Day: 165 | June 13 | Albinism Awareness & Colorism | Abhidhamma (Vanna) | Genetics & Optics
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ယနေ့ဟာ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နိုင်ငံတကာ မွေးရာပါ အရောင်ကင်းမဲ့သူများနေ့ (International Albinism Awareness Day)" ဖြစ်သလို၊ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မူဝါဒတွေအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင်လည်း လူသားအချင်းချင်း ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ကင်းရှင်းရေးနဲ့ "အဆင်း" (Vanna) ဆိုတဲ့ ရုပ်သဘောတရားကို အမှန်အတိုင်း ရှုမြင်ရမယ့် နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့မှာ တို့အဖွဲ့သားတွေနဲ့ တရားနာပရိသတ်အပေါင်းတို့ဟာ နေ့စဉ် ရွတ်ဖတ်နေကျဖြစ်တဲ့ ပလ္လင်ဖွင့် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သမှုကို အရင်ဆုံး ပြုလုပ်ကြရအောင်။ "မိသားစုငွေလွှဲ... အဆင်ပြေကြပါစေ" ဆိုတဲ့အတိုင်း ပြည်ပမှာ၊ နယ်ဝေးမှာ ရောက်ရှိနေကြပြီး မိသားစုအတွက် ပင်ပန်းဆင်းရဲခံ လုပ်ကိုင်နေကြရတဲ့ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားများ အားလုံး၊ ငွေရေးကြေးရေး လွှဲပြောင်းရာမှာ အခက်အခဲမရှိ အဆင်ပြေချောမွေ့ကြပါစေ။ သူတို့ဟာ တိုင်းတစ်ပါးမှာ အသားအရောင် ခွဲခြားခံရမှု၊ လူမျိုးရေး ခွဲခြားခံရမှုတွေ ရှိကောင်း ရှိနိုင်ပေမယ့်၊ စိတ်ဓာတ်မကျဘဲ မိသားစုအတွက် ကြံ့ကြံ့ခံနေကြသူများ ဖြစ်လို့ အထူး မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ ပြောမယ့် အကြောင်းအရာက "အသားအရောင်" (Skin Color) နဲ့ "ဒေါမနဿ" (Mental Pain) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူ့လောကမှာ အသားမည်းလို့ စိတ်ဆင်းရဲရသူတွေ ရှိသလို၊ အသားဖြူလွန်းလို့ (Albinism) အပယ်ခံရသူတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဘုန်းကြီး မေးချင်တာက "အဖြူ" က မြတ်သလား၊ "အမည်း" က ယုတ်သလား။ တကယ်တော့ အရောင်ဆိုတာ အလင်းရဲ့ လှည့်စားမှု တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ အဲဒီ လှည့်စားမှု (Illusion) ကို သိပ္ပံပညာရဲ့ "Genetics" (မျိုးရိုးဗီဇ) နဲ့ ဓမ္မပညာရဲ့ "Abhidhamma" (အဘိဓမ္မ) ပေါင်းစပ်ပြီး ဖြိုခွင်းကြပါမယ်။
တရားမဟောကြားမီ၊ တရားမနာကြားမီမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင်၊ အမြင်အာရုံ သန့်ရှင်းအောင် အရင်ဆုံး လုပ်ယူကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကတော့ "ဝဏ္ဏကသိုဏ်း" (Color Kasina) သဘောတရားကို အခြေခံပြီး၊ မျက်လုံးနဲ့ မဟုတ်ဘဲ ဉာဏ်နဲ့ ကြည့်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို လုပ်ယူပါမယ်။
မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ခါးကို ဆန့်ဆန့်ထားပါ။ ကိုယ့်ရှေ့မှာ လူတစ်ယောက် ရှိတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ အဲဒီလူရဲ့ အသားအရောင်ကို မကြည့်ပါနဲ့။ သူ့ရဲ့ "အသက်ရှူသံ" ကိုပဲ နားထောင်ကြည့်ပါ။ အသားမည်းတဲ့သူရဲ့ ထွက်လေက မည်းသလား။ အသားဖြူတဲ့သူရဲ့ ထွက်လေက ဖြူသလား။ မဖြူပါဘူး၊ မမည်းပါဘူး။ လေက လေပါပဲ။ သဘာဝတရား အတူတူပါပဲ။ အရောင်ဆိုတဲ့ အပေါ်ယံ အလွှာကို ခွာချလိုက်ပြီး၊ အတွင်းက တူညီတဲ့ ဓာတ်သဘောလေးကိုပဲ မြင်အောင်ကြည့်ရင်း တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်...။
