖဿ" ကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ပူလောင်မှုကို ရှုပါ။ စိတ်ထဲမှာ တစ်ခုခုကို မကျေနပ်လို့၊ ဆုံးရှုံးသွားလို့ "ရင်ထဲက လှိုက်ပြီး ပူလာတာ" ကို တွေ့ရမယ်။ အဲဒါ "ဥပါယာသ" ရဲ့ အစပျိုးမှုပါ။ အဲဒီ အပူဓာတ် (တေဇော) ကို သတိထားမိတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သွေးစီးဆင်းမှု (အာပေါ) ကို အာရုံပြောင်းလိုက်ပါ။
"သွေးတွေ စီးနေတယ်... ငြိမ်းနေတယ်... အေးနေတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
ဒုတိယ အဆင့်အနေနဲ့ "သွေးလှူဒါန်းခြင်း" (Mental Donation) ကို စိတ်ကူးနဲ့ ရှုမှတ်ပါ။ တရားထိုင်ရင်း ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ပူလောင်နေတဲ့ သွေးတွေကို ထုတ်ပစ်လိုက်ပြီး၊ မေတ္တာရေအေးတွေ ပြန်ဖြည့်လိုက်တယ်လို့ အာရုံပြုပါ။
"ငါ့ရဲ့ ဒေါသသွေးတွေ၊ မာနသွေးတွေ၊ ဥပါယာသသွေးတွေ အားလုံး ထွက်သွားပါစေ။"
"သူတစ်ပါးရဲ့ အသက်ကို ကယ်တင်မယ့် ကရုဏာသွေးတွေ ပြန်ဖြည့်ပါရစေ။"
ဒီလို စိတ်ကူးနဲ့ (Visualisation) လုပ်ခြင်းအားဖြင့် စိတ်ရဲ့ ပူလောင်မှု "ဥပါယာသ" ဟာ "မေတ္တာ" အာပေါဓာတ်နဲ့ ထိတွေ့ပြီး ငြိမ်းအေးသွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
ကားအင်ဂျင် (Engine) တစ်လုံး အပူလွန်ကဲပြီး (Overheat) မီးခိုးထွက်နေတာဟာ "ဥပါယာသ" ပါပဲ။ ရေတိုင်ကီ (Radiator) မှာ ရေခန်းနေလို့ ဖြစ်တာပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ ကားကို ဆက်မောင်းရင် အင်ဂျင် ကွဲထွက်သွားမယ်။ ချက်ချင်း ရပ်ပြီး ရေထည့်ပေးရမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်အင်ဂျင်ကြီး "ဥပါယာသ" ဖြစ်နေရင် ဆက်မရုန်းပါနဲ့။ "မေတ္တာ" ဆိုတဲ့ Coolant (အအေးရည်) ကို ထည့်ပေးလိုက်ပါ။ သွေးလှူတယ် ဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ မေတ္တာရေတိုင်ကီကို သူများကားထဲ ကူးထည့်ပေးတာ ဖြစ်ပေမယ့်၊ အံ့ဩစရာ ကောင်းတာက ကိုယ့်ကားပါ ပိုပြီး အေးမြသွားခြင်းပါပဲ။
တတိယ အဆင့်အနေနဲ့ "ဒိဋ္ဌိ" ကို ဖြုတ်ပါ။ "ဒါ ငါ့သွေး" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဖြုတ်ပါ။ သွေးဖောက်ထုတ်နေတုန်း ပိုက်ထဲက သွေးကို ကြည့်ပြီး "ဒါ ငါလား" လို့ မေးပါ။ အပြင်ရောက်သွားတဲ့ သွေးက "ငါ" မဟုတ်တော့ဘူး။ အထဲမှာ ကျန်တဲ့ သွေးကရော "ငါ" လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ အာဟာရ (အစားအစာ) ကနေ ဖြစ်လာတဲ့ ရုပ်ကလာပ်စည်း (Cells) တွေ အစုအဝေး မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ဓာတ်သဘောသက်သက် (Just Elements) လို့ မြင်နိုင်ရင် သွေးလှူရမှာ မကြောက်တော့သလို၊ ဥပါယာသ လည်း ဖြစ်စရာ အကြောင်း မရှိတော့ပါဘူး။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းမော်ကွန်းတိုက် (Case Archive) ထဲက "သွေးလှူရှင်" (Blood Donor) နဲ့ "ဥပါယာသ" (Despair) ကို ဖြေရှင်းခဲ့တဲ့ အလွန် စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နှောင်းပိုင်းတုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာဖြစ်ပြီး