(တရားထိုင်ချိန် ပြီးဆုံးသည်ဟု မှတ်ယူပါ)
ကဲ... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ရဲ့ အဓိက အကြောင်းအရာဖြစ်တဲ့ Albinism (မွေးရာပါ အရောင်ကင်းမဲ့ခြင်း) နဲ့ Color Physics (အရောင် ရူပဗေဒ) အကြောင်းကို ဘုန်းကြီးတို့ အသေးစိတ် လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာအရ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အသားအရောင်ကို ဖန်တီးပေးတာက "Melanin" (မီလာနင်) လို့ခေါ်တဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းလေး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ Melanin ကို အရေပြားအောက်က Melanocytes ဆိုတဲ့ ဆဲလ်တွေက ထုတ်လုပ်ပေးပါတယ်။ Melanin များရင် အသားမည်းမယ်၊ နည်းရင် အသားဖြူမယ်။ ဒါပါပဲ။
Albinism (Albino) ဖြစ်တယ် ဆိုတာဟာ ရောဂါ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျိန်စာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ မျိုးရိုးဗီဇ (Gene) တစ်ခု ပြောင်းလဲမှုကြောင့် Melanin ထုတ်လုပ်တဲ့ စက်ရုံလေး ရပ်တန့်နေတာ (No Melanin Production) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကားတစ်စီးမှာ ဆေးမှုတ်တဲ့ စက် ပျက်နေလို့ ဆေးသား မပါဘဲ သံကိုယ်ထည် အတိုင်း ထွက်လာသလိုပါပဲ။ အင်ဂျင် (ဦးနှောက်)၊ ဘီး (ခြေလက်) အားလုံး ကောင်းမွန်ပါတယ်။ အရောင်ပဲ မပါတာပါ။
စာအုပ်တစ်အုပ်မှာ မင်ကုန်နေတဲ့ ပရင်တာ (Printer) နဲ့ ရိုက်လိုက်ရင် စာလုံးတွေက ဖျော့တော့တော့ ထွက်လာမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ စာအုပ်ထဲက အကြောင်းအရာ (Content) ကတော့ ပြောင်းလဲမသွားပါဘူး။ မင်အမည်းနဲ့ ရိုက်ထားတဲ့ စာအုပ်က ပိုနက်နဲပြီး၊ မင်ဖျော့နဲ့ ရိုက်ထားတဲ့ စာအုပ်က ပေါ့ပျက်ပျက် ဖြစ်တယ်လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ ထို့အတူပါပဲ... လူတစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးဟာ Melanin ဆိုတဲ့ မင်ရည် ပေါ်မှာ မူတည်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်၊ သူ့ရဲ့ ပညာ၊ သူ့ရဲ့ မေတ္တာ ဆိုတဲ့ "Content" ပေါ်မှာသာ မူတည်ပါတယ်။ ဒါကို နားမလည်တဲ့ လူတွေကသာ "စာအုပ်အဖုံး" ကို ကြည့်ပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်တစ်ချက်က "အရောင်" (Color) ဆိုတာ ဘာလဲ။ ရူပဗေဒ (Physics) အရ ပြောရင် လောကကြီးမှာ အရောင် ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ အရာဝတ္ထုတွေဟာ အရောင် မရှိကြပါဘူး။ အလင်းလှိုင်း (Light Waves) တွေပဲ ရှိပါတယ်။ အရာဝတ္ထုတစ်ခုက အလင်းကို စုပ်ယူလိုက်တာနဲ့ ပြန်ကန်ထုတ်လိုက်တာ (Reflection) ပေါ် မူတည်ပြီး မျက်လုံးက အရောင်အဖြစ် ဘာသာပြန်လိုက်တာပါ။
ဥပမာ - သစ်ရွက်ကို အစိမ်းရောင် မြင်ရတာဟာ၊ သစ်ရွက်က အစိမ်းရောင် ရှိနေလို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သစ်ရွက်က ကျန်တဲ့ အရောင်တွေကို စုပ်ယူလိုက်ပြီး၊ အစိမ်းရောင် လှိုင်းတစ်ခုတည်းကိုပဲ လက်မခံဘဲ ပြန်ကန်ထုတ် (Reject) လိုက်လို့ပါပဲ။ ပြန်ကန်ထွက်လာတဲ့ အလင်းကိုမှ မျက်လုံးက မြင်ရတာပါ။ ဆိုလိုတာက "ငါ မြင်ရတဲ့ အရောင် ဆိုတာ အဲဒီဝတ္ထုက ငြင်းပယ်လိုက်တဲ့ အရောင်" (The color we see is the color rejected) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို ဆက်စပ်ပြီး တွေးကြည့်ရင်... လူဖြူ၊ လူမည်း၊ လူဝါ ဆိုတာတွေဟာ အလင်းပြန်မှု (Light Reflection) ကွာခြားချက်မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အရေပြားပေါ်မှာ အလင်းကျတယ်၊ Melanin က အလင်းကို စုပ်လိုက်ရင် အမည်းရောင် မြင်ရတယ်။ ပြန်ကန်ထုတ်လိုက်ရင် အဖြူရောင် မြင်ရတယ်။ ဒါဟာ Optical Illusion (အမြင်အာရုံ လှည့်စားမှု) သက်သက်ပါပဲ။ လူ့ဦးနှောက်က ဒီလှိုင်းအလျား (Wavelength) ကွာခြားချက်ကို "လူမျိုး"၊ "အဆင့်အတန်း" ဆိုပြီး ပုံကြီးချဲ့ (Interpret) လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
Albinism ရှိတဲ့ သူတွေမှာ နောက်ထပ် ပြဿနာ တစ်ခုကတော့ အမြင်အာရုံ (Vision) ပါ။ Melanin ဟာ အရေပြားကို ကာကွယ်ပေးသလို၊ မျက်လုံး ဖွံ့ဖြိုးမှု အတွက်လည်း အရေးကြီးပါတယ်။ Melanin မရှိရင် မျက်လုံးအိမ် (Retina) ကောင်းကောင်း မဖွံ့ဖြိုးတတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် Albino အများစုဟာ အမြင်အာရုံ အားနည်းတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါဟာ ကိုယ်ကာယ ချို့ယွင်းချက် (Physical Disability) သာ ဖြစ်ပြီး၊ ဉာဏ်ရည် (Intellect) နဲ့ လုံးဝ မဆိုင်ပါဘူး။ သမိုင်းမှာ ထင်ရှားတဲ့ ဂီတပညာရှင်တွေ၊ သိပ္ပံပညာရှင်တွေထဲမှာ Albinism ရှိသူတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
မှန်ပြတင်းပေါက် တစ်ချပ်မှာ လိုက်ကာ (Curtain) တပ်မထားရင် နေရောင်ခြည်က အခန်းထဲကို တိုက်ရိုက် ဝင်လာလို့ မျက်စိကျိန်းမယ်။ လိုက်ကာ တပ်ထားရင်တော့ အလင်းကို ထိန်းညှိပေးတယ်။ Melanin ဆိုတာ သဘာဝက ပေးထားတဲ့ "လိုက်ကာ" (Sunshade) ပါပဲ။ Albinism သမားတွေက လိုက်ကာ မပါတဲ့ ပြတင်းပေါက်မို့ နေလောင်လွယ်တယ်၊ မျက်စိကျိန်းလွယ်တယ်။ အသားမည်းသူတွေကတော့ လိုက်ကာ အထူကြီး တပ်ထားသလိုမို့ နေဒဏ် ခံနိုင်တယ်။ ဒါဟာ "နေရောင်ကာကွယ်မှု စနစ်" (Sun Protection System) ရဲ့ ကွာခြားချက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ လူ့တန်ဖိုး (Human Value) နဲ့ ဘာမှ မသက်ဆိုင်ပါဘူး။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ ဓမ္မမော်ကွန်းတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ အဆုံးအမတွေဘက်ကို အာရုံညွှတ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ခုနက သိပ္ပံပညာအရ "အသားအရောင်" ဆိုတာ မီလာနင် (Melanin) အနည်းအများနဲ့ အလင်းပြန်မှု (Light Reflection) သက်သက်ပဲ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြခဲ့ပြီးပါပြီ။ ဒီသဘောတရားကို အဘိဓမ္မာတရားတော်က ဘယ်လို အတိအကျ ဖွင့်ဆိုထားသလဲ ဆိုတာ ကြည့်ကြမယ်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းမှာ ရုပ်တရား (၂၈) ပါးကို ဟောကြားတဲ့အခါ "ဝဏ္ဏ" (Vanna) ဆိုတာကို "ရူပါရုံ" (Visible Object) အဖြစ် ထည့်သွင်းပြထားပါတယ်။ အဘိဓမ္မာသဘောအရ "လူ" မရှိပါဘူး။ "အဆင်း" (Color/Form) သာ ရှိပါတယ်။ မျက်စိ (စက္ခုပသာဒ) နဲ့ တိုက်ဆိုင်လို့ မြင်ရတဲ့ အရာဝတ္ထု မှန်သမျှကို "ရူပါရုံ" လို့ပဲ ခေါ်ပါတယ်။ အဲဒီ ရူပါရုံဟာ အဖြူဖြစ်စေ၊ အမည်းဖြစ်စေ၊ ရွှေရောင်ဖြစ်စေ... ဓာတ်သဘောအားဖြင့် "တေဇောဓာတ်" (Temperature/Light Energy) ကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဥပါဒါရုပ် သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ဓမ္မပဒ ဂါထာတော် (Verse 74) မှာ မြတ်စွာဘုရားက လူမိုက်တွေရဲ့ လွဲမှားတဲ့ စိတ်ကူးယဉ်မှုကို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ဣဓ ဝဿံ ဝသစ္သာမိ၊ ဣဓ ဟေမန္တဂိမှိသု။
ဣတိ ဗာလော ဝိစိန္တေတိ၊ အန္တရာယံ န ဗုဇ္ဈတိ။"
ဒီဂါထာတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း (Word-by-word) ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင် - "ဗာလော" - အမှန်တရားကို မမြင်သော လူမိုက်သည်၊ "ဣဓ" - ဤနေရာ၌၊ "ဝဿံ" - မိုးအခါ၌၊ "ဝသစ္သာမိ" - ငါနေအံ့၊ "ဣဓ" - ဤနေရာ၌၊ "ဟေမန္တဂိမှိသု" - ဆောင်းအခါ နွေအခါတို့၌ (ငါနေအံ့)၊ "ဣတိ" - ဤသို့၊ "ဝိစိန္တေတိ" - ကြံစည်လေ၏။ (သို့သော်) "အန္တရာယံ" - အသက်သေခြင်း ဟူသော အန္တရာယ်ကို၊ "န ဗုဇ္ဈတိ" - မသိရှာလေ။
ဒီဂါထာက ဘာကို ဆိုလိုသလဲဆိုတော့ လူမိုက်ဟာ "ငါ့အိမ်၊ ငါ့ရာသီဥတု" ဆိုပြီး ပညတ်တွေအပေါ်မှာ အစီအစဉ်တွေ ဆွဲနေတတ်တယ်။ ထို့အတူပါပဲ... "ငါက အသားဖြူတယ်၊ ငါက လူရာဝင်တယ်၊ သူက အသားမည်းတယ်၊ သူက နိမ့်ကျတယ်" ဆိုပြီး ခွဲခြားနေတာဟာလည်း လူမိုက်ရဲ့ "ဝိစိန္တေတိ" (စိတ်ကူးယဉ်မှု) သက်သက်ပါပဲ။ မရဏ (သေခြင်း) တရား ဝင်လာတဲ့အခါ အဲဒီ အဖြူ၊ အမည်း၊ အဝါ အားလုံးဟာ မြေကြီးထဲမှာ အရိုးစု ဘဝနဲ့ အတူတူပဲ ဖြစ်သွားကြပါတယ်။ အရိုးချင်း ယှဉ်ကြည့်ရင် ဘယ်သူ့အရိုးက ဖြူသလဲ၊ မည်းသလဲ ခွဲလို့ မရတော့ပါဘူး။ သေခြင်းတရားက Albinism သမားကိုရော၊ သာမန်လူကိုရော တန်းတူ ဆက်ဆံပါတယ်။ ဒါကို မသိဘဲ အရောင်ခွဲခြားနေတာဟာ အလွန် ကြီးမားတဲ့ "မောဟ" (Delusion) ဖြစ်ပါတယ်။
ပန်းချီကား တစ်ချပ်မှာ ဆေးရောင်စုံ သုံးထားတယ်။ အနီရောင်၊ အပြာရောင်၊ အနက်ရောင်။ ပန်းချီကားကို မီးရှို့လိုက်ရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ အားလုံး ပြာ (Ash) ဖြစ်သွားတယ်။ အဲဒီ ပြာမှုန်တွေကို ကြည့်ပြီး "ဒါက အနီရောင်ပြာ၊ ဒါက အနက်ရောင်ပြာ" လို့ ခွဲလို့ ရသေးလား။ မရတော့ပါဘူး။ ထို့အတူပါပဲ... တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ ဓာတ်ကြီးလေးပါးနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ပန်းချီကား တစ်ချပ်ပါပဲ။ Melanin ဆိုတဲ့ ဆေးရောင်လေး တင်ထားတုန်း ခဏမှာသာ "ငါက လှတယ်၊ ငါက မည်းတယ်" လို့ ငြင်းခုန်နေကြတာပါ။ ဓာတ်ကြီးလေးပါး ကွဲပျက်သွားရင် အားလုံးဟာ "ပထဝီ" (မြေကြီး) ပြန်ဖြစ်သွားတာချင်း အတူတူပါပဲ။
ကဲ... အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီ "အဆင်း" (Vanna/Color) ကို အခြေခံပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ဆင်းရဲမှု "ဒေါမနဿ" ကို ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ပုံ အဆင့်ဆင့်ကို လေ့လာကြည့်ကြမယ်။ ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ရှုကွက်ကတော့ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ" (Grief/Distress) နဲ့ "ဝိပလ္လာသ" (Perceptual Distortion) ကို ရှုမြင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် Albinism ရှိသူတွေ၊ သို့မဟုတ် အသားအရောင်ကြောင့် အနှိမ်ခံရသူတွေမှာ "ငါ့ရုပ်က ဘာလို့ ဒီလို ဖြစ်နေရတာလဲ" ဆိုတဲ့ ဝမ်းနည်းစိတ် (ဒေါမနဿ) အမြဲ ကိန်းအောင်းနေတတ်ပါတယ်။ ဒီစိတ်ကို ဝိပဿနာနည်းနဲ့ ကုစားပါမယ်။