Case ID: Case-2566 အနေနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက "ကိုယ့်သွေးကို လှူခြင်းဟာ ကိုယ့်စိတ်ကို ကုစားခြင်း" (Healing through Giving) ဆိုတဲ့ အမှန်တရားကို မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ တို့ပြတိုက်မှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ ဧည့်ကြိုဌာနမှူး ဒေါ်မြတ်နိုး (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ သူက အလုပ်အရမ်းကြိုးစားပေမယ့်၊ မျက်နှာက အမြဲတမ်း ညှိုးငယ်နေတတ်တယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူ့ရဲ့ တစ်ဦးတည်းသော သမီးလေးက သွေးကင်ဆာ (Leukemia) ရောဂါနဲ့ ဆုံးပါးသွားခဲ့လို့ပါပဲ။ သမီးလေး ဆုံးသွားပြီးကတည်းက ဒေါ်မြတ်နိုးဟာ "ငါ မကယ်နိုင်ခဲ့ဘူး" ဆိုတဲ့ အပြစ်ရှိစိတ် (Guilt) နဲ့အတူ ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ပူပန်မှု "ဥပါယာသ" မီးတောက်တွေ လောင်ကျွမ်းနေခဲ့ပါတယ်။ သူက စကားနည်းသွားတယ်၊ အစားနည်းသွားတယ်၊ ခြောက်ကပ်နေတဲ့ သစ်ပင်ကြီးလို ဖြစ်နေရှာတယ်။
တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို လာလေ့လာတဲ့ နိုင်ငံခြားသား ဧည့်သည်တစ်ယောက် မတော်တဆ ချော်လဲပြီး မှန်တံခါးနဲ့ တိုက်မိကာ သွေးလွန်တဲ့ ဖြစ်ရပ် (Massive Hemorrhage) ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ လူနာက သွေးအများကြီး ထွက်ပြီး သတိလစ်သွားတယ်။ လူနာတင်ကား ခေါ်ထားပေမယ့် ကားပိတ်နေလို့ ရောက်မလာနိုင်ဘူး။ အဆိုးဆုံးက လူနာရဲ့ သွေးအမျိုးအစားက "O Negative" (ရှားပါးသွေး) ဖြစ်နေတာပါပဲ။ ပြတိုက်မှူးတွေ၊ ဝန်ထမ်းတွေ အားလုံး ပြာယာခတ်နေကြတယ်။ "O Negative ဘယ်သူရှိလဲ" လို့ အော်မေးကြပေမယ့် ဘယ်သူမှ မရှိကြဘူး။
အဲဒီအချိန်မှာ ဒေါ်မြတ်နိုးက ထောင့်တစ်နေရာမှာ ရပ်ပြီး တုန်လှုပ်နေတယ်။ သူ့မျက်လုံးထဲမှာ သူ့သမီးလေး သွေးအန်ပြီး ဆုံးသွားတဲ့ ပုံရိပ်တွေ ပြန်ပေါ်လာပြီး "ဥပါယာသ" (ပြင်းစွာ ပူပန်မှု) ဝင်လာတယ်။ သူ ဘာလုပ်ရမှန်း မသိဘဲ ကျောက်ရုပ်လို ဖြစ်နေတယ်။ တကယ်တော့ ဒေါ်မြတ်နိုးဟာ "O Negative" သွေးပိုင်ရှင် တစ်ယောက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ရှေ့ထွက်ဖို့ ကြောက်ရွံ့နေခဲ့တာပါ။
ဒီအခြေအနေကို သိလိုက်ရတဲ့အခါ ဘုန်းကြီးက Hswagata Museum Policy အမှတ် (၂၃)၊ အခန်းကဏ္ဍ (၂၃.၅) ဖြစ်တဲ့ "အရေးပေါ် လူနာကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ဇီဝဒါနဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်" (Emergency Bio-Ethics & Voluntary Donation Protocol) ကို အသုံးပြုပြီး ဒေါ်မြတ်နိုးကို သတိပေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ဝန်ထမ်းများသည် အရေးပေါ် အခြေအနေတွင် မိမိ၏ ဆန္ဒအလျောက် လူသားချင်း စာနာမှုဖြင့် ကူညီပိုင်ခွင့်ရှိပြီး၊ ထိုသို့ ကူညီခြင်းသည် ပြတိုက်၏ အမြင့်မားဆုံး ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ ပါရမီဖြည့်ဆည်းမှု