ပထမဆုံး အပိုင်းအနေနဲ့ "မြင်သိစိတ်" (Eye Consciousness) ဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။ မှန်တစ်ချပ် ရှေ့မှာ ရပ်လိုက်ပါ။ ကိုယ့်ပုံရိပ်ကို ကြည့်ပါ။
၁။ ရူပါရုံ - မှန်ထဲက အရောင် (အဖြူ သို့မဟုတ် အမည်း) က "အဆင်း" သက်သက် ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ စက္ခုပသာဒ - မျက်လုံးထဲက အကြည်ဓာတ်။
၃။ စက္ခုဝိညာဉ် - မြင်လိုက်တဲ့ စိတ်။
ဒီအဆင့်ထိ "ငါ" မပါသေးဘူး။ "လှတယ်/ရုပ်ဆိုးတယ်" မပါသေးဘူး။ "မြင်ရုံမျှ" (Seeing only) ပဲ ရှိသေးတယ်။
ဒါပေမဲ့... ချက်ချင်းပဲ "သညာ" (Perception) ဝင်လာတယ်။ "ဒါ ငါ့မျက်နှာပဲ၊ ဖြူဖျော့ဖျော့ကြီး၊ ရုပ်ဆိုးလိုက်တာ" ဆိုပြီး မှတ်သားလိုက်တယ်။
အဲဒီနောက် "သင်္ခါရ" (Mental Formation) က "စိတ်ညစ်တယ်၊ မလိုချင်ဘူး" ဆိုပြီး တွန်းကန်တယ်။
နောက်ဆုံးမှာ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ" ဆိုတဲ့ ခံစားချက်ဆိုးကြီး ရင်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။
ယောဂီက ဒီကွင်းဆက် (Chain Reaction) ကို ဖြတ်ရမယ်။ မှန်ကို ကြည့်တဲ့အခါ "အရောင်... အရောင်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။ "မြင်တယ်... မြင်တယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။ "ငါ" ဆိုတဲ့ ကောင်ကို ထည့်မပေါင်းပါနဲ့။ အရောင်ဟာ သူ့သဘာဝအတိုင်း ရှိနေတာပါ။ မျက်လုံးက သူ့သဘာဝအတိုင်း မြင်တာပါ။ ဘယ်သူမှ ကိုယ့်ကို ဒုက္ခပေးနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ "သညာ" (အမှတ်မှားမှု) ကသာ ကိုယ့်ကို ဒုက္ခပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒုတိယ အပိုင်းအနေနဲ့ "အတ္တဒိဋ္ဌိ" ကို ဖြုတ်ဖို့အတွက် "ပိုင်ဆိုင်မှု" (Ownership) ကို မေးခွန်းထုတ်ရပါမယ်။ တရားထိုင်ရင်း ကိုယ့်အသားအရေ (Skin) ကို စိတ်နဲ့ စမ်းသပ်ကြည့်ပါ။
"ဒီ အသားအရောင်ဟာ ငါ့အပိုင် ဟုတ်သလား။"
မဟုတ်ပါဘူး။ တကယ်လို့ ငါ့အပိုင် ဟုတ်ရင် "ငါ ဒီထက် ပိုမည်းချင်တယ်"၊ "ငါ ဒီထက် ပိုဖြူချင်တယ်" လို့ အမိန့်ပေးလို့ ရရမှာပေါ့။ အခုတော့ နေပူထဲ ထွက်ရင် မည်းသွားတယ်၊ ရောဂါရရင် ဖြူဖျော့သွားတယ်။ သူ့အကြောင်း (ဥတု၊ အာဟာရ) နဲ့ သူ ပြောင်းလဲနေတာပါ။ ကိုယ်ပိုင်တာ တစ်ခုမှ မရှိပါဘူး။
"ကိုယ်မပိုင်တဲ့ အရာတစ်ခု (Not yours) ပေါ်မှာ ဘာလို့ စိတ်ညစ်နေမှာလဲ။"
အိမ်ငှားနေတဲ့ သူက အိမ်ဆေးသုတ်ထားတာ အရောင်မလှလို့ စိတ်မညစ်ပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူ့အိမ် မဟုတ်လို့လေ။ ထို့အတူပါပဲ... ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကလည်း "အိမ်ငှား" (Rented House) ပါ။ ကံတရားက ခဏ ငှားထားတာပါ။ အိမ်ရှင် (သဘာဝတရား) က ကြိုက်တဲ့ အရောင် သုတ်ထားပါစေ၊ ကိုယ်က အထဲမှာ အေးအေးဆေးဆေး နေတတ်ဖို့ (စိတ်ချမ်းသာဖို့) က အဓိက ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်...
လက်ဆောင်ဘူး တစ်ဘူးနဲ့ တူပါတယ်။ လက်ဆောင်ဘူးကို ထုပ်ထားတဲ့ စက္ကူက အဖြူရောင်လား၊ အမည်းရောင်လား၊ ရွှေရောင်လား ဆိုတာ အရေးမကြီးပါဘူး။ ဘူးထဲမှာ ပါတဲ့ ပစ္စည်း (လက်ဆောင်) ကသာ အရေးကြီးပါတယ်။ လူတွေက စက္ကူ (အသားအရောင်) ကို ကြည့်ပြီး ဝေဖန်နေကြပေမယ့်၊ ကိုယ်ကတော့ ကိုယ့်ဘူးထဲမှာ "သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ" ဆိုတဲ့ တန်ဖိုးရှိတဲ့ ရတနာတွေ ပါသလား ဆိုတာကိုပဲ စစ်ဆေးပါ။ ဘူးခွံက မလှပေမယ့်၊ အထဲက စိန်ဆိုရင် ဘယ်သူမှ မငြင်းပါဘူး။ Hswagata Museum မှာ ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ ရှေးဟောင်း ရုပ်ပွားတော် တချို့ဆိုရင် ရွှေသင်္ကန်း ကွာကျပြီး မည်းတူးနေပေမယ့်၊ တန်ဖိုးကတော့ အနဂ္ဃ ထိုက်တန်နေဆဲပါပဲ မဟုတ်လား။
ဆက်လက်ပြီးတော့ တို့ Hswagata Museum ကြီးရဲ့ မှတ်တမ်းမော်ကွန်းတိုက် (Case Archive) ထဲက "Albinism" နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားဖြစ်ဖွယ် ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ပုဒ်ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်စဉ်ကတော့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တုန်းက ဖြစ်ပွားခဲ့တာဖြစ်ပြီး Case ID: Case-2565 အနေနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။ တို့ပြတိုက်မှာ ဧည့်လမ်းညွှန် (Tour Guide) အဖြစ် လျှောက်ထားတဲ့ လူငယ်လေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်က "မောင်ဖြူလွင်" (အမည်လွှဲ) တဲ့။ သူက မွေးရာပါ Albinism ရှိသူပါ။ ဆံပင်တွေ၊ မျက်ခုံးတွေ၊ အသားတွေ အားလုံးက နှင်းလို ဖြူဖွေးနေတယ်။ မျက်လုံးကလည်း ခရမ်းရောင် သန်းနေတယ်။ သူက သမိုင်းပညာနဲ့ ပတ်သက်ရင် အလွန် တော်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ လျှောက်ခဲ့တဲ့ ကုမ္ပဏီတွေ အားလုံးက သူ့ကို ပယ်ချခဲ့ကြတယ်။ "ခင်ဗျားပုံစံက ဧည့်သည်တွေ လန့်သွားမယ်"၊ "မျက်လုံးက ကောင်းကောင်း မမြင်ရဘူး မဟုတ်လား" ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်တွေနဲ့ပေါ့။
မောင်ဖြူလွင်ဟာ Hswagata Museum ကို ရောက်လာတဲ့အခါမှာတော့ အင်တာဗျူးခန်းထဲမှာ ခေါင်းငုံ့ပြီး ဝင်လာတယ်။ သူ့မျက်နှာမှာ "ငါ့ကို ငြင်းဦးမှာပါပဲ" ဆိုတဲ့ ဒေါမနဿ အရိပ်တွေ အပြည့်နဲ့။ ဒါပေမဲ့ တို့ပြတိုက်ရဲ့ HR Policy အမှတ် (၅)၊ အခန်းကဏ္ဍ (၅.၅) "မသန်စွမ်းမှုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွာခြားမှုအပေါ် အခြေခံ၍ ခွဲခြားဆက်ဆံခြင်း မရှိစေရ" (Non-Discrimination based on Physical Appearance) ဆိုတဲ့ မူဝါဒက သူ့ကို ကြိုဆိုခဲ့ပါတယ်။