ဖြစ်သည်" လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဘုန်းကြီးက ဒေါ်မြတ်နိုးနား ကပ်သွားပြီး "ဒကာမကြီး... ဒီလူနာဟာ ဒကာမကြီးရဲ့ သမီး မဟုတ်ပေမယ့်၊ သူ့မှာလည်း စောင့်မျှော်နေမယ့် မိဘတွေ ရှိမှာပါ။ ဒကာမကြီးရဲ့ သွေးဟာ အခုချိန်မှာ မျက်ရည် မဟုတ်တော့ဘူး။ အသက်ကယ်ဆေး ဖြစ်နေပါပြီ။ သမီးကို မကယ်နိုင်ခဲ့တဲ့ အတိတ်က 'ဥပါယာသ' ကို ဒီလူကို ကယ်ခြင်းအားဖြင့် 'ပါရမီ' အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါ" လို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါတယ်။
ဘုန်းကြီးရဲ့ စကားကို ကြားလိုက်ရတဲ့အခါ ဒေါ်မြတ်နိုးရဲ့ မျက်လုံးတွေ အရောင်ပြောင်းသွားပါတယ်။ ခြောက်ကပ်နေတဲ့ မျက်နှာမှာ သတ္တိသွေးတွေ လွှမ်းလာတယ်။ သူက "တပည့်တော် လှူပါမယ် ဘုရား" လို့ ပြောပြီး လက်မောင်းကို ဆန့်တန်းပေးလိုက်ပါတယ်။ ဆရာဝန်တွေက နေရာမှာတင် အရေးပေါ် သွေးသွင်းခြင်း (Direct Transfusion Procedure) ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒေါ်မြတ်နိုးရဲ့ သွေးတွေဟာ ပိုက်ကနေ တစ်ဆင့် သေလုမျောပါး လူနာဆီကို စီးဆင်းသွားတယ်။
အံ့ဩစရာ ကောင်းတာက သွေးလှူနေရင်း ဒေါ်မြတ်နိုးရဲ့ မျက်နှာဟာ ကြည်လင်လာတာပါပဲ။ သူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သွေးတွေ ထွက်သွားလေလေ၊ သူ့ရင်ထဲက အပူမီး (ဥပါယာသ) တွေ ငြိမ်းသွားလေလေ ဖြစ်နေသလိုပါပဲ။ လူနာ ပြန်လည် သတိရလာတဲ့ အချိန်မှာတော့ ဒေါ်မြတ်နိုးဟာ ပြုံးနေပါပြီ။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ သူ့ရဲ့ အပြုံးကို အဲဒီနေ့ကျမှ ပြန်မြင်ရတာပါ။ သူက "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် သွေးလှူလိုက်ရတာ သမီးလေးကို ရေတိုက်လိုက်ရသလို ခံစားရပါတယ်" လို့ လျှောက်ထားပါတယ်။ ဒါဟာ Case-2566 ရဲ့ အောင်မြင်မှုပါပဲ။ သွေးလှူခြင်းအားဖြင့် စိတ်ရဲ့ အပူမီးကို ငြိမ်းသတ်လိုက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ရေကာတာ တစ်ခုမှာ ရေတွေ ပိတ်လှောင်ထားလို့ ဖိအား (Pressure) တွေ တက်ပြီး ဆည်ကျိုးတော့မလို ဖြစ်နေတာ "ဥပါယာသ" ပါပဲ။ အဲဒီအချိန်မှာ ရေဖောက်ထုတ်တဲ့ တံခါး (Sluice Gate) ကို ဖွင့်လိုက်ရင် ရေတွေက အရှိန်နဲ့ ပန်းထွက်သွားပြီး လယ်ကွင်းတွေကို စီးဝင်သွားတယ်။ ဆည်ထဲမှာ ရေလျော့သွားတော့ ဖိအားကျပြီး ဆည်မကျိုးတော့ဘူး။ ဒေါ်မြတ်နိုးရဲ့ စိတ်ဟာ သောကရေတွေ ပြည့်ပြီး ပေါက်ကွဲလုနီးပါး ဖြစ်နေတာပါ။ "သွေးလှူခြင်း" ဆိုတဲ့ တံခါးကို ဖွင့်လိုက်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ ဖိအားတွေ အားလုံး "ကရုဏာ" အဖြစ် ပြောင်းလဲ စီးဆင်းသွားပြီး သူ့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသား ရေကာတာကြီး ဘေးကင်း ငြိမ်းချမ်းသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "Blood Donation & Upayasa" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ - ခန္ဓာကိုယ် နာကျင်ခြင်း၊ သွေးထွက်သံယို ဖြစ်ခြင်း၊ စိတ်ပူပန်ခြင်း (ဥပါယာသ) တို့သည် ရှောင်လွှဲမရသော