ဘုန်းကြီးက သူ့ကို အင်တာဗျူးရင်း မေးခွန်းတစ်ခု မေးလိုက်တယ်။ "မောင်ဖြူလွင်... မင်းရဲ့ အသားအရောင်က ဧည့်သည်တွေကို ဆွဲဆောင်နိုင်မယ်လို့ ထင်သလား" လို့။ သူက အံ့ဩသွားပြီး "မထင်ပါဘူး ဘုရား၊ လူတွေက ကျွန်တော့်ကို ကြောက်ကြပါတယ်" လို့ ဖြေတယ်။
အဲဒီမှာ ဘုန်းကြီးက "မဟုတ်ဘူးကွ။ တို့ပြတိုက်မှာ ထားတဲ့ စကျင်ကျောက် ဆင်းတုတော်တွေကို ကြည့်စမ်း။ ဖြူဖွေးပြီး သန့်ရှင်းနေလို့ လူတွေက တန်ဖိုးထားကြတာ။ မင်းရဲ့ အသားအရောင်ဟာ 'သန့်ရှင်းခြင်း' (Purity) ရဲ့ သင်္ကေတပဲ။ မင်းရဲ့ နှလုံးသားသာ ဖြူစင်မယ်ဆိုရင် မင်းဟာ လူသား စကျင်ကျောက်ဆင်းတု တစ်ဆူပဲ" လို့ အားပေးလိုက်ပါတယ်။
ပြီးတော့ သူ့ကို မျက်မှန်အမည်း (Sunglass) တပ်ခွင့်၊ ထီးဆောင်းခွင့် (Reasonable Accommodation) ပေးပြီး အလုပ်ခန့်လိုက်ပါတယ်။ အံ့ဩစရာ ကောင်းတာက သူ ဧည့်လမ်းညွှန် လုပ်တဲ့အခါ ဧည့်သည်တွေက သူ့ကို အရမ်း သဘောကျကြတယ်။ သူ့ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ အသွင်အပြင်ကြောင့် မှတ်မိလွယ်သလို၊ သူ့ရဲ့ ဗဟုသုတ ကြွယ်ဝမှုကြောင့် "The White Encyclopedia" (အဖြူရောင် စွယ်စုံကျမ်း) လို့တောင် ချစ်စနိုး ခေါ်ကြတယ်။ တချို့ ဧည့်သည်တွေက သူ့ကို မြင်ပြီး "နတ်သားလေး တစ်ပါးလိုပဲ" လို့တောင် ပြောကြတယ်။
တစ်နေ့တော့ မောင်ဖြူလွင်က ဘုန်းကြီးကို လာလျှောက်တယ်။ "အရှင်ဘုရား... အရင်တုန်းက တပည့်တော် မှန်ကြည့်တိုင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မုန်းခဲ့တယ်။ အခုတော့ မှန်ကြည့်တိုင်း 'ဒါ ငါ့ရဲ့ Unique Design (ထူးခြားတဲ့ ဒီဇိုင်း) ပဲ' လို့ မြင်တတ်လာပါပြီ။ လူတွေက တပည့်တော်ကို ကြည့်ရင် အရင်လို သနားတဲ့ မျက်လုံးနဲ့ မကြည့်တော့ဘဲ၊ လေးစားတဲ့ မျက်လုံးနဲ့ ကြည့်လာကြတယ်" လို့ ဝမ်းသာအားရ ပြောရှာပါတယ်။ ဒါဟာ သူတစ်ပါးရဲ့ အမြင်ကို ပြောင်းလဲစေတာထက်၊ ကိုယ့်ရဲ့ အမြင် (Self-Perception) ကို ပြောင်းလဲလိုက်ခြင်းရဲ့ အောင်မြင်မှု (Case-2565 Success) ပါပဲ။
ပုလင်း အလွတ်တစ်လုံးကို အမှိုက်ပုံထဲ ပစ်ထားရင် အမှိုက် ဖြစ်မယ်။ ရေခဲသေတ္တာထဲ ထည့်ထားရင် ရေဘူး ဖြစ်မယ်။ ပန်းထိုးလိုက်ရင် ပန်းအိုး ဖြစ်မယ်။ ပုလင်း (ခန္ဓာကိုယ်) ကတော့ ဒီပုလင်းပါပဲ။ တန်ဖိုးကို သတ်မှတ်တာက နေရာချထားမှု (Positioning) နဲ့ အသုံးပြုမှု (Utility) ပါ။ မောင်ဖြူလွင်ဟာ သူ့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို "အပယ်ခံ" နေရာကနေ "ပညာရှင်" နေရာကို ရွှေ့လိုက်တဲ့အခါ၊ သူ့ရဲ့ အားနည်းချက် (Weakness) လို့ ထင်ရတဲ့ အရာတွေက အားသာချက် (Strength/Identity) ဖြစ်သွားပါတယ်။
ကဲ... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "Albinism & Colorism" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြရအောင်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ - ရုပ်အဆင်းကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း၊ ခွဲခြားဆက်ဆံ ခံရခြင်း၊ အမြင်အာရုံ အားနည်းခြင်း တို့သည် ခန္ဓာရခြင်း၏ ဒုက္ခသစ္စာများ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ သမုဒယသစ္စာ - ဘာကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲရသလဲ။ "ငါ့ရုပ် လှရမယ်၊ ငါ့ရုပ် သူများနဲ့ တူရမယ်" ဆိုတဲ့ မာန နဲ့ တဏှာ (Craving for Social Acceptance) ကြောင့်ပါပဲ။
၃။ နိရောဓသစ္စာ - ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ ဖြစ်ပျက်ကို မြင်ပြီး၊ အဆင်း (Vanna) ၌ တွယ်တာမှု ကင်းပြတ်သွားတဲ့ နိဗ္ဗာန်သည်သာ အစစ်အမှန် ငြိမ်းချမ်းရာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ - ရုပ်ကို ရုပ်မှန်း သိမြင်ခြင်း (သမ္မာဒိဋ္ဌိ)၊ သူတစ်ပါးအပေါ် မေတ္တာထားခြင်း (သမ္မာသင်္ကပ္ပ) တို့ဖြင့် မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးရပါမယ်။
ဒါကို နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဥပမာပေးရရင်...
ညဘက် ကောင်းကင်ကို ကြည့်လိုက်ပါ။ ကြယ်တွေက အဖြူရောင်၊ အပြာရောင်၊ အနီရောင် အမျိုးမျိုး ရှိကြတယ်။ ဘယ်ကြယ်ကမှ "ငါက အရောင်မလှလို့ စိတ်ညစ်တယ်" လို့ မပြောကြဘူး။ သူတို့ရဲ့ တာဝန်က "လင်းလက်ဖို့" (To Shine) ပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကိုယ့်ရဲ့ အသားအရောင် ဘာဖြစ်နေနေ ဂရုမစိုက်ပါနဲ့။ ကိုယ့်ရဲ့ တာဝန်က သီလရောင်၊ ပညာရောင်နဲ့ လောကကို အလင်းပေးဖို့ပါပဲ။ ကိုယ်ပိုင် အလင်းရောင် ရှိတဲ့သူကို ဘယ်သူမှ မှေးမှိန်အောင် လုပ်လို့ မရပါဘူး။
ကဲ... ယနေ့ "Albinism Awareness Day" မှာ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို နာကြားပြီးနောက် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် အိမ်စာ (Homework) တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ မနက်ဖြန် မနက် မှန်ကြည့်တဲ့အခါ ကိုယ့်မျက်နှာကို "ငါ" လို့ မမြင်ဘဲ "ရုပ်ပန်းချီကား တစ်ချပ်" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ "ဒီအရောင်က ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်သဘောပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ပြီးရင် "သတ္တဝါအားလုံး ရုပ်အဆင်း ကွဲပြားသော်လည်း ဓမ္မအဆင်း တူညီကြပါစေ" လို့ မေတ္တာပို့ပေးပါ။
အားလုံးသော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ရုပ်အဆင်း၏ လှည့်စားမှု (Illusion) မှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ။ အတွင်းစိတ်၏ အလှတရား (Inner Beauty) ကို တည်ဆောက်နိုင်၍၊ အရောင်အဆင်း ကင်းမဲ့ရာ နိဗ္ဗာန် (The Formless Peace) သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - 13th June 2026
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