ဒုက္ခသစ္စာများ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ သမုဒယသစ္စာ - ဘာကြောင့် ပူပန်ရသလဲ။ "ငါ့သွေး၊ ငါ့ခန္ဓာ၊ ငါ့သမီး" လို့ စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ (Attachment) ကြောင့် ပူလောင်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ နိရောဓသစ္စာ - ဥပါယာသ အပူမီးများ ငြိမ်းအေးပြီး၊ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းဖြင့် ရရှိလာတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု (Temporary Nirodha) မှသည်၊ ခန္ဓာဝန် အပြီးတိုင် ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန် (Ultimate Nirodha) သို့ မျက်မှောက်ပြုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ - ပါရမီဖြည့်ခြင်း (သမ္မာသင်္ကပ္ပ)၊ သတိဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း (သမ္မာသတိ) တို့သည် ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်များ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဥပမာပေးရရင်...
ဖယောင်းတိုင် တစ်တိုင်ဟာ သူ့အသားကို အရည်ပျော်ခံပြီး မီးလင်းပေးရပါတယ်။ အရည်ပျော်ကျတာက "သွေးလှူတာ" ပါ။ မီးလင်းတာက "ဉာဏ်ပညာ" ပါ။ ဖယောင်းတိုင်က "ငါ ကုန်သွားမှာပဲ" လို့ တွေးပြီး မီးမထွန်းဘဲ နေရင်လည်း အချိန်တန်ရင် ပျက်စီးသွားမယ့် ဖယောင်းတုံး အဖြစ်နဲ့ပဲ ပြီးဆုံးသွားမှာပါ။ အတူတူ ကုန်ဆုံးရမယ့် ဘဝမှာ အများအတွက် အလင်းပေးရင်း ကုန်ဆုံးသွားတာက ပိုမြတ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မိမိတို့ရဲ့ သွေး၊ မိမိတို့ရဲ့ ဘဝကို အလဟဿ မကုန်ဆုံးစေဘဲ ပါရမီမီးတိုင်များ အဖြစ် ထွန်းညှိနိုင်ကြပါစေ။
ကဲ... ယနေ့ "ကမ္ဘာ့သွေးလှူရှင်နေ့" မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို နာကြားပြီးနောက် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် အိမ်စာ (Homework) တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ ဒီည အိပ်ရာဝင်ခါနီးမှာ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို စိတ်ကူးနဲ့ "Scan" ဖတ်ပါ။ "ငါ့ကိုယ်ထဲမှာ သွေးတွေ စီးနေတယ်။ ဒီသွေးတွေဟာ တစ်နေ့ကျရင် မြေကြီးထဲ စီးဝင်သွားမယ့် အရာတွေပဲ။ အကျိုးရှိမယ့် နေရာမှာ လှူခွင့်ရရင် လှူလိုက်မယ်" လို့ အဓိဋ္ဌာန် ပြုပါ။ တကယ်လို့ သွေးမလှူနိုင်ရင်တောင် "ရေတစ်ခွက်" ကို သွေးလှူသလို စေတနာထားပြီး လှူကြည့်ပါ။ အဲဒီ စေတနာ အရှိန်အဟုန် (Momentum of Volition) က အတူတူပါပဲ။
အားလုံးသော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ဥပါယာသ မီးတောက်များ ငြိမ်းအေးကြပါစေ။ မိမိတို့၏ သွေးသားကို သူတစ်ပါး အကျိုးငှာ စွန့်လွှတ်နိုင်သော သူရဲကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။ သံသရာ အိုနာသေ ဘေးမှ လွတ်ကင်း၍ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ရရှိခံစားနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 14th June 2026